૧૧. સોતાપત્તિસંયુત્તં

૧. વેળુદ્વારવગ્ગો

૧. ચક્કવત્તિરાજસુત્તવણ્ણના

૯૯૭. સોતાપત્તિસંયુત્તસ્સ પઠમે કિઞ્ચાપીતિ અનુગ્ગહગરહણેસુ નિપાતો. ચતુન્નઞ્હિ મહાદીપાનં ઇસ્સરિયાધિપચ્ચં રજ્જં અનુગ્ગણ્હન્તો ચતુન્નઞ્ચ અપાયાનં અપ્પહીનભાવં ગરહન્તો સત્થા ‘‘કિઞ્ચાપિ, ભિક્ખવે, રાજા ચક્કવત્તી’’તિઆદિમાહ. તત્થ ચતુન્નં દીપાનન્તિ દ્વિસહસ્સદીપપરિવારાનં ચતુન્નં મહાદીપાનં. ઇસ્સરિયાધિપચ્ચન્તિ ઇસ્સરભાવો ઇસ્સરિયં, અધિપતિભાવો આધિપચ્ચં, ઇસ્સરિયં આધિપચ્ચં એતસ્મિં રજ્જે, ન છેદનભેદનન્તિ ઇસ્સરિયાધિપચ્ચં. કારેત્વાતિ એવરૂપં રજ્જં પવત્તાપેત્વા. કિઞ્ચાપિ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકોતિ એત્થ અનુગ્ગહપસંસાસુ નિપાતો. પિણ્ડિયાલોપેન હિ યાપનં અનુગ્ગહન્તો ચતુન્નઞ્ચ અપાયાનં પહીનભાવં પસંસન્તો સત્થા ‘‘કિઞ્ચાપિ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો’’તિઆદિમાહ. તત્થ નન્તકાનીતિ અનન્તકાનિ. તેરસહત્થોપિ હિ વત્થસાટકો દસચ્છેદનતો પટ્ઠાય નન્તકન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

અવેચ્ચપ્પસાદેનાતિ અચલપ્પસાદેન. સો પનાયં પસાદો કિં એકો, અનેકોતિ? એકોવ, સો મગ્ગેન આગતપ્પસાદો. યેસુ પન વત્થૂસુ અપુબ્બં અચરિમં રુહતિ, તેસં વસેન ‘‘બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેના’’તિઆદિના નયેન તિધા વુત્તો. યસ્મા ચ એકો, તસ્માવ નિન્નાનાકરણો હોતિ. અરિયસાવકસ્સ હિ બુદ્ધેયેવ પસાદો ચ પેમઞ્ચ ગારવઞ્ચ મહન્તં, ન ધમ્મે વા સઙ્ઘે વા, ધમ્મેયેવ વા મહન્તં, ન બુદ્ધે વા સઙ્ઘે વા, સઙ્ઘેયેવ વા મહન્તં, ન બુદ્ધે વા ધમ્મે વાતિ એતં નત્થિ. ઇતિપિ સો ભગવાતિઆદીનિ વિસુદ્ધિમગ્ગે વિત્થારિતાનેવ.

અરિયકન્તેહીતિ અરિયાનં કન્તેહિ પિયેહિ મનાપેહિ. પઞ્ચ હિ સીલાનિ ભવન્તરગતાપિ અરિયા ન કોપેન્તિ, એવં તેસં પિયાનિ. તાનિ સન્ધાયેતં વુત્તં. અખણ્ડેહીતિઆદિ સદિસવસેન વુત્તં. મુખવટ્ટિયઞ્હિ છિન્નેકદેસા પાતિ ખણ્ડાતિ વુચ્ચતિ, મજ્ઝે ભિન્ના છિદ્દાતિ, એકસ્મિં પદેસે વિસભાગવણ્ણા ગાવી સબલાતિ, નાનાબિન્દુચિત્તા કમ્માસાતિ, એવમેવ પટિપાટિયા આદિમ્હિ વા અન્તે વા ભિન્નં સીલં ખણ્ડં નામ, મજ્ઝે ભિન્નં છિદ્દં, યત્થ કત્થચિ દ્વિન્નં વા તિણ્ણં વા પટિપાટિયા ભિન્નત્તા સબલં, એકન્તરં ભિન્નં કમ્માસં. તેસં દોસાનં અભાવેન અખણ્ડાદિતા વેદિતબ્બા. ભુજિસ્સેહીતિ ભુજિસ્સભાવકરેહિ. વિઞ્ઞુપ્પસત્થેહીતિ બુદ્ધાદીહિ વિઞ્ઞૂહિ પસંસિતેહિ. અપરામટ્ઠેહીતિ ‘‘ઇદં નામ તયા કતં, ઇદં વીતિક્કન્ત’’ન્તિ એવં પરામસિતું અસક્કુણેય્યેહિ. સમાધિસંવત્તનિકેહીતિ અપ્પનાસમાધિં ઉપચારસમાધિં વા સંવત્તેતું સમત્થેહિ.

