૧. પરિમણ્ડલવગ્ગવણ્ણના

યાનિ સિક્ખિતસિક્ખેન, સેખિયાનીતિ તાદિના;

ભાસિતાનિ અયં દાનિ, તેસમ્પિ વણ્ણનાક્કમો.

૫૭૬. તત્થ પરિમણ્ડલન્તિ સમન્તતો મણ્ડલં. નાભિમણ્ડલં જાણુમણ્ડલન્તિ ઉદ્ધં નાભિમણ્ડલં અધો જાણુમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન જાણુમણ્ડલસ્સ હેટ્ઠા જઙ્ઘટ્ઠિકતો પટ્ઠાય અટ્ઠઙ્ગુલમત્તં નિવાસનં ઓતારેત્વા નિવાસેતબ્બં, તતો પરં ઓતારેન્તસ્સ દુક્કટન્તિ વુત્તં. યથા નિસિન્નસ્સ જાણુમણ્ડલતો હેટ્ઠા ચતુરઙ્ગુલમત્તં પટિચ્છન્નં હોતીતિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં; એવં નિવાસેન્તસ્સ પન નિવાસનં પમાણિકં વટ્ટતિ. તત્રિદં પમાણં – દીઘતો મુટ્ઠિપઞ્ચકં, તિરિયં અડ્ઢતેય્યહત્થં. તાદિસસ્સ પન અલાભે તિરિયં દ્વિહત્થપમાણમ્પિ વટ્ટતિ જાણુમણ્ડલપટિચ્છાદનત્થં, નાભિમણ્ડલં પન ચીવરેનાપિ સક્કા પટિચ્છાદેતુન્તિ. તત્થ એકપટ્ટચીવરં એવં નિવત્થમ્પિ નિવત્થટ્ઠાને ન તિટ્ઠતિ, દુપટ્ટં પન તિટ્ઠતિ.

ઓલમ્બેન્તો નિવાસેતિ આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ એત્થ ન કેવલં પુરતો ચ પચ્છતો ચ ઓલમ્બેત્વા નિવાસેન્તસ્સેવ દુક્કટં, યે પનઞ્ઞે ‘‘તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ગિહિનિવત્થં નિવાસેન્તિ હત્થિસોણ્ડકં મચ્છવાલકં ચતુક્કણ્ણકં તાલવણ્ટકં સતવલિકં નિવાસેન્તી’’તિઆદિના (ચૂળવ. ૨૮૦) નયેન ખન્ધકે નિવાસનદોસા વુત્તા, તથા નિવાસેન્તસ્સાપિ દુક્કટમેવ. તે સબ્બે વુત્તનયેન પરિમણ્ડલં નિવાસેન્તસ્સ ન હોન્તિ. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારતો પન તત્થેવ આવિ ભવિસ્સતિ.

અસઞ્ચિચ્ચાતિ પુરતો વા પચ્છતો વા ઓલમ્બેત્વા નિવાસેસ્સામીતિ એવં અસઞ્ચિચ્ચ; અથ ખો પરિમણ્ડલંયેવ નિવાસેસ્સામીતિ વિરજ્ઝિત્વા અપરિમણ્ડલં નિવાસેન્તસ્સ અનાપત્તિ. અસ્સતિયાતિ અઞ્ઞવિહિતસ્સાપિ તથા નિવાસેન્તસ્સ અનાપત્તિ. અજાનન્તસ્સાતિ એત્થ નિવાસનવત્તં અજાનન્તસ્સ મોક્ખો નત્થિ. નિવાસનવત્તઞ્હિ સાધુકં ઉગ્ગહેતબ્બં, તસ્સ અનુગ્ગહણમેવસ્સ અનાદરિયં. તં પન સઞ્ચિચ્ચ અનુગ્ગણ્હન્તસ્સ યુજ્જતિ, તસ્મા ઉગ્ગહિતવત્તોપિ યો આરુળ્હભાવં વા ઓરુળ્હભાવં વા ન જાનાતિ, તસ્સ અનાપત્તિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘પરિમણ્ડલં નિવાસેતું અજાનન્તસ્સ અનાપત્તી’’તિ વુત્તં. યો પન સુક્ખજઙ્ઘો વા મહાપિણ્ડિકમંસો વા હોતિ, તસ્સ સારુપ્પત્થાય જાણુમણ્ડલતો અટ્ઠઙ્ગુલાધિકમ્પિ ઓતારેત્વા નિવાસેતું વટ્ટતિ.

