૯. પણીતભોજનસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૫૭. નવમસિક્ખાપદે – પણીતભોજનાનીતિ ઉત્તમભોજનાનિ. કસ્સ સમ્પન્નં ન મનાપન્તિ સમ્પત્તિયુત્તં કસ્સ ન પિયં. સાદુન્તિ સુરસં.

૨૫૯. યો પન ભિક્ખુ એવરૂપાનિ પણીતભોજનાનિ અગિલાનો અત્તનો અત્થાય વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જેય્યાતિ એત્થ સુદ્ધાનિ સપ્પિઆદીનિ વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જન્તો પાચિત્તિયં નાપજ્જતિ, સેખિયેસુ સૂપોદનવિઞ્ઞત્તિદુક્કટં આપજ્જતિ, ઓદનસંસટ્ઠાનિ પન વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જન્તો પાચિત્તિયં આપજ્જતીતિ વેદિતબ્બો, અયં કિરેત્થ અધિપ્પાયો. તેનેવ ચ ‘‘પણીતાની’’તિ અવત્વા ‘‘પણીતભોજનાની’’તિ સુત્તે વુત્તં. ‘‘પણીતાની’’તિ હિ વુત્તે સપ્પિઆદીનંયેવ ગહણં હોતિ, ‘‘પણીતભોજનાની’’તિ વુત્તે પન પણીતસંસટ્ઠાનિ સત્તધઞ્ઞનિબ્બત્તાનિ ભોજનાનિ પણીતભોજનાનીતિ અયમત્થો પઞ્ઞાયતિ.

ઇદાનિ વિઞ્ઞાપેતિ પયોગે દુક્કટન્તિઆદીસુ અયં વિનિચ્છયો – ‘‘સપ્પિના ભત્તં દેહિ, સપ્પિં આકિરિત્વા દેહિ, સપ્પિમિસ્સકં કત્વા દેહિ, સહસપ્પિના દેહિ, સપ્પિઞ્ચ ભત્તઞ્ચ દેહી’’તિ વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ વિઞ્ઞત્તિયા દુક્કટં, પટિગ્ગહણે દુક્કટં, અજ્ઝોહારે પાચિત્તિયં. ‘‘સપ્પિભત્તં દેહી’’તિ વુત્તે પન યસ્મા સાલિભત્તં વિય સપ્પિભત્તં નામ નત્થિ; તસ્મા સૂપોદનવિઞ્ઞત્તિદુક્કટમેવ વેદિતબ્બં.

સચે પન ‘‘સપ્પિના ભત્તં દેહી’’તિ વુત્તે ભત્તં દત્વા ‘‘સપ્પિં કત્વા ભુઞ્જા’’તિ નવનીતં વા ખીરં વા દધિં વા દેતિ, મૂલં વા પન દેતિ, ‘‘ઇમિના સપ્પિં ગહેત્વા ભુઞ્જા’’તિ યથાવત્થુકમેવ. ‘‘ગોસપ્પિના ભત્તં દેહી’’તિ વુત્તે પન ગોસપ્પિના વા દેતુ, ગોસપ્પિમ્હિ અસતિ, પુરિમનયેનેવ ગોનવનીતાદીનિ વા ગાવિંયેવ વા દેતુ ‘‘ઇતો સપ્પિના ભુઞ્જા’’તિ યથાવત્થુકમેવ. સચે પન ગોસપ્પિના યાચિતો અજિયા સપ્પિઆદીહિ દેતિ, વિસઙ્કેતં. એવઞ્હિ સતિ અઞ્ઞં યાચિતેન અઞ્ઞં દિન્નં નામ હોતિ, તસ્મા અનાપત્તિ. એસ નયો અજિયા સપ્પિના દેહીતિ આદીસુપિ.

