૬. સુરાપાનવગ્ગો

૧. સુરાપાનસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૨૬. સુરાપાનવગ્ગસ્સ પઠમસિક્ખાપદે – ભદ્દવતિકાતિ એકો ગામો, સો ભદ્દિકાય વતિયા સમન્નાગતત્તા એતં નામ લભિ. પથાવિનોતિ અદ્ધિકા. તેજસા તેજન્તિ અત્તનો તેજસા આનુભાવેન નાગસ્સ તેજં. કાપોતિકાતિ કપોતપાદસમવણ્ણરત્તોભાસા. પસન્નાતિ સુરામણ્ડસ્સેતં અધિવચનં. અનનુચ્છવિયં ભિક્ખવે સાગતસ્સાતિ પઞ્ચાભિઞ્ઞસ્સ સતો મજ્જપાનં નામ ન અનુચ્છવિયન્તિ વુત્તં હોતિ.

૩૨૮. પુપ્ફાસવો નામ મધુકપુપ્ફાદીનં રસેન કતો. ફલાસવો નામ મુદ્દિકફલાદીનિ મદ્દિત્વા તેસં રસેન કતો. મધ્વાસવો નામ મુદ્દિકાનં જાતિરસેન કતો; મક્ખિકમધુનાપિ કરિયતીતિ વદન્તિ. ગુળાસવો નામ ઉચ્છુરસાદીહિ કરિયતિ. સુરા નામ પિટ્ઠકિણ્ણપક્ખિત્તા; નાળિકેરાદીનમ્પિ રસેન કતા સુરાત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ, તસ્સાયેવ કિણ્ણપક્ખિત્તાય મણ્ડે ગહિતે મેરયોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતીતિ વદન્તિ. અન્તમસો કુસગ્ગેનપિ પિવતીતિ એતં સુરં વા મેરયં વા બીજતો પટ્ઠાય કુસગ્ગેન પિવતોપિ પાચિત્તિયન્તિ અત્થો. એકેન પન પયોગેન બહુમ્પિ પિવન્તસ્સ એકા આપત્તિ. વિચ્છિન્દિત્વા વિચ્છિન્દિત્વા પિવતો પયોગગણનાય આપત્તિયો.

૩૨૯. અમજ્જઞ્ચ હોતિ મજ્જવણ્ણં મજ્જગન્ધં મજ્જરસન્તિ લોણસોવીરકં વા સુત્તં વા હોતિ. સૂપસમ્પાકેતિ વાસગાહાપનત્થં ઈસકં મજ્જં પક્ખિપિત્વા સૂપં પચન્તિ, તસ્મિં અનાપત્તિ. મંસસમ્પાકેપિ એસેવ નયો. તેલં પન વાતભેસજ્જત્થં મજ્જેન સદ્ધિં પચન્તિ, તસ્મિમ્પિ અનતિક્ખિત્તમજ્જેયેવ અનાપત્તિ, યં પન અતિક્ખિત્તમજ્જં હોતિ, એત્થ મજ્જસ્સ વણ્ણગન્ધરસા પઞ્ઞાયન્તિ, તસ્મિં આપત્તિયેવ. અમજ્જં અરિટ્ઠન્તિ યો અરિટ્ઠો મજ્જં ન હોતિ, તસ્મિં અનાપત્તિ. આમલકાદીનંયેવ કિર રસેન અરિટ્ઠં કરોન્તિ, સો મજ્જવણ્ણગન્ધરસોયેવ હોતિ, ન ચ મજ્જં; તં સન્ધાયેતં વુત્તં. યો પન સમ્ભારપક્ખિત્તો, સો મજ્જં હોતિ, બીજતો પટ્ઠાય ન વટ્ટતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. એળકલોમસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં અકુસલચિત્તં, તિવેદનન્તિ. વત્થુઅજાનનતાય ચેત્થ અચિત્તકતા વેદિતબ્બા, અકુસલેનેવ પાતબ્બતાય લોકવજ્જતાતિ.

સુરાપાનસિક્ખાપદં પઠમં.

