૧૦. પાયાસિસુત્તં

૪૦૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં આયસ્મા કુમારકસ્સપો કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ યેન સેતબ્યા નામ કોસલાનં નગરં તદવસરિ. તત્ર સુદં આયસ્મા કુમારકસ્સપો સેતબ્યાયં વિહરતિ ઉત્તરેન સેતબ્યં સિંસપાવને [સીસપાવને (સ્યા.)]. તેન ખો પન સમયેન પાયાસિ રાજઞ્ઞો સેતબ્યં અજ્ઝાવસતિ સત્તુસ્સદં સતિણકટ્ઠોદકં સધઞ્ઞં રાજભોગ્ગં રઞ્ઞા પસેનદિના કોસલેન દિન્નં રાજદાયં બ્રહ્મદેય્યં.

પાયાસિરાજઞ્ઞવત્થુ

૪૦૭. તેન ખો પન સમયેન પાયાસિસ્સ રાજઞ્ઞસ્સ એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ – ‘‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં [સુકટક્કટાનં (સી. પી.)] કમ્માનં ફલં વિપાકો’’તિ. અસ્સોસું ખો સેતબ્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા – ‘‘સમણો ખલુ ભો કુમારકસ્સપો સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકો કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સેતબ્યં અનુપ્પત્તો સેતબ્યાયં વિહરતિ ઉત્તરેન સેતબ્યં સિંસપાવને. તં ખો પન ભવન્તં કુમારકસ્સપં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી બહુસ્સુતો ચિત્તકથી કલ્યાણપટિભાનો વુદ્ધો [બુદ્ધો (સ્યા. ક.)] ચેવ અરહા ચ. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’’તિ. અથ ખો સેતબ્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા સેતબ્યાય નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી ગણીભૂતા ઉત્તરેનમુખા ગચ્છન્તિ યેન સિંસપાવનં [યેન સિંસપાવનં, તેનુપસઙ્કમન્તિ (સી. પી.)].

૪૦૮. તેન ખો પન સમયેન પાયાસિ રાજઞ્ઞો ઉપરિપાસાદે દિવાસેય્યં ઉપગતો હોતિ. અદ્દસા ખો પાયાસિ રાજઞ્ઞો સેતબ્યકે બ્રાહ્મણગહપતિકે સેતબ્યાય નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી ગણીભૂતે ઉત્તરેનમુખે ગચ્છન્તે યેન સિંસપાવનં [યેન સિંસપાવનં, તેનુપસઙ્કમન્તે (સી. પી.)], દિસ્વા ખત્તં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો, ભો ખત્તે, સેતબ્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા સેતબ્યાય નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી ગણીભૂતા ઉત્તરેનમુખા ગચ્છન્તિ યેન સિંસપાવન’’ન્તિ [એત્થ પન સબ્બત્થપિ એવમેવ દિસ્સતિ, નત્થિ પાઠન્તરં]?

‘‘અત્થિ ખો, ભો, સમણો કુમારકસ્સપો, સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકો કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સેતબ્યં અનુપ્પત્તો સેતબ્યાયં વિહરતિ ઉત્તરેન સેતબ્યં સિંસપાવને. તં ખો પન ભવન્તં કુમારકસ્સપં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી બહુસ્સુતો ચિત્તકથી કલ્યાણપટિભાનો વુદ્ધો ચેવ અરહા ચા’તિ [અરહા ચ (સ્યા. ક.)]. તમેતે [તમેનં તે (સી. ક.), તમેનં (પી.)] ભવન્તં કુમારકસ્સપં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભો ખત્તે, યેન સેતબ્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા સેતબ્યકે બ્રાહ્મણગહપતિકે એવં વદેહિ – ‘પાયાસિ, ભો, રાજઞ્ઞો એવમાહ – આગમેન્તુ કિર ભવન્તો, પાયાસિપિ રાજઞ્ઞો સમણં કુમારકસ્સપં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’તિ. પુરા સમણો કુમારકસ્સપો સેતબ્યકે બ્રાહ્મણગહપતિકે બાલે અબ્યત્તે સઞ્ઞાપેતિ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’તિ. નત્થિ હિ, ભો ખત્તે, પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’તિ. ‘‘એવં ભો’’તિ ખો સો ખત્તા પાયાસિસ્સ રાજઞ્ઞસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન સેતબ્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સેતબ્યકે બ્રાહ્મણગહપતિકે એતદવોચ – ‘‘પાયાસિ, ભો, રાજઞ્ઞો એવમાહ, આગમેન્તુ કિર ભવન્તો, પાયાસિપિ રાજઞ્ઞો સમણં કુમારકસ્સપં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’તિ.

૪૦૯. અથ ખો પાયાસિ રાજઞ્ઞો સેતબ્યકેહિ બ્રાહ્મણગહપતિકેહિ પરિવુતો યેન સિંસપાવનં યેનાયસ્મા કુમારકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા કુમારકસ્સપેન સદ્ધિં સમ્મોદિ, સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સેતબ્યકાપિ ખો બ્રાહ્મણગહપતિકા અપ્પેકચ્ચે આયસ્મન્તં કુમારકસ્સપં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે આયસ્મતા કુમારકસ્સપેન સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ; સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે યેનાયસ્મા કુમારકસ્સપો તેનઞ્જલિં પણામેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે નામગોત્તં સાવેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે તુણ્હીભૂતા એકમન્તં નિસીદિંસુ.

નત્થિકવાદો

૪૧૦. એકમન્તં નિસિન્નો ખો પાયાસિ રાજઞ્ઞો આયસ્મન્તં કુમારકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘અહઞ્હિ, ભો કસ્સપ, એવંવાદી એવંદિટ્ઠી – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘નાહં, રાજઞ્ઞ, એવંવાદિં એવંદિટ્ઠિં અદ્દસં વા અસ્સોસિં વા. કથઞ્હિ નામ એવં વદેય્ય – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’તિ?

ચન્દિમસૂરિયઉપમા

૪૧૧. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, તઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ, યથા તે ખમેય્ય, તથા નં બ્યાકરેય્યાસિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, રાજઞ્ઞ, ઇમે ચન્દિમસૂરિયા ઇમસ્મિં વા લોકે પરસ્મિં વા, દેવા વા તે મનુસ્સા વા’’તિ? ‘‘ઇમે, ભો કસ્સપ, ચન્દિમસૂરિયા પરસ્મિં લોકે, ન ઇમસ્મિં; દેવા તે ન મનુસ્સા’’તિ. ‘‘ઇમિનાપિ ખો તે, રાજઞ્ઞ, પરિયાયેન એવં હોતુ – ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’તિ.

૪૧૨. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો એવં મે એત્થ હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, રાજઞ્ઞ, પરિયાયો, યેન તે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ? ‘‘અત્થિ, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘યથા કથં વિય, રાજઞ્ઞા’’તિ? ‘‘ઇધ મે, ભો કસ્સપ, મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી કામેસુમિચ્છાચારી મુસાવાદી પિસુણવાચા ફરુસવાચા સમ્ફપ્પલાપી અભિજ્ઝાલૂ બ્યાપન્નચિત્તા મિચ્છાદિટ્ઠી. તે અપરેન સમયેન આબાધિકા હોન્તિ દુક્ખિતા બાળ્હગિલાના. યદાહં જાનામિ – ‘ન દાનિમે ઇમમ્હા આબાધા વુટ્ઠહિસ્સન્તી’તિ ત્યાહં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદામિ – ‘સન્તિ ખો, ભો, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – યે તે પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી કામેસુમિચ્છાચારી મુસાવાદી પિસુણવાચા ફરુસવાચા સમ્ફપ્પલાપી અભિજ્ઝાલૂ બ્યાપન્નચિત્તા મિચ્છાદિટ્ઠી, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જન્તી’તિ. ભવન્તો ખો પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી કામેસુમિચ્છાચારી મુસાવાદી પિસુણવાચા ફરુસવાચા સમ્ફપ્પલાપી અભિજ્ઝાલૂ બ્યાપન્નચિત્તા મિચ્છાદિટ્ઠી. સચે તેસં ભવતં સમણબ્રાહ્મણાનં સચ્ચં વચનં, ભવન્તો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જિસ્સન્તિ. સચે, ભો, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્યાથ, યેન મે આગન્ત્વા આરોચેય્યાથ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’તિ. ભવન્તો ખો પન મે સદ્ધાયિકા પચ્ચયિકા, યં ભવન્તેહિ દિટ્ઠં, યથા સામં દિટ્ઠં એવમેતં ભવિસ્સતી’તિ. તે મે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા નેવ આગન્ત્વા આરોચેન્તિ, ન પન દૂતં પહિણન્તિ. અયમ્પિ ખો, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

ચોરઉપમા

૪૧૩. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, તઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ. યથા તે ખમેય્ય તથા નં બ્યાકરેય્યાસિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, રાજઞ્ઞ, ઇધ તે પુરિસા ચોરં આગુચારિં ગહેત્વા દસ્સેય્યું – ‘અયં તે, ભન્તે, ચોરો આગુચારી; ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ, તં દણ્ડં પણેહી’તિ. તે ત્વં એવં વદેય્યાસિ – ‘તેન હિ, ભો, ઇમં પુરિસં દળ્હાય રજ્જુયા પચ્છાબાહં ગાળ્હબન્ધનં બન્ધિત્વા ખુરમુણ્ડં કરિત્વા [કારેત્વા (સ્યા. ક.)] ખરસ્સરેન પણવેન રથિકાય રથિકં [રથિયાય રથિયં (બહૂસૂ)] સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં પરિનેત્વા દક્ખિણેન દ્વારેન નિક્ખમિત્વા દક્ખિણતો નગરસ્સ આઘાતને સીસં છિન્દથા’તિ. તે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા તં પુરિસં દળ્હાય રજ્જુયા પચ્છાબાહં ગાળ્હબન્ધનં બન્ધિત્વા ખુરમુણ્ડં કરિત્વા ખરસ્સરેન પણવેન રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં પરિનેત્વા દક્ખિણેન દ્વારેન નિક્ખમિત્વા દક્ખિણતો નગરસ્સ આઘાતને નિસીદાપેય્યું. લભેય્ય નુ ખો સો ચોરો ચોરઘાતેસુ – ‘આગમેન્તુ તાવ ભવન્તો ચોરઘાતા, અમુકસ્મિં મે ગામે વા નિગમે વા મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા, યાવાહં તેસં ઉદ્દિસિત્વા આગચ્છામી’તિ, ઉદાહુ વિપ્પલપન્તસ્સેવ ચોરઘાતા સીસં છિન્દેય્યુ’’ન્તિ? ‘‘ન હિ સો, ભો કસ્સપ, ચોરો લભેય્ય ચોરઘાતેસુ – ‘આગમેન્તુ તાવ ભવન્તો ચોરઘાતા અમુકસ્મિં મે ગામે વા નિગમે વા મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા, યાવાહં તેસં ઉદ્દિસિત્વા આગચ્છામી’તિ. અથ ખો નં વિપ્પલપન્તસ્સેવ ચોરઘાતા સીસં છિન્દેય્યુ’’ન્તિ. ‘‘સો હિ નામ, રાજઞ્ઞ, ચોરો મનુસ્સો મનુસ્સભૂતેસુ ચોરઘાતેસુ ન લભિસ્સતિ – ‘આગમેન્તુ તાવ ભવન્તો ચોરઘાતા, અમુકસ્મિં મે ગામે વા નિગમે વા મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા, યાવાહં તેસં ઉદ્દિસિત્વા આગચ્છામી’તિ. કિં પન તે મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી કામેસુમિચ્છાચારી મુસાવાદી પિસુણવાચા ફરુસવાચા સમ્ફપ્પલાપી અભિજ્ઝાલૂ બ્યાપન્નચિત્તા મિચ્છાદિટ્ઠી, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના લભિસ્સન્તિ નિરયપાલેસુ – ‘આગમેન્તુ તાવ ભવન્તો નિરયપાલા, યાવ મયં પાયાસિસ્સ રાજઞ્ઞસ્સ ગન્ત્વા આરોચેમ – ‘‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ? ઇમિનાપિ ખો તે, રાજઞ્ઞ, પરિયાયેન એવં હોતુ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

