૭. સંવિધાનસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૮૧. સત્તમસિક્ખાપદે – પચ્છા ગચ્છન્તીનં ચોરા અચ્છિન્દિંસૂતિ પચ્છા ગચ્છન્તીનં પત્તચીવરં ચોરા હરિંસુ. દૂસેસુન્તિ તા ભિક્ખુનિયો ચોરા દૂસયિંસુ, સીલવિનાસં પાપયિંસૂતિ અત્થો.

૧૮૨-૩. સંવિધાયાતિ સંવિદહિત્વા, ગમનકાલે સઙ્કેતં કત્વાતિ અત્થો. કુક્કુટસમ્પાદેતિ એત્થ યસ્મા ગામા નિક્ખમિત્વા કુક્કુટો પદસાવ અઞ્ઞં ગામં ગચ્છતિ, અયં કુક્કુટસમ્પાદોતિ વુચ્ચતિ. તત્રાયં વચનત્થો – સમ્પદન્તિ એત્થાતિ સમ્પાદો. કે સમ્પદન્તિ? કુક્કુટા. કુક્કુટાનં સમ્પાદો કુક્કુટસમ્પાદો. અથ વા સમ્પાદોતિ ગમનં, કુક્કુટાનં સમ્પાદો એત્થ અત્થીતિપિ કુક્કુટસમ્પાદો. કુક્કુટસમ્પાતે ઇતિપિ પાઠો, તત્થ યસ્સ ગામસ્સ ગેહચ્છદનપિટ્ઠિતો કુક્કુટો ઉપ્પતિત્વા અઞ્ઞસ્સ ગેહચ્છદનપિટ્ઠિયં પતતિ, અયં કુક્કુટસમ્પાતોતિ વુચ્ચતિ. વચનત્થો પનેત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. દ્વિધા વુત્તપ્પકારોપિ ચેસ ગામો અચ્ચાસન્નો હોતિ, ઉપચારો ન લબ્ભતિ. યસ્મિં પન ગામે પચ્ચૂસે વસ્સન્તસ્સ કુક્કુટસ્સ સદ્દો અનન્તરે ગામે સુય્યતિ, તાદિસેહિ ગામેહિ સમ્પુણ્ણરટ્ઠે ગામન્તરે ગામન્તરે પાચિત્તિયન્તિ અટ્ઠકથાયં વુત્તં. કિઞ્ચાપિ વુત્તં, ‘‘ગામન્તરે ગામન્તરે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ વચનતો પન સચેપિ રતનમત્તન્તરો ગામો હોતિ, યો તસ્સ મનુસ્સેહિ ઠપિતઉપચારો, તં ઓક્કમન્તસ્સ આપત્તિયેવ.