૨. અઙ્ગુલિપતોદકસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૩૦. દુતિયે – અઙ્ગુલિપતોદકેનાતિ અઙ્ગુલીહિ ઉપકચ્છકાદિઘટ્ટનં વુચ્ચતિ. ઉત્તસન્તોતિ અતિહાસેન કિલમન્તો. અનસ્સાસકોતિ ઉપચ્છિન્નઅસ્સાસપસ્સાસસઞ્ચારો હુત્વા. અનુપસમ્પન્નં કાયેન કાયન્તિ એત્થ ભિક્ખુનીપિ અનુપસમ્પન્નટ્ઠાને ઠિતા, તમ્પિ ખિડ્ડાધિપ્પાયેન ફુસન્તસ્સ દુક્કટં. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દ્વિવેદનન્તિ.

અઙ્ગુલિપતોદકસિક્ખાપદં દુતિયં.

૩. હસધમ્મસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૩૫. તતિયે – અપ્પકતઞ્ઞુનોતિ યં ભગવતા પકતં પઞ્ઞત્તં, તં ન જાનન્તીતિ અત્થો.

૩૩૬. ઉદકે હસધમ્મેતિ ઉદકકીળિકા વુચ્ચતિ. ઉપરિગોપ્ફકેતિ ગોપ્ફકાનં ઉપરિભાગપ્પમાણે. હસાધિપ્પાયોતિ કીળાધિપ્પાયો. નિમુજ્જતિ વાતિઆદીસુ નિમુજ્જનત્થાય ઓરોહન્તસ્સ પદવારે પદવારે દુક્કટં. નિમુજ્જનુમ્મુજ્જનેસુ પયોગે પયોગે પાચિત્તિયં. નિમુજ્જિત્વા અન્તોઉદકેયેવ ગચ્છન્તસ્સ હત્થવારપદવારેસુ સબ્બત્થ પાચિત્તિયં. પલવતીતિ તરતિ. હત્થેહિ તરન્તસ્સ હત્થવારે હત્થવારે પાચિત્તિયં. પાદેસુપિ એસેવ નયો. યેન યેન અઙ્ગેન તરતિ, તસ્સ તસ્સ પયોગે પયોગે પાચિત્તિયં. તીરતો વા રુક્ખતો વા ઉદકે પતતિ, પાચિત્તિયમેવ. નાવાય કીળતીતિ ફિયારિત્તાદીહિ નાવં પાજેન્તો વા તીરે ઉસ્સારેન્તો વા નાવાય કીળતિ, દુક્કટં.

હત્થેન વાતિઆદીસુપિ પયોગે પયોગે દુક્કટં. કેચિ હત્થેન ઉદકે ખિત્તાય કથલાય પતનુપ્પતનવારેસુ દુક્કટં વદન્તિ, તં ન ગહેતબ્બં. તત્થ હિ એકપયોગત્તા એકમેવ દુક્કટં, અપિચ ઉપરિગોપ્ફકે વુત્તાનિ ઉમ્મુજ્જનાદીનિ ઠપેત્વા અઞ્ઞેન યેન કેનચિ આકારેન ઉદકં ઓતરિત્વા વા અનોતરિત્વા વા યત્થ કત્થચિ ઠિતં ઉદકં અન્તમસો બિન્દું ગહેત્વા ખિપનકીળાયપિ કીળન્તસ્સ દુક્કટમેવ, અત્થજોતકં પન અક્ખરં લિખિતું વટ્ટતિ, અયમેત્થ વિનિચ્છયો. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, અકુસલચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

હસધમ્મસિક્ખાપદં તતિયં.

૪. અનાદરિયસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૪૨. ચતુત્થે – કથાયં નસ્સેય્યાતિ કથં અયં ધમ્મો તન્તિ પવેણી નસ્સેય્ય. તં વા ન સિક્ખિતુકામોતિ યેન પઞ્ઞત્તેન વુચ્ચતિ, તં પઞ્ઞત્તં ન સિક્ખિતુકામો. અપઞ્ઞત્તેનાતિ સુત્તે વા અભિધમ્મે વા આગતેન.

૩૪૪. એવં અમ્હાકં આચરિયાનં ઉગ્ગહોતિ એત્થ ગારય્હો આચરિયુગ્ગહો ન ગહેતબ્બો; પવેણિયા આગતો આચરિયુગ્ગહોવ ગહેતબ્બો. કુરુન્દિયં પન ‘‘લોકવજ્જે આચરિયુગ્ગહો ન વટ્ટતિ, પણ્ણત્તિવજ્જે પન વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. મહાપચ્ચરિયં ‘‘સુત્તં સુત્તાનુલોમઞ્ચ ઉગ્ગહિતકાનંયેવ આચરિયાનં ઉગ્ગહો પમાણં, અજાનન્તાનં કથા અપ્પમાણન્તિ વુત્તં. તં સબ્બં પવેણિયા આગતેસમોધાનં ગચ્છતિ. સેસં ઉત્તાનમેવાતિ.

