૫. ઊનવીસતિવસ્સસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૦૨. પઞ્ચમસિક્ખાપદે – અઙ્ગુલિયો દુક્ખા ભવિસ્સન્તીતિ અક્ખરાનિ લિખન્તસ્સ અઙ્ગુલિયો દુક્ખા ભવિસ્સન્તીતિ ચિન્તેસું. ઉરસ્સ દુક્ખોતિ ગણનં સિક્ખન્તેન બહું ચિન્તેતબ્બં હોતિ, તેનસ્સ ઉરો દુક્ખો ભવિસ્સતીતિ મઞ્ઞિંસુ. અક્ખીનિ દુક્ખા ભવિસ્સન્તીતિ રૂપસુત્તં સિક્ખન્તેન કહાપણા પરિવત્તેત્વા પરિવત્તેત્વા પસ્સિતબ્બા હોન્તિ, તેનસ્સ અક્ખીનિ દુક્ખાનિ ભવિસ્સન્તીતિ મઞ્ઞિંસુ. ડંસાદીસુ ડંસાતિ પિઙ્ગલમક્ખિકાયો. દુક્ખાનન્તિ દુક્ખમાનં. તિબ્બાનન્તિ બહલાનં. ખરાનન્તિ તિખિણાનં. કટુકાનન્તિ ફરુસાનં; અમનાપતાય વા કટુકરસસદિસાનં. અસાતાનન્તિ અમધુરાનં. પાણહરાનન્તિ જીવિતહરાનં.

૪૦૪. સીમં સમ્મન્નતીતિ નવં સીમં બન્ધતિ. કુરુન્દિયં પન ઉદકુક્ખેપપરિચ્છિન્દનેપિ દુક્કટં વુત્તં. પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સોતિ પટિસન્ધિગ્ગહણતો પટ્ઠાય પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સો; ગબ્ભવીસોપિ હિ પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સોત્વેવ સઙ્ખ્યે ગચ્છતિ. યથાહ –

‘‘તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા કુમારકસ્સપો ગબ્ભવીસો ઉપસમ્પન્નો હોતિ. અથ ખો આયસ્મતો કુમારકસ્સપસ્સ એતદહોસિ – ‘ભગવતા પઞ્ઞત્તં, ન ઊનવીસતિવસ્સો પુગ્ગલો ઉપસમ્પાદેતબ્બોતિ. અહઞ્ચમ્હિ ગબ્ભવીસો ઉપસમ્પન્નો. ઉપસમ્પન્નો નુખોમ્હિ, નનુ ખો ઉપસમ્પન્નો’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. યં ભિક્ખવે માતુકુચ્છિમ્હિ પઠમં ચિત્તં ઉપ્પન્નં, પઠમં વિઞ્ઞાણં પાતુભૂતં તદુપાદાય સાવસ્સ જાતિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગબ્ભવીસં ઉપસમ્પાદેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૧૨૪).

તત્થ યો દ્વાદસમાસે માતુકુચ્છિસ્મિં વસિત્વા મહાપવારણાય જાતો, સો તતો પટ્ઠાય યાવ એકૂનવીસતિમે વસ્સે મહાપવારણા, તં અતિક્કમિત્વા પાટિપદે ઉપસમ્પાદેતબ્બો. એતેનુપાયેન હાયનવડ્ઢનં વેદિતબ્બં.

પોરાણકત્થેરા પન એકૂનવીસતિવસ્સં સામણેરં નિક્ખમનીયપુણ્ણમાસિં અતિક્કમ્મ પાટિપદદિવસે ઉપસમ્પાદેન્તિ, તં કસ્માતિ? વુચ્ચતે – એકસ્મિં વસ્સે છ ચાતુદ્દસિકઉપોસથા હોન્તિ. ઇતિ વીસતિયા વસ્સેસુ ચત્તારો માસા પરિહાયન્તિ. રાજાનો તતિયે તતિયે વસ્સે વસ્સં ઉક્કડ્ઢન્તિ. ઇતિ અટ્ઠારસસુ વસ્સેસુ છ માસા વડ્ઢન્તિ, તતો ઉપોસથવસેન પરિહીને ચત્તારો માસે અપનેત્વા દ્વે માસા અવસેસા હોન્તિ, તે દ્વે માસે ગહેત્વા વીસતિવસ્સાનિ પરિપુણ્ણાનિ હોન્તીતિ નિક્કઙ્ખા હુત્વા નિક્ખમનીયપુણ્ણમાસિં અતિક્કમ્મ પાટિપદે ઉપસમ્પાદેન્તિ. એત્થ પન યો પવારેત્વા વીસતિવસ્સો ભવિસ્સતિ, તં સન્ધાય ‘‘એકૂનવીસતિવસ્સ’’ન્તિ વુત્તં. તસ્મા યો માતુકુચ્છિસ્મિં દ્વાદસમાસે વસિ, સો એકવીસતિવસ્સો હોતિ. યો સત્તમાસે વસિ, સો સત્તમાસાધિકવીસતિવસ્સો. છમાસજાતો પન ન જીવતિ.

૪૦૬. અનાપત્તિ ઊનવીસતિવસ્સં પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સસઞ્ઞીતિ એત્થ કિઞ્ચાપિ ઉપસમ્પાદેન્તસ્સ અનાપત્તિ, પુગ્ગલો પન અનુપસમ્પન્નોવ હોતિ. સચે પન સો દસવસ્સચ્ચયેન અઞ્ઞં ઉપસમ્પાદેતિ, તઞ્ચે મુઞ્ચિત્વા ગણો પૂરતિ, સૂપસમ્પન્નો. સોપિ ચ યાવ ન જાનાતિ, તાવસ્સ નેવ સગ્ગન્તરાયો ન મોક્ખન્તરાયો, ઞત્વા પન પુન ઉપસમ્પજ્જિતબ્બં. સેસં ઉત્તાનમેવ.

તિસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં,

વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

ઊનવીસતિવસ્સસિક્ખાપદં પઞ્ચમં.