૪૧૪. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો એવં મે એત્થ હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, રાજઞ્ઞ, પરિયાયો યેન તે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ? ‘‘અત્થિ, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘યથા કથં વિય, રાજઞ્ઞા’’તિ? ‘‘ઇધ મે, ભો કસ્સપ, મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા પિસુણાય વાચાય પટિવિરતા ફરુસાય વાચાય પટિવિરતા સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતા અનભિજ્ઝાલૂ અબ્યાપન્નચિત્તા સમ્માદિટ્ઠી. તે અપરેન સમયેન આબાધિકા હોન્તિ દુક્ખિતા બાળ્હગિલાના. યદાહં જાનામિ – ‘ન દાનિમે ઇમમ્હા આબાધા વુટ્ઠહિસ્સન્તી’તિ ત્યાહં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદામિ – ‘સન્તિ ખો, ભો, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – યે તે પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા પિસુણાય વાચાય પટિવિરતા ફરુસાય વાચાય પટિવિરતા સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતા અનભિજ્ઝાલૂ અબ્યાપન્નચિત્તા સમ્માદિટ્ઠી તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જન્તીતિ. ભવન્તો ખો પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા પિસુણાય વાચાય પટિવિરતા ફરુસાય વાચાય પટિવિરતા સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતા અનભિજ્ઝાલૂ અબ્યાપન્નચિત્તા સમ્માદિટ્ઠી. સચે તેસં ભવતં સમણબ્રાહ્મણાનં સચ્ચં વચનં, ભવન્તો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જિસ્સન્તિ. સચે, ભો, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્યાથ, યેન મે આગન્ત્વા આરોચેય્યાથ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’તિ. ભવન્તો ખો પન મે સદ્ધાયિકા પચ્ચયિકા, યં ભવન્તેહિ દિટ્ઠં, યથા સામં દિટ્ઠં એવમેતં ભવિસ્સતી’તિ. તે મે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા નેવ આગન્ત્વા આરોચેન્તિ, ન પન દૂતં પહિણન્તિ. અયમ્પિ ખો, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

ગૂથકૂપપુરિસઉપમા

૪૧૫. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ. ઉપમાય મિધેકચ્ચે [ઉપમાયપિધેકચ્ચે (સી. સ્યા.), ઉપમાયપિઇધેકચ્ચે (પી.)] વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. સેય્યથાપિ, રાજઞ્ઞ, પુરિસો ગૂથકૂપે સસીસકં [સસીસકો (સ્યા.)] નિમુગ્ગો અસ્સ. અથ ત્વં પુરિસે આણાપેય્યાસિ – ‘તેન હિ, ભો, તં પુરિસં તમ્હા ગૂથકૂપા ઉદ્ધરથા’તિ. તે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા તં પુરિસં તમ્હા ગૂથકૂપા ઉદ્ધરેય્યું. તે ત્વં એવં વદેય્યાસિ – ‘તેન હિ, ભો, તસ્સ પુરિસસ્સ કાયા વેળુપેસિકાહિ ગૂથં સુનિમ્મજ્જિતં નિમ્મજ્જથા’તિ. તે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા તસ્સ પુરિસસ્સ કાયા વેળુપેસિકાહિ ગૂથં સુનિમ્મજ્જિતં નિમ્મજ્જેય્યું. તે ત્વં એવં વદેય્યાસિ – ‘તેન હિ, ભો, તસ્સ પુરિસસ્સ કાયં પણ્ડુમત્તિકાય તિક્ખત્તું સુબ્બટ્ટિતં ઉબ્બટ્ટેથા’તિ [સુપ્પટ્ટિતં ઉપ્પટ્ટેથાતિ (ક.)]. તે તસ્સ પુરિસસ્સ કાયં પણ્ડુમત્તિકાય તિક્ખત્તું સુબ્બટ્ટિતં ઉબ્બટ્ટેય્યું. તે ત્વં એવં વદેય્યાસિ – ‘તેન હિ, ભો, તં પુરિસં તેલેન અબ્ભઞ્જિત્વા સુખુમેન ચુણ્ણેન તિક્ખત્તું સુપ્પધોતં કરોથા’તિ. તે તં પુરિસં તેલેન અબ્ભઞ્જિત્વા સુખુમેન ચુણ્ણેન તિક્ખત્તું સુપ્પધોતં કરેય્યું. તે ત્વં એવં વદેય્યાસિ – ‘તેન હિ, ભો, તસ્સ પુરિસસ્સ કેસમસ્સું કપ્પેથા’તિ. તે તસ્સ પુરિસસ્સ કેસમસ્સું કપ્પેય્યું. તે ત્વં એવં વદેય્યાસિ – ‘તેન હિ, ભો, તસ્સ પુરિસસ્સ મહગ્ઘઞ્ચ માલં મહગ્ઘઞ્ચ વિલેપનં મહગ્ઘાનિ ચ વત્થાનિ ઉપહરથા’તિ. તે તસ્સ પુરિસસ્સ મહગ્ઘઞ્ચ માલં મહગ્ઘઞ્ચ વિલેપનં મહગ્ઘાનિ ચ વત્થાનિ ઉપહરેય્યું. તે ત્વં એવં વદેય્યાસિ – ‘તેન હિ, ભો, તં પુરિસં પાસાદં આરોપેત્વા પઞ્ચકામગુણાનિ ઉપટ્ઠાપેથા’તિ. તે તં પુરિસં પાસાદં આરોપેત્વા પઞ્ચકામગુણાનિ ઉપટ્ઠાપેય્યું.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાજઞ્ઞ, અપિ નુ તસ્સ પુરિસસ્સ સુન્હાતસ્સ સુવિલિત્તસ્સ સુકપ્પિતકેસમસ્સુસ્સ આમુક્કમાલાભરણસ્સ ઓદાતવત્થવસનસ્સ ઉપરિપાસાદવરગતસ્સ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતસ્સ સમઙ્ગીભૂતસ્સ પરિચારયમાનસ્સ પુનદેવ તસ્મિં ગૂથકૂપે નિમુજ્જિતુકામતા [નિમુજ્જિતુકામ્યતા (સ્યા. ક.)] અસ્સા’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો કસ્સપ’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘અસુચિ, ભો કસ્સપ, ગૂથકૂપો અસુચિ ચેવ અસુચિસઙ્ખાતો ચ દુગ્ગન્ધો ચ દુગ્ગન્ધસઙ્ખાતો ચ જેગુચ્છો ચ જેગુચ્છસઙ્ખાતો ચ પટિકૂલો ચ પટિકૂલસઙ્ખાતો ચા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, રાજઞ્ઞ, મનુસ્સા દેવાનં અસુચી ચેવ અસુચિસઙ્ખાતા ચ, દુગ્ગન્ધા ચ દુગ્ગન્ધસઙ્ખાતા ચ, જેગુચ્છા ચ જેગુચ્છસઙ્ખાતા ચ, પટિકૂલા ચ પટિકૂલસઙ્ખાતા ચ. યોજનસતં ખો, રાજઞ્ઞ, મનુસ્સગન્ધો દેવે ઉબ્બાધતિ. કિં પન તે મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા પિસુણાય વાચાય પટિવિરતા ફરુસાય વાચાય પટિવિરતા સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતા અનભિજ્ઝાલૂ અબ્યાપન્નચિત્તા સમ્માદિટ્ઠી, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના તે આગન્ત્વા આરોચેસ્સન્તિ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’તિ? ઇમિનાપિ ખો તે, રાજઞ્ઞ, પરિયાયેન એવં હોતુ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

૪૧૬. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો એવં મે એત્થ હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, રાજઞ્ઞ, પરિયાયો …પે… ‘‘અત્થિ, ભો કસ્સપ, પરિયાયો…પે… ``યથા કથં વિય, રાજઞ્ઞાતિ? ‘‘ઇધ મે, ભો કસ્સપ, મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતા, તે અપરેન સમયેન આબાધિકા હોન્તિ દુક્ખિતા બાળ્હગિલાના. યદાહં જાનામિ – ‘ન દાનિમે ઇમમ્હા આબાધા વુટ્ઠહિસ્સન્તી’તિ ત્યાહં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદામિ – ‘સન્તિ ખો, ભો, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – યે તે પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતા, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જન્તિ દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યતન્તિ. ભવન્તો ખો પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતા. સચે તેસં ભવતં સમણબ્રાહ્મણાનં સચ્ચં વચનં, ભવન્તો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જિસ્સન્તિ, દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યતં. સચે, ભો, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્યાથ દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યતં, યેન મે આગન્ત્વા આરોચેય્યાથ – `ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકોતિ. ભવન્તો ખો પન મે સદ્ધાયિકા પચ્ચયિકા, યં ભવન્તેહિ દિટ્ઠં, યથા સામં દિટ્ઠં એવમેતં ભવિસ્સતીતિ. તે મે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા નેવ આગન્ત્વા આરોચેન્તિ, ન પન દૂતં પહિણન્તિ. અયમ્પિ ખો, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

તાવતિંસદેવઉપમા

૪૧૭. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, તઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ; યથા તે ખમેય્ય, તથા નં બ્યાકરેય્યાસિ. યં ખો પન, રાજઞ્ઞ, માનુસ્સકં વસ્સસતં, દેવાનં તાવતિંસાનં એસો એકો રત્તિન્દિવો [રત્તિદિવો (ક.)], તાય રત્તિયા તિંસરત્તિયો માસો, તેન માસેન દ્વાદસમાસિયો સંવચ્છરો, તેન સંવચ્છરેન દિબ્બં વસ્સસહસ્સં દેવાનં તાવતિંસાનં આયુપ્પમાણં. યે તે મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતા, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યતં. સચે પન તેસં એવં ભવિસ્સતિ – ‘યાવ મયં દ્વે વા તીણિ વા રત્તિન્દિવા દિબ્બેહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતા સમઙ્ગીભૂતા પરિચારેમ, અથ મયં પાયાસિસ્સ રાજઞ્ઞસ્સ ગન્ત્વા આરોચેય્યામ – ‘‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’તિ. અપિ નુ તે આગન્ત્વા આરોચેય્યું – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો કસ્સપ. અપિ હિ મયં, ભો કસ્સપ, ચિરં કાલઙ્કતાપિ ભવેય્યામ. કો પનેતં ભોતો કસ્સપસ્સ આરોચેતિ – ‘અત્થિ દેવા તાવતિંસા’તિ વા ‘એવંદીઘાયુકા દેવા તાવતિંસા’તિ વા. ન મયં ભોતો કસ્સપસ્સ સદ્દહામ – ‘અત્થિ દેવા તાવતિંસા’તિ વા ‘એવંદીઘાયુકા દેવા તાવતિંસા’તિ વા’’તિ.

