૧૧. કેવટ્ટસુત્તં

કેવટ્ટગહપતિપુત્તવત્થુ

૪૮૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા નાળન્દાયં વિહરતિ પાવારિકમ્બવને. અથ ખો કેવટ્ટો ગહપતિપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો કેવટ્ટો ગહપતિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અયં, ભન્તે, નાળન્દા ઇદ્ધા ચેવ ફીતા ચ બહુજના આકિણ્ણમનુસ્સા ભગવતિ અભિપ્પસન્ના. સાધુ, ભન્તે, ભગવા એકં ભિક્ખું સમાદિસતુ, યો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા, ઇદ્ધિપાટિહારિયં કરિસ્સતિ; એવાયં નાળન્દા ભિય્યોસો મત્તાય ભગવતિ અભિપ્પસીદિસ્સતી’’તિ. એવં વુત્તે, ભગવા કેવટ્ટં ગહપતિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ન ખો અહં, કેવટ્ટ, ભિક્ખૂનં એવં ધમ્મં દેસેમિ – એથ તુમ્હે, ભિક્ખવે, ગિહીનં ઓદાતવસનાનં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા ઇદ્ધિપાટિહારિયં કરોથા’’તિ.

૪૮૨. દુતિયમ્પિ ખો કેવટ્ટો ગહપતિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘નાહં, ભન્તે, ભગવન્તં ધંસેમિ; અપિ ચ, એવં વદામિ – ‘અયં, ભન્તે, નાળન્દા ઇદ્ધા ચેવ ફીતા ચ બહુજના આકિણ્ણમનુસ્સા ભગવતિ અભિપ્પસન્ના. સાધુ, ભન્તે, ભગવા એકં ભિક્ખું સમાદિસતુ, યો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા ઇદ્ધિપાટિહારિયં કરિસ્સતિ; એવાયં નાળન્દા ભિય્યોસો મત્તાય ભગવતિ અભિપ્પસીદિસ્સતી’’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા કેવટ્ટં ગહપતિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ન ખો અહં, કેવટ્ટ, ભિક્ખૂનં એવં ધમ્મં દેસેમિ – એથ તુમ્હે, ભિક્ખવે, ગિહીનં ઓદાતવસનાનં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા ઇદ્ધિપાટિહારિયં કરોથા’’’તિ.

તતિયમ્પિ ખો કેવટ્ટો ગહપતિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘નાહં, ભન્તે, ભગવન્તં ધંસેમિ; અપિ ચ, એવં વદામિ – ‘અયં, ભન્તે, નાળન્દા ઇદ્ધા ચેવ ફીતા ચ બહુજના આકિણ્ણમનુસ્સા ભગવતિ અભિપ્પસન્ના. સાધુ, ભન્તે, ભગવા એકં ભિક્ખું સમાદિસતુ, યો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા ઇદ્ધિપાટિહારિયં કરિસ્સતિ. એવાયં નાળન્દા ભિય્યોસો મત્તાય ભગવતિ અભિપ્પસીદિસ્સતી’તિ.

ઇદ્ધિપાટિહારિયં

૪૮૩. ‘‘તીણિ ખો ઇમાનિ, કેવટ્ટ, પાટિહારિયાનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. કતમાનિ તીણિ? ઇદ્ધિપાટિહારિયં, આદેસનાપાટિહારિયં, અનુસાસનીપાટિહારિયં.

૪૮૪. ‘‘કતમઞ્ચ, કેવટ્ટ, ઇદ્ધિપાટિહારિયં? ઇધ, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ. એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ; આવિભાવં તિરોભાવં તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છતિ સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોતિ સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાને ગચ્છતિ સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમતિ સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવં મહિદ્ધિકે એવં મહાનુભાવે પાણિના પરામસતિ પરિમજ્જતિ; યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતિ.

‘‘તમેનં અઞ્ઞતરો સદ્ધો પસન્નો પસ્સતિ તં ભિક્ખું અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોન્તં – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોન્તં, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોન્તં; આવિભાવં તિરોભાવં; તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનં ગચ્છન્તં સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોન્તં સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાને ગચ્છન્તં સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમન્તં સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવં મહિદ્ધિકે એવં મહાનુભાવે પાણિના પરામસન્તં પરિમજ્જન્તં યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેન્તં.

‘‘તમેનં સો સદ્ધો પસન્નો અઞ્ઞતરસ્સ અસ્સદ્ધસ્સ અપ્પસન્નસ્સ આરોચેતિ – ‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો, સમણસ્સ મહિદ્ધિકતા મહાનુભાવતા. અમાહં ભિક્ખું અદ્દસં અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોન્તં – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોન્તં, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોન્તં…પે… યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેન્ત’ન્તિ.

‘‘તમેનં સો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો તં સદ્ધં પસન્નં એવં વદેય્ય – ‘અત્થિ ખો, ભો, ગન્ધારી નામ વિજ્જા. તાય સો ભિક્ખુ અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ…પે… યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતી’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, કેવટ્ટ, અપિ નુ સો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો તં સદ્ધં પસન્નં એવં વદેય્યા’’તિ? ‘‘વદેય્ય, ભન્તે’’તિ. ‘‘ઇમં ખો અહં, કેવટ્ટ, ઇદ્ધિપાટિહારિયે આદીનવં સમ્પસ્સમાનો ઇદ્ધિપાટિહારિયેન અટ્ટીયામિ હરાયામિ જિગુચ્છામિ’’.

આદેસનાપાટિહારિયં

૪૮૫. ‘‘કતમઞ્ચ, કેવટ્ટ, આદેસનાપાટિહારિયં? ઇધ, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચિત્તમ્પિ આદિસતિ, ચેતસિકમ્પિ આદિસતિ, વિતક્કિતમ્પિ આદિસતિ, વિચારિતમ્પિ આદિસતિ – ‘એવમ્પિ તે મનો, ઇત્થમ્પિ તે મનો, ઇતિપિ તે ચિત્ત’ન્તિ.

‘‘તમેનં અઞ્ઞતરો સદ્ધો પસન્નો પસ્સતિ તં ભિક્ખું પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચિત્તમ્પિ આદિસન્તં, ચેતસિકમ્પિ આદિસન્તં, વિતક્કિતમ્પિ આદિસન્તં, વિચારિતમ્પિ આદિસન્તં – ‘એવમ્પિ તે મનો, ઇત્થમ્પિ તે મનો, ઇતિપિ તે ચિત્ત’ન્તિ. તમેનં સો સદ્ધો પસન્નો અઞ્ઞતરસ્સ અસ્સદ્ધસ્સ અપ્પસન્નસ્સ આરોચેતિ – ‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો, સમણસ્સ મહિદ્ધિકતા મહાનુભાવતા. અમાહં ભિક્ખું અદ્દસં પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચિત્તમ્પિ આદિસન્તં, ચેતસિકમ્પિ આદિસન્તં, વિતક્કિતમ્પિ આદિસન્તં, વિચારિતમ્પિ આદિસન્તં – ‘‘એવમ્પિ તે મનો, ઇત્થમ્પિ તે મનો, ઇતિપિ તે ચિત્ત’’’ન્તિ.

‘‘તમેનં સો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો તં સદ્ધં પસન્નં એવં વદેય્ય – ‘અત્થિ ખો, ભો, મણિકા નામ વિજ્જા; તાય સો ભિક્ખુ પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચિત્તમ્પિ આદિસતિ, ચેતસિકમ્પિ આદિસતિ, વિતક્કિતમ્પિ આદિસતિ, વિચારિતમ્પિ આદિસતિ – ‘એવમ્પિ તે મનો, ઇત્થમ્પિ તે મનો, ઇતિપિ તે ચિત્ત’’’ન્તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, કેવટ્ટ, અપિ નુ સો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો તં સદ્ધં પસન્નં એવં વદેય્યા’’તિ? ‘‘વદેય્ય, ભન્તે’’તિ. ‘‘ઇમં ખો અહં, કેવટ્ટ, આદેસનાપાટિહારિયે આદીનવં સમ્પસ્સમાનો આદેસનાપાટિહારિયેન અટ્ટીયામિ હરાયામિ જિગુચ્છામિ’’.

અનુસાસનીપાટિહારિયં

૪૮૬. ‘‘કતમઞ્ચ, કેવટ્ટ, અનુસાસનીપાટિહારિયં? ઇધ, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ એવમનુસાસતિ – ‘એવં વિતક્કેથ, મા એવં વિતક્કયિત્થ, એવં મનસિકરોથ, મા એવં મનસાકત્થ, ઇદં પજહથ, ઇદં ઉપસમ્પજ્જ વિહરથા’તિ. ઇદં વુચ્ચતિ, કેવટ્ટ, અનુસાસનીપાટિહારિયં.

‘‘પુન ચપરં, કેવટ્ટ, ઇધ તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો …પે… (યથા ૧૯૦-૨૧૨ અનુચ્છેદેસુ એવં વિત્થારેતબ્બં). એવં ખો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો હોતિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇદમ્પિ વુચ્ચતિ, કેવટ્ટ, અનુસાસનીપાટિહારિયં…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇદમ્પિ વુચ્ચતિ, કેવટ્ટ, અનુસાસનીપાટિહારિયં…પે… ઞાણદસ્સનાય ચિત્તં અભિનીહરતિ અભિનિન્નામેતિ…પે… ઇદમ્પિ વુચ્ચતિ, કેવટ્ટ, અનુસાસનીપાટિહારિયં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતિ…પે… ઇદમ્પિ વુચ્ચતિ, કેવટ્ટ, અનુસાસનીપાટિહારિયં.

‘‘ઇમાનિ ખો, કેવટ્ટ, તીણિ પાટિહારિયાનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ’’.

ભૂતનિરોધેસકભિક્ખુવત્થુ

૪૮૭. ‘‘ભૂતપુબ્બં, કેવટ્ટ, ઇમસ્મિઞ્ઞેવ ભિક્ખુસઙ્ઘે અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘કત્થ નુ ખો ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ?

૪૮૮. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ તથારૂપં સમાધિં સમાપજ્જિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે દેવયાનિયો મગ્ગો પાતુરહોસિ. અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ યેન ચાતુમહારાજિકા દેવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ચાતુમહારાજિકે દેવે એતદવોચ – ‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ?

‘‘એવં વુત્તે, કેવટ્ટ, ચાતુમહારાજિકા દેવા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘મયમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન જાનામ, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂતિ [વાયોધાતુ. અત્થિ ખો (પી. એવમુપરિપિ)]. અત્થિ ખો [વાયોધાતુ. અત્થિ ખો (પી. એવમુપરિપિ)], ભિક્ખુ, ચત્તારો મહારાજાનો અમ્હેહિ અભિક્કન્તતરા ચ પણીતતરા ચ. તે ખો એતં જાનેય્યું, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ.

૪૮૯. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ યેન ચત્તારો મહારાજાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ચત્તારો મહારાજે એતદવોચ – ‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ? એવં વુત્તે, કેવટ્ટ, ચત્તારો મહારાજાનો તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘મયમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન જાનામ, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ, આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂતિ. અત્થિ ખો, ભિક્ખુ, તાવતિંસા નામ દેવા અમ્હેહિ અભિક્કન્તતરા ચ પણીતતરા ચ. તે ખો એતં જાનેય્યું, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ.

૪૯૦. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ યેન તાવતિંસા દેવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તાવતિંસે દેવે એતદવોચ – ‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ? એવં વુત્તે, કેવટ્ટ, તાવતિંસા દેવા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘મયમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન જાનામ, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂતિ. અત્થિ ખો, ભિક્ખુ, સક્કો નામ દેવાનમિન્દો અમ્હેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. સો ખો એતં જાનેય્ય, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ.

૪૯૧. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ યેન સક્કો દેવાનમિન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સક્કં દેવાનમિન્દં એતદવોચ – ‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ? એવં વુત્તે, કેવટ્ટ, સક્કો દેવાનમિન્દો તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘અહમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન જાનામિ, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂતિ. અત્થિ ખો, ભિક્ખુ, યામા નામ દેવા…પે… સુયામો નામ દેવપુત્તો… તુસિતા નામ દેવા… સન્તુસ્સિતો નામ દેવપુત્તો… નિમ્માનરતી નામ દેવા … સુનિમ્મિતો નામ દેવપુત્તો… પરનિમ્મિતવસવત્તી નામ દેવા… વસવત્તી નામ દેવપુત્તો અમ્હેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. સો ખો એતં જાનેય્ય, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ.

૪૯૨. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ યેન વસવત્તી દેવપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વસવત્તિં દેવપુત્તં એતદવોચ – ‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ? એવં વુત્તે, કેવટ્ટ, વસવત્તી દેવપુત્તો તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘અહમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન જાનામિ યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂતિ. અત્થિ ખો, ભિક્ખુ, બ્રહ્મકાયિકા નામ દેવા અમ્હેહિ અભિક્કન્તતરા ચ પણીતતરા ચ. તે ખો એતં જાનેય્યું, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ.

૪૯૩. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ તથારૂપં સમાધિં સમાપજ્જિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે બ્રહ્મયાનિયો મગ્ગો પાતુરહોસિ. અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ યેન બ્રહ્મકાયિકા દેવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા બ્રહ્મકાયિકે દેવે એતદવોચ – ‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ? એવં વુત્તે, કેવટ્ટ, બ્રહ્મકાયિકા દેવા તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘મયમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન જાનામ, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂતિ. અત્થિ ખો, ભિક્ખુ, બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા અભિભૂ અનભિભૂતો અઞ્ઞદત્થુદસો વસવત્તી ઇસ્સરો કત્તા નિમ્માતા સેટ્ઠો સજિતા વસી પિતા ભૂતભબ્યાનં અમ્હેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. સો ખો એતં જાનેય્ય, યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’’તિ.

‘‘‘કહં પનાવુસો, એતરહિ સો મહાબ્રહ્મા’તિ? ‘મયમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન જાનામ, યત્થ વા બ્રહ્મા યેન વા બ્રહ્મા યહિં વા બ્રહ્મા; અપિ ચ, ભિક્ખુ, યથા નિમિત્તા દિસ્સન્તિ, આલોકો સઞ્જાયતિ, ઓભાસો પાતુભવતિ, બ્રહ્મા પાતુભવિસ્સતિ, બ્રહ્મુનો હેતં પુબ્બનિમિત્તં પાતુભાવાય, યદિદં આલોકો સઞ્જાયતિ, ઓભાસો પાતુભવતી’તિ. અથ ખો સો, કેવટ્ટ, મહાબ્રહ્મા નચિરસ્સેવ પાતુરહોસિ.

૪૯૪. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ યેન સો મહાબ્રહ્મા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં મહાબ્રહ્માનં એતદવોચ – ‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’’તિ? એવં વુત્તે, કેવટ્ટ, સો મહાબ્રહ્મા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘અહમસ્મિ, ભિક્ખુ, બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા અભિભૂ અનભિભૂતો અઞ્ઞદત્થુદસો વસવત્તી ઇસ્સરો કત્તા નિમ્માતા સેટ્ઠો સજિતા વસી પિતા ભૂતભબ્યાન’ન્તિ.

‘‘દુતિયમ્પિ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ તં મહાબ્રહ્માનં એતદવોચ – ‘ન ખોહં તં, આવુસો, એવં પુચ્છામિ – ‘‘ત્વમસિ બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા અભિભૂ અનભિભૂતો અઞ્ઞદત્થુદસો વસવત્તી ઇસ્સરો કત્તા નિમ્માતા સેટ્ઠો સજિતા વસી પિતા ભૂતભબ્યાન’’ન્તિ. એવઞ્ચ ખો અહં તં, આવુસો, પુચ્છામિ – ‘‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’’’તિ?

‘‘દુતિયમ્પિ ખો સો, કેવટ્ટ, મહાબ્રહ્મા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘અહમસ્મિ, ભિક્ખુ, બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા અભિભૂ અનભિભૂતો અઞ્ઞદત્થુદસો વસવત્તી ઇસ્સરો કત્તા નિમ્માતા સેટ્ઠો સજિતા વસી પિતા ભૂતભબ્યાન’ન્તિ. તતિયમ્પિ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ તં મહાબ્રહ્માનં એતદવોચ – ‘ન ખોહં તં, આવુસો, એવં પુચ્છામિ – ‘‘ત્વમસિ બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા અભિભૂ અનભિભૂતો અઞ્ઞદત્થુદસો વસવત્તી ઇસ્સરો કત્તા નિમ્માતા સેટ્ઠો સજિતા વસી પિતા ભૂતભબ્યાન’’ન્તિ. એવઞ્ચ ખો અહં તં, આવુસો, પુચ્છામિ – ‘‘કત્થ નુ ખો, આવુસો, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’’’તિ?

૪૯૫. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, મહાબ્રહ્મા તં ભિક્ખું બાહાયં ગહેત્વા એકમન્તં અપનેત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘ઇમે ખો મં, ભિક્ખુ, બ્રહ્મકાયિકા દેવા એવં જાનન્તિ, ‘‘નત્થિ કિઞ્ચિ બ્રહ્મુનો અઞ્ઞાતં, નત્થિ કિઞ્ચિ બ્રહ્મુનો અદિટ્ઠં, નત્થિ કિઞ્ચિ બ્રહ્મુનો અવિદિતં, નત્થિ કિઞ્ચિ બ્રહ્મુનો અસચ્છિકત’’ન્તિ. તસ્માહં તેસં સમ્મુખા ન બ્યાકાસિં. અહમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન જાનામિ યત્થિમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂતિ. તસ્માતિહ, ભિક્ખુ, તુય્હેવેતં દુક્કટં, તુય્હેવેતં અપરદ્ધં, યં ત્વં તં ભગવન્તં અતિધાવિત્વા બહિદ્ધા પરિયેટ્ઠિં આપજ્જસિ ઇમસ્સ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણાય. ગચ્છ ત્વં, ભિક્ખુ, તમેવ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ઇમં પઞ્હં પુચ્છ, યથા ચ તે ભગવા બ્યાકરોતિ, તથા નં ધારેય્યાસી’તિ.

૪૯૬. ‘‘અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય એવમેવ બ્રહ્મલોકે અન્તરહિતો મમ પુરતો પાતુરહોસિ. અથ ખો સો, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ, એકમન્તં નિસિન્નો ખો, કેવટ્ટ, સો ભિક્ખુ મં એતદવોચ – ‘કત્થ નુ ખો, ભન્તે, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ?

તીરદસ્સિસકુણુપમા

૪૯૭. ‘‘એવં વુત્તે, અહં, કેવટ્ટ, તં ભિક્ખું એતદવોચં – ‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખુ, સામુદ્દિકા વાણિજા તીરદસ્સિં સકુણં ગહેત્વા નાવાય સમુદ્દં અજ્ઝોગાહન્તિ. તે અતીરદક્ખિનિયા નાવાય તીરદસ્સિં સકુણં મુઞ્ચન્તિ. સો ગચ્છતેવ પુરત્થિમં દિસં, ગચ્છતિ દક્ખિણં દિસં, ગચ્છતિ પચ્છિમં દિસં, ગચ્છતિ ઉત્તરં દિસં, ગચ્છતિ ઉદ્ધં દિસં, ગચ્છતિ અનુદિસં. સચે સો સમન્તા તીરં પસ્સતિ, તથાગતકોવ [તથાપક્કન્તોવ (સ્યા.)] હોતિ. સચે પન સો સમન્તા તીરં ન પસ્સતિ, તમેવ નાવં પચ્ચાગચ્છતિ. એવમેવ ખો ત્વં, ભિક્ખુ, યતો યાવ બ્રહ્મલોકા પરિયેસમાનો ઇમસ્સ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણં નાજ્ઝગા, અથ મમઞ્ઞેવ સન્તિકે પચ્ચાગતો. ન ખો એસો, ભિક્ખુ, પઞ્હો એવં પુચ્છિતબ્બો – ‘કત્થ નુ ખો, ભન્તે, ઇમે ચત્તારો મહાભૂતા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સેય્યથિદં – પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ?

૪૯૮. ‘‘એવઞ્ચ ખો એસો, ભિક્ખુ, પઞ્હો પુચ્છિતબ્બો –

‘કત્થ આપો ચ પથવી, તેજો વાયો ન ગાધતિ;

કત્થ દીઘઞ્ચ રસ્સઞ્ચ, અણું થૂલં સુભાસુભં;

કત્થ નામઞ્ચ રૂપઞ્ચ, અસેસં ઉપરુજ્ઝતી’તિ.

૪૯૯. ‘‘તત્ર વેય્યાકરણં ભવતિ –

‘વિઞ્ઞાણં અનિદસ્સનં, અનન્તં સબ્બતોપભં;

એત્થ આપો ચ પથવી, તેજો વાયો ન ગાધતિ.

એત્થ દીઘઞ્ચ રસ્સઞ્ચ, અણું થૂલં સુભાસુભં;

એત્થ નામઞ્ચ રૂપઞ્ચ, અસેસં ઉપરુજ્ઝતિ;

વિઞ્ઞાણસ્સ નિરોધેન, એત્થેતં ઉપરુજ્ઝતી’તિ.

૫૦૦. ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો કેવટ્ટો ગહપતિપુત્તો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

કેવટ્ટસુત્તં નિટ્ઠિતં એકાદસમં.