તત્રાયં આપત્તિવિનિચ્છયો – સંવિધાનકાલે હિ સચે ઉભોપિ ભિક્ખુનુપસ્સયે વા અન્તરારામે વા આસનસાલાય વા તિત્થિયસેય્યાય વા ઠત્વા સંવિદહન્તિ, અનાપત્તિ કપ્પિયભૂમિ કિરાયં. તસ્મા એત્થ સંવિદહનપચ્ચયા દુક્કટાપત્તિં ન વદન્તિ, ગચ્છન્તસ્સ યથાવત્થુકમેવ. સચે પન અન્તોગામે ભિક્ખુનુપસ્સયદ્વારે રથિકાય અઞ્ઞેસુ વા ચતુક્કસિઙ્ઘાટકહત્થિસાલાદીસુ સંવિદહન્તિ, ભિક્ખુનો આપત્તિ દુક્કટસ્સ. એવં સંવિદહિત્વા ગામતો નિક્ખમન્તિ, નિક્ખમને અનાપત્તિ, અનન્તરગામસ્સ ઉપચારોક્કમને પન ભિક્ખુનો પાચિત્તિયં. તત્રાપિ ‘‘પઠમપાદે દુક્કટં, દુતિયપાદે પાચિત્તિય’’ન્તિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. ગામતો નિક્ખમિત્વા પન યાવ અનન્તરગામસ્સ ઉપચારં ન ઓક્કમન્તિ, એત્થન્તરે સંવિદહિતેપિ ભિક્ખુનો દુક્કટં, અનન્તરગામસ્સ ઉપચારોક્કમને પુરિમનયેનેવ આપત્તિ. સચે દૂરં ગન્તુકામા હોન્તિ, ગામૂપચારગણનાય ઓક્કમને ઓક્કમને આપત્તિ, તસ્સ તસ્સ પન ગામસ્સ અતિક્કમને અનાપત્તિ. સચે પન ભિક્ખુની ‘‘અસુકં નામ ગામં ગમિસ્સામી’’તિ ઉપસ્સયતો નિક્ખમતિ, ભિક્ખુપિ તમેવ ગામં સન્ધાય ‘‘અસુકં નામ ગામં ગમિસ્સામી’’તિ વિહારતો નિક્ખમતિ. અથ દ્વેપિ ગામદ્વારે સમાગન્ત્વા ‘‘તુમ્હે કુહિં ગચ્છથ, અસુકં નામ ગામં તુમ્હે કુહિન્તિ, મયમ્પિ તત્થેવા’’તિ વત્વા ‘‘એહિ દાનિ, ગચ્છામા’’તિ સંવિધાય ગચ્છન્તિ, અનાપત્તિ. કસ્મા? પુબ્બમેવ ગમિસ્સામાતિ નિક્ખન્તત્તાતિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. તં નેવ પાળિયા ન સેસઅટ્ઠકથાય સમેતિ.

અદ્ધયોજને અદ્ધયોજનેતિ એકમેકં અદ્ધયોજનં અતિક્કમન્તસ્સ ઇદાનિ અતિક્કમિસ્સતીતિ પઠમપાદે દુક્કટં, દુતિયપાદે પાચિત્તિયં. ઇમસ્મિઞ્હિ નયે અતિક્કમને આપત્તિ, ઓક્કમને અનાપત્તિ.

૧૮૪. ભિક્ખુ સંવિદહતીતિ નગરદ્વારે વા રથિકાય વા ભિક્ખુનિં દિસ્વા ‘‘અસુકં ગામં નામ ગતપુબ્બત્થા’’તિ વદતિ, ‘‘નામ્હિ અય્ય ગતપુબ્બા’’તિ ‘‘એહિ ગચ્છામા’’તિ વા ‘‘સ્વે અહં ગમિસ્સામિ, ત્વમ્પિ આગચ્છેય્યાસી’’તિ વા વદતિ. ભિક્ખુની સંવિદહતીતિ ગામન્તરે ચેતિયવન્દનત્થં ગામતો નિક્ખમન્તં ભિક્ખું દિસ્વા ‘‘અય્ય કુહિં ગચ્છથા’’તિ વદતિ. ‘‘અસુકં નામ ગામં ચેતિયવન્દનત્થ’’ન્તિ. ‘‘અહમ્પિ અય્ય આગચ્છામી’’તિ એવં ભિક્ખુનીયેવ સંવિદહતિ, ન ભિક્ખુ.

૧૮૫. વિસઙ્કેતેનાતિ એત્થ ‘‘પુરેભત્તં ગચ્છિસ્સામા’’તિ વત્વા પચ્છાભત્તં ગચ્છન્તિ, ‘‘અજ્જ વા ગમિસ્સામા’’તિ વત્વા સ્વે ગચ્છન્તિ. એવં કાલવિસઙ્કેતેયેવ અનાપત્તિ, દ્વારવિસઙ્કેતે પન મગ્ગવિસઙ્કેતે વા સતિપિ આપત્તિયેવ. આપદાસૂતિ રટ્ઠભેદે ચક્કસમારુળ્હા જનપદા પરિયાયન્તિ એવરૂપાસુ આપદાસુ અનાપત્તિ. સેસં ઉત્તાનમેવાતિ.

ચતુસમુટ્ઠાનં – કાયતો કાયવાચતો કાયચિત્તતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

સંવિધાનસિક્ખાપદં સત્તમં.