જચ્ચન્ધઉપમા

૪૧૮. ‘‘સેય્યથાપિ, રાજઞ્ઞ, જચ્ચન્ધો પુરિસો ન પસ્સેય્ય કણ્હ – સુક્કાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય નીલકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય પીતકાનિ [મઞ્જેટ્ઠકાનિ (સ્યા.)] રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય લોહિતકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય મઞ્જિટ્ઠકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય સમવિસમં, ન પસ્સેય્ય તારકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય ચન્દિમસૂરિયે. સો એવં વદેય્ય – ‘નત્થિ કણ્હસુક્કાનિ રૂપાનિ, નત્થિ કણ્હસુક્કાનં રૂપાનં દસ્સાવી. નત્થિ નીલકાનિ રૂપાનિ, નત્થિ નીલકાનં રૂપાનં દસ્સાવી. નત્થિ પીતકાનિ રૂપાનિ, નત્થિ પીતકાનં રૂપાનં દસ્સાવી. નત્થિ લોહિતકાનિ રૂપાનિ, નત્થિ લોહિતકાનં રૂપાનં દસ્સાવી. નત્થિ મઞ્જિટ્ઠકાનિ રૂપાનિ, નત્થિ મઞ્જિટ્ઠકાનં રૂપાનં દસ્સાવી. નત્થિ સમવિસમં, નત્થિ સમવિસમસ્સ દસ્સાવી. નત્થિ તારકાનિ રૂપાનિ, નત્થિ તારકાનં રૂપાનં દસ્સાવી. નત્થિ ચન્દિમસૂરિયા, નત્થિ ચન્દિમસૂરિયાનં દસ્સાવી. અહમેતં ન જાનામિ, અહમેતં ન પસ્સામિ, તસ્મા તં નત્થી’તિ. સમ્મા નુ ખો સો, રાજઞ્ઞ, વદમાનો વદેય્યા’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો કસ્સપ. અત્થિ કણ્હસુક્કાનિ રૂપાનિ, અત્થિ કણ્હસુક્કાનં રૂપાનં દસ્સાવી. અત્થિ નીલકાનિ રૂપાનિ, અત્થિ નીલકાનં રૂપાનં દસ્સાવી…પે… અત્થિ સમવિસમં, અત્થિ સમવિસમસ્સ દસ્સાવી. અત્થિ તારકાનિ રૂપાનિ, અત્થિ તારકાનં રૂપાનં દસ્સાવી. અત્થિ ચન્દિમસૂરિયા, અત્થિ ચન્દિમસૂરિયાનં દસ્સાવી. ‘અહમેતં ન જાનામિ, અહમેતં ન પસ્સામિ, તસ્મા તં નત્થી’તિ. ન હિ સો, ભો કસ્સપ, સમ્મા વદમાનો વદેય્યા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો ત્વં, રાજઞ્ઞ, જચ્ચન્ધૂપમો મઞ્ઞે પટિભાસિ યં મં ત્વં એવં વદેસિ’’.

‘‘કો પનેતં ભોતો કસ્સપસ્સ આરોચેતિ – ‘અત્થિ દેવા તાવતિંસા’’તિ વા, ‘એવંદીઘાયુકા દેવા તાવતિંસા’તિ વા? ન મયં ભોતો કસ્સપસ્સ સદ્દહામ – ‘અત્થિ દેવા તાવતિંસા’તિ વા ‘એવંદીઘાયુકા દેવા તાવતિંસા’તિ વા’’તિ. ‘‘ન ખો, રાજઞ્ઞ, એવં પરો લોકો દટ્ઠબ્બો, યથા ત્વં મઞ્ઞસિ ઇમિના મંસચક્ખુના. યે ખો તે રાજઞ્ઞ સમણબ્રાહ્મણા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, તે તત્થ અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરન્તા દિબ્બચક્ખું વિસોધેન્તિ. તે દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન ઇમં ચેવ લોકં પસ્સન્તિ પરઞ્ચ સત્તે ચ ઓપપાતિકે. એવઞ્ચ ખો, રાજઞ્ઞ, પરો લોકો દટ્ઠબ્બો; નત્વેવ યથા ત્વં મઞ્ઞસિ ઇમિના મંસચક્ખુના. ઇમિનાપિ ખો તે, રાજઞ્ઞ, પરિયાયેન એવં હોતુ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

૪૧૯. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો એવં મે એત્થ હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, રાજઞ્ઞ, પરિયાયો…પે… અત્થિ, ભો કસ્સપ, પરિયાયો…પે… યથા કથં વિય, રાજઞ્ઞા’’તિ? ‘‘ઇધાહં, ભો કસ્સપ, પસ્સામિ સમણબ્રાહ્મણે સીલવન્તે કલ્યાણધમ્મે જીવિતુકામે અમરિતુકામે સુખકામે દુક્ખપટિકૂલે. તસ્સ મય્હં, ભો કસ્સપ, એવં હોતિ – સચે ખો ઇમે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા એવં જાનેય્યું – ‘ઇતો નો મતાનં સેય્યો ભવિસ્સતી’તિ. ઇદાનિમે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા વિસં વા ખાદેય્યું, સત્થં વા આહરેય્યું, ઉબ્બન્ધિત્વા વા કાલઙ્કરેય્યું, પપાતે વા પપતેય્યું. યસ્મા ચ ખો ઇમે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા ન એવં જાનન્તિ – ‘ઇતો નો મતાનં સેય્યો ભવિસ્સતી’તિ, તસ્મા ઇમે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા જીવિતુકામા અમરિતુકામા સુખકામા દુક્ખપટિકૂલા અત્તાનં ન મારેન્તિ [( ) નત્થિ (સ્યા. પી.)]. અયમ્પિ ખો, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

ગબ્ભિનીઉપમા

૪૨૦. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ. ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. ભૂતપુબ્બં, રાજઞ્ઞ, અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ દ્વે પજાપતિયો અહેસું. એકિસ્સા પુત્તો અહોસિ દસવસ્સુદ્દેસિકો વા દ્વાદસવસ્સુદ્દેસિકો વા, એકા ગબ્ભિની ઉપવિજઞ્ઞા. અથ ખો સો બ્રાહ્મણો કાલમકાસિ. અથ ખો સો માણવકો માતુસપત્તિં [માતુસપતિં (સ્યા.)] એતદવોચ – ‘યમિદં, ભોતિ, ધનં વા ધઞ્ઞં વા રજતં વા જાતરૂપં વા, સબ્બં તં મય્હં; નત્થિ તુય્હેત્થ કિઞ્ચિ. પિતુ મે [પિતુ મે સન્તકો (સ્યા.)] ભોતિ, દાયજ્જં નિય્યાદેહી’તિ [નીય્યાતેહીતિ (સી. પી.)]. એવં વુત્તે સા બ્રાહ્મણી તં માણવકં એતદવોચ – ‘આગમેહિ તાવ, તાત, યાવ વિજાયામિ. સચે કુમારકો ભવિસ્સતિ, તસ્સપિ એકદેસો ભવિસ્સતિ; સચે કુમારિકા ભવિસ્સતિ, સાપિ તે ઓપભોગ્ગા [ઉપભોગ્ગા (સ્યા.)] ભવિસ્સતી’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સો માણવકો માતુસપત્તિં એતદવોચ – ‘યમિદં, ભોતિ, ધનં વા ધઞ્ઞં વા રજતં વા જાતરૂપં વા, સબ્બં તં મય્હં; નત્થિ તુય્હેત્થ કિઞ્ચિ. પિતુ મે, ભોતિ, દાયજ્જં નિય્યાદેહી’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સા બ્રાહ્મણી તં માણવકં એતદવોચ – ‘આગમેહિ તાવ, તાત, યાવ વિજાયામિ. સચે કુમારકો ભવિસ્સતિ, તસ્સપિ એકદેસો ભવિસ્સતિ; સચે કુમારિકા ભવિસ્સતિ સાપિ તે ઓપભોગ્ગા [ઉપભોગ્ગા (સ્યા.)] ભવિસ્સતી’તિ. તતિયમ્પિ ખો સો માણવકો માતુસપત્તિં એતદવોચ – ‘યમિદં, ભોતિ, ધનં વા ધઞ્ઞં વા રજતં વા જાતરૂપં વા, સબ્બં તં મય્હં; નત્થિ તુય્હેત્થ કિઞ્ચિ. પિતુ મે, ભોતિ, દાયજ્જં નિય્યાદેહી’તિ.

‘‘અથ ખો સા બ્રાહ્મણી સત્થં ગહેત્વા ઓવરકં પવિસિત્વા ઉદરં ઓપાદેસિ [ઉપ્પાતેસિ (સ્યા.)] – ‘યાવ વિજાયામિ યદિ વા કુમારકો યદિ વા કુમારિકા’તિ. સા અત્તાનં ચેવ જીવિતઞ્ચ ગબ્ભઞ્ચ સાપતેય્યઞ્ચ વિનાસેસિ. યથા તં બાલા અબ્યત્તા અનયબ્યસનં આપન્ના અયોનિસો દાયજ્જં ગવેસન્તી, એવમેવ ખો ત્વં, રાજઞ્ઞ, બાલો અબ્યત્તો અનયબ્યસનં આપજ્જિસ્સસિ અયોનિસો પરલોકં ગવેસન્તો; સેય્યથાપિ સા બ્રાહ્મણી બાલા અબ્યત્તા અનયબ્યસનં આપન્ના અયોનિસો દાયજ્જં ગવેસન્તી. ન ખો, રાજઞ્ઞ, સમણબ્રાહ્મણા સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા અપક્કં પરિપાચેન્તિ; અપિ ચ પરિપાકં આગમેન્તિ. પણ્ડિતાનં અત્થો હિ, રાજઞ્ઞ, સમણબ્રાહ્મણાનં સીલવન્તાનં કલ્યાણધમ્માનં જીવિતેન. યથા યથા ખો, રાજઞ્ઞ, સમણબ્રાહ્મણા સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા ચિરં દીઘમદ્ધાનં તિટ્ઠન્તિ, તથા તથા બહું પુઞ્ઞં પસવન્તિ, બહુજનહિતાય ચ પટિપજ્જન્તિ બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનં. ઇમિનાપિ ખો તે, રાજઞ્ઞ, પરિયાયેન એવં હોતુ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

૪૨૧. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો એવં મે એત્થ હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, રાજઞ્ઞ, પરિયાયો…પે… અત્થિ, ભો કસ્સપ, પરિયાયો…પે… યથા કથં વિય, રાજઞ્ઞા’’તિ? ‘‘ઇધ મે, ભો કસ્સપ, પુરિસા ચોરં આગુચારિં ગહેત્વા દસ્સેન્તિ – ‘અયં તે, ભન્તે, ચોરો આગુચારી; ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ, તં દણ્ડં પણેહી’તિ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેન હિ, ભો, ઇમં પુરિસં જીવન્તંયેવ કુમ્ભિયા પક્ખિપિત્વા મુખં પિદહિત્વા અલ્લેન ચમ્મેન ઓનન્ધિત્વા અલ્લાય મત્તિકાય બહલાવલેપનં [બહલવિલેપનં (સ્યા. ક.)] કરિત્વા ઉદ્ધનં આરોપેત્વા અગ્ગિં દેથા’તિ. તે મે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા તં પુરિસં જીવન્તંયેવ કુમ્ભિયા પક્ખિપિત્વા મુખં પિદહિત્વા અલ્લેન ચમ્મેન ઓનન્ધિત્વા અલ્લાય મત્તિકાય બહલાવલેપનં કરિત્વા ઉદ્ધનં આરોપેત્વા અગ્ગિં દેન્તિ. યદા મયં જાનામ ‘કાલઙ્કતો સો પુરિસો’તિ, અથ નં કુમ્ભિં ઓરોપેત્વા ઉબ્ભિન્દિત્વા મુખં વિવરિત્વા સણિકં નિલ્લોકેમ [વિલોકેમ (સ્યા.)] – ‘અપ્પેવ નામસ્સ જીવં નિક્ખમન્તં પસ્સેય્યામા’તિ. નેવસ્સ મયં જીવં નિક્ખમન્તં પસ્સામ. અયમ્પિ ખો, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

સુપિનકઉપમા

૪૨૨. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, તઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ, યથા તે ખમેય્ય, તથા નં બ્યાકરેય્યાસિ. અભિજાનાસિ નો ત્વં, રાજઞ્ઞ, દિવા સેય્યં ઉપગતો સુપિનકં પસ્સિતા આરામરામણેય્યકં વનરામણેય્યકં ભૂમિરામણેય્યકં પોક્ખરણીરામણેય્યક’’ન્તિ? ‘‘અભિજાનામહં, ભો કસ્સપ, દિવાસેય્યં ઉપગતો સુપિનકં પસ્સિતા આરામરામણેય્યકં વનરામણેય્યકં ભૂમિરામણેય્યકં પોક્ખરણીરામણેય્યક’’ન્તિ. ‘‘રક્ખન્તિ તં તમ્હિ સમયે ખુજ્જાપિ વામનકાપિ વેલાસિકાપિ [ચેલાવિકાપિ (સ્યા.), કેળાયિકાપિ (સી.)] કોમારિકાપી’’તિ? ‘‘એવં, ભો કસ્સપ, રક્ખન્તિ મં તમ્હિ સમયે ખુજ્જાપિ વામનકાપિ વેલાસિકાપિ [ચેલાવિકાપિ (સ્યા.), કેળાયિકાપિ (સી.)] કોમારિકાપી’’તિ. ‘‘અપિ નુ તા તુય્હં જીવં પસ્સન્તિ પવિસન્તં વા નિક્ખમન્તં વા’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો કસ્સપ’’. ‘‘તા હિ નામ, રાજઞ્ઞ, તુય્હં જીવન્તસ્સ જીવન્તિયો જીવં ન પસ્સિસ્સન્તિ પવિસન્તં વા નિક્ખમન્તં વા. કિં પન ત્વં કાલઙ્કતસ્સ જીવં પસ્સિસ્સસિ પવિસન્તં વા નિક્ખમન્તં વા. ઇમિનાપિ ખો તે, રાજઞ્ઞ, પરિયાયેન એવં હોતુ – ‘‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

