૭. સપ્પાણકવગ્ગો

૧. સઞ્ચિચ્ચપાણસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૮૨. સપ્પાણકવગ્ગસ્સ પઠમસિક્ખાપદે – ઇસ્સાસો હોતીતિ ગિહિકાલે ધનુગ્ગહાચરિયો હોતિ. જીવિતા વોરોપિતાતિ જીવિતા વિયોજિતા.

સિક્ખાપદેપિ વોરોપેય્યાતિ વિયોજેય્ય. યસ્મા પન વોહારમત્તમેવેતં; ન હેત્થ કિઞ્ચિ વિયોજિતે સીસાલઙ્કારે સીસં વિય જીવિતા વોરોપિતે પાણેપિ જીવિતં નામ વિસું તિટ્ઠતિ, અઞ્ઞદત્થુ અન્તરધાનમેવ ગચ્છતિ, તસ્મા તમત્થં દસ્સેતું પદભાજને ‘‘જીવિતિન્દ્રિયં ઉપચ્છિન્દતી’’તિઆદિ વુત્તં. ઇમસ્મિઞ્ચ સિક્ખાપદે તિરચ્છાનગતોયેવ ‘‘પાણો’’તિ વેદિતબ્બો. તં ખુદ્દકમ્પિ મહન્તમ્પિ મારેન્તસ્સ આપત્તિનાનાકરણં નત્થિ. મહન્તે પન ઉપક્કમમહન્તત્તા અકુસલમહત્તં હોતિ. પાણે પાણસઞ્ઞીતિ અન્તમસો મઞ્ચપીઠં સોધેન્તો મઙ્ગુલબીજકેપિ પાણસઞ્ઞી નિક્કારુણિકતાય તં ભિન્દન્તો અપનેતિ, પાચિત્તિયં. તસ્મા એવરૂપેસુ ઠાનેસુ કારુઞ્ઞં ઉપટ્ઠપેત્વા અપ્પમત્તેન વત્તં કાતબ્બં. સેસં મનુસ્સવિગ્ગહે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં સદ્ધિં સમુટ્ઠાનાદીહીતિ.

સઞ્ચિચ્ચપાણસિક્ખાપદં પઠમં.

૨. સપ્પાણકસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૮૭. દુતિયે – સપ્પાણકન્તિ યે પાણકા પરિભોગેન મરન્તિ, તેહિ પાણકેહિ સપ્પાણકં, તાદિસઞ્હિ જાનં પરિભુઞ્જતો પયોગે પયોગે પાચિત્તિયં. પત્તપૂરમ્પિ અવિચ્છિન્દિત્વા એકપયોગેન પિવતો એકા આપત્તિ. તાદિસેન ઉદકેન સામિસં પત્તં આવિઞ્છિત્વા ધોવતોપિ તાદિસે ઉદકે ઉણ્હયાગુપત્તં નિબ્બાપયતોપિ તં ઉદકં હત્થેન વા ઉળુઙ્કેન વા ગહેત્વા ન્હાયતોપિ પયોગે પયોગે પાચિત્તિયં. ઉદકસોણ્ડિં વા પોક્ખરણિં વા પવિસિત્વા બહિનિક્ખમનત્થાય વીચિં ઉટ્ઠાપયતોપિ. સોણ્ડિં વા પોક્ખરણિં વા સોધેન્તેહિ તતો ગહિતઉદકં ઉદકેયેવ આસિઞ્ચિતબ્બં. સમીપમ્હિ ઉદકે અસતિ કપ્પિયઉદકસ્સ અટ્ઠ વા દસ વા ઘટે ઉદકસણ્ઠાનકપ્પદેસે આસિઞ્ચિત્વા તત્થ આસિઞ્ચિતબ્બં. ‘‘પવટ્ટિત્વા ઉદકે પતિસ્સતી’’તિ ઉણ્હપાસાણે ઉદકં નાસિઞ્ચિતબ્બં. કપ્પિયઉદકેન પન પાસાણં નિબ્બાપેત્વા આસિઞ્ચિતું વટ્ટતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

તિસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં,

વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ. એત્થ ચ પટઙ્ગપાણકાનં પતનં ઞત્વાપિ સુદ્ધચિત્તતાય દીપજાલને વિય સપ્પાણકભાવં ઞત્વાપિ ઉદકસઞ્ઞાય પરિભુઞ્જિતબ્બતો પણ્ણત્તિવજ્જતા વેદિતબ્બાતિ.

