૫. અચેલકવગ્ગો

૧. અચેલકસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૬૯. અચેલકવગ્ગસ્સ ૯ પઠમસિક્ખાપદે – પરિવેસનન્તિ પરિવિસનટ્ઠાનં. પરિબ્બાજકસમાપન્નોતિ પબ્બજ્જં સમાપન્નો. દેતિ આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સાતિ સમતિત્તિકં યાગુપત્તં એકપયોગેન દેતિ, એકં પાચિત્તિયં. અવચ્છિન્દિત્વા અવચ્છિન્દિત્વા દેતિ, પયોગે પયોગે પાચિત્તિયં. એસેવ નયો પૂવભત્તાદીસુ. તિત્થિયે અતિત્થિયસઞ્ઞીતિ માતા વા પિતા વા તિત્થિયેસુ પબ્બજતિ, તેસં માતાપિતુસઞ્ઞાય દેન્તસ્સાપિ પાચિત્તિયમેવ હોતિ. દાપેતીતિ અનુપસમ્પન્નેન દાપેતિ.

૨૭૩. ઉપનિક્ખિપિત્વા દેતીતિ તથારૂપે ભાજને ઠપેત્વા તં ભાજનં તેસં સન્તિકે ભૂમિયં નિક્ખિપિત્વા દેતિ, તેસં વા ભાજનં નિક્ખિપાપેત્વા તત્થ દેતિ, પત્તં આધારકે વા ભૂમિયં વા ઠપેત્વાપિ ‘‘ઇતો ગણ્હથા’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. સચે તિત્થિયો વદતિ ‘‘મય્હં નામ ઇદં સન્તકં, ઇધ ન આકિરથા’’તિ આકિરિતબ્બં. તસ્સ સન્તકત્તા સહત્થા દાનં નામ ન હોતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

એળકલોમસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

અચેલકસિક્ખાપદં પઠમં.

૨. ઉય્યોજનસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૭૪. દુતિયસિક્ખાપદે – પટિક્કમનેપીતિ આસનસાલાયમ્પિ. ભત્તવિસ્સગ્ગન્તિ ભત્તકિચ્ચં. ન સમ્ભાવેસીતિ ન પાપુણિ.

૨૭૬. અનાચારન્તિ વુત્તાવસેસં કાયવચીદ્વારવીતિક્કમં. દસ્સનૂપચારં વા સવનૂપચારં વા વિજહન્તસ્સાતિ એત્થ યદિ ઠિતો વા નિસિન્નો વા ઉય્યોજેતિ; યો ઉય્યોજિતો, સો વિજહતિ, તસ્સ ચ આપત્તિ નામ નત્થિ. તસ્મિં પન વિજહન્તેપિ અત્થતો ઇતરેન વિજહિતમેવ હોતિ. તસ્મા યો ઉય્યોજેતિ, તસ્સેવાયં આપત્તિ. તત્થ સચે ઉપચારબ્ભન્તરે એકો પાદો હોતિ, દુક્કટં. સીમાતિક્કમે પાચિત્તિયં. એત્થ ચ દસ્સનૂપચારસ્સ અબ્ભોકાસે દ્વાદસહત્થપ્પમાણં, તથા સવનૂપચારસ્સ. સચે પન અન્તરા કુટ્ટદ્વારપાકારાદયો હોન્તિ, તેહિ અન્તરિતભાવો દસ્સનૂપચારાતિક્કમો, તસ્સ વસેન આપત્તિ વેદિતબ્બા. ન અઞ્ઞો કોચિ પચ્ચયો હોતીતિ ઠપેત્વા વુત્તપ્પકારમનાચારં અઞ્ઞં કિઞ્ચિ કારણં ન હોતિ.