૪૨૩. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો એવં મે એત્થ હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, રાજઞ્ઞ, પરિયાયો…પે… ‘‘અત્થિ, ભો કસ્સપ, પરિયાયો…પે… યથા કથં વિય રાજઞ્ઞા’’તિ? ‘‘ઇધ મે, ભો કસ્સપ, પુરિસા ચોરં આગુચારિં ગહેત્વા દસ્સેન્તિ – ‘અયં તે, ભન્તે, ચોરો આગુચારી; ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ, તં દણ્ડં પણેહી’તિ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેન હિ, ભો, ઇમં પુરિસં જીવન્તંયેવ તુલાય તુલેત્વા જિયાય અનસ્સાસકં મારેત્વા પુનદેવ તુલાય તુલેથા’તિ. તે મે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા તં પુરિસં જીવન્તંયેવ તુલાય તુલેત્વા જિયાય અનસ્સાસકં મારેત્વા પુનદેવ તુલાય તુલેન્તિ. યદા સો જીવતિ, તદા લહુતરો ચ હોતિ મુદુતરો ચ કમ્મઞ્ઞતરો ચ. યદા પન સો કાલઙ્કતો હોતિ તદા ગરુતરો ચ હોતિ પત્થિન્નતરો ચ અકમ્મઞ્ઞતરો ચ. અયમ્પિ ખો, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

સન્તત્તઅયોગુળઉપમા

૪૨૪. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ. ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. સેય્યથાપિ, રાજઞ્ઞ, પુરિસો દિવસં સન્તત્તં અયોગુળં આદિત્તં સમ્પજ્જલિતં સજોતિભૂતં તુલાય તુલેય્ય. તમેનં અપરેન સમયેન સીતં નિબ્બુતં તુલાય તુલેય્ય. કદા નુ ખો સો અયોગુળો લહુતરો વા હોતિ મુદુતરો વા કમ્મઞ્ઞતરો વા, યદા વા આદિત્તો સમ્પજ્જલિતો સજોતિભૂતો, યદા વા સીતો નિબ્બુતો’’તિ? ‘‘યદા સો, ભો કસ્સપ, અયોગુળો તેજોસહગતો ચ હોતિ વાયોસહગતો ચ આદિત્તો સમ્પજ્જલિતો સજોતિભૂતો, તદા લહુતરો ચ હોતિ મુદુતરો ચ કમ્મઞ્ઞતરો ચ. યદા પન સો અયોગુળો નેવ તેજોસહગતો હોતિ ન વાયોસહગતો સીતો નિબ્બુતો, તદા ગરુતરો ચ હોતિ પત્થિન્નતરો ચ અકમ્મઞ્ઞતરો ચા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, રાજઞ્ઞ, યદાયં કાયો આયુસહગતો ચ હોતિ ઉસ્માસહગતો ચ વિઞ્ઞાણસહગતો ચ, તદા લહુતરો ચ હોતિ મુદુતરો ચ કમ્મઞ્ઞતરો ચ. યદા પનાયં કાયો નેવ આયુસહગતો હોતિ ન ઉસ્માસહગતો ન વિઞ્ઞાણસહગતો તદા ગરુતરો ચ હોતિ પત્થિન્નતરો ચ અકમ્મઞ્ઞતરો ચ. ઇમિનાપિ ખો તે, રાજઞ્ઞ, પરિયાયેન એવં હોતુ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

૪૨૫. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો એવં મે એત્થ હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, રાજઞ્ઞ, પરિયાયો…પે… અત્થિ, ભો કસ્સપ, પરિયાયો…પે… યથા કથં વિય રાજઞ્ઞા’’તિ? ‘‘ઇધ મે, ભો કસ્સપ, પુરિસા ચોરં આગુચારિં ગહેત્વા દસ્સેન્તિ – ‘અયં તે, ભન્તે, ચોરો આગુચારી; ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ, તં દણ્ડં પણેહી’તિ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેન હિ, ભો, ઇમં પુરિસં અનુપહચ્ચ છવિઞ્ચ ચમ્મઞ્ચ મંસઞ્ચ ન્હારુઞ્ચ અટ્ઠિઞ્ચ અટ્ઠિમિઞ્જઞ્ચ જીવિતા વોરોપેથ, અપ્પેવ નામસ્સ જીવં નિક્ખમન્તં પસ્સેય્યામા’તિ. તે મે ‘સાધૂ’તિ પટિસ્સુત્વા તં પુરિસં અનુપહચ્ચ છવિઞ્ચ…પે… જીવિતા વોરોપેન્તિ. યદા સો આમતો હોતિ, ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેન હિ, ભો, ઇમં પુરિસં ઉત્તાનં નિપાતેથ, અપ્પેવ નામસ્સ જીવં નિક્ખમન્તં પસ્સેય્યામા’તિ. તે તં પુરિસં ઉત્તાનં નિપાતેન્તિ. નેવસ્સ મયં જીવં નિક્ખમન્તં પસ્સામ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેન હિ, ભો, ઇમં પુરિસં અવકુજ્જં નિપાતેથ… પસ્સેન નિપાતેથ… દુતિયેન પસ્સેન નિપાતેથ… ઉદ્ધં ઠપેથ… ઓમુદ્ધકં ઠપેથ… પાણિના આકોટેથ… લેડ્ડુના આકોટેથ… દણ્ડેન આકોટેથ… સત્થેન આકોટેથ… ઓધુનાથ સન્ધુનાથ નિદ્ધુનાથ, અપ્પેવ નામસ્સ જીવં નિક્ખમન્તં પસ્સેય્યામા’તિ. તે તં પુરિસં ઓધુનન્તિ સન્ધુનન્તિ નિદ્ધુનન્તિ. નેવસ્સ મયં જીવં નિક્ખમન્તં પસ્સામ. તસ્સ તદેવ ચક્ખુ હોતિ તે રૂપા, તઞ્ચાયતનં નપ્પટિસંવેદેતિ. તદેવ સોતં હોતિ તે સદ્દા, તઞ્ચાયતનં નપ્પટિસંવેદેતિ. તદેવ ઘાનં હોતિ તે ગન્ધા, તઞ્ચાયતનં નપ્પટિસંવેદેતિ. સાવ જિવ્હા હોતિ તે રસા, તઞ્ચાયતનં નપ્પટિસંવેદેતિ. સ્વેવ કાયો હોતિ તે ફોટ્ઠબ્બા, તઞ્ચાયતનં નપ્પટિસંવેદેતિ. અયમ્પિ ખો, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

સઙ્ખધમઉપમા

૪૨૬. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ. ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. ભૂતપુબ્બં, રાજઞ્ઞ, અઞ્ઞતરો સઙ્ખધમો સઙ્ખં આદાય પચ્ચન્તિમં જનપદં અગમાસિ. સો યેન અઞ્ઞતરો ગામો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મજ્ઝે ગામસ્સ ઠિતો તિક્ખત્તું સઙ્ખં ઉપલાપેત્વા સઙ્ખં ભૂમિયં નિક્ખિપિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ ખો, રાજઞ્ઞ, તેસં પચ્ચન્તજનપદાનં [પચ્ચન્તજાનં (સી.)] મનુસ્સાનં એતદહોસિ – ‘અમ્ભો કસ્સ નુ ખો [એતદહોસિ ‘‘કિસ્સ દુખો (પી.)] એસો સદ્દો એવંરજનીયો એવંકમનીયો એવંમદનીયો એવંબન્ધનીયો એવંમુચ્છનીયો’તિ. સન્નિપતિત્વા તં સઙ્ખધમં એતદવોચું – ‘અમ્ભો, કસ્સ નુ ખો એસો સદ્દો એવંરજનીયો એવંકમનીયો એવંમદનીયો એવંબન્ધનીયો એવંમુચ્છનીયો’તિ. ‘એસો ખો, ભો, સઙ્ખો નામ યસ્સેસો સદ્દો એવંરજનીયો એવંકમનીયો એવંમદનીયો એવંબન્ધનીયો એવંમુચ્છનીયો’તિ. તે તં સઙ્ખં ઉત્તાનં નિપાતેસું – ‘વદેહિ, ભો સઙ્ખ, વદેહિ, ભો સઙ્ખા’તિ. નેવ સો સઙ્ખો સદ્દમકાસિ. તે તં સઙ્ખં અવકુજ્જં નિપાતેસું, પસ્સેન નિપાતેસું, દુતિયેન પસ્સેન નિપાતેસું, ઉદ્ધં ઠપેસું, ઓમુદ્ધકં ઠપેસું, પાણિના આકોટેસું, લેડ્ડુના આકોટેસું, દણ્ડેન આકોટેસું, સત્થેન આકોટેસું, ઓધુનિંસુ સન્ધુનિંસુ નિદ્ધુનિંસુ – ‘વદેહિ, ભો સઙ્ખ, વદેહિ, ભો સઙ્ખા’તિ. નેવ સો સઙ્ખો સદ્દમકાસિ.

‘‘અથ ખો, રાજઞ્ઞ, તસ્સ સઙ્ખધમસ્સ એતદહોસિ – ‘યાવ બાલા ઇમે પચ્ચન્તજનપદામનુસ્સા, કથઞ્હિ નામ અયોનિસો સઙ્ખસદ્દં ગવેસિસ્સન્તી’તિ. તેસં પેક્ખમાનાનં સઙ્ખં ગહેત્વા તિક્ખત્તું સઙ્ખં ઉપલાપેત્વા સઙ્ખં આદાય પક્કામિ. અથ ખો, રાજઞ્ઞ, તેસં પચ્ચન્તજનપદાનં મનુસ્સાનં એતદહોસિ – ‘યદા કિર, ભો, અયં સઙ્ખો નામ પુરિસસહગતો ચ હોતિ વાયામસહગતો [વાયોસહગતો (સ્યા.)] ચ વાયુસહગતો ચ, તદાયં સઙ્ખો સદ્દં કરોતિ, યદા પનાયં સઙ્ખો નેવ પુરિસસહગતો હોતિ ન વાયામસહગતો ન વાયુસહગતો, નાયં સઙ્ખો સદ્દં કરોતી’તિ. એવમેવ ખો, રાજઞ્ઞ, યદાયં કાયો આયુસહગતો ચ હોતિ ઉસ્માસહગતો ચ વિઞ્ઞાણસહગતો ચ, તદા અભિક્કમતિપિ પટિક્કમતિપિ તિટ્ઠતિપિ નિસીદતિપિ સેય્યમ્પિ કપ્પેતિ, ચક્ખુનાપિ રૂપં પસ્સતિ, સોતેનપિ સદ્દં સુણાતિ, ઘાનેનપિ ગન્ધં ઘાયતિ, જિવ્હાયપિ રસં સાયતિ, કાયેનપિ ફોટ્ઠબ્બં ફુસતિ, મનસાપિ ધમ્મં વિજાનાતિ. યદા પનાયં કાયો નેવ આયુસહગતો હોતિ, ન ઉસ્માસહગતો, ન વિઞ્ઞાણસહગતો, તદા નેવ અભિક્કમતિ ન પટિક્કમતિ ન તિટ્ઠતિ ન નિસીદતિ ન સેય્યં કપ્પેતિ, ચક્ખુનાપિ રૂપં ન પસ્સતિ, સોતેનપિ સદ્દં ન સુણાતિ, ઘાનેનપિ ગન્ધં ન ઘાયતિ, જિવ્હાયપિ રસં ન સાયતિ, કાયેનપિ ફોટ્ઠબ્બં ન ફુસતિ, મનસાપિ ધમ્મં ન વિજાનાતિ. ઇમિનાપિ ખો તે, રાજઞ્ઞ, પરિયાયેન એવં હોતુ – ‘ઇતિપિ અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’તિ [વિપાકોતિ, પઠમભાણવારં (સ્યા.)].