સપ્પાણકસિક્ખાપદં દુતિયં.

૩. ઉક્કોટનસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૯૨. તતિયસિક્ખાપદે – ઉક્કોટેન્તીતિ તસ્સ તસ્સ ભિક્ખુનો સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘અકતં કમ્મ’’ન્તિઆદીનિ વદન્તા ઉચ્ચાલેન્તિ; યથાપતિટ્ઠિતભાવેન પતિટ્ઠાતું ન દેન્તિ.

૩૯૩. યથાધમ્મન્તિ યો યસ્સ અધિકરણસ્સ વૂપસમનાય ધમ્મો વુત્તો, તેનેવ ધમ્મેનાતિ અત્થો. નિહતાધિકરણન્તિ નિહતં અધિકરણં; સત્થારા વુત્તધમ્મેનેવ વૂપસમિતં અધિકરણન્તિ અત્થો.

૩૯૫. ધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞીતિ યેન કમ્મેન તં અધિકરણં વૂપસમિતં, તઞ્ચે ધમ્મકમ્મં હોતિ, તસ્મિં ધમ્મકમ્મે અયમ્પિ ધમ્મકમ્મસઞ્ઞી હુત્વા યદિ ઉક્કોટેતિ, પાચિત્તિયં આપજ્જતીતિ અત્થો. એતેન નયેન સેસપદાનિપિ વેદિતબ્બાનિ. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારો પન ‘‘ઇમેસં ચતુન્નં અધિકરણાનં કતિ ઉક્કોટના’’તિઆદિના નયેન પરિવારે વુત્તો. અટ્ઠકથાસુ તં સબ્બં આહરિત્વા તસ્સેવત્થો વણ્ણિતો. મયં પન તં તત્થેવ વણ્ણયિસ્સામ. ઇધ આહરિત્વા વણ્ણિયમાને હિ સુટ્ઠુતરં સમ્મોહો ભવેય્યાતિ ન વણ્ણયિમ્હ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. તિસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

ઉક્કોટનસિક્ખાપદં તતિયં.

૪. દુટ્ઠુલ્લસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૯૯. ચતુત્થે – દુટ્ઠુલ્લા નામ આપત્તીતિ એત્થ ચત્તારિ પારાજિકાનિ અત્થુદ્ધારવસેન દસ્સિતાનિ, સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિ પન અધિપ્પેતા, તં છાદેન્તસ્સ પાચિત્તિયં. ધુરં નિક્ખિત્તમત્તેતિ ધુરે નિક્ખિત્તમત્તે. સચેપિ ધુરં નિક્ખિપિત્વા પચ્છા આરોચેતિ, ન રક્ખતિ; ધુરં નિક્ખિત્તમત્તેયેવ પાચિત્તિયન્તિ વુત્તં હોતિ. સચે પન એવં ધુરં નિક્ખિપિત્વા પટિચ્છાદનત્થમેવ અઞ્ઞસ્સ આરોચેતિ, સોપિ અઞ્ઞસ્સાતિ એતેનુપાયેન સમણસતમ્પિ સમણસહસ્સમ્પિ આપત્તિં આપજ્જતિયેવ તાવ, યાવ કોટિ ન છિજ્જતિ. કદા પન કોટિ છિજ્જતીતિ? મહાસુમત્થેરો તાવ વદતિ – ‘‘આપત્તિં આપન્નો એકસ્સ આરોચેતિ, સો પટિનિવત્તિત્વા તસ્સેવ આરોચેતિ; એવં કોટિ છિજ્જતી’’તિ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ – ‘‘અયઞ્હિ વત્થુપુગ્ગલોયેવ. આપત્તિં આપન્નો પન એકસ્સ ભિક્ખુનો આરોચેતિ, અયં અઞ્ઞસ્સ આરોચેતિ, સો પટિનિવત્તિત્વા યેનસ્સ આરોચિતં, તસ્સેવ આરોચેતિ; એવં તતિયેન પુગ્ગલેન દુતિયસ્સ આરોચિતે કોટિ છિન્ના હોતી’’તિ.