૨૭૭. કલિસાસનં આરોપેતીતિ ‘‘કલી’’તિ કોધો; તસ્સ સાસનં આરોપેતિ; કોધસ્સ આણં આરોપેતિ; કોધવસેન ઠાનનિસજ્જાદીસુ દોસં દસ્સેત્વા ‘‘પસ્સથ ભો ઇમસ્સ ઠાનં, નિસજ્જં આલોકિતં વિલોકિતં ખાણુકો વિય તિટ્ઠતિ, સુનખો વિય નિસીદતિ, મક્કટો વિય ઇતો ચિતો ચ વિલોકેતી’’તિ એવં અમનાપવચનં વદતિ ‘‘અપ્પેવ નામ ઇમિનાપિ ઉબ્બાળ્હો પક્કમેય્યા’’તિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

તિસમુટ્ઠાનં – કાયચિત્તતો વાચાચિત્તતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

ઉય્યોજનસિક્ખાપદં દુતિયં.

૩. સભોજનસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૭૯. તતિયસિક્ખાપદે – સયનિઘરેતિ સયનિયઘરે. યતો અય્યસ્સ ભિક્ખા દિન્નાતિ યસ્મા ભિક્ખા દિન્ના, યં આગતેન લદ્ધબ્બં તં વો લદ્ધં; ગચ્છથાતિ અધિપ્પાયો. પરિયુટ્ઠિતોતિ રાગપરિયુટ્ઠિતો; મેથુનાધિપ્પાયોતિ અત્થો.

૨૮૦. સહ ઉભોહિ જનેહીતિ સભોજનં; તસ્મિં સભોજને. અથ વા સભોજનેતિ સભોગે. રાગપરિયુટ્ઠિતસ્સ હિ પુરિસસ્સ ઇત્થી ભોગો ઇત્થિયા ચ પુરિસો. તેનેવસ્સ પદભાજને – ‘‘ઇત્થી ચેવ હોતિ પુરિસો ચા’’તિઆદિ વુત્તં. મહલ્લકે ઘરેતિ મહલ્લકે સયનિઘરે. પિટ્ઠસઙ્ઘાટસ્સ હત્થપાસં વિજહિત્વાતિ તસ્સ સયનિઘરે ગબ્ભસ્સ યો પિટ્ઠસઙ્ઘાટો, તસ્સ હત્થપાસં વિજહિત્વા; અન્તોસયનસ્સ આસન્ને ઠાને નિસીદતીતિ અત્થો. ઈદિસઞ્ચ સયનિઘરં મહાચતુસ્સાલાદીસુ હોતિ. પિટ્ઠિવંસં અતિક્કમિત્વાતિ ઇમિના મજ્ઝાતિક્કમં દસ્સેતિ. તસ્મા યથા વા તથા વા કતસ્સ ખુદ્દકસ્સ સયનિઘરસ્સ મજ્ઝાતિક્કમે આપત્તિ વેદિતબ્બા. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દ્વિવેદનન્તિ.

સભોજનસિક્ખાપદં તતિયં.

૨૮૪. ચતુત્થપઞ્ચમસિક્ખાપદેસુ યં વત્તબ્બં સિયા, તં સબ્બં અનિયતદ્વયે વુત્તનયમેવ. યથા ચ સભોજનસિક્ખાપદં, એવમેતાનિપિ પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનાનેવાતિ.

રહોપટિચ્છન્નસિક્ખાપદં ચતુત્થં, રહોનિસજ્જસિક્ખાપદં પઞ્ચમં.

૬. ચારિત્તસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૯૪. છટ્ઠસિક્ખાપદે – દેથાવુસો ભત્તન્તિ એત્થ તં કિર ભત્તં અભિહટં અહોસિ, તસ્મા એવમાહંસુ. અનભિહટે પન એવં વત્તું ન લબ્ભતિ, પયુત્તવાચા હોતિ.

૨૯૫. તેન હિ ભિક્ખવે પટિગ્ગહેત્વા નિક્ખિપથાતિ ઇદં પન ભગવા કુલસ્સ સદ્ધાનુરક્ખણત્થાય આહ. યદિ ‘‘ભાજેત્વા ખાદથા’’તિ વદેય્ય, મનુસ્સાનં પસાદઞ્ઞથત્તં સિયા. ઉસ્સારિયિત્થાતિ પટિહરિયિત્થ; ઘરંયેવ નં ગહેત્વા અગમંસૂતિ વુત્તં હોતિ.