તિસમુટ્ઠાનં – કાયચિત્તતો વાચાચિત્તતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

અનાદરિયસિક્ખાપદં ચતુત્થં.

૫. ભિંસાપનસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૪૫. પઞ્ચમે – રૂપૂપહારાદયો મનુસ્સવિગ્ગહે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બા. સેસં ઉત્તાનમેવ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અનાદરિયસદિસાનેવાતિ.

ભિંસાપનસિક્ખાપદં પઞ્ચમં.

૬. જોતિસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૫૦. છટ્ઠે – ભગ્ગાતિ જનપદસ્સ નામં. સંસુમારગિરન્તિ નગરસ્સ. ભેસકળાવનન્તિ તન્નિસ્સિતવનસ્સ. તં પન મિગાનં ફાસુવિહારત્થાય દિન્નત્તા મિગદાયોતિ વુચ્ચતિ. સમાદહિત્વાતિ જાલેત્વા. પરિપાતેસીતિ અનુબન્ધિ.

૩૫૨. પદીપેપીતિ પદીપુજ્જલનેપિ. જોતિકેપીતિ પત્તપચનસેદકમ્માદીસુ જોતિકરણે. તથારૂપપચ્ચયાતિ પદીપાદિપચ્ચયા.

૩૫૪-૫. સયં સમાદહતીતિ એત્થ જોતિં સમાદહિતુકામતાય અરણિસણ્ઠપનતો પટ્ઠાય યાવ જાલા ન ઉટ્ઠહતિ, તાવ સબ્બપયોગેસુ દુક્કટં. પટિલાતં ઉક્ખિપતીતિ દય્હમાનં અલાતં પતિતં ઉક્ખિપતિ, પુન યથાઠાને ઠપેતીતિ અત્થો. એવં અવિજ્ઝાતં ઉક્ખિપિત્વા પક્ખિપન્તસ્સેવ દુક્કટં, વિજ્ઝાતં પુન જાલાપેન્તસ્સ પાચિત્તિયમેવ.

૩૫૬. તથારૂપપચ્ચયાતિ ઠપેત્વા પદીપાદીનિ અઞ્ઞેનપિ તથારૂપેન પચ્ચયેન સમાદહન્તસ્સ અનાપત્તિ. આપદાસૂતિ દુટ્ઠવાળમિગઅમનુસ્સેહિ ઉપદ્દવો હોતિ, તત્થ સમાદહન્તસ્સાપિ અનાપત્તિ. સેસં ઉત્તાનમેવાતિ. છસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

જોતિસિક્ખાપદં છટ્ઠં.

૭. નહાનસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૬૪. સત્તમે – ચુણ્ણેન વા મત્તિકાય વાતિ એત્થ ચુણ્ણમત્તિકાનં અભિસઙ્ખરણકાલતો પટ્ઠાય સબ્બપયોગેસુ દુક્કટં.

૩૬૬. પારં ગચ્છન્તો ન્હાયતીતિ એત્થ સુક્ખાય નદિયા વાલિકં ઉક્કિરિત્વા કતઆવાટકેસુપિ ન્હાયિતું વટ્ટતિ. આપદાસૂતિ ભમરાદીહિ અનુબદ્ધસ્સ ઉદકે નિમુજ્જિતું વટ્ટતીતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. એળકલોમસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

નહાનસિક્ખાપદં સત્તમં.