૨. બ્રહ્મચરિયોગધસુત્તવણ્ણના

૯૯૮. દુતિયે યેસં સદ્ધાતિ પદેન બુદ્ધે પસાદો ગહિતો. સીલન્તિ પદેન અરિયકન્તાનિ સીલાનિ ગહિતાનિ. પસાદોતિ પદેન સઙ્ઘે પસાદો ગહિતો. ધમ્મદસ્સનન્તિ પદેન ધમ્મે પસાદો ગહિતોતિ એવં ચત્તારિ સોતાપત્તિયઙ્ગાનિ વુત્તાનિ. કાલેન પચ્ચેન્તીતિ કાલેન પાપુણન્તિ. બ્રહ્મચરિયોગધં સુખન્તિ બ્રહ્મચરિયં ઓગાહિત્વા ઠિતં ઉપરિમગ્ગત્તયસમ્પયુત્તં સુખં. યો પનેસ ગાથાય આગતો પસાદો, સો કતરપસાદો હોતીતિ. તિપિટકચૂળાભયત્થેરો તાવ ‘‘મગ્ગપસાદો’’તિ આહ, તિપિટકચૂળનાગત્થેરો ‘‘આગતમગ્ગસ્સ પચ્ચવેક્ખણપ્પસાદો’’તિ. ઉભોપિ થેરા પણ્ડિતા બહુસ્સુતા, ઉભિન્નં સુભાસિતં. મિસ્સકપ્પસાદો એસોતિ.

૩. દીઘાવુઉપાસકસુત્તવણ્ણના

૯૯૯. તતિયે તસ્માતિ યસ્મા ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સન્દિસ્સસિ, તસ્મા. વિજ્જાભાગિયેતિ વિજ્જાકોટ્ઠાસિકે. સબ્બસઙ્ખારેસૂતિ સબ્બેસુ તેભૂમકસઙ્ખારેસુ. એવમસ્સ ઉપરિ તિણ્ણં મગ્ગાનં વિપસ્સના કથિતા. વિઘાતન્તિ દુક્ખં.

૪-૫. પઠમસારિપુત્તસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૦૦-૧૦૦૧. ચતુત્થ ઉત્તાનમેવ. પઞ્ચમે સોતાપત્તિયઙ્ગન્તિ સોતાપત્તિયા પુબ્બભાગપટિલાભઙ્ગં. બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદાદયો પન પટિલદ્ધગુણા સોતાપન્નસ્સ અઙ્ગા નામ, તેપિ પન સોતાપત્તિયઙ્ગન્તિ આગતા. તત્રાયં દ્વિન્નમ્પિ વચનત્થો – સપ્પુરિસે સેવન્તો ભજન્તો પયિરુપાસન્તો ધમ્મં સુણન્તો યોનિસો મનસિકરોન્તો ધમ્માનુધમ્મં પુબ્બભાગપટિપદં પટિપજ્જન્તો સોતાપત્તિં પટિલભતીતિ સપ્પુરિસસંસેવાદયો સોતાપત્તિઅત્થાય અઙ્ગન્તિ સોતાપત્તિયઙ્ગં નામ, ઇતરે પઠમમગ્ગસઙ્ખાતાય સોતાપત્તિયા અઙ્ગન્તિપિ સોતાપત્તિયઙ્ગં, પટિવિદ્ધસોતાપત્તિમગ્ગસ્સ સોતાપત્તિમગ્ગો અઙ્ગન્તિપિ સોતાપત્તિયઙ્ગં.