૨૯૮. સન્તં ભિક્ખુન્તિ એત્થ કિત્તાવતા સન્તો હોતિ, કિત્તાવતા અસન્તોતિ? અન્તોવિહારે યત્થ ઠિતસ્સ કુલાનિ પયિરુપાસનચિત્તં ઉપ્પન્નં, તતો પટ્ઠાય યં પસ્સે વા અભિમુખે વા પસ્સતિ, યસ્સ સક્કા હોતિ પકતિવચનેન આરોચેતું, અયં સન્તો નામ. ઇતો ચિતો ચ પરિયેસિત્વા આરોચનકિચ્ચં નામ નત્થિ. યો હિ એવં પરિયેસિતબ્બો, સો અસન્તોયેવ. અપિચ અન્તોઉપચારસીમાય ભિક્ખું દિસ્વા આપુચ્છિસ્સામીતિ ગન્ત્વા તત્થ યં પસ્સતિ, સો આપુચ્છિતબ્બો. નો ચે પસ્સતિ, અસન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પવિટ્ઠો નામ હોતિ.

૩૦૨. અન્તરારામન્તિ અન્તોગામે વિહારો હોતિ, તં ગચ્છતિ. ભત્તિયઘરન્તિ નિમન્તિતઘરં વા સલાકભત્તાદિદાયકાનં વા ઘરં. આપદાસૂતિ જીવિતબ્રહ્મચરિયન્તરાયેસુ સતિ ગન્તું વટ્ટતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

કથિનસમુટ્ઠાનં – કાયવાચતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, કિરિયાકિરયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

ચારિત્તસિક્ખાપદં છટ્ઠં.

૭. મહાનામસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૦૩. સત્તમસિક્ખાપદે – મહાનામો નામ ભગવતો ચૂળપિતુપુત્તો માસમત્તેન મહલ્લકતરો દ્વીસુ ફલેસુ પતિટ્ઠિતો અરિયસાવકો. ભેસજ્જં ઉસ્સન્નં હોતીતિ વજતો આહરિત્વા ઠપિતસપ્પિ બહુ હોતિ.

૩૦૬. સાદિતબ્બાતિ તસ્મિં સમયે રોગો નત્થીતિ ન પટિક્ખિપિતબ્બા; રોગે સતિ વિઞ્ઞાપેસ્સામીતિ અધિવાસેતબ્બા. એત્તકેહિ ભેસજ્જેહિ પવારેમીતિ નામવસેન સપ્પિતેલાદીસુ દ્વીહિ તીહિ વા પરિમાણવસેન પત્થેન નાળિયા આળ્હકેનાતિ વા.અઞ્ઞં ભેસજ્જં વિઞ્ઞાપેતીતિ સપ્પિના પવારિતો તેલં વિઞ્ઞાપેતિ, આળ્હકેન પવારિતો દોણં. ન ભેસજ્જેન કરણીયેનાતિ મિસ્સકભત્તેનપિ ચે યાપેતું સક્કોતિ, ન ભેસજ્જકરણીયં નામ હોતિ.

૩૧૦. પવારિતાનન્તિ યે અત્તનો પુગ્ગલિકાય પવારણાય પવારિતા; તેસં પવારિતાનુરૂપેન વિઞ્ઞત્તિયા અનાપત્તિ. સઙ્ઘવસેન પવારિતેસુ પન પમાણં સલ્લક્ખેતબ્બમેવાતિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

છસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

મહાનામસિક્ખાપદં સત્તમં.

૮. ઉય્યુત્તસેનાસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૧૧. અટ્ઠમે – અબ્ભુય્યાતોતિ અભિઉય્યાતો; પરસેનં અભિમુખો ગમિસ્સામીતિ નગરતો નિગ્ગતોતિ અત્થો. ઉય્યુત્તન્તિ કતઉય્યોગં; ગામતો નિક્ખન્તન્તિ અત્થો.