‘‘કપ્પિયસપ્પિના દેહી’’તિ વુત્તે અકપ્પિયસપ્પિના દેતિ, વિસઙ્કેતમેવ. ‘‘અકપ્પિયસપ્પિનાતિ વુત્તે અકપ્પિયસપ્પિના દેતિ, પટિગ્ગહણેપિ પરિભોગેપિ દુક્કટમેવ. અકપ્પિયસપ્પિમ્હિ અસતિ પુરિમનયેનેવ અકપ્પિયનવનીતાદીનિ દેતિ ‘‘સપ્પિં કત્વા ભુઞ્જા’’તિ અકપ્પિયસપ્પિનાવ દિન્નં હોતિ. ‘‘અકપ્પિયસપ્પિના’’તિ વુત્તે કપ્પિયેન દેતિ, વિસઙ્કેતં. ‘‘સપ્પિના’’તિ વુત્તે સેસેસુ નવનીતાદીસુ અઞ્ઞતરેન દેતિ, વિસઙ્કેતમેવ. એસ નયો નવનીતેન દેહીતિઆદીસુપિ. યેન યેન હિ વિઞ્ઞત્તિ હોતિ, તસ્મિં વા તસ્સ મૂલે વા લદ્ધે, તં તં લદ્ધમેવ હોતિ.

સચે પન અઞ્ઞં પાળિયા આગતં વા અનાગતં વા દેન્તિ, વિસઙ્કેતં. પાળિયં આગતનવનીતાદીનિ ઠપેત્વા અઞ્ઞેહિ નવનીતાદીહિ વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ દુક્કટં. યથા ચ ‘‘સપ્પિભત્તં દેહી’’તિ વુત્તે સાલિભત્તસ્સ વિય સપ્પિભત્તસ્સ અભાવા સૂપોદનવિઞ્ઞત્તિદુક્કટમેવ હોતીતિ વુત્તં. એવં નવનીતભત્તં દેહીતિઆદીસુપિ. પટિપાટિયા એકમેકં વિત્થારેત્વા વુચ્ચમાનેપિ હિ અયમેવત્થો વત્તબ્બો સિયા, સો ચ સઙ્ખેપેનપિ સક્કા ઞાતું, કિં તત્થ વિત્થારેન? તેન વુત્તં – ‘‘એસ નયો નવનીતેન દેહીતિઆદીસુપી’’તિ.

સચે પન સબ્બેહિપિ સપ્પિઆદીહિ એકટ્ઠાને વા નાનાટ્ઠાને વા વિઞ્ઞાપેત્વા પટિલદ્ધં એકભાજને આકિરિત્વા એકરસં કત્વા તતો કુસગ્ગેનાપિ જિવ્હગ્ગે બિન્દું ઠપેત્વા અજ્ઝોહરતિ, નવ પાચિત્તિયાનિ આપજ્જતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં પરિવારે –

‘‘કાયિકાનિ ન વાચસિકાનિ,

સબ્બાનિ નાનાવત્થુકાનિ;

અપુબ્બં અચરિમં આપજ્જેય્ય એકતો,

પઞ્હામેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧);

૨૬૧. અગિલાનો ગિલાનસઞ્ઞીતિ એત્થ સચે ગિલાનસઞ્ઞીપિ હુત્વા ભેસજ્જત્થાય પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ વિઞ્ઞાપેતિ, મહાનામસિક્ખાપદેન કારેતબ્બો. નવ પણીતભોજનાનિ વિઞ્ઞાપેન્તો પન ઇમિના સિક્ખાપદેન કારેતબ્બો. ભિક્ખુનીનં પન એતાનિ પાટિદેસનીયવત્થૂનિ હોન્તિ, સૂપોદનવિઞ્ઞત્તિયં ઉભયેસમ્પિ સેખપણ્ણત્તિદુક્કટમેવ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

ચતુસમુટ્ઠાનં – કાયતો કાયવાચતો કાયચિત્તતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ,

કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણતિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

પણીતભોજનસિક્ખાપદં નવમં.