૪૨૭. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો એવં મે એત્થ હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, રાજઞ્ઞ, પરિયાયો…પે… અત્થિ, ભો કસ્સપ, પરિયાયો…પે… યથા કથં વિય રાજઞ્ઞા’’તિ? ‘‘ઇધ મે, ભો કસ્સપ, પુરિસા ચોરં આગુચારિં ગહેત્વા દસ્સેન્તિ – ‘અયં તે, ભન્તે, ચોરો આગુચારી, ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ, તં દણ્ડં પણેહી’તિ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેન હિ, ભો, ઇમસ્સ પુરિસસ્સ છવિં છિન્દથ, અપ્પેવ નામસ્સ જીવં પસ્સેય્યામા’તિ. તે તસ્સ પુરિસસ્સ છવિં છિન્દન્તિ. નેવસ્સ મયં જીવં પસ્સામ. ત્યાહં એવં વદામિ – ‘તેન હિ, ભો, ઇમસ્સ પુરિસસ્સ ચમ્મં છિન્દથ, મંસં છિન્દથ, ન્હારું છિન્દથ, અટ્ઠિં છિન્દથ, અટ્ઠિમિઞ્જં છિન્દથ, અપ્પેવ નામસ્સ જીવં પસ્સેય્યામા’તિ. તે તસ્સ પુરિસસ્સ અટ્ઠિમિઞ્જં છિન્દન્તિ, નેવસ્સ મયં જીવં પસ્સેય્યામ. અયમ્પિ ખો, ભો કસ્સપ, પરિયાયો, યેન મે પરિયાયેન એવં હોતિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ.

અગ્ગિકજટિલઉપમા

૪૨૮. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ. ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. ભૂતપુબ્બં, રાજઞ્ઞ, અઞ્ઞતરો અગ્ગિકો જટિલો અરઞ્ઞાયતને પણ્ણકુટિયા સમ્મતિ [વસતિ (સી. પી.)]. અથ ખો, રાજઞ્ઞ, અઞ્ઞતરો જનપદે સત્થો [સત્થો જનપદપદેસા (સી.), જનપદો સત્થવાસો (સ્યા.), જનપદપદેસો (પી.)] વુટ્ઠાસિ. અથ ખો સો સત્થો [સત્થવાસો (સ્યા.)] તસ્સ અગ્ગિકસ્સ જટિલસ્સ અસ્સમસ્સ સામન્તા એકરત્તિં વસિત્વા પક્કામિ. અથ ખો, રાજઞ્ઞ, તસ્સ અગ્ગિકસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘યંનૂનાહં યેન સો સત્થવાસો તેનુપસઙ્કમેય્યં, અપ્પેવ નામેત્થ કિઞ્ચિ ઉપકરણં અધિગચ્છેય્ય’ન્તિ. અથ ખો સો અગ્ગિકો જટિલો કાલસ્સેવ વુટ્ઠાય યેન સો સત્થવાસો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા અદ્દસ તસ્મિં સત્થવાસે દહરં કુમારં મન્દં ઉત્તાનસેય્યકં છડ્ડિતં. દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘ન ખો મે તં પતિરૂપં યં મે પેક્ખમાનસ્સ મનુસ્સભૂતો કાલઙ્કરેય્ય; યંનૂનાહં ઇમં દારકં અસ્સમં નેત્વા આપાદેય્યં પોસેય્યં વડ્ઢેય્ય’ન્તિ. અથ ખો સો અગ્ગિકો જટિલો તં દારકં અસ્સમં નેત્વા આપાદેસિ પોસેસિ વડ્ઢેસિ. યદા સો દારકો દસવસ્સુદ્દેસિકો વા હોતિ [અહોસિ (?)] દ્વાદસવસ્સુદ્દેસિકો વા, અથ ખો તસ્સ અગ્ગિકસ્સ જટિલસ્સ જનપદે કઞ્ચિદેવ કરણીયં ઉપ્પજ્જિ. અથ ખો સો અગ્ગિકો જટિલો તં દારકં એતદવોચ – ‘ઇચ્છામહં, તાત, જનપદં [નગરં (ક.)] ગન્તું; અગ્ગિં, તાત, પરિચરેય્યાસિ. મા ચ તે અગ્ગિ નિબ્બાયિ. સચે ચ તે અગ્ગિ નિબ્બાયેય્ય, અયં વાસી ઇમાનિ કટ્ઠાનિ ઇદં અરણિસહિતં, અગ્ગિં નિબ્બત્તેત્વા અગ્ગિં પરિચરેય્યાસી’તિ. અથ ખો સો અગ્ગિકો જટિલો તં દારકં એવં અનુસાસિત્વા જનપદં અગમાસિ. તસ્સ ખિડ્ડાપસુતસ્સ અગ્ગિ નિબ્બાયિ.

‘‘અથ ખો તસ્સ દારકસ્સ એતદહોસિ – ‘પિતા ખો મં એવં અવચ – ‘‘અગ્ગિં, તાત, પરિચરેય્યાસિ. મા ચ તે અગ્ગિ નિબ્બાયિ. સચે ચ તે અગ્ગિ નિબ્બાયેય્ય, અયં વાસી ઇમાનિ કટ્ઠાનિ ઇદં અરણિસહિતં, અગ્ગિં નિબ્બત્તેત્વા અગ્ગિં પરિચરેય્યાસી’’તિ. યંનૂનાહં અગ્ગિં નિબ્બત્તેત્વા અગ્ગિં પરિચરેય્ય’ન્તિ. અથ ખો સો દારકો અરણિસહિતં વાસિયા તચ્છિ – ‘અપ્પેવ નામ અગ્ગિં અધિગચ્છેય્ય’ન્તિ. નેવ સો અગ્ગિં અધિગચ્છિ. અરણિસહિતં દ્વિધા ફાલેસિ, તિધા ફાલેસિ, ચતુધા ફાલેસિ, પઞ્ચધા ફાલેસિ, દસધા ફાલેસિ, સતધા [વીસતિધા (સ્યા.)] ફાલેસિ, સકલિકં સકલિકં અકાસિ, સકલિકં સકલિકં કરિત્વા ઉદુક્ખલે કોટ્ટેસિ, ઉદુક્ખલે કોટ્ટેત્વા મહાવાતે ઓપુનિ [ઓફુનિ (સ્યા. ક.)] – ‘અપ્પેવ નામ અગ્ગિં અધિગચ્છેય્ય’ન્તિ. નેવ સો અગ્ગિં અધિગચ્છિ.

‘‘અથ ખો સો અગ્ગિકો જટિલો જનપદે તં કરણીયં તીરેત્વા યેન સકો અસ્સમો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં દારકં એતદવોચ – ‘કચ્ચિ તે, તાત, અગ્ગિ ન નિબ્બુતો’તિ? ‘ઇધ મે, તાત, ખિડ્ડાપસુતસ્સ અગ્ગિ નિબ્બાયિ. તસ્સ મે એતદહોસિ – ‘‘પિતા ખો મં એવં અવચ અગ્ગિં, તાત, પરિચરેય્યાસિ. મા ચ તે, તાત, અગ્ગિ નિબ્બાયિ. સચે ચ તે અગ્ગિ નિબ્બાયેય્ય, અયં વાસી ઇમાનિ કટ્ઠાનિ ઇદં અરણિસહિતં, અગ્ગિં નિબ્બત્તેત્વા અગ્ગિં પરિચરેય્યાસીતિ. યંનૂનાહં અગ્ગિં નિબ્બત્તેત્વા અગ્ગિં પરિચરેય્ય’’ન્તિ. અથ ખ્વાહં, તાત, અરણિસહિતં વાસિયા તચ્છિં – ‘‘અપ્પેવ નામ અગ્ગિં અધિગચ્છેય્ય’’ન્તિ. નેવાહં અગ્ગિં અધિગચ્છિં. અરણિસહિતં દ્વિધા ફાલેસિં, તિધા ફાલેસિં, ચતુધા ફાલેસિં, પઞ્ચધા ફાલેસિં, દસધા ફાલેસિં, સતધા ફાલેસિં, સકલિકં સકલિકં અકાસિં, સકલિકં સકલિકં કરિત્વા ઉદુક્ખલે કોટ્ટેસિં, ઉદુક્ખલે કોટ્ટેત્વા મહાવાતે ઓપુનિં – ‘‘અપ્પેવ નામ અગ્ગિં અધિગચ્છેય્ય’’ન્તિ. નેવાહં અગ્ગિં અધિગચ્છિ’’’ન્તિ. અથ ખો તસ્સ અગ્ગિકસ્સ જટિલસ્સ એતદહોસિ – ‘યાવ બાલો અયં દારકો અબ્યત્તો, કથઞ્હિ નામ અયોનિસો અગ્ગિં ગવેસિસ્સતી’તિ. તસ્સ પેક્ખમાનસ્સ અરણિસહિતં ગહેત્વા અગ્ગિં નિબ્બત્તેત્વા તં દારકં એતદવોચ – ‘એવં ખો, તાત, અગ્ગિ નિબ્બત્તેતબ્બો. ન ત્વેવ યથા ત્વં બાલો અબ્યત્તો અયોનિસો અગ્ગિં ગવેસી’તિ. એવમેવ ખો ત્વં, રાજઞ્ઞ, બાલો અબ્યત્તો અયોનિસો પરલોકં ગવેસિસ્સસિ. પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં, પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં, મા તે અહોસિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાયા’’તિ.

૪૨૯. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો નેવાહં સક્કોમિ ઇદં પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિનિસ્સજ્જિતું. રાજાપિ મં પસેનદિ કોસલો જાનાતિ તિરોરાજાનોપિ – ‘પાયાસિ રાજઞ્ઞો એવંવાદી એવંદિટ્ઠી – ‘‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’તિ. સચાહં, ભો કસ્સપ, ઇદં પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિનિસ્સજ્જિસ્સામિ, ભવિસ્સન્તિ મે વત્તારો – ‘યાવ બાલો પાયાસિ રાજઞ્ઞો અબ્યત્તો દુગ્ગહિતગાહી’તિ. કોપેનપિ નં હરિસ્સામિ, મક્ખેનપિ નં હરિસ્સામિ, પલાસેનપિ નં હરિસ્સામી’’તિ.

દ્વે સત્થવાહઉપમા

૪૩૦. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ. ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. ભૂતપુબ્બં, રાજઞ્ઞ, મહાસકટસત્થો સકટસહસ્સં પુરત્થિમા જનપદા પચ્છિમં જનપદં અગમાસિ. સો યેન યેન ગચ્છિ, ખિપ્પંયેવ પરિયાદિયતિ તિણકટ્ઠોદકં હરિતકપણ્ણં. તસ્મિં ખો પન સત્થે દ્વે સત્થવાહા અહેસું એકો પઞ્ચન્નં સકટસતાનં, એકો પઞ્ચન્નં સકટસતાનં. અથ ખો તેસં સત્થવાહાનં એતદહોસિ – ‘અયં ખો મહાસકટસત્થો સકટસહસ્સં; તે મયં યેન યેન ગચ્છામ, ખિપ્પમેવ પરિયાદિયતિ તિણકટ્ઠોદકં હરિતકપણ્ણં. યંનૂન મયં ઇમં સત્થં દ્વિધા વિભજેય્યામ – એકતો પઞ્ચ સકટસતાનિ એકતો પઞ્ચ સકટસતાની’તિ. તે તં સત્થં દ્વિધા વિભજિંસુ [વિભજેસું (ક.)] એકતો પઞ્ચ સકટસતાનિ, એકતો પઞ્ચ સકટસતાનિ. એકો સત્થવાહો બહું તિણઞ્ચ કટ્ઠઞ્ચ ઉદકઞ્ચ આરોપેત્વા સત્થં પયાપેસિ [પાયાપેસિ (સી. પી.)]. દ્વીહતીહપયાતો ખો પન સો સત્થો અદ્દસ પુરિસં કાળં લોહિતક્ખં [લોહિતક્ખિં (સ્યા.)] સન્નદ્ધકલાપં [આસન્નદ્ધકલાપં (સ્યા.)] કુમુદમાલિં અલ્લવત્થં અલ્લકેસં કદ્દમમક્ખિતેહિ ચક્કેહિ ભદ્રેન રથેન પટિપથં આગચ્છન્તં’, દિસ્વા એતદવોચ – ‘કુતો, ભો, આગચ્છસી’તિ? ‘અમુકમ્હા જનપદા’તિ. ‘કુહિં ગમિસ્સસી’તિ? ‘અમુકં નામ જનપદ’ન્તિ. ‘કચ્ચિ, ભો, પુરતો કન્તારે મહામેઘો અભિપ્પવુટ્ઠો’તિ? ‘એવં, ભો, પુરતો કન્તારે મહામેઘો અભિપ્પવુટ્ઠો, આસિત્તોદકાનિ વટુમાનિ, બહુ તિણઞ્ચ કટ્ઠઞ્ચ ઉદકઞ્ચ. છડ્ડેથ, ભો, પુરાણાનિ તિણાનિ કટ્ઠાનિ ઉદકાનિ, લહુભારેહિ સકટેહિ સીઘં સીઘં ગચ્છથ, મા યોગ્ગાનિ કિલમિત્થા’તિ.