૮. દુબ્બણ્ણકરણસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૬૮-૯. અટ્ઠમે – નવં પન ભિક્ખુના ચીવરલાભેનાતિ એત્થ અલભીતિ લભો; લભોયેવ લાભો. કિં અલભિ? ચીવરં. કીદિસં? નવં. ઇતિ ‘‘નવચીવરલાભેના’’તિ વત્તબ્બે અનુનાસિકલોપં અકત્વા ‘‘નવચીવરલાભેના’’તિ વુત્તં; પટિલદ્ધનવચીવરેનાતિ અત્થો. મજ્ઝે ઠિતપદદ્વયે પનાતિ નિપાતો. ભિક્ખુનાતિ યેન લદ્ધં તસ્સ નિદસ્સનં. પદભાજને પન બ્યઞ્જનં અનાદિયિત્વા યં લદ્ધં તં દસ્સેતું ‘‘ચીવરં નામ છન્નં ચીવરાન’’ન્તિઆદિ વુત્તં. ચીવરન્તિ એત્થ યં નિવાસેતું વા પારુપિતું વા સક્કા હોતિ, તદેવ વેદિતબ્બં. તેનેવ ‘‘વિકપ્પનુપગપચ્છિમ’’ન્તિ ન વુત્તં. કંસનીલન્તિ ચમ્મકારનીલં. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘અયોમલં લોહમલં એતં કંસનીલં નામા’’તિ વુત્તં. પલાસનીલન્તિ યો કોચિ નીલવણ્ણો પણ્ણરસો. દુબ્બણ્ણકરણં આદાતબ્બન્તિ એતં કપ્પબિન્દું સન્ધાય વુત્તં; ન નીલાદીહિ સકલચીવરસ્સ દુબ્બણ્ણકરણં. તઞ્ચ પન કપ્પં આદિયન્તેન ચીવરં રજિત્વા ચતૂસુ વા કોણેસુ તીસુ વા દ્વીસુ વા એકસ્મિં વા કોણે મોરસ્સ અક્ખિમણ્ડલમત્તં વા મઙ્કુલપિટ્ઠિમત્તં વા આદાતબ્બં. મહાપચ્ચરિયં ‘‘પત્તે વા ગણ્ઠિયં વા ન વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. મહાઅટ્ઠકથાયં પન ‘‘વટ્ટતિયેવા’’તિ વુત્તં. પાળિકપ્પકણ્ણિકકપ્પાદયો પન સબ્બત્થ પટિસિદ્ધા, તસ્મા ઠપેત્વા એકં વટ્ટબિન્દું અઞ્ઞેન કેનચિપિ વિકારેન કપ્પો ન કાતબ્બો.

૩૭૧. અગ્ગળેતિઆદીસુ એતાનિ અગ્ગળાદીનિ કપ્પકતચીવરે પચ્છા આરોપેત્વા કપ્પકરણકિચ્ચં નત્થિ. સેસં ઉત્તાનમેવ. એળકલોમસમુટ્ઠાનં – કિરિયાકિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં; કાયકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

દુબ્બણ્ણકરણસિક્ખાપદં અટ્ઠમં.

૯. વિકપ્પનસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૭૪. નવમે – તસ્સ વા અદિન્નન્તિ ચીવરસામિકસ્સ ‘‘પરિભુઞ્જ વા વિસ્સજ્જેહિ વા યથાપચ્ચયં વા કરોહી’’તિ એવં વત્વા અદિન્નં. તસ્સ વા અવિસ્સસન્તોતિ યેન વિનયકમ્મં કતં, તસ્સ અવિસ્સાસેન વા. તેન પન દિન્નં વા તસ્સ વિસ્સાસેન વા પરિભુઞ્જન્તસ્સ અનાપત્તિ. સેસમેત્થ તિંસકવણ્ણનાયં વુત્તનયત્તા ઉત્તાનમેવાતિ. કથિનસમુટ્ઠાનં – કાયવાચતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, કિરિયાકિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

વિકપ્પનસિક્ખાપદં નવમં.

૧૦. ચીવરાપનિધાનસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૭૭-૮૧. દસમે – અપનિધેન્તીતિ અપનેત્વા નિધેન્તિ. હસાપેક્ખોતિ હસાધિપ્પાયો. અઞ્ઞં પરિક્ખારન્તિ પાળિયા અનાગતં પત્તત્થવિકાદિં. ધમ્મિં કથં કત્વાતિ ‘‘સમણેન નામ અનિહિતપરિક્ખારેન ભવિતું ન વટ્ટતી’’તિ એવં ધમ્મકથં કથેત્વા દસ્સામીતિ નિક્ખિપતો અનાપત્તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. તિસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

ચીવરાપનિધાનસિક્ખાપદં દસમં.

સમત્તો વણ્ણનાક્કમેન સુરાપાનવગ્ગો છટ્ઠો.