ગિલાનસ્સાતિ જઙ્ઘાય વા પાદે વા વણો હોતિ, ઉક્ખિપિત્વા વા ઓતારેત્વા વા નિવાસેતું વટ્ટતિ. આપદાસૂતિ વાળમિગા વા ચોરા વા અનુબન્ધન્તિ, એવરૂપાસુ આપદાસુ અનાપત્તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ. ફુસ્સદેવત્થેરો ‘‘અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, તિવેદન’’ન્તિ આહ. ઉપતિસ્સત્થેરો પન ‘‘અનાદરિયં પટિચ્ચા’’તિ વુત્તત્તા ‘‘લોકવજ્જં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદન’’ન્તિ આહ.

૫૭૭. પરિમણ્ડલં પારુપિતબ્બન્તિ ‘‘તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ગિહિપારુતં પારુપન્તી’’તિ (ચૂળવ. ૨૮૦) એવં વુત્તં અનેકપ્પકારં ગિહિપારુપનં અપારુપિત્વા ઇધ વુત્તનયેનેવ ઉભો કણ્ણે સમં કત્વા પારુપનવત્તં પૂરેન્તેન પરિમણ્ડલં પારુપિતબ્બં. ઇમાનિ ચ દ્વે સિક્ખાપદાનિ અવિસેસેન વુત્તાનિ. તસ્મા વિહારેપિ અન્તરઘરેપિ પરિમણ્ડલમેવ નિવાસેતબ્બઞ્ચ પારુપિતબ્બઞ્ચાતિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પઠમસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બાનિ સદ્ધિં થેરવાદેન.

૫૭૮. કાયં વિવરિત્વાતિ જત્તુમ્પિ ઉરમ્પિ વિવરિત્વા. સુપ્પટિચ્છન્નેનાતિ ન સસીસં પારુતેન; અથ ખો ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા અનુવાતન્તેન ગીવં પટિચ્છાદેત્વા ઉભો કણ્ણે સમં કત્વા પટિસંહરિત્વા યાવ મણિબન્ધં પટિચ્છાદેત્વા અન્તરઘરે ગન્તબ્બં. દુતિયસિક્ખાપદે – ગલવાટકતો પટ્ઠાય સીસં મણિબન્ધતો પટ્ઠાય હત્થે પિણ્ડિકમંસતો ચ પટ્ઠાય પાદે વિવરિત્વા નિસીદિતબ્બં.

૫૭૯. વાસૂપગતસ્સાતિ વાસત્થાય ઉપગતસ્સ રત્તિભાગે વા દિવસભાગે વા કાયં વિવરિત્વાપિ નિસીદતો અનાપત્તિ.

૫૮૦. સુસંવુતોતિ હત્થં વા પાદં વા અકીળાપેન્તો; સુવિનીતોતિ અત્થો.

૫૮૨. ઓક્ખિત્તચક્ખૂતિ હેટ્ઠા ખિત્તચક્ખુ હુત્વા. યુગમત્તં પેક્ખમાનોતિ યુગયુત્તકો હિ દન્તો આજાનેય્યો યુગમત્તં પેક્ખતિ, પુરતો ચતુહત્થપ્પમાણં ભૂમિભાગં; ઇમિનાપિ એત્તકં પેક્ખન્તેન ગન્તબ્બં. યો અનાદરિયં પટિચ્ચ તહં તહં ઓલોકેન્તોતિ યો તંતંદિસાભાગં પાસાદં કૂટાગારં વીથિં ઓલોકેન્તો ગચ્છતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. એકસ્મિં પન ઠાને ઠત્વા હત્થિઅસ્સાદિપરિસ્સયાભાવં ઓલોકેતું વટ્ટતિ. નિસીદન્તેનાપિ ઓક્ખિત્તચક્ખુનાવ નિસીદિતબ્બં.

૫૮૪. ઉક્ખિત્તકાયાતિ ઉક્ખેપેન; ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણે કરણવચનં એકતો વા ઉભતો વા ઉક્ખિત્તચીવરો હુત્વાતિ અત્થો. અન્તોઇન્દખીલતો પટ્ઠાય ન એવં ગન્તબ્બં. નિસિન્નકાલે પન ધમકરણં નીહરન્તેનાપિ ચીવરં અનુક્ખિપિત્વાવ નીહરિતબ્બન્તિ.

પઠમો વગ્ગો.