‘‘અથ ખો સો સત્થવાહો સત્થિકે આમન્તેસિ – ‘અયં, ભો, પુરિસો એવમાહ – ‘‘પુરતો કન્તારે મહામેઘો અભિપ્પવુટ્ઠો, આસિત્તોદકાનિ વટુમાનિ, બહુ તિણઞ્ચ કટ્ઠઞ્ચ ઉદકઞ્ચ. છડ્ડેથ, ભો, પુરાણાનિ તિણાનિ કટ્ઠાનિ ઉદકાનિ, લહુભારેહિ સકટેહિ સીઘં સીઘં ગચ્છથ, મા યોગ્ગાનિ કિલમિત્થા’’તિ. છડ્ડેથ, ભો, પુરાણાનિ તિણાનિ કટ્ઠાનિ ઉદકાનિ, લહુભારેહિ સકટેહિ સત્થં પયાપેથા’તિ. ‘એવં, ભો’તિ ખો તે સત્થિકા તસ્સ સત્થવાહસ્સ પટિસ્સુત્વા છડ્ડેત્વા પુરાણાનિ તિણાનિ કટ્ઠાનિ ઉદકાનિ લહુભારેહિ સકટેહિ સત્થં પયાપેસું. તે પઠમેપિ સત્થવાસે ન અદ્દસંસુ તિણં વા કટ્ઠં વા ઉદકં વા. દુતિયેપિ સત્થવાસે… તતિયેપિ સત્થવાસે… ચતુત્થેપિ સત્થવાસે… પઞ્ચમેપિ સત્થવાસે… છટ્ઠેપિ સત્થવાસે… સત્તમેપિ સત્થવાસે ન અદ્દસંસુ તિણં વા કટ્ઠં વા ઉદકં વા. સબ્બેવ અનયબ્યસનં આપજ્જિંસુ. યે ચ તસ્મિં સત્થે અહેસું મનુસ્સા વા પસૂ વા, સબ્બે સો યક્ખો અમનુસ્સો ભક્ખેસિ. અટ્ઠિકાનેવ સેસાનિ.

‘‘યદા અઞ્ઞાસિ દુતિયો સત્થવાહો – ‘બહુનિક્ખન્તો ખો, ભો, દાનિ સો સત્થો’તિ બહું તિણઞ્ચ કટ્ઠઞ્ચ ઉદકઞ્ચ આરોપેત્વા સત્થં પયાપેસિ. દ્વીહતીહપયાતો ખો પન સો સત્થો અદ્દસ પુરિસં કાળં લોહિતક્ખં સન્નદ્ધકલાપં કુમુદમાલિં અલ્લવત્થં અલ્લકેસં કદ્દમમક્ખિતેહિ ચક્કેહિ ભદ્રેન રથેન પટિપથં આગચ્છન્તં, દિસ્વા એતદવોચ – ‘કુતો, ભો, આગચ્છસી’તિ? ‘અમુકમ્હા જનપદા’તિ. ‘કુહિં ગમિસ્સસી’તિ? ‘અમુકં નામ જનપદ’ન્તિ. ‘કચ્ચિ, ભો, પુરતો કન્તારે મહામેઘો અભિપ્પવુટ્ઠો’તિ? ‘એવં, ભો, પુરતો કન્તારે મહામેઘો અભિપ્પવુટ્ઠો. આસિત્તોદકાનિ વટુમાનિ, બહુ તિણઞ્ચ કટ્ઠઞ્ચ ઉદકઞ્ચ. છડ્ડેથ, ભો, પુરાણાનિ તિણાનિ કટ્ઠાનિ ઉદકાનિ, લહુભારેહિ સકટેહિ સીઘં સીઘં ગચ્છથ, મા યોગ્ગાનિ કિલમિત્થા’તિ.

‘‘અથ ખો સો સત્થવાહો સત્થિકે આમન્તેસિ – ‘અયં, ભો, ‘‘પુરિસો એવમાહ – પુરતો કન્તારે મહામેઘો અભિપ્પવુટ્ઠો, આસિત્તોદકાનિ વટુમાનિ, બહુ તિણઞ્ચ કટ્ઠઞ્ચ ઉદકઞ્ચ. છડ્ડેથ, ભો, પુરાણાનિ તિણાનિ કટ્ઠાનિ ઉદકાનિ, લહુભારેહિ સકટેહિ સીઘં સીઘં ગચ્છથ; મા યોગ્ગાનિ કિલમિત્થા’’તિ. અયં ભો પુરિસો નેવ અમ્હાકં મિત્તો, ન ઞાતિસાલોહિતો, કથં મયં ઇમસ્સ સદ્ધાય ગમિસ્સામ. ન વો છડ્ડેતબ્બાનિ પુરાણાનિ તિણાનિ કટ્ઠાનિ ઉદકાનિ, યથાભતેન ભણ્ડેન સત્થં પયાપેથ. ન નો પુરાણં છડ્ડેસ્સામા’તિ. ‘એવં, ભો’તિ ખો તે સત્થિકા તસ્સ સત્થવાહસ્સ પટિસ્સુત્વા યથાભતેન ભણ્ડેન સત્થં પયાપેસું. તે પઠમેપિ સત્થવાસે ન અદ્દસંસુ તિણં વા કટ્ઠં વા ઉદકં વા. દુતિયેપિ સત્થવાસે… તતિયેપિ સત્થવાસે… ચતુત્થેપિ સત્થવાસે… પઞ્ચમેપિ સત્થવાસે… છટ્ઠેપિ સત્થવાસે… સત્તમેપિ સત્થવાસે ન અદ્દસંસુ તિણં વા કટ્ઠં વા ઉદકં વા. તઞ્ચ સત્થં અદ્દસંસુ અનયબ્યસનં આપન્નં. યે ચ તસ્મિં સત્થેપિ અહેસું મનુસ્સા વા પસૂ વા, તેસઞ્ચ અટ્ઠિકાનેવ અદ્દસંસુ તેન યક્ખેન અમનુસ્સેન ભક્ખિતાનં.

‘‘અથ ખો સો સત્થવાહો સત્થિકે આમન્તેસિ – ‘અયં ખો, ભો, સત્થો અનયબ્યસનં આપન્નો, યથા તં તેન બાલેન સત્થવાહેન પરિણાયકેન. તેન હિ, ભો, યાનમ્હાકં સત્થે અપ્પસારાનિ પણિયાનિ, તાનિ છડ્ડેત્વા, યાનિ ઇમસ્મિં સત્થે મહાસારાનિ પણિયાનિ, તાનિ આદિયથા’તિ. ‘એવં, ભો’તિ ખો તે સત્થિકા તસ્સ સત્થવાહસ્સ પટિસ્સુત્વા યાનિ સકસ્મિં સત્થે અપ્પસારાનિ પણિયાનિ, તાનિ છડ્ડેત્વા યાનિ તસ્મિં સત્થે મહાસારાનિ પણિયાનિ, તાનિ આદિયિત્વા સોત્થિના તં કન્તારં નિત્થરિંસુ, યથા તં પણ્ડિતેન સત્થવાહેન પરિણાયકેન. એવમેવ ખો ત્વં, રાજઞ્ઞ, બાલો અબ્યત્તો અનયબ્યસનં આપજ્જિસ્સસિ અયોનિસો પરલોકં ગવેસન્તો સેય્યથાપિ સો પુરિમો સત્થવાહો. યેપિ તવ [તે (ક.)] સોતબ્બં સદ્ધાતબ્બં [સદ્દહાતબ્બં (પી. ક.)] મઞ્ઞિસ્સન્તિ, તેપિ અનયબ્યસનં આપજ્જિસ્સન્તિ, સેય્યથાપિ તે સત્થિકા. પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં; પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં. મા તે અહોસિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાયા’’તિ.

૪૩૧. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો નેવાહં સક્કોમિ ઇદં પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિનિસ્સજ્જિતું. રાજાપિ મં પસેનદિ કોસલો જાનાતિ તિરોરાજાનોપિ – ‘પાયાસિ રાજઞ્ઞો એવંવાદી એવંદિટ્ઠી – ‘‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો…પે… વિપાકો’’’તિ. સચાહં, ભો કસ્સપ, ઇદં પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિનિસ્સજ્જિસ્સામિ, ભવિસ્સન્તિ મે વત્તારો – ‘યાવ બાલો પાયાસિ રાજઞ્ઞો, અબ્યત્તો દુગ્ગહિતગાહી’તિ. કોપેનપિ નં હરિસ્સામિ, મક્ખેનપિ નં હરિસ્સામિ, પલાસેનપિ નં હરિસ્સામી’’તિ.

ગૂથભારિકઉપમા

૪૩૨. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ. ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. ભૂતપુબ્બં, રાજઞ્ઞ, અઞ્ઞતરો સૂકરપોસકો પુરિસો સકમ્હા ગામા અઞ્ઞં ગામં અગમાસિ. તત્થ અદ્દસ પહૂતં સુક્ખગૂથં છડ્ડિતં. દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘અયં ખો પહુતો સુક્ખગૂથો છડ્ડિતો, મમ ચ સૂકરભત્તં [સૂકરાનં ભક્ખો (સ્યા.)]; યંનૂનાહં ઇતો સુક્ખગૂથં હરેય્ય’ન્તિ. સો ઉત્તરાસઙ્ગં પત્થરિત્વા પહૂતં સુક્ખગૂથં આકિરિત્વા ભણ્ડિકં બન્ધિત્વા સીસે ઉબ્બાહેત્વા [ઉચ્ચારોપેત્વા (ક. સી. ક.)] અગમાસિ. તસ્સ અન્તરામગ્ગે મહાઅકાલમેઘો પાવસ્સિ. સો ઉગ્ઘરન્તં પગ્ઘરન્તં યાવ અગ્ગનખા ગૂથેન મક્ખિતો ગૂથભારં આદાય અગમાસિ. તમેનં મનુસ્સા દિસ્વા એવમાહંસુ – ‘કચ્ચિ નો ત્વં, ભણે, ઉમ્મત્તો, કચ્ચિ વિચેતો, કથઞ્હિ નામ ઉગ્ઘરન્તં પગ્ઘરન્તં યાવ અગ્ગનખા ગૂથેન મક્ખિતો ગૂથભારં હરિસ્સસી’તિ. ‘તુમ્હે ખ્વેત્થ, ભણે, ઉમ્મત્તા, તુમ્હે વિચેતા, તથા હિ પન મે સૂકરભત્ત’ન્તિ. એવમેવ ખો ત્વં, રાજઞ્ઞ, ગૂથભારિકૂપમો [ગૂથહારિકૂપમો (સી. પી.)] મઞ્ઞે પટિભાસિ. પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં. પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં. મા તે અહોસિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાયા’’તિ.

૪૩૩. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો નેવાહં સક્કોમિ ઇદં પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિનિસ્સજ્જિતું. રાજાપિ મં પસેનદિ કોસલો જાનાતિ તિરોરાજાનોપિ – ‘પાયાસિ રાજઞ્ઞો એવંવાદી એવંદિટ્ઠી – ‘‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો…પે… વિપાકો’’તિ. સચાહં, ભો કસ્સપ, ઇદં પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિનિસ્સજ્જિસ્સામિ, ભવિસ્સન્તિ મે વત્તારો – ‘યાવ બાલો પાયાસિ રાજઞ્ઞો અબ્યત્તો દુગ્ગહિતગાહી’તિ. કોપેનપિ નં હરિસ્સામિ, મક્ખેનપિ નં હરિસ્સામિ, પલાસેનપિ નં હરિસ્સામી’’તિ.