૪૦૦. અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિન્તિ અવસેસે પઞ્ચાપત્તિક્ખન્ધે. અનુપસમ્પન્નસ્સ દુટ્ઠુલ્લં વા અદુટ્ઠુલ્લં વા અજ્ઝાચારન્તિ એત્થ અનુપસમ્પન્નસ્સ સુક્કવિસ્સટ્ઠિ ચ કાયસંસગ્ગો ચાતિ અયં દુટ્ઠુલ્લઅજ્ઝાચારો નામ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવાતિ. ધુરનિક્ખેપસમુટ્ઠાનં – કાયવાચાચિત્તતો સમુટ્ઠાતિ, અકિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

દુટ્ઠુલ્લસિક્ખાપદં ચતુત્થં.

૫. ઊનવીસતિવસ્સસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૦૨. પઞ્ચમસિક્ખાપદે – અઙ્ગુલિયો દુક્ખા ભવિસ્સન્તીતિ અક્ખરાનિ લિખન્તસ્સ અઙ્ગુલિયો દુક્ખા ભવિસ્સન્તીતિ ચિન્તેસું. ઉરસ્સ દુક્ખોતિ ગણનં સિક્ખન્તેન બહું ચિન્તેતબ્બં હોતિ, તેનસ્સ ઉરો દુક્ખો ભવિસ્સતીતિ મઞ્ઞિંસુ. અક્ખીનિ દુક્ખા ભવિસ્સન્તીતિ રૂપસુત્તં સિક્ખન્તેન કહાપણા પરિવત્તેત્વા પરિવત્તેત્વા પસ્સિતબ્બા હોન્તિ, તેનસ્સ અક્ખીનિ દુક્ખાનિ ભવિસ્સન્તીતિ મઞ્ઞિંસુ. ડંસાદીસુ ડંસાતિ પિઙ્ગલમક્ખિકાયો. દુક્ખાનન્તિ દુક્ખમાનં. તિબ્બાનન્તિ બહલાનં. ખરાનન્તિ તિખિણાનં. કટુકાનન્તિ ફરુસાનં; અમનાપતાય વા કટુકરસસદિસાનં. અસાતાનન્તિ અમધુરાનં. પાણહરાનન્તિ જીવિતહરાનં.

૪૦૪. સીમં સમ્મન્નતીતિ નવં સીમં બન્ધતિ. કુરુન્દિયં પન ઉદકુક્ખેપપરિચ્છિન્દનેપિ દુક્કટં વુત્તં. પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સોતિ પટિસન્ધિગ્ગહણતો પટ્ઠાય પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સો; ગબ્ભવીસોપિ હિ પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સોત્વેવ સઙ્ખ્યે ગચ્છતિ. યથાહ –

‘‘તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા કુમારકસ્સપો ગબ્ભવીસો ઉપસમ્પન્નો હોતિ. અથ ખો આયસ્મતો કુમારકસ્સપસ્સ એતદહોસિ – ‘ભગવતા પઞ્ઞત્તં, ન ઊનવીસતિવસ્સો પુગ્ગલો ઉપસમ્પાદેતબ્બોતિ. અહઞ્ચમ્હિ ગબ્ભવીસો ઉપસમ્પન્નો. ઉપસમ્પન્નો નુખોમ્હિ, નનુ ખો ઉપસમ્પન્નો’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. યં ભિક્ખવે માતુકુચ્છિમ્હિ પઠમં ચિત્તં ઉપ્પન્નં, પઠમં વિઞ્ઞાણં પાતુભૂતં તદુપાદાય સાવસ્સ જાતિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગબ્ભવીસં ઉપસમ્પાદેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૧૨૪).

તત્થ યો દ્વાદસમાસે માતુકુચ્છિસ્મિં વસિત્વા મહાપવારણાય જાતો, સો તતો પટ્ઠાય યાવ એકૂનવીસતિમે વસ્સે મહાપવારણા, તં અતિક્કમિત્વા પાટિપદે ઉપસમ્પાદેતબ્બો. એતેનુપાયેન હાયનવડ્ઢનં વેદિતબ્બં.

