૧૦. ભિક્ખુનિક્ખન્ધકં

મહાપજાપતિગોતમીવત્થુકથા

૪૦૨. ભિક્ખુનિક્ખન્ધકે – અલં ગોતમિ મા તે રુચ્ચીતિ કસ્મા પટિક્ખિપતિ, નનુ સબ્બેસમ્પિ બુદ્ધાનં ચતસ્સો પરિસા હોન્તીતિ? કામં હોન્તિ, કિલમેત્વા પન અનેકક્ખત્તું યાચિતેન અનુઞ્ઞાતં પબ્બજ્જં ‘‘દુક્ખેન લદ્ધા અયં અમ્હેહી’’તિ સમ્મા પરિપાલેસ્સન્તીતિ ભદ્દકં કત્વા અનુજાનિતુકામો પટિક્ખિપતિ. અટ્ઠગરુધમ્મકથા મહાવિભઙ્ગેયેવ કથિતા.

૪૦૩. કુમ્ભથેનકેહીતિ કુમ્ભે દીપં જાલેત્વા તેન આલોકેન પરઘરે ભણ્ડં વિચિનિત્વા થેનકચોરેહિ.

સેતટ્ઠિકા નામ રોગજાતીતિ એકો પાણકો નાળિમજ્ઝગતં કણ્ડં વિજ્ઝતિ, યેન વિદ્ધત્તા નિક્ખન્તમ્પિ સાલિસીસં ખીરં ગહેતું ન સક્કોતિ.

મઞ્જિટ્ઠિકા નામ રોગજાતીતિ ઉચ્છૂનં અન્તોરત્તભાવો. મહતો તળાકસ્સ પટિકચ્ચેવ આળિન્તિ ઇમિના પન એતમત્થં દસ્સેતિ – યથા મહતો તળાકસ્સ આળિયા અબદ્ધાયપિ કિઞ્ચિ ઉદકં તિટ્ઠેય્ય, પઠમમેવ બદ્ધાય પન યં અબદ્ધપચ્ચયા ન તિટ્ઠેય્ય, તમ્પિ તિટ્ઠેય્ય; એવમેવ યે ઇમે અનુપ્પન્ને વત્થુસ્મિં પટિકચ્ચેવ અવીતિક્કમનત્થાય ગરુધમ્મા પઞ્ઞત્તા. તેસુ અપઞ્ઞત્તેસુપિ માતુગામસ્સ પબ્બજિતત્તા પઞ્ચેવ વસ્સસતાનિ સદ્ધમ્મો તિટ્ઠેય્ય. પટિકચ્ચેવ પઞ્ઞત્તત્તા પન અપરાનિપિ પઞ્ચવસ્સસતાનિ ઠસ્સતીતિ એવં પઠમં વુત્તં વસ્સસહસ્સમેવ ઠસ્સતીતિ. વસ્સસહસ્સન્તિ ચેતં પટિસમ્ભિદાપભેદપ્પત્તખીણાસવવસેનેવ વુત્તં. તતો પન ઉત્તરિમ્પિ સુક્ખવિપસ્સકખીણાસવવસેન વસ્સસહસ્સં, અનાગામિવસેન વસ્સસહસ્સં, સકદાગામિવસેન વસ્સસહસ્સં, સોતાપન્નવસેન વસ્સસહસ્સન્તિ એવં પઞ્ચવસ્સસહસ્સાનિ પટિવેધસદ્ધમ્મો ઠસ્સતિ. પરિયત્તિધમ્મોપિ તાનિયેવ. ન હિ પરિયત્તિયા અસતિ પટિવેધો અત્થિ, નાપિ પરિયત્તિયા સતિ પટિવેધો ન હોતિ; લિઙ્ગં પન પરિયત્તિયા અન્તરહિતાયપિ ચિરં પવત્તિસ્સતીતિ.

મહાપજાપતિગોતમીવત્થુકથા નિટ્ઠિતા.

ભિક્ખુનીઉપસમ્પદાનુજાનનકથા

૪૦૪. અનુજાનામિ ભિક્ખવે ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનિયો ઉપસમ્પાદેતુન્તિ ઇમાય અનુપઞ્ઞત્તિયા ભિક્ખૂ પઞ્ચસતા સાકિયાનિયો મહાપજાપતિયા સદ્ધિવિહારિનિયો કત્વા ઉપસમ્પાદેસું. ઇતિ તા સબ્બાપિ એકતોઉપસમ્પન્ના નામ અહેસું. યે ખો ત્વં ગોતમીતિ ઇમિના ઓવાદેન ગોતમી અરહત્તં પત્તા.

૪૦૯. કમ્મં ન કરીયતીતિ તજ્જનીયાદિ સત્તવિધમ્પિ કમ્મં ન કરીયતિ. ખમાપેન્તીતિ ન પુન એવં કરિસ્સામીતિ ખમાપેન્તિ.

૪૧૦. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીનં કમ્મં રોપેત્વા નિય્યાદેતુન્તિ એત્થ તજ્જનીયાદીસુ ‘‘ઇદં નામ કમ્મં એતિસ્સા કાતબ્બ’’ન્તિ એવં રોપેત્વા ‘‘તં દાનિ તુમ્હેવ કરોથા’’તિ નિય્યાદેતબ્બં. સચે પન અઞ્ઞસ્મિં રોપિતે અઞ્ઞં કરોન્તિ, ‘‘તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતી’’તિ એત્થ વુત્તનયેન કારેતબ્બતં આપજ્જન્તિ.

૪૧૧. કદ્દમોદકેનાતિ એત્થ ન કેવલં કદ્દમોદકેન, વિપ્પસન્નઉદકરજનકદ્દમાદીસુપિ યેન કેનચિ ઓસિઞ્ચન્તસ્સ દુક્કટમેવ. અવન્દિયો સો ભિક્ખવે ભિક્ખુ ભિક્ખુનિસઙ્ઘેન કાતબ્બોતિ ભિક્ખુનુપસ્સયે સન્નિપતિત્વા ‘‘અસુકો નામ અય્યો ભિક્ખુનીનં અપસાદનીયં દસ્સેતિ, એતસ્સ અય્યસ્સ અવન્દિયકરણં રુચ્ચતી’’તિ એવં તિક્ખત્તું સાવેતબ્બં. એત્તાવતા અવન્દિયો કતો હોતિ. તતો પટ્ઠાય યથા સામણેરે દિસ્વા ન વન્દન્તિ; એવમેવ દિસ્વાપિ ન વન્દિતબ્બો. તેન ભિક્ખુના સમ્મા વત્તન્તેન ભિક્ખુનુપસ્સયં આગન્ત્વા વિહારેયેવ સઙ્ઘં વા ગણં વા એકપુગ્ગલં વા ઉપસઙ્કમિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા ‘‘ભિક્ખુનિસઙ્ઘો મય્હં ખમતૂ’’તિ ખમાપેતબ્બં. તેન ભિક્ખુના ભિક્ખુનીનં સન્તિકં આગન્ત્વા ‘‘એસો ભિક્ખુ તુમ્હે ખમાપેતી’’તિ વત્તબ્બં. તતો પટ્ઠાય સો વન્દિતબ્બો. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારં પન કમ્મવિભઙ્ગે વક્ખામ.

ઓભાસેન્તીતિ અસદ્ધમ્મેન ઓભાસેન્તિ. ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં સમ્પયોજેન્તીતિ ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં પુરિસે અસદ્ધમ્મેન સમ્પયોજેન્તિ. અવન્દિયકરણં વુત્તનયમેવ. આવરણન્તિ વિહારપ્પવેસને નિવારણં. ઓવાદં ઠપેતુન્તિ એત્થ ન ભિક્ખુનુપસ્સયં ગન્ત્વા ઠપેતબ્બો. ઓવાદત્થાય પન આગતા ભિક્ખુનિયો વત્તબ્બા ‘‘અસુકા નામ ભિક્ખુની સાપત્તિકા, તસ્સા ઓવાદં ઠપેમિ, મા તાય સદ્ધિં ઉપોસથં કરિત્થા’’તિ. કાયવિવરણાદીસુપિ દણ્ડકમ્મં વુત્તનયમેવ.

૪૧૩. ન ભિક્ખવે ભિક્ખુનિયા ઓવાદો ન ગન્તબ્બોતિઆદિ ભિક્ખુનિવિભઙ્ગવણ્ણનાયં વુત્તમેવ.

૪૧૬. ફાસુકા નમેન્તીતિ ગિહિદારિકાયો વિય ઘનપટ્ટકેન કાયબન્ધનેન ફાસુકા નમનત્થાય બન્ધન્તિ. એકપરિયાકતન્તિ એકવારં પરિક્ખિપનકં.

વિલીવેન પટ્ટેનાતિ સણ્હેહિ વેળુવિલીવેહિ કતપટ્ટેન. દુસ્સપટ્ટેનાતિ સેતવત્થપટ્ટેન. દુસ્સવેણિયાતિ દુસ્સેન કતવેણિયા. દુસ્સવટ્ટિયાતિ દુસ્સેન કતવટ્ટિયા. ચોળપટ્ટાદીસુ ચોળકાસાવં ચોળન્તિ વેદિતબ્બં.

અટ્ઠિલ્લેનાતિ ગોજઙ્ઘટ્ઠિકેન. જઘનન્તિ કટિપ્પદેસો વુચ્ચતિ. હત્થં કોટ્ટાપેન્તીતિ અગ્ગબાહં કોટ્ટાપેત્વા મોરપત્તાદીહિ ચિત્તાલઙ્કારં કરોન્તિ. હત્થકોચ્છન્તિ પિટ્ઠિહત્થં. પાદન્તિ જઙ્ઘં. પાદકોચ્છન્તિ પિટ્ઠિપાદં.

૪૧૭. મુખલિમ્પનાદીનિ વુત્તનયાનેવ. અવઙ્ગં કરોન્તીતિ અક્ખી અઞ્જન્તિયો અવઙ્ગદેસે અધોમુખં લેખં કરોન્તિ. વિસેસકન્તિ ગણ્ડપ્પદેસે વિચિત્રસણ્ઠાનં વિસેસકં કરોન્તિ. ઓલોકેન્તીતિ વાતપાનં વિવરિત્વા વીથિં ઓલોકેન્તિ. સાલોકે તિટ્ઠન્તીતિ દ્વારં વિવરિત્વા ઉપડ્ઢકાયં દસ્સેન્તિયો તિટ્ઠન્તિ. નચ્ચન્તિ નટસમજ્જં કારેન્તિ. વેસિં વુટ્ઠાપેન્તીતિ ગણિકં વુટ્ઠાપેન્તિ. પાનાગારં ઠપેન્તીતિ સુરં વિક્કિણન્તિ. સૂનં ઠપેન્તીતિ મંસં વિક્કિણન્તિ. આપણન્તિ નાનાભણ્ડાનં અનેકવિધં આપણં પસારેન્તિ. દાસં ઉપટ્ઠાપેન્તીતિ દાસં ગહેત્વા તેન અત્તનો વેય્યાવચ્ચં કારેન્તિ. દાસીઆદીસુપિ એસેવ નયો. હરિતકપક્કિકં પકિણન્તીતિ હરિતકઞ્ચેવ પક્કઞ્ચ પકિણન્તિ; પકિણ્ણકાપણં પસારેન્તીતિ વુત્તં હોતિ.

૪૧૮. સબ્બનીલકાદિકથા કથિતાયેવ.

૪૧૯. ભિક્ખુની ચે, ભિક્ખવે, કાલં કરોન્તીતિઆદીસુ અયં પાળિમુત્તકવિનિચ્છયો – સચે હિ પઞ્ચસુ સહધમ્મિકેસુ યો કોચિ કાલં કરોન્તો ‘‘મમચ્ચયેન મય્હં પરિક્ખારો ઉપજ્ઝાયસ્સ હોતુ, આચરિયસ્સ હોતુ, સદ્ધિવિહારિકસ્સ હોતુ, અન્તેવાસિકસ્સ હોતુ, માતુ હોતુ, પિતુ હોતુ, અઞ્ઞસ્સ વા યસ્સ કસ્સચિ હોતૂ’’તિ વદતિ તેસં ન હોતિ, સઙ્ઘસ્સેવ હોતિ. ન હિ પઞ્ચન્નં સહધમ્મિકાનં અચ્ચયદાનં રુહતિ, ગિહીનં પન રુહતિ. ભિક્ખુ હિ ભિક્ખુનિવિહારે કાલં કરોતિ, તસ્સ પરિક્ખારો ભિક્ખૂનંયેવ હોતિ. ભિક્ખુની ભિક્ખુવિહારે કાલં કરોતિ, તસ્સા પરિક્ખારો ભિક્ખુનીનંયેવ હોતિ.

૪૨૦. પુરાણમલ્લીતિ પુરાણે ગિહિકાલે મલ્લકસ્સ ભરિયા. પુરિસબ્યઞ્જનન્તિ પુરિસનિમિત્તં, છિન્નં વા હોતુ અચ્છિન્નં વા, પટિચ્છન્નં વા અપ્પટિચ્છન્નં વા. સચે એતસ્મિં ઠાને પુરિસબ્યઞ્જનન્તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેત્વા ઉપનિજ્ઝાયતિ, દુક્કટં.

૪૨૧. અત્તનો પરિભોગત્થાય દિન્નં નામ યં ‘‘તુમ્હેયેવ પરિભુઞ્જથા’’તિ વત્વા દિન્નં, તં અઞ્ઞસ્સ દદતો દુક્કટં. અગ્ગં ગહેત્વા પન દાતું વટ્ટતિ. સચે અસપ્પાયં, સબ્બં અપનેતું વટ્ટતિ. ચીવરં એકાહં વા દ્વીહં વા પરિભુઞ્જિત્વા દાતું વટ્ટતિ. પત્તાદીસુપિ એસેવ નયો.

ભિક્ખૂનં સન્નિધિં ભિક્ખુનીહિ પટિગ્ગાહાપેત્વાતિ હિય્યો પટિગ્ગહેત્વા ઠપિતમંસં અજ્જ અઞ્ઞસ્મિં અનુપસમ્પન્ને અસતિ ભિક્ખૂહિ પટિગ્ગાહાપેત્વા ભિક્ખુનીહિ પરિભુઞ્જિતબ્બં. ભિક્ખૂહિ પટિગ્ગહિતઞ્હિ ભિક્ખુનીનં અપ્પટિગ્ગહિતકટ્ઠાને તિટ્ઠતિ, ભિક્ખુનીનં પટિગ્ગહિતમ્પિ ભિક્ખૂસુ એસેવ નયો.

૪૨૬. આસનં સંકસાયન્તિયો કાલં વીતિનામેસુન્તિ અઞ્ઞં વુટ્ઠાપેત્વા અઞ્ઞં નિસીદાપેન્તિયો ભોજનકાલં અતિક્કામેસું.

અટ્ઠન્નં ભિક્ખુનીનં યથાવુડ્ઢન્તિ એત્થ સચે પુરે અટ્ઠસુ નિસિન્નાસુ તાસં અબ્ભન્તરિમા અઞ્ઞા આગચ્છતિ, સા અત્તનો નવકં ઉટ્ઠાપેત્વા નિસીદિતું લભતિ. યા પન અટ્ઠહિપિ નવકતરા, સા સચેપિ સટ્ઠિવસ્સા હોતિ, આગતપટિપાટિયાવ નિસીદિતું લભતિ. અઞ્ઞત્થ સબ્બત્થ યથાવુડ્ઢં ન પટિબાહિતબ્બન્તિ ઠપેત્વા ભત્તગ્ગં અઞ્ઞસ્મિં ચતુપચ્ચયભાજનીયટ્ઠાને ‘‘અહં પુબ્બે આગતા’’તિ વુડ્ઢં પટિબાહિત્વા કિઞ્ચિ ન ગહેતબ્બં; યથાવુડ્ઢમેવ વટ્ટતિ. પવારણાકથા કથિતાયેવ.

૪૨૯. ઇત્થિયુત્તન્તિઆદીહિ સબ્બયાનાનિ અનુઞ્ઞાતાનિ. પાટઙ્કિન્તિ પટપોટ્ટલિકં.

૪૩૦. દૂતેન ઉપસમ્પદા દસન્નં અન્તરાયાનં યેન કેનચિ વટ્ટતિ. કમ્મવાચાપરિયોસાને સા ભિક્ખુની ભિક્ખુનુપસ્સયે ઠિતા વા હોતુ નિપન્ના વા જાગરા વા નિદ્દં ઓક્કન્તા વા, ઉપસમ્પન્નાવ હોતિ. તાવદેવ છાયાદીનિ આગતાય દૂતભિક્ખુનિયા આચિક્ખિતબ્બાનિ.

૪૩૧. ઉદોસિતોતિ ભણ્ડસાલા. ન સમ્મતીતિ નપ્પહોતિ. ઉપસ્સયન્તિ ઘરં. નવકમ્મન્તિ સઙ્ઘસ્સત્થાય ભિક્ખુનિયા નવકમ્મમ્પિ કાતું અનુજાનામીતિ અત્થો.

૪૩૨. તસ્સા પબ્બજિતાયાતિ તસ્સા પબ્બજિતકાલે. યાવ સો દારકો વિઞ્ઞુતં પાપુણાતીતિ યાવ ખાદિતું ભુઞ્જિતું નહાયિતુઞ્ચ મણ્ડિતુઞ્ચ અત્તનો ધમ્મતાય સક્કોતીતિ અત્થો.

ઠપેત્વા સાગારન્તિ સહગારસેય્યમત્તં ઠપેત્વા. યથા અઞ્ઞસ્મિં પુરિસે; એવં દુતિયિકાય ભિક્ખુનિયા તસ્મિં દારકે પટિપજ્જિતબ્બન્તિ દસ્સેતિ. માતા પન નહાપેતું પાયેતું ભોજેતું મણ્ડેતું ઉરે કત્વા સયિતુઞ્ચ લભતિ.

૪૩૪. યદેવ સા વિબ્ભન્તાતિ યસ્મા સા વિબ્ભન્તા અત્તનો રુચિયા ખન્તિયા ઓદાતાનિ વત્થાનિ નિવત્થા, તસ્માયેવ સા અભિક્ખુની, ન સિક્ખાપચ્ચક્ખાનેનાતિ દસ્સેતિ. સા પુન ઉપસમ્પદં ન લભતિ.

સા આગતા ન ઉપસમ્પાદેતબ્બાતિ ન કેવલં ન ઉપસમ્પાદેતબ્બા, પબ્બજ્જમ્પિ ન લભતિ. ઓદાતાનિ ગહેત્વા વિબ્ભન્તા પન પબ્બજ્જામત્તં લભતિ.

અભિવાદનન્તિઆદીસુ પુરિસા પાદે સમ્બાહન્તા વન્દન્તિ, કેસે છિન્દન્તિ, નખે છિન્દન્તિ, વણપટિકમ્મં કરોન્તિ, તં સબ્બં કુક્કુચ્ચાયન્તા ન સાદિયન્તીતિ અત્થો. તત્રેકે આચરિયા ‘‘સચે એકતો વા ઉભતો વા અવસ્સુતા હોન્તિ સારત્તા, યથાવત્થુકમેવ’’. એકે આચરિયા ‘‘નત્થિ એત્થ આપત્તી’’તિ વદન્તિ. એવં આચરિયવાદં દસ્સેત્વા ઇદં ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાતં વટ્ટતીતિ અટ્ઠકથાસુ વુત્તં. તં પમાણં. ‘‘અનુજાનામિ ભિક્ખવે સાદિતુ’’ન્તિ હિ વચનેનેવ તં કપ્પિયં.

૪૩૫. પલ્લઙ્કેન નિસીદન્તીતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા નિસીદન્તિ. અડ્ઢપલ્લઙ્કન્તિ એકં પાદં આભુજિત્વા કતપલ્લઙ્કં. હેટ્ઠા વિવટે ઉપરિ પટિચ્છન્નેતિ એત્થ સચે કૂપો ખતો હોતિ, ઉપરિ પન પદરમત્તમેવ સબ્બદિસાસુ પઞ્ઞાયતિ, એવરૂપેપિ વટ્ટતિ.

૪૩૬. કુક્કુસં મત્તિકન્તિ કુણ્ડકઞ્ચેવ મત્તિકઞ્ચ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

ભિક્ખુનીઉપસમ્પદાનુજાનનકથા નિટ્ઠિતા.

ભિક્ખુનિક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.