અક્ખધુત્તકઉપમા

૪૩૪. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ, ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. ભૂતપુબ્બં, રાજઞ્ઞ, દ્વે અક્ખધુત્તા અક્ખેહિ દિબ્બિંસુ. એકો અક્ખધુત્તો આગતાગતં કલિં ગિલતિ. અદ્દસા ખો દુતિયો અક્ખધુત્તો તં અક્ખધુત્તં આગતાગતં કલિં ગિલન્તં, દિસ્વા તં અક્ખધુત્તં એતદવોચ – ‘ત્વં ખો, સમ્મ, એકન્તિકેન જિનાસિ, દેહિ મે, સમ્મ, અક્ખે પજોહિસ્સામી’તિ. ‘એવં સમ્મા’તિ ખો સો અક્ખધુત્તો તસ્સ અક્ખધુત્તસ્સ અક્ખે પાદાસિ. અથ ખો સો અક્ખધુત્તો અક્ખે વિસેન પરિભાવેત્વા તં અક્ખધુત્તં એતદવોચ – ‘એહિ ખો, સમ્મ, અક્ખેહિ દિબ્બિસ્સામા’તિ. ‘એવં સમ્મા’તિ ખો સો અક્ખધુત્તો તસ્સ અક્ખધુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. દુતિયમ્પિ ખો તે અક્ખધુત્તા અક્ખેહિ દિબ્બિંસુ. દુતિયમ્પિ ખો સો અક્ખધુત્તો આગતાગતં કલિં ગિલતિ. અદ્દસા ખો દુતિયો અક્ખધુત્તો તં અક્ખધુત્તં દુતિયમ્પિ આગતાગતં કલિં ગિલન્તં, દિસ્વા તં અક્ખધુત્તં એતદવોચ –

‘‘લિત્તં પરમેન તેજસા, ગિલમક્ખં પુરિસો ન બુજ્ઝતિ;

ગિલ રે ગિલ પાપધુત્તક [ગિલિ રે પાપધુત્તક (ક.)], પચ્છા તે કટુકં ભવિસ્સતીતિ.

‘‘એવમેવ ખો ત્વં, રાજઞ્ઞ, અક્ખધુત્તકૂપમો મઞ્ઞે પટિભાસિ. પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં; પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં. મા તે અહોસિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાયા’’તિ.

૪૩૫. ‘‘કિઞ્ચાપિ ભવં કસ્સપો એવમાહ, અથ ખો નેવાહં સક્કોમિ ઇદં પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિનિસ્સજ્જિતું. રાજાપિ મં પસેનદિ કોસલો જાનાતિ તિરોરાજાનોપિ – ‘પાયાસિ રાજઞ્ઞો એવંવાદી એવંદિટ્ઠી – ‘‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો…પે… વિપાકો’’તિ. સચાહં, ભો કસ્સપ, ઇદં પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિનિસ્સજ્જિસ્સામિ, ભવિસ્સન્તિ મે વત્તારો – ‘યાવ બાલો પાયાસિ રાજઞ્ઞો અબ્યત્તો દુગ્ગહિતગાહી’તિ. કોપેનપિ નં હરિસ્સામિ, મક્ખેનપિ નં હરિસ્સામિ, પલાસેનપિ નં હરિસ્સામી’’તિ.

સાણભારિકઉપમા

૪૩૬. ‘‘તેન હિ, રાજઞ્ઞ, ઉપમં તે કરિસ્સામિ, ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. ભૂતપુબ્બં, રાજઞ્ઞ, અઞ્ઞતરો જનપદો વુટ્ઠાસિ. અથ ખો સહાયકો સહાયકં આમન્તેસિ – ‘આયામ, સમ્મ, યેન સો જનપદો તેનુપસઙ્કમિસ્સામ, અપ્પેવ નામેત્થ કિઞ્ચિ ધનં અધિગચ્છેય્યામા’તિ. ‘એવં સમ્મા’તિ ખો સહાયકો સહાયકસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. તે યેન સો જનપદો, યેન અઞ્ઞતરં ગામપટ્ટં [ગામપજ્જં (સ્યા.), ગામપત્તં (સી.)] તેનુપસઙ્કમિંસુ, તત્થ અદ્દસંસુ પહૂતં સાણં છડ્ડિતં, દિસ્વા સહાયકો સહાયકં આમન્તેસિ – ‘ઇદં ખો, સમ્મ, પહૂતં સાણં છડ્ડિતં, તેન હિ, સમ્મ, ત્વઞ્ચ સાણભારં બન્ધ, અહઞ્ચ સાણભારં બન્ધિસ્સામિ, ઉભો સાણભારં આદાય ગમિસ્સામા’તિ. ‘એવં સમ્મા’તિ ખો સહાયકો સહાયકસ્સ પટિસ્સુત્વા સાણભારં બન્ધિત્વા તે ઉભો સાણભારં આદાય યેન અઞ્ઞતરં ગામપટ્ટં તેનુપસઙ્કમિંસુ. તત્થ અદ્દસંસુ પહૂતં સાણસુત્તં છડ્ડિતં, દિસ્વા સહાયકો સહાયકં આમન્તેસિ – ‘યસ્સ ખો, સમ્મ, અત્થાય ઇચ્છેય્યામ સાણં, ઇદં પહૂતં સાણસુત્તં છડ્ડિતં. તેન હિ, સમ્મ, ત્વઞ્ચ સાણભારં છડ્ડેહિ, અહઞ્ચ સાણભારં છડ્ડેસ્સામિ, ઉભો સાણસુત્તભારં આદાય ગમિસ્સામા’તિ. ‘અયં ખો મે, સમ્મ, સાણભારો દૂરાભતો ચ સુસન્નદ્ધો ચ, અલં મે ત્વં પજાનાહી’તિ. અથ ખો સો સહાયકો સાણભારં છડ્ડેત્વા સાણસુત્તભારં આદિયિ.

‘‘તે યેન અઞ્ઞતરં ગામપટ્ટં તેનુપસઙ્કમિંસુ. તત્થ અદ્દસંસુ પહૂતા સાણિયો છડ્ડિતા, દિસ્વા સહાયકો સહાયકં આમન્તેસિ – ‘યસ્સ ખો, સમ્મ, અત્થાય ઇચ્છેય્યામ સાણં વા સાણસુત્તં વા, ઇમા પહૂતા સાણિયો છડ્ડિતા. તેન હિ, સમ્મ, ત્વઞ્ચ સાણભારં છડ્ડેહિ, અહઞ્ચ સાણસુત્તભારં છડ્ડેસ્સામિ, ઉભો સાણિભારં આદાય ગમિસ્સામા’તિ. ‘અયં ખો મે, સમ્મ, સાણભારો દૂરાભતો ચ સુસન્નદ્ધો ચ, અલં મે, ત્વં પજાનાહી’તિ. અથ ખો સો સહાયકો સાણસુત્તભારં છડ્ડેત્વા સાણિભારં આદિયિ.

‘‘તે યેન અઞ્ઞતરં ગામપટ્ટં તેનુપસઙ્કમિંસુ. તત્થ અદ્દસંસુ પહૂતં ખોમં છડ્ડિતં, દિસ્વા…પે… પહૂતં ખોમસુત્તં છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં ખોમદુસ્સં છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં કપ્પાસં છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં કપ્પાસિકસુત્તં છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં કપ્પાસિકદુસ્સં છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં અયં [અયસં (સ્યા.)] છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં લોહં છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં તિપું છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં સીસં છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં સજ્ઝં [સજ્ઝું (સી. સ્યા. પી.)] છડ્ડિતં, દિસ્વા… પહૂતં સુવણ્ણં છડ્ડિતં, દિસ્વા સહાયકો સહાયકં આમન્તેસિ – ‘યસ્સ ખો, સમ્મ, અત્થાય ઇચ્છેય્યામ સાણં વા સાણસુત્તં વા સાણિયો વા ખોમં વા ખોમસુત્તં વા ખોમદુસ્સં વા કપ્પાસં વા કપ્પાસિકસુત્તં વા કપ્પાસિકદુસ્સં વા અયં વા લોહં વા તિપું વા સીસં વા સજ્ઝં વા, ઇદં પહૂતં સુવણ્ણં છડ્ડિતં. તેન હિ, સમ્મ, ત્વઞ્ચ સાણભારં છડ્ડેહિ, અહઞ્ચ સજ્ઝભારં [સજ્ઝુભારં (સી. સ્યા. પી.)] છડ્ડેસ્સામિ, ઉભો સુવણ્ણભારં આદાય ગમિસ્સામા’તિ. ‘અયં ખો મે, સમ્મ, સાણભારો દૂરાભતો ચ સુસન્નદ્ધો ચ, અલં મે ત્વં પજાનાહી’તિ. અથ ખો સો સહાયકો સજ્ઝભારં છડ્ડેત્વા સુવણ્ણભારં આદિયિ.

‘‘તે યેન સકો ગામો તેનુપસઙ્કમિંસુ. તત્થ યો સો સહાયકો સાણભારં આદાય અગમાસિ, તસ્સ નેવ માતાપિતરો અભિનન્દિંસુ, ન પુત્તદારા અભિનન્દિંસુ, ન મિત્તામચ્ચા અભિનન્દિંસુ, ન ચ તતોનિદાનં સુખં સોમનસ્સં અધિગચ્છિ. યો પન સો સહાયકો સુવણ્ણભારં આદાય અગમાસિ, તસ્સ માતાપિતરોપિ અભિનન્દિંસુ, પુત્તદારાપિ અભિનન્દિંસુ, મિત્તામચ્ચાપિ અભિનન્દિંસુ, તતોનિદાનઞ્ચ સુખં સોમનસ્સં અધિગચ્છિ. ‘‘એવમેવ ખો ત્વં, રાજઞ્ઞ, સાણભારિકૂપમો મઞ્ઞે પટિભાસિ. પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં; પટિનિસ્સજ્જેતં, રાજઞ્ઞ, પાપકં દિટ્ઠિગતં. મા તે અહોસિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાયા’’તિ.

સરણગમનં

૪૩૭. ‘‘પુરિમેનેવ અહં ઓપમ્મેન ભોતો કસ્સપસ્સ અત્તમનો અભિરદ્ધો. અપિ ચાહં ઇમાનિ વિચિત્રાનિ પઞ્હાપટિભાનાનિ સોતુકામો એવાહં ભવન્તં કસ્સપં પચ્ચનીકં કાતબ્બં અમઞ્ઞિસ્સં. અભિક્કન્તં, ભો કસ્સપ, અભિક્કન્તં, ભો કસ્સપ. સેય્યથાપિ, ભો કસ્સપ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ એવમેવં ભોતા કસ્સપેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભો કસ્સપ, તં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ, ધમ્મઞ્ચ, ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં કસ્સપો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગતં.

‘‘ઇચ્છામિ ચાહં, ભો કસ્સપ, મહાયઞ્ઞં યજિતું, અનુસાસતુ મં ભવં કસ્સપો, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ.