૩૧૪. દ્વાદસપુરિસો હત્થીતિ ચત્તારો આરોહકા એકેકપાદરક્ખકા દ્વે દ્વેતિ એવં દ્વાદસપુરિસો હોતિ. તિપુરિસો અસ્સોતિ એકો આરોહકો દ્વે પાદરક્ખકાતિ એવં તિપુરિસો હોતિ. ચતુપુરિસો રથોતિ એકો સારથિ એકો યોધો દ્વે આણિરક્ખકાતિ એવં ચતુપુરિસો હોતિ. ચત્તારો પુરિસા સરહત્થાતિ આવુધહત્થા ચત્તારો પુરિસાતિ અયં પચ્છિમકોટિયા ચતુરઙ્ગસમન્નાગતા સેના નામ. ઈદિસં સેનં દસ્સનાય ગચ્છતો પદે પદે દુક્કટં. દસ્સનૂપચારં વિજહિત્વાતિ કેનચિ અન્તરિતા વા નિન્નં ઓરુળ્હા વા ન દિસ્સતિ; ઇધ ઠત્વા ન સક્કા દટ્ઠુન્તિ અઞ્ઞં ઠાનં ગન્ત્વા પસ્સતો પયોગે પયોગે પાચિત્તિયન્તિ અત્થો.

૩૧૫. એકમેકન્તિ હત્થિઆદીસુ ચતૂસુ અઙ્ગેસુ એકમેકં; અન્તમસો એકપુરિસારુળ્હકહત્થિમ્પિ એકમ્પિ સરહત્થં પુરિસં. અનુય્યુત્તા નામ રાજા ઉય્યાનં વા નદિં વા ગચ્છતિ; એવં અનુય્યુત્તા હોતિ.

૩૧૬. આપદાસૂતિ જીવિતબ્રહ્મચરિયન્તરાયેસુ સતિ એત્થ ગતો મુઞ્ચિસ્સામીતિ ગચ્છતો અનાપત્તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. એળકલોમસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, અકુસલચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

ઉય્યુત્તસેનાસિક્ખાપદં અટ્ઠમં.

૯. સેનાવાસસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૧૯. નવમે – અત્થઙ્ગતે સૂરિયે સેનાય વસતીતિ તિટ્ઠતુ વા નિસીદતુ વા સયતુ વા સચેપિ આકાસે ઇદ્ધિયા કઞ્ચિ ઇરિયાપથં કપ્પેતિ, પાચિત્તિયમેવ. સેના વા પટિસેનાય રુદ્ધા હોતીતિ યથા સઞ્ચારો છિજ્જતિ; એવં રુદ્ધા હોતિ. પલિબુદ્ધોતિ વેરિકેન વા ઇસ્સરેન વા રુદ્ધો. સેસં ઉત્તાનમેવ. એળકલોમસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

સેનાવાસસિક્ખાપદં નવમં.

૧૦. ઉય્યોધિકસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૨૨. દસમે – ઉગ્ગન્ત્વા ઉગ્ગન્ત્વા એત્થ યુજ્ઝન્તીતિ ઉય્યોધિકં; સમ્પહારટ્ઠાનસ્સેતં અધિવચનં. બલસ્સ અગ્ગં જાનન્તિ એત્થાતિ બલગ્ગં; બલગણનટ્ઠાનન્તિ અત્થો. સેનાય વિયૂહં સેનાબ્યૂહં; સેનાનિવેસસ્સેતં અધિવચનં. તયો હત્થી પચ્છિમં હત્થાનીકન્તિ યો પુબ્બે વુત્તો દ્વાદસપુરિસો હત્થીતિ તેન હત્થિના તયો હત્થી. સેસેસુપિ એસેવ નયો. સેસં ઉય્યુત્તસેનાસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં સદ્ધિં સમુટ્ઠાનાદીહીતિ.

ઉય્યોધિકસિક્ખાપદં દસમં.

સમત્તો વણ્ણનાક્કમેન અચેલકવગ્ગો પઞ્ચમો.