પોરાણકત્થેરા પન એકૂનવીસતિવસ્સં સામણેરં નિક્ખમનીયપુણ્ણમાસિં અતિક્કમ્મ પાટિપદદિવસે ઉપસમ્પાદેન્તિ, તં કસ્માતિ? વુચ્ચતે – એકસ્મિં વસ્સે છ ચાતુદ્દસિકઉપોસથા હોન્તિ. ઇતિ વીસતિયા વસ્સેસુ ચત્તારો માસા પરિહાયન્તિ. રાજાનો તતિયે તતિયે વસ્સે વસ્સં ઉક્કડ્ઢન્તિ. ઇતિ અટ્ઠારસસુ વસ્સેસુ છ માસા વડ્ઢન્તિ, તતો ઉપોસથવસેન પરિહીને ચત્તારો માસે અપનેત્વા દ્વે માસા અવસેસા હોન્તિ, તે દ્વે માસે ગહેત્વા વીસતિવસ્સાનિ પરિપુણ્ણાનિ હોન્તીતિ નિક્કઙ્ખા હુત્વા નિક્ખમનીયપુણ્ણમાસિં અતિક્કમ્મ પાટિપદે ઉપસમ્પાદેન્તિ. એત્થ પન યો પવારેત્વા વીસતિવસ્સો ભવિસ્સતિ, તં સન્ધાય ‘‘એકૂનવીસતિવસ્સ’’ન્તિ વુત્તં. તસ્મા યો માતુકુચ્છિસ્મિં દ્વાદસમાસે વસિ, સો એકવીસતિવસ્સો હોતિ. યો સત્તમાસે વસિ, સો સત્તમાસાધિકવીસતિવસ્સો. છમાસજાતો પન ન જીવતિ.

૪૦૬. અનાપત્તિ ઊનવીસતિવસ્સં પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સસઞ્ઞીતિ એત્થ કિઞ્ચાપિ ઉપસમ્પાદેન્તસ્સ અનાપત્તિ, પુગ્ગલો પન અનુપસમ્પન્નોવ હોતિ. સચે પન સો દસવસ્સચ્ચયેન અઞ્ઞં ઉપસમ્પાદેતિ, તઞ્ચે મુઞ્ચિત્વા ગણો પૂરતિ, સૂપસમ્પન્નો. સોપિ ચ યાવ ન જાનાતિ, તાવસ્સ નેવ સગ્ગન્તરાયો ન મોક્ખન્તરાયો, ઞત્વા પન પુન ઉપસમ્પજ્જિતબ્બં. સેસં ઉત્તાનમેવ.

તિસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં,

વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

ઊનવીસતિવસ્સસિક્ખાપદં પઞ્ચમં.

૬. થેય્યસત્થસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૦૭. છટ્ઠે – પટિયાલોકન્તિ સૂરિયાલોકસ્સ પટિમુખં; પચ્છિમદિસન્તિ અત્થો. કમ્મિયાતિ સુઙ્કટ્ઠાને કમ્મિકા.

૪૦૯. રાજાનં વા થેય્યં ગચ્છન્તીતિ રાજાનં વા થેનેત્વા વઞ્ચેત્વા રઞ્ઞો સન્તકં કિઞ્ચિ ગહેત્વા ઇદાનિ ન તસ્સ દસ્સામાતિ ગચ્છન્તિ.

૪૧૧. વિસઙ્કેતેનાતિ કાલવિસઙ્કેતેન દિવસવિસઙ્કેતેન ચ ગચ્છતો અનાપત્તિ. મગ્ગવિસઙ્કેતેન પન અટવિવિસઙ્કેતેન વા આપત્તિયેવ. સેસમેત્થ ભિક્ખુનિવગ્ગે વુત્તનયત્તા ઉત્તાનત્થમેવ. થેય્યસત્થસમુટ્ઠાનં – કાયચિત્તતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

થેય્યસત્થસિક્ખાપદં છટ્ઠં.

૭. સંવિધાનસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૧૨. સત્તમે – પધૂપેન્તો નિસીદીતિ પજ્ઝાયન્તો અત્તાનંયેવ પરિભાસન્તો નિસીદિ. નાય્યો સો ભિક્ખુ મં નિપ્પાતેસીતિ અય્યો અયં ભિક્ખુ મં ન નિક્ખામેસિ; ન મં ગહેત્વા અગમાસીતિ અત્થો. સેસમેત્થ ભિક્ખુનિયા સદ્ધિં સંવિધાનસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં સદ્ધિં સમુટ્ઠાનાદીહીતિ.

સંવિધાનસિક્ખાપદં સત્તમં.

