૮. ભૂતારોચનસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૭. અટ્ઠમસિક્ખાપદે – વત્થુકથાય તાવ યં વત્તબ્બં સિયા, તં સબ્બં ચતુત્થપારાજિકવણ્ણનાયં વુત્તનયમેવ. અયમેવ હિ વિસેસો – તત્થ અભૂતં આરોચેસું, ઇધ ભૂતં. ભૂતમ્પિ પુથુજ્જના આરોચેસું, ન અરિયા. અરિયાનઞ્હિ પયુત્તવાચા નામ નત્થિ, અત્તનો ગુણે આરોચયમાને પન અઞ્ઞે ન પટિસેધેસું, તથાઉપ્પન્ને ચ પચ્ચયે સાદિયિંસુ, તથાઉપ્પન્નભાવં અજાનન્તા.

‘‘અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસુ’’ન્તિઆદિમ્હિ પન યે ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસિંસુ, તે આરોચેસુન્તિ વેદિતબ્બં. ‘‘કચ્ચિ પન વો ભિક્ખવે ભૂત’’ન્તિ પુચ્છિતે પન સબ્બેપિ ‘‘ભૂતં ભગવા’’તિ પટિજાનિંસુ. અરિયાનમ્પિ હિ અબ્ભન્તરે ભૂતો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મોતિ. અથ ભગવા અરિયમિસ્સકત્તા ‘‘મોઘપુરિસા’’તિ અવત્વા ‘‘કથઞ્હિ નામ તુમ્હે ભિક્ખવે’’તિ વત્વા ‘‘ઉદરસ્સ કારણા’’તિઆદિમાહ. તત્થ યસ્મા અરિયા અઞ્ઞેસં સુત્વા ‘‘અય્યો કિર, ભન્તે, સોતાપન્નો’’તિઆદિના નયેન પસન્નેહિ મનુસ્સેહિ પુચ્છિયમાના અપઞ્ઞત્તે સિક્ખાપદે અનાદીનવદસ્સિનો સુદ્ધચિત્તતાય અત્તનો ચ પરેસઞ્ચ વિસેસાધિગમં પટિજાનિંસુ. એવં પટિજાનન્તેહિ ચ તેહિ યં અઞ્ઞે ઉદરસ્સ કારણા ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસિત્વા પિણ્ડપાતં ઉપ્પાદેસું, તં સુદ્ધચિત્તતાય સાદિયન્તેહિપિ ઉદરસ્સ કારણા ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મસ્સ વણ્ણો ભાસિતો વિય હોતિ. તસ્મા સબ્બસઙ્ગાહિકેનેવ નયેન ‘‘કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, ભિક્ખવે, ઉદરસ્સ કારણા ગિહીનં અઞ્ઞમઞ્ઞં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસિસ્સથા’’તિ આહ. સેસં ચતુત્થપારાજિકવત્થુસદિસમેવ. સિક્ખાપદવિભઙ્ગેપિ કેવલં તત્થ પારાજિકઞ્ચેવ થુલ્લચ્ચયઞ્ચ ઇધ ભૂતત્તા પાચિત્તિયઞ્ચેવ દુક્કટઞ્ચ અયં વિસેસો. સેસં વુત્તનયમેવ.

૭૭. ‘‘ઉપસમ્પન્નસ્સ ભૂતં આરોચેતી’’તિ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મમેવ સન્ધાય વુત્તં. પરિનિબ્બાનકાલે હિ અન્તરા વા અતિકડ્ઢિયમાનેન ઉપસમ્પન્નસ્સ ભૂતં આરોચેતું વટ્ટતિ. સુતપરિયત્તિસીલગુણં પન અનુપસમ્પન્નસ્સાપિ આરોચેતું વટ્ટતિ. આદિકમ્મિકસ્સ અનાપત્તિ. ‘‘ઉમ્મત્તકસ્સા’’તિ ઇદં પન ઇધ ન વુત્તં. કસ્મા? દિટ્ઠિસમ્પન્નાનં ઉમ્માદસ્સ વા ચિત્તક્ખેપસ્સ વા અભાવાતિ. મહાપચ્ચરિયમ્પિ હિ વિચારિતં ‘‘ઝાનલાભી પન પરિહીને ઝાને ઉમ્મત્તકો ભવેય્ય, તસ્સપિ ભૂતારોચનપચ્ચયા અનાપત્તિ ન વત્તબ્બા, ભૂતસ્સેવ અભાવતો’’તિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

ભૂતારોચનં નામેતં પુબ્બે અવુત્તેહિ તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – કાયતો વાચતો કાયવાચતો ચાતિ. કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, કુસલાબ્યાકતચિત્તેહિ દ્વિચિત્તં, સુખમજ્ઝત્તવેદનાહિ દ્વિવેદનન્તિ.

ભૂતારોચનસિક્ખાપદં અટ્ઠમં.