૬. થપતિસુત્તવણ્ણના

૧૦૦૨. છટ્ઠે સાધુકે પટિવસન્તીતિ સાધુકનામકે અત્તનો ભોગગામકે વસન્તિ. તેસુ ઇસિદત્તો સકદાગામી, પુરાણો સોતાપન્નો સદારસન્તુટ્ઠો. મગ્ગે પુરિસં ઠપેસુન્તિ તેસં કિર ગામદ્વારેન ભગવતો ગમનમગ્ગો. તસ્મા ‘‘ભગવા કાલે વા અકાલે વા અમ્હાકં સુત્તાનં વા પમત્તાનં વા ગચ્છેય્ય, અથ પસ્સિતું ન લભેય્યામા’’તિ મગ્ગમજ્ઝે પુરિસં ઠપેસું.

અનુબન્ધિંસૂતિ ન દૂરતોવ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધિંસુ, ભગવા પન સકટમગ્ગસ્સ મજ્ઝે જઙ્ઘમગ્ગેન અગમાસિ, ઇતરે ઉભોસુ પસ્સેસુ અનુગચ્છન્તા અગમંસુ. મગ્ગા ઓક્કમ્માતિ બુદ્ધાનઞ્હિ કેનચિ સદ્ધિં ગચ્છન્તાનંયેવ પટિસન્થારં કાતું વટ્ટતિ કેનચિ સદ્ધિં ઠિતકાનં, કેનચિ સદ્ધિં દિવસભાગં નિસિન્નાનં. તસ્મા ભગવા ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમેહિ મે સદ્ધિં ગચ્છન્તસ્સ પટિસન્થારં કાતું અયુત્તં, ઠિતકેનપિ કાતું ન યુત્તં, ઇમે હિ મય્હં સાસને સામિનો આગતફલા. ઇમેહિ સદ્ધિં નિસીદિત્વાવ દિવસભાગં પટિસન્થારં કરિસ્સામી’’તિ મગ્ગા ઓક્કમ્મ યેન અઞ્ઞતરં રુક્ખમૂલં તેનુપસઙ્કમિ.

પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદીતિ તે કિર છત્તુપાહનં કત્તરદણ્ડં પાદબ્ભઞ્જનતેલાદીનિ ચેવ અટ્ઠવિધઞ્ચ પાનકં સરભપાદપલ્લઙ્કઞ્ચ ગાહાપેત્વા અગમંસુ, આભતં પલ્લઙ્કમ્પિ પઞ્ઞાપેત્વા અદંસુ, સત્થા તસ્મિં નિસીદિ. એકમન્તં નિસીદિંસૂતિ સેસાનિ છત્તુપાહનાદીનિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દેથાતિ વત્વા સયમ્પિ ભગવન્તં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ.

સાવત્થિયા કોસલેસુ ચારિકં પક્કમિસ્સતીતિઆદિ સબ્બં મજ્ઝિમપદેસવસેનવ વુત્તં. કસ્મા? નિયતત્તા. ભગવતો હિ ચારિકાચરણમ્પિ અરુણુટ્ઠાપનમ્પિ નિયતં, મજ્ઝિમપદેસેયેવ ચારિકં ચરતિ, મજ્ઝિમદેસે અરુણં ઉટ્ઠપેતીતિ નિયતત્તા મજ્ઝિમદેસવસેન વુત્તં. આસન્ને નો ભગવા ભવિસ્સતીતિ એત્થ ન કેવલં આસન્નત્તાયેવ તેસં સોમનસ્સં હોતિ, અથ ખો ‘‘ઇદાનિ દાનં દાતું ગન્ધમાલાદીહિ પૂજં કાતું ધમ્મં સોતું પઞ્હં પુચ્છિતું લભિસ્સામા’’તિ તેસં સોમનસ્સં હોતિ.