૮. અરિટ્ઠસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૧૭. અટ્ઠમે – ગદ્ધે બાધયિંસૂતિ ગદ્ધબાધિનો; ગદ્ધબાધિનો પુબ્બપુરિસા અસ્સાતિ ગદ્ધબાધિપુબ્બો, તસ્સ ગદ્ધબાધિપુબ્બસ્સ ગિજ્ઝઘાતકકુલપ્પસુતસ્સાતિ અત્થો.

સગ્ગમોક્ખાનં અન્તરાયં કરોન્તીતિ અન્તરાયિકા. તે કમ્મકિલેસવિપાકઉપવાદઆણાવીતિક્કમવસેન પઞ્ચવિધા. તત્થ પઞ્ચાનન્તરિયકમ્મા કમ્મન્તરાયિકા નામ. તથા ભિક્ખુનીદૂસકકમ્મં, તં પન મોક્ખસ્સેવ અન્તરાયં કરોતિ, ન સગ્ગસ્સ. નિયતમિચ્છાદિટ્ઠિધમ્મા કિલેસન્તરાયિકા નામ. પણ્ડકતિરચ્છાનગતઉભતોબ્યઞ્જનકાનં પટિસન્ધિધમ્મા વિપાકન્તરાયિકા નામ. અરિયૂપવાદા ઉપવાદન્તરાયિકા નામ, તે પન યાવ અરિયે ન ખમાપેન્તિ તાવદેવ, ન તતો પરં. સઞ્ચિચ્ચ આપન્ના આપત્તિયો આણાવીતિક્કમન્તરાયિકા નામ, તાપિ યાવ ભિક્ખુભાવં વા પટિજાનાતિ, ન વુટ્ઠાતિ વા ન દેસેતિ વા તાવદેવ, ન તતો પરં.

તત્રાયં ભિક્ખુ બહુસ્સુતો ધમ્મકથિકો સેસન્તરાયિકે જાનાતિ, વિનયે પન અકોવિદત્તા પણ્ણત્તિવીતિક્કમન્તરાયિકે ન જાનાતિ, તસ્મા રહોગતો એવં ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમે આગારિકા પઞ્ચ કામગુણે પરિભુઞ્જન્તા સોતાપન્નાપિ સકદાગામિનોપિ અનાગામિનોપિ હોન્તિ, ભિક્ખૂપિ મનાપિકાનિ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યાનિ રૂપાનિ પસ્સન્તિ…પે… કાયવિઞ્ઞેય્યે ફોટ્ઠબ્બે ફુસન્તિ, મુદુકાનિ અત્થરણપાવુરણાદીનિ પરિભુઞ્જન્તિ, એતં સબ્બં વટ્ટતિ. કસ્મા ઇત્થિરૂપા…પે… ઇત્થિફોટ્ઠબ્બા એવ ન વટ્ટન્તિ, એતેપિ વટ્ટન્તી’’તિ. એવં રસેન રસં સંસન્દિત્વા સચ્છન્દરાગપરિભોગઞ્ચ નિચ્છન્દરાગપરિભોગઞ્ચ એકં કત્વા થૂલવાકેહિ સદ્ધિં અતિસુખુમસુત્તં ઘટેન્તો વિય સાસપેન સદ્ધિં સિનેરું ઉપસંહરન્તો વિય પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પાદેત્વા ‘‘કિં ભગવતા મહાસમુદ્દં બન્ધન્તેન વિય મહતા ઉસ્સાહેન પઠમપારાજિકં પઞ્ઞત્તં, નત્થિ એત્થ દોસો’’તિ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણેન સદ્ધિં પટિવિરુજ્ઝન્તો ભબ્બપુગ્ગલાનં આસં છિન્દન્તો જિનસ્સ આણાચક્કે પહારમદાસિ. તેનાહ – ‘‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામી’’તિઆદિ.

