૨. અત્થઙ્ગતસિક્ખાપદવણ્ણના

૧૫૩. દુતિયસિક્ખાપદે – પરિયાયેનાતિ વારેન, પટિપાટિયાતિ અત્થો. અધિચેતસોતિ અધિચિત્તવતો, સબ્બચિત્તાનં અધિકેન અરહત્તફલચિત્તેન સમન્નાગતસ્સાતિ અત્થો. અપ્પમજ્જતોતિ નપ્પમજ્જતો, અપ્પમાદેન કુસલાનં ધમ્માનં સાતચ્ચકિરિયાય સમન્નાગતસ્સાતિ વુત્તં હોતિ. મુનિનોતિ ‘‘યો મુનાતિ ઉભો લોકે, મુનિ તેન પવુચ્ચતી’’તિ (ધ. પ. ૨૬૯) એવં ઉભયલોકમુનનેન વા, મોનં વુચ્ચતિ ઞાણં, તેન ઞાણેન સમન્નાગતત્તા વા ખીણાસવો મુનિ નામ વુચ્ચતિ, તસ્સ મુનિનો. મોનપથેસુ સિક્ખતોતિ અરહત્તઞાણસઙ્ખાતસ્સ મોનસ્સ પથેસુ સત્તતિંસબોધિપક્ખિયધમ્મેસુ તીસુ વા સિક્ખાસુ સિક્ખતો. ઇદઞ્ચ પુબ્બભાગપટિપદં ગહેત્વા વુત્તં, તસ્મા એવં પુબ્બભાગે સિક્ખતો ઇમાય સિક્ખાય મુનિભાવં પત્તસ્સ મુનિનોતિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. સોકા ન ભવન્તિ તાદિનોતિ તાદિસસ્સ ખીણાસવમુનિનો અબ્ભન્તરે ઇટ્ઠવિયોગાદિવત્થુકા સોકા ન સન્તિ. અથ વા તાદિનોતિ તાદિલક્ખણસમન્નાગતસ્સ એવરૂપસ્સ મુનિનો સોકા ન ભવન્તીતિ અયમેત્થ અત્થો. ઉપસન્તસ્સાતિ રાગાદીનં ઉપસમેન ઉપસન્તસ્સ. સદા સતીમતોતિ સતિવેપુલ્લપ્પત્તત્તા નિચ્ચકાલં સતિયા અવિરહિતસ્સ. આકાસે અન્તલિક્ખેતિ અન્તલિક્ખસઙ્ખાતે આકાસે, ન કસિણુગ્ઘાટિમે, ન પન રૂપપરિચ્છેદે. ચઙ્કમતિપિ તિટ્ઠતિપીતિ તાસં ભિક્ખુનીનં કથં સુત્વા ‘‘ઇમા ભિક્ખુનિયો મં ‘એત્તકમેવ અયં જાનાતી’તિ અવમઞ્ઞન્તિ, હન્દ દાનિ એતાસં અત્તનો આનુભાવં દસ્સેમી’’તિ ધમ્મબહુમાનં ઉપ્પાદેત્વા અભિઞ્ઞાપાદકં ચતુત્થજ્ઝાનં સમાપજ્જિત્વા વુટ્ઠાય એવરૂપં ઇદ્ધિપાટિહારિયં દસ્સેસિ – ‘‘આકાસે અન્તલિક્ખે ચઙ્કમતિપિ…પે… અન્તરધાયતિપી’’તિ. તત્થ અન્તરધાયતિપીતિ અન્તરધાયતિપિ અદસ્સનમ્પિ ગચ્છતીતિ અત્થો. તઞ્ચેવ ઉદાનં ભણતિ અઞ્ઞઞ્ચ બહું બુદ્ધવચનન્તિ થેરો કિર અત્તનો ભાતુથેરસ્સ સન્તિકે –

‘‘પદુમં યથા કોકનુદં સુગન્ધં,

પાતો સિયા ફુલ્લમવીતગન્ધં;

અઙ્ગીરસં પસ્સ વિરોચમાનં,

તપન્તમાદિચ્ચમિવન્તલિક્ખે’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૨૩);

ઇમં ગાથં ઉદ્દિસાપેત્વા ચત્તારો માસે સજ્ઝાયિ. ન ચ પગુણં કત્તુમસક્ખિ. તતો નં થેરો ‘‘અભબ્બો ત્વં ઇમસ્મિં સાસને’’તિ વિહારા નિક્કડ્ઢાપેસિ, સો રોદમાનો દ્વારકોટ્ઠકે અટ્ઠાસિ. અથ ભગવા બુદ્ધચક્ખુના વેનેય્યસત્તે ઓલોકેન્તો તં દિસ્વા વિહારચારિકં ચરમાનો વિય તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘ચૂળપન્થક, કસ્મા રોદસી’’તિ આહ. સો તમત્થં આરોચેસિ. અથસ્સ ભગવા સુદ્ધં પિલોતિકખણ્ડં દત્વા ‘‘ઇદં ‘રજોહરણં રજોહરણ’ન્તિ પરિમજ્જાહી’’તિ આહ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા અત્તનો નિવાસટ્ઠાને નિસીદિત્વા તસ્સ એકમન્તં પરિમજ્જિ, પરિમજ્જિતટ્ઠાનં કાળકમહોસિ. સો ‘‘એવં પરિસુદ્ધમ્પિ નામ વત્થં ઇમં અત્તભાવં નિસ્સાય કાળકં જાત’’ન્તિ સંવેગં પટિલભિત્વા વિપસ્સનં આરભિ. અથસ્સ ભગવા આરદ્ધવીરિયભાવં ઞત્વા ‘‘અધિચેતસો’’તિ ઇમં ઓભાસગાથં અભાસિ. થેરો ગાથાપરિયોસાને અરહત્તં પાપુણિ. તસ્મા થેરો પકતિયાવ ઇમં ગાથં મમાયતિ, સો તં ઇમિસ્સા ગાથાય મમાયનભાવં જાનાપેતું તંયેવ ભણતિ. અઞ્ઞઞ્ચ અન્તરન્તરા આહરિત્વા બહું બુદ્ધવચનં. તેન વુત્તં – ‘‘તઞ્ચેવ ઉદાનં ભણતિ, અઞ્ઞઞ્ચ બહું બુદ્ધવચન’’ન્તિ.

૧૫૬. એકતો ઉપસમ્પન્નાયાતિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘે ઉપસમ્પન્નાય, ભિક્ખુસઙ્ઘે પન ઉપસમ્પન્નં ઓવદન્તસ્સ પાચિત્તિયં. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. ઇદમ્પિ ચ પદસોધમ્મસમુટ્ઠાનમેવ.

અત્થઙ્ગતસિક્ખાપદં દુતિયં.