તસ્માતિહ થપતયો સમ્બાધો ઘરાવાસોતિ થપતયો યસ્મા તુમ્હાકં મયિ દૂરીભૂતે અનપ્પકં દોમનસ્સં, આસન્ને અનપ્પકં સોમનસ્સં હોતિ, તસ્માપિ વેદિતબ્બમેતં ‘‘સમ્બાધો ઘરાવાસો’’તિ. ઘરાવાસસ્સ હિ દોસેન તુમ્હાકં એવં હોતિ. સચે પન ઘરાવાસં પહાય પબ્બજિતા, અથ એવં વો મયા સદ્ધિંયેવ ગચ્છન્તાનઞ્ચ આગચ્છન્તાનઞ્ચ તં ન ભવેય્યાતિ ઇમમત્થં દીપેન્તો એવમાહ. તત્થ સકિઞ્ચનસપલિબોધટ્ઠેન સમ્બાધતા વેદિતબ્બા. મહાવાસે વસન્તસ્સપિ હિ સકિઞ્ચનસપલિબોધટ્ઠેન ઘરાવાસો સમ્બાધોવ. રજાપથોતિ રાગદોસમોહરજાનં આપથો, આગમનટ્ઠાનન્તિ અત્થો. અબ્ભોકાસો પબ્બજ્જાતિ પબ્બજ્જા પન અકિઞ્ચનઅપલિબોધટ્ઠેન અબ્ભોકાસો. ચતુરતનિકેપિ હિ ગબ્ભે દ્વિન્નં ભિક્ખૂનં પલ્લઙ્કેન પલ્લઙ્કં ઘટેત્વા નિસિન્નાનમ્પિ અકિઞ્ચનઅપલિબોધટ્ઠેન પબ્બજ્જા અબ્ભોકાસો નામ હોતિ. અલઞ્ચ પન વો થપતયો અપ્પમાદાયાતિ એવં સમ્બાધે ઘરાવાસે વસન્તાનં તુમ્હાકં અપ્પમાદમેવ કાતું યુત્તન્તિ અત્થો.

એકં પુરતો એકં પચ્છતો નિસીદાપેમાતિ તે કિર દ્વેપિ જના સબ્બાલઙ્કારપટિમણ્ડિતેસુ દ્વીસુ નાગેસુ તા ઇત્થિયો એવં નિસીદાપેત્વા રઞ્ઞો નાગં મજ્ઝે કત્વા ઉભોસુ પસ્સેસુ ગચ્છન્તિ, તસ્મા એવમાહંસુ. નાગોપિ રક્ખિતબ્બોતિ યથા કિઞ્ચિ વિસેવિતં ન કરોતિ, એવં રક્ખિતબ્બો હોતિ. તાપિ ભગિનિયોતિ યથા પમાદં નાપજ્જન્તિ, એવં રક્ખિતબ્બા હોન્તિ. અત્તાપીતિ સિતહસિતકથિતવિપેક્ખિતાદીનિ અકરોન્તેહિ અત્તાપિ રક્ખિતબ્બો હોતિ. (તેહિ તથા કરોન્તેહિ ન અત્તાપિ રક્ખિતબ્બો હોતિ). તથા કરોન્તો હિ ‘‘સામિદુબ્ભો એસો’’તિ નિગ્ગહેતબ્બો હોતિ. તસ્માતિહ થપતયોતિ યસ્મા તુમ્હે રાજા નિચ્ચં રાજભણ્ડં પટિચ્છાપેતિ, તસ્માપિ સમ્બાધો ઘરાવાસો રજાપથો. યસ્મા પન પંસુકૂલિકભિક્ખું એવં પટિચ્છાપેન્તો નત્થિ, તસ્મા અબ્ભોકાસો પબ્બજ્જા. એવં સબ્બત્થાપિ અલઞ્ચ પન વો થપતયો અપ્પમાદાય અપ્પમાદમેવ કરોથાતિ દસ્સેતિ.

મુત્તચાગોતિ વિસ્સટ્ઠચાગો. પયતપાણીતિ આગતાગતાનં દાનત્થાય ધોતહત્થો. વોસ્સગ્ગરતોતિ વોસ્સગ્ગસઙ્ખાતે ચાગે રતો. યાચયોગોતિ યાચિતબ્બકયુત્તો. દાનસંવિભાગરતોતિ દાનેન ચેવ અપ્પમત્તકમ્પિ કિઞ્ચિ લદ્ધા તતોપિ સંવિભાગે રતો. અપ્પટિવિભત્તન્તિ ‘‘ઇદં અમ્હાકં ભવિસ્સતિ, ઇદં ભિક્ખૂન’’ન્તિ એવં અકતવિભાગં, સબ્બં દાતબ્બમેવ