અટ્ઠિકઙ્કલૂપમાતિઆદિમ્હિ અટ્ઠિકઙ્કલૂપમા અપ્પસ્સાદટ્ઠેન. મંસપેસૂપમા બહુસાધારણટ્ઠેન. તિણુક્કૂપમા અનુદહનટ્ઠેન. અઙ્ગારકાસૂપમા મહાભિતાપનટ્ઠેન. સુપિનકૂપમા ઇત્તરપચ્ચુપટ્ઠાનટ્ઠેન. યાચિતકૂપમા તાવકાલિકટ્ઠેન. રુક્ખફલૂપમા સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગપલિભઞ્જનટ્ઠેન. અસિસૂનૂપમા અધિકુટ્ટનટ્ઠેન. સત્તિસૂલૂપમા વિનિવિજ્ઝનટ્ઠેન. સપ્પસિરૂપમા સાસઙ્કસપ્પટિભયટ્ઠેનાતિ અયમેત્થ સઙ્ખેપો. વિત્થારો પન પપઞ્ચસૂદનિયં મજ્ઝિમટ્ઠકથાયં (મ. નિ. ૧.૨૩૪ આદયો; ૨.૪૨ આદયો) ગહેતબ્બો. એવં બ્યાખોતિ એવં વિય ખો. સેસમેત્થ પુબ્બે વુત્તનયત્તા ઉત્તાનમેવ.

સમનુભાસનસમુટ્ઠાનં – કાયવાચાચિત્તતો સમુટ્ઠાતિ, અકિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

અરિટ્ઠસિક્ખાપદં અટ્ઠમં.

૯. ઉક્ખિત્તસમ્ભોગસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૨૪-૫. નવમે – અકટાનુધમ્મેનાતિ અનુધમ્મો વુચ્ચતિ આપત્તિયા અદસ્સને વા અપ્પટિકમ્મે વા પાપિકાય દિટ્ઠિયા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે વા ધમ્મેન વિનયેન સત્થુસાસનેન ઉક્ખિત્તકસ્સ અનુલોમવત્તં દિસ્વા કતા ઓસારણા; સો ઓસારણસઙ્ખાતો અનુધમ્મો યસ્સ ન કતો, અયં અકટાનુધમ્મો નામ, તાદિસેન સદ્ધિન્તિ અત્થો. તેનેવસ્સ પદભાજને ‘‘અકટાનુધમ્મો નામ ઉક્ખિત્તો અનોસારિતો’’તિ વુત્તં.

દેતિ વા પટિગ્ગણ્હાતિ વાતિ એકપયોગેન બહુમ્પિ દદતો વા ગણ્હતો વા એકં પાચિત્તિયં. વિચ્છિન્દિત્વા વિચ્છિન્દિત્વા દેન્તસ્સ ચ ગણ્હન્તસ્સ ચ પયોગગણનાય પાચિત્તિયાનિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. તિસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

ઉક્ખિત્તસમ્ભોગસિક્ખાપદં નવમં.

૧૦. કણ્ટકસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૨૮. દસમે – દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નન્તિ અરિટ્ઠસ્સ વિય એતસ્સાપિ અયોનિસો ઉમ્મુજ્જન્તસ્સ ઉપ્પન્નં. નાસેતૂતિ એત્થ તિવિધા નાસના – સંવાસનાસના, લિઙ્ગનાસના, દણ્ડકમ્મનાસનાતિ. તત્થ આપત્તિયા અદસ્સનાદીસુ ઉક્ખેપના સંવાસનાસના નામ. ‘‘દૂસકો નાસેતબ્બો (પારા. ૬૬) મેત્તિયં ભિક્ખુનિં નાસેથા’’તિ (પારા. ૩૮૪) અયં લિઙ્ગનાસના નામ. ‘‘અજ્જતગ્ગે તે આવુસો સમણુદ્દેસ ન ચેવ સો ભગવા સત્થા અપદિસિતબ્બો’’તિ અયં દણ્ડકમ્મનાસના નામ. અયં ઇધ અધિપ્પેતા. તેનાહ – ‘‘એવઞ્ચ પન ભિક્ખવે નાસેતબ્બો…પે… વિનસ્સા’’તિ. તત્થ ચરાતિ ગચ્છ. પિરેતિ પર અમામક. વિનસ્સાતિ નસ્સ; યત્થ તે ન પસ્સામ, તત્થ ગચ્છાતિ.

૪૨૯. ઉપલાપેય્યાતિ સઙ્ગણ્હેય્ય. ઉપટ્ઠાપેય્યાતિ તેન અત્તનો ઉપટ્ઠાનં કારાપેય્ય. સેસં અરિટ્ઠસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં સદ્ધિં સમુટ્ઠાનાદીહીતિ.

કણ્ટકસિક્ખાપદં દસમં.

સમત્તો વણ્ણનાક્કમેન સપ્પાણકવગ્ગો સત્તમો.