યઞ્ઞકથા

૪૩૮. ‘‘યથારૂપે ખો, રાજઞ્ઞ, યઞ્ઞે ગાવો વા હઞ્ઞન્તિ અજેળકા વા હઞ્ઞન્તિ, કુક્કુટસૂકરા વા હઞ્ઞન્તિ, વિવિધા વા પાણા સંઘાતં આપજ્જન્તિ, પટિગ્ગાહકા ચ હોન્તિ મિચ્છાદિટ્ઠી મિચ્છાસઙ્કપ્પા મિચ્છાવાચા મિચ્છાકમ્મન્તા મિચ્છાઆજીવા મિચ્છાવાયામા મિચ્છાસતી મિચ્છાસમાધી, એવરૂપો ખો, રાજઞ્ઞ, યઞ્ઞો ન મહપ્ફલો હોતિ ન મહાનિસંસો ન મહાજુતિકો ન મહાવિપ્ફારો. સેય્યથાપિ, રાજઞ્ઞ, કસ્સકો બીજનઙ્ગલં આદાય વનં પવિસેય્ય. સો તત્થ દુક્ખેત્તે દુબ્ભૂમે અવિહતખાણુકણ્ટકે બીજાનિ પતિટ્ઠાપેય્ય ખણ્ડાનિ પૂતીનિ વાતાતપહતાનિ અસારદાનિ અસુખસયિતાનિ. દેવો ચ ન કાલેન કાલં સમ્માધારં અનુપ્પવેચ્છેય્ય. અપિ નુ તાનિ બીજાનિ વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં [વિરુળ્હિં (મોગ્ગલાને)] વેપુલ્લં આપજ્જેય્યું, કસ્સકો વા વિપુલં ફલં અધિગચ્છેય્યા’’તિ? ‘‘નો હિદં [ન એવં (સ્યા. ક.)] ભો કસ્સપ’’. ‘‘એવમેવ ખો, રાજઞ્ઞ, યથારૂપે યઞ્ઞે ગાવો વા હઞ્ઞન્તિ, અજેળકા વા હઞ્ઞન્તિ, કુક્કુટસૂકરા વા હઞ્ઞન્તિ, વિવિધા વા પાણા સંઘાતં આપજ્જન્તિ, પટિગ્ગાહકા ચ હોન્તિ મિચ્છાદિટ્ઠી મિચ્છાસઙ્કપ્પા મિચ્છાવાચા મિચ્છાકમ્મન્તા મિચ્છાઆજીવા મિચ્છાવાયામા મિચ્છાસતી મિચ્છાસમાધી, એવરૂપો ખો, રાજઞ્ઞ, યઞ્ઞો ન મહપ્ફલો હોતિ ન મહાનિસંસો ન મહાજુતિકો ન મહાવિપ્ફારો.

‘‘યથારૂપે ચ ખો, રાજઞ્ઞ, યઞ્ઞે નેવ ગાવો હઞ્ઞન્તિ, ન અજેળકા હઞ્ઞન્તિ, ન કુક્કુટસૂકરા હઞ્ઞન્તિ, ન વિવિધા વા પાણા સંઘાતં આપજ્જન્તિ, પટિગ્ગાહકા ચ હોન્તિ સમ્માદિટ્ઠી સમ્માસઙ્કપ્પા સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તા સમ્માઆજીવા સમ્માવાયામા સમ્માસતી સમ્માસમાધી, એવરૂપો ખો, રાજઞ્ઞ, યઞ્ઞો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો મહાજુતિકો મહાવિપ્ફારો. સેય્યથાપિ, રાજઞ્ઞ, કસ્સકો બીજનઙ્ગલં આદાય વનં પવિસેય્ય. સો તત્થ સુખેત્તે સુભૂમે સુવિહતખાણુકણ્ટકે બીજાનિ પતિટ્ઠપેય્ય અખણ્ડાનિ અપૂતીનિ અવાતાતપહતાનિ સારદાનિ સુખસયિતાનિ. દેવો ચ કાલેન કાલં સમ્માધારં અનુપ્પવેચ્છેય્ય. અપિ નુ તાનિ બીજાનિ વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્યું, કસ્સકો વા વિપુલં ફલં અધિગચ્છેય્યા’’તિ? ‘‘એવં, ભો કસ્સપ’’. ‘‘એવમેવ ખો, રાજઞ્ઞ, યથારૂપે યઞ્ઞે નેવ ગાવો હઞ્ઞન્તિ, ન અજેળકા હઞ્ઞન્તિ, ન કુક્કુટસૂકરા હઞ્ઞન્તિ, ન વિવિધા વા પાણા સંઘાતં આપજ્જન્તિ, પટિગ્ગાહકા ચ હોન્તિ સમ્માદિટ્ઠી સમ્માસઙ્કપ્પા સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તા સમ્માઆજીવા સમ્માવાયામા સમ્માસતી સમ્માસમાધી, એવરૂપો ખો, રાજઞ્ઞ, યઞ્ઞો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો મહાજુતિકો મહાવિપ્ફારો’’તિ.

ઉત્તરમાણવવત્થુ

૪૩૯. અથ ખો પાયાસિ રાજઞ્ઞો દાનં પટ્ઠપેસિ સમણબ્રાહ્મણકપણદ્ધિકવણિબ્બકયાચકાનં. તસ્મિં ખો પન દાને એવરૂપં ભોજનં દીયતિ કણાજકં બિલઙ્ગદુતિયં, ધોરકાનિ [થોરકાનિ (સી. પી.), ચોરકાનિ (સ્યા.)] ચ વત્થાનિ ગુળવાલકાનિ [ગુળગાળકાનિ (ક.)]. તસ્મિં ખો પન દાને ઉત્તરો નામ માણવો વાવટો [બ્યાવટો (સી. પી.)] અહોસિ. સો દાનં દત્વા એવં અનુદ્દિસતિ – ‘‘ઇમિનાહં દાનેન પાયાસિં રાજઞ્ઞમેવ ઇમસ્મિં લોકે સમાગચ્છિં, મા પરસ્મિ’’ન્તિ. અસ્સોસિ ખો પાયાસિ રાજઞ્ઞો – ‘‘ઉત્તરો કિર માણવો દાનં દત્વા એવં અનુદ્દિસતિ – ‘ઇમિનાહં દાનેન પાયાસિં રાજઞ્ઞમેવ ઇમસ્મિં લોકે સમાગચ્છિં, મા પરસ્મિ’’’ન્તિ. અથ ખો પાયાસિ રાજઞ્ઞો ઉત્તરં માણવં આમન્તાપેત્વા એતદવોચ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, તાત ઉત્તર, દાનં દત્વા એવં અનુદ્દિસસિ – ‘ઇમિનાહં દાનેન પાયાસિં રાજઞ્ઞમેવ ઇમસ્મિં લોકે સમાગચ્છિં, મા પરસ્મિ’’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભો’’. ‘‘કિસ્સ પન ત્વં, તાત ઉત્તર, દાનં દત્વા એવં અનુદ્દિસસિ – ‘ઇમિનાહં દાનેન પાયાસિં રાજઞ્ઞમેવ ઇમસ્મિં લોકે સમાગચ્છિં, મા પરસ્મિ’ન્તિ? નનુ મયં, તાત ઉત્તર, પુઞ્ઞત્થિકા દાનસ્સેવ ફલં પાટિકઙ્ખિનો’’તિ? ‘‘ભોતો ખો દાને એવરૂપં ભોજનં દીયતિ કણાજકં બિલઙ્ગદુતિયં, યં ભવં પાદાપિ [પાદાસિ (ક.)] ન ઇચ્છેય્ય સમ્ફુસિતું [છુપિતું (પી. ક.)], કુતો ભુઞ્જિતું, ધોરકાનિ ચ વત્થાનિ ગુળવાલકાનિ, યાનિ ભવં પાદાપિ [અચિત્તિકતં (ક.)] ન ઇચ્છેય્ય સમ્ફુસિતું, કુતો પરિદહિતું. ભવં ખો પનમ્હાકં પિયો મનાપો, કથં મયં મનાપં અમનાપેન સંયોજેમા’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, તાત ઉત્તર, યાદિસાહં ભોજનં ભુઞ્જામિ, તાદિસં ભોજનં પટ્ઠપેહિ. યાદિસાનિ ચાહં વત્થાનિ પરિદહામિ, તાદિસાનિ ચ વત્થાનિ પટ્ઠપેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો ઉત્તરો માણવો પાયાસિસ્સ રાજઞ્ઞસ્સ પટિસ્સુત્વા યાદિસં ભોજનં પાયાસિ રાજઞ્ઞો ભુઞ્જતિ, તાદિસં ભોજનં પટ્ઠપેસિ. યાદિસાનિ ચ વત્થાનિ પાયાસિ રાજઞ્ઞો પરિદહતિ, તાદિસાનિ ચ વત્થાનિ પટ્ઠપેસિ.

૪૪૦. અથ ખો પાયાસિ રાજઞ્ઞો અસક્કચ્ચં દાનં દત્વા અસહત્થા દાનં દત્વા અચિત્તીકતં દાનં દત્વા અપવિદ્ધં દાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જિ સુઞ્ઞં સેરીસકં વિમાનં. યો પન તસ્સ દાને વાવટો અહોસિ ઉત્તરો નામ માણવો. સો સક્કચ્ચં દાનં દત્વા સહત્થા દાનં દત્વા ચિત્તીકતં દાનં દત્વા અનપવિદ્ધં દાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જિ દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યતં.

પાયાસિદેવપુત્તો

૪૪૧. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ગવમ્પતિ અભિક્ખણં સુઞ્ઞં સેરીસકં વિમાનં દિવાવિહારં ગચ્છતિ. અથ ખો પાયાસિ દેવપુત્તો યેનાયસ્મા ગવમ્પતિ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ગવમ્પતિં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતં ખો પાયાસિં દેવપુત્તં આયસ્મા ગવમ્પતિ એતદવોચ – ‘‘કોસિ ત્વં, આવુસો’’તિ? ‘‘અહં, ભન્તે, પાયાસિ રાજઞ્ઞો’’તિ. ‘‘નનુ ત્વં, આવુસો, એવંદિટ્ઠિકો અહોસિ – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’’તિ? ‘‘સચ્ચાહં, ભન્તે, એવંદિટ્ઠિકો અહોસિં – ‘ઇતિપિ નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’તિ. અપિ ચાહં અય્યેન કુમારકસ્સપેન એતસ્મા પાપકા દિટ્ઠિગતા વિવેચિતો’’તિ. ‘‘યો પન તે, આવુસો, દાને વાવટો અહોસિ ઉત્તરો નામ માણવો, સો કુહિં ઉપપન્નો’’તિ? ‘‘યો મે, ભન્તે, દાને વાવટો અહોસિ ઉત્તરો નામ માણવો, સો સક્કચ્ચં દાનં દત્વા સહત્થા દાનં દત્વા ચિત્તીકતં દાનં દત્વા અનપવિદ્ધં દાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્નો દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યતં. અહં પન, ભન્તે, અસક્કચ્ચં દાનં દત્વા અસહત્થા દાનં દત્વા અચિત્તીકતં દાનં દત્વા અપવિદ્ધં દાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપન્નો સુઞ્ઞં સેરીસકં વિમાનં. તેન હિ, ભન્તે ગવમ્પતિ, મનુસ્સલોકં ગન્ત્વા એવમારોચેહિ – ‘સક્કચ્ચં દાનં દેથ, સહત્થા દાનં દેથ, ચિત્તીકતં દાનં દેથ, અનપવિદ્ધં દાનં દેથ. પાયાસિ રાજઞ્ઞો અસક્કચ્ચં દાનં દત્વા અસહત્થા દાનં દત્વા અચિત્તીકતં દાનં દત્વા અપવિદ્ધં દાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપન્નો સુઞ્ઞં સેરીસકં વિમાનં. યો પન તસ્સ દાને વાવટો અહોસિ ઉત્તરો નામ માણવો, સો સક્કચ્ચં દાનં દત્વા સહત્થા દાનં દત્વા ચિત્તીકતં દાનં દત્વા અનપવિદ્ધં દાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્નો દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યત’’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા ગવમ્પતિ મનુસ્સલોકં આગન્ત્વા એવમારોચેસિ – ‘‘સક્કચ્ચં દાનં દેથ, સહત્થા દાનં દેથ, ચિત્તીકતં દાનં દેથ, અનપવિદ્ધં દાનં દેથ. પાયાસિ રાજઞ્ઞો અસક્કચ્ચં દાનં દત્વા અસહત્થા દાનં દત્વા અચિત્તીકતં દાનં દત્વા અપવિદ્ધં દાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપન્નો સુઞ્ઞં સેરીસકં વિમાનં. યો પન તસ્સ દાને વાવટો અહોસિ ઉત્તરો નામ માણવો, સો સક્કચ્ચં દાનં દત્વા સહત્થા દાનં દત્વા ચિત્તીકતં દાનં દત્વા અનપવિદ્ધં દાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્નો દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યત’’ન્તિ.

પાયાસિસુત્તં નિટ્ઠિતં દસમં.