૭. પાદુકવગ્ગવણ્ણના

૬૩૮. અક્કન્તસ્સાતિ છત્તદણ્ડકે અઙ્ગુલન્તરં અપ્પવેસેત્વા કેવલં પાદુકં અક્કમિત્વા ઠિતસ્સ. પટિમુક્કસ્સાતિ પટિમુઞ્ચિત્વા ઠિતસ્સ. ઉપાહનાયપિ એસેવ નયો. ઓમુક્કોતિ પનેત્થ પણ્હિકબદ્ધં ઓમુઞ્ચિત્વા ઠિતો વુચ્ચતિ.

૬૪૦. યાનગતસ્સાતિ એત્થ સચેપિ દ્વીહિ જનેહિ હત્થસઙ્ઘાટેન ગહિતો, સાટકે વા ઠપેત્વા વંસેન વય્હતિ, અયુત્તે વા વય્હાદિકે યાને, વિસઙ્ખરિત્વા વા ઠપિતે ચક્કમત્તેપિ નિસિન્નો યાનગતોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ. સચે પન દ્વેપિ એકયાને નિસિન્ના હોન્તિ, વટ્ટતિ. વિસું નિસિન્નેસુપિ ઉચ્ચે યાને નિસિન્નેન નીચે નિસિન્નસ્સ દેસેતું વટ્ટતિ, સમપ્પમાણેપિ વટ્ટતિ. પુરિમે યાને નિસિન્નેન પચ્છિમે નિસિન્નસ્સ વટ્ટતિ. પચ્છિમે પન ઉચ્ચતરેપિ નિસિન્નેન દેસેતું ન વટ્ટતિ.

૬૪૧. સયનગતસ્સાતિ અન્તમસો કટસારકેપિ પકતિભૂમિયમ્પિ નિપન્નસ્સ ઉચ્ચેપિ મઞ્ચપીઠે વા ભૂમિપદેસે વા ઠિતેન નિસિન્નેન વા દેસેતું ન વટ્ટતિ. સયનગતેન પન સયનગતસ્સ ઉચ્ચતરે વા સમપ્પમાણે વા નિપન્નેન દેસેતું વટ્ટતિ. નિપન્નેન ચ ઠિતસ્સ વા નિસિન્નસ્સ વા દેસેતું વટ્ટતિ, નિસિન્નેનાપિ ઠિતસ્સ વા નિસિન્નસ્સ વા વટ્ટતિ. ઠિતેન ઠિતસ્સેવ વટ્ટતિ.

૬૪૨. પલ્લત્થિકાયાતિ આયોગપલ્લત્થિકાય વા હત્થપલ્લત્થિકાય વા દુસ્સપલ્લત્થિકાય વા યાય કાયચિ પલ્લત્થિકાય નિસિન્નસ્સ અગિલાનસ્સ દેસેતું ન વટ્ટતિ.

૬૪૩. વેઠિતસીસસ્સાતિ દુસ્સવેઠનેન વા મોળિઆદીહિ વા યથા કેસન્તો ન દિસ્સતિ; એવં વેઠિતસીસસ્સ.

૬૪૪. ઓગુણ્ઠિતસીસસ્સાતિ સસીસં પારુતસ્સ.

૬૪૫. છમાયં નિસિન્નેનાતિ ભૂમિયં નિસિન્નેન. આસને નિસિન્નસ્સાતિ અન્તમસો વત્થમ્પિ તિણાનિપિ સન્થરિત્વા નિસિન્નસ્સ.

૬૪૭. છપકસ્સાતિ ચણ્ડાલસ્સ. છપકીતિ ચણ્ડાલી. નિલીનોતિ પટિચ્છન્નો હુત્વા. યત્ર હિ નામાતિ યો હિ નામ. સબ્બમિદં ચરિમં કતન્તિ તત્થેવ પરિપતીતિ ‘‘સબ્બો અયં લોકો સઙ્કરં ગતો નિમ્મરિયાદો’’તિ ઇમં વચનં વત્વા તત્થેવ તેસં દ્વિન્નમ્પિ અન્તરા રુક્ખતો પતિતો. પતિત્વા ચ પન ઉભિન્નમ્પિ પુરતો ઠત્વા ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘ઉભો અત્થં ન જાનન્તિ…પે… અસ્મા કુમ્ભમિવાભિદા’’તિ.

તત્થ ઉભો અત્થં ન જાનન્તીતિ દ્વેપિ જના પાળિયા અત્થં ન જાનન્તિ. ધમ્મં ન પસ્સરેતિ પાળિં ન પસ્સન્તિ. કતમે તે ઉભોતિ? ‘‘યો ચાયં મન્તં વાચેતિ, યો ચાધમ્મેનધીયતી’’તિ. એવં બ્રાહ્મણઞ્ચ રાજાનઞ્ચ ઉભોપિ અધમ્મિકભાવે ઠપેસિ.

તતો બ્રાહ્મણો સાલીનન્તિ ગાથમાહ. તસ્સત્થો – જાનામહં ભો ‘‘અયં અધમ્મો’’તિ; અપિ ચ ખો મયા દીઘરત્તં સપુત્તદારપરિજનેન રઞ્ઞો સન્તકો સાલીનં ઓદનો ભુત્તો. સુચિમંસૂપસેચનોતિ નાનપ્પકારવિકતિસમ્પાદિતં સુચિમંસૂપસેચનં મિસ્સીકરણમસ્સાતિ સુચિમંસૂપસેચનો. તસ્મા ધમ્મે ન વત્તામીતિ યસ્મા એવં મયા રઞ્ઞો ઓદનો ભુત્તો, અઞ્ઞે ચ બહૂ લાભા લદ્ધા, તસ્મા ધમ્મે અહં ન વત્તામિ ઉદરે બદ્ધો હુત્વા, ન ધમ્મં અજાનન્તો. અયઞ્હિ ધમ્મો અરિયેહિ વણ્ણિતો પસત્થો થોમિતોતિ જાનામિ.

અથ નં છપકો ‘‘ધિરત્થૂ’’તિઆદિના ગાથાદ્વયેન અજ્ઝભાસિ. તસ્સત્થો – યો તયા ધનલાભો ચ યસલાભો ચ લદ્ધો, ધિરત્થુ તં ધનલાભં યસલાભઞ્ચ બ્રાહ્મણ. કસ્મા? યસ્મા અયં તયા લદ્ધો લાભો આયતિં અપાયેસુ વિનિપાતનહેતુના સમ્પતિ ચ અધમ્મચરણેન વુત્તિ નામ હોતિ. એવરૂપા યા વુત્તિ આયતિં વિનિપાતેન ઇધ અધમ્મચરણેન વા નિપ્પજ્જતિ, કિં તાય વુત્તિયા? તેન વુત્તં –

‘‘ધિરત્થુ તં ધનલાભં, યસલાભઞ્ચ બ્રાહ્મણ;

યા વુત્તિ વિનિપાતેન, અધમ્મચરણેન વા’’તિ.

પરિબ્બજ મહાબ્રહ્મેતિ મહાબ્રાહ્મણ ઇતો દિસા સીઘં પલાયસ્સુ. પચન્તઞ્ઞેપિ પાણિનોતિ અઞ્ઞેપિ સત્તા પચન્તિ ચેવ ભુઞ્જન્તિ ચ; ન કેવલં ત્વઞ્ચેવ રાજા ચ. મા ત્વં અધમ્મો આચરિતો અસ્મા કુમ્ભમિવાભિદાતિ સચે હિ ત્વં ઇતો અપરિબ્બજિત્વા ઇમં અધમ્મં આચરિસ્સસિ, તતો ત્વં સો અધમ્મો એવં આચરિતો યથા ઉદકકુમ્ભં પાસાણો ભિન્દેય્ય; એવં ભેચ્છતિ, તેન મયં તં વદામ –

‘‘પરિબ્બજ મહાબ્રહ્મે, પચન્તઞ્ઞેપિ પાણિનો;

મા ત્વં અધમ્મો આચરિતો, અસ્મા કુમ્ભમિવાભિદા’’તિ.

ઉચ્ચે આસનેતિ અન્તમસો ભૂમિપ્પદેસેપિ ઉન્નતટ્ઠાને નિસિન્નસ્સ દેસેતું ન વટ્ટતિ.

૬૪૮. ન ઠિતો નિસિન્નસ્સાતિ સચેપિ થેરુપટ્ઠાનં ગન્ત્વા ઠિતં દહરભિક્ખું આસને નિસિન્નો મહાથેરો પઞ્હં પુચ્છતિ, ન કથેતબ્બં. ગારવેન પન થેરં ઉટ્ઠહિત્વા પુચ્છથાતિ વત્તું ન સક્કા, પસ્સે ઠિતભિક્ખુસ્સ કથેમીતિ કથેતું વટ્ટતિ.

૬૪૯. ન પચ્છતો ગચ્છન્તેનાતિ એત્થ સચે પુરતો ગચ્છન્તો પચ્છતો ગચ્છન્તં પઞ્હં પુચ્છતિ, ન કથેતબ્બં. પચ્છિમસ્સ ભિક્ખુનો કથેમીતિ કથેતું વટ્ટતિ. સદ્ધિં ઉગ્ગહિતધમ્મં પન સજ્ઝાયિતું વટ્ટતિ. સમધુરેન ગચ્છન્તસ્સ કથેતું વટ્ટતિ.

૬૫૦. ન ઉપ્પથેનાતિ એત્થાપિ સચે દ્વેપિ સકટપથે એકેકચક્કપથેન વા ઉપ્પથેન વા સમધુરં ગચ્છન્તિ, વટ્ટતિ.

૬૫૧. અસઞ્ચિચ્ચાતિ પટિચ્છન્નટ્ઠાનં ગચ્છન્તસ્સ સહસા ઉચ્ચારો વા પસ્સાવો વા નિક્ખમતિ, અસઞ્ચિચ્ચ કતો નામ અનાપત્તિ.

૬૫૨. ન હરિતેતિ એત્થ યમ્પિ જીવરુક્ખસ્સ મૂલં પથવિયં દિસ્સમાનં ગચ્છતિ, સાખા વા ભૂમિલગ્ગા ગચ્છતિ, સબ્બં હરિતસઙ્ખાતમેવ. ખન્ધે નિસીદિત્વા અપ્પહરિતટ્ઠાને પાતેતું વટ્ટતિ. અપ્પહરિતટ્ઠાનં ઓલોકેન્તસ્સેવ સહસા નિક્ખમતિ, ગિલાનટ્ઠાને ઠિતો હોતિ, વટ્ટતિ. અપ્પહરિતે કતોતિ અપ્પહરિતં અલભન્તેન તિણણ્ડુપકં વા પલાલણ્ડુપકં વા ઠપેત્વા કતોપિ પચ્છા હરિતં ઓત્થરતિ, વટ્ટતિયેવ. ખેળેન ચેત્થ સિઙ્ઘાણિકાપિ સઙ્ગહિતાતિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં.

૬૫૩. ન ઉદકેતિ એતં પરિભોગઉદકમેવ સન્ધાય વુત્તં, વચ્ચકુટિસમુદ્દાદિઉદકેસુ પન અપરિભોગેસુ અનાપત્તિ. દેવે વસ્સન્તે સમન્તતો ઉદકોઘો હોતિ, અનુદકટ્ઠાનં ઓલોકેન્તસ્સેવ નિક્ખમતિ, વટ્ટતિ. મહાપચ્ચરિયં વુત્તં – ‘‘એતાદિસે કાલે અનુદકટ્ઠાનં અલભન્તેન કાતું વટ્ટતી’’તિ. સેસં સબ્બસિક્ખાપદેસુ ઉત્તાનત્થમેવ.

સત્તમો વગ્ગો.

સમુટ્ઠાનાદિદીપનત્થાય પનેત્થ ઇદં પકિણ્ણકં – ઉજ્જગ્ઘિકઉચ્ચાસદ્દપટિસંયુત્તાનિ ચત્તારિ, સકબળેન મુખેન બ્યાહરણં એકં, છમાનીચાસનઠાનપચ્છતોગમનઉપ્પથગમનપટિસંયુત્તાનિ પઞ્ચાતિ ઇમાનિ દસ સિક્ખાપદાનિ સમનુભાસનસમુટ્ઠાનાનિ કાયવાચાચિત્તતો સમુટ્ઠહન્તિ, કિરિયાનિ, સઞ્ઞાવિમોક્ખાનિ, સચિત્તકાનિ, લોકવજ્જાનિ, કાયકમ્મવચીકમ્માનિ, અકુસલચિત્તાનિ, દુક્ખવેદનાનીતિ.

સૂપોદનવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદં થેય્યસત્થસમુટ્ઠાનં કાયચિત્તતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

છત્તપાણિદણ્ડપાણિસત્થપાણિઆવુધપાણિપાદુકઉપાહનયાનસયનપલ્લત્થિકવેઠિતઓગુણ્ઠિતનામકાનિ એકાદસ સિક્ખાપદાનિ ધમ્મદેસનસમુટ્ઠાનાનિ વાચાચિત્તતો સમુટ્ઠહન્તિ, કિરિયાકિરિયાનિ, સઞ્ઞાવિમોક્ખાનિ, સચિત્તકાનિ, લોકવજ્જાનિ, વચીકમ્માનિ, અકુસલચિત્તાનિ, દુક્ખવેદનાનીતિ.

અવસેસાનિ તેપણ્ણાસ સિક્ખાપદાનિ પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનાનીતિ.

સબ્બસેખિયેસુ આબાધપચ્ચયા અનાપત્તિ, થૂપીકતપિણ્ડપાતે સૂપબ્યઞ્જનેન પટિચ્છાદને ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિમ્હીતિ તીસુ સિક્ખાપદેસુ ગિલાનો નત્થીતિ.

સેખિયવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સેખિયકણ્ડં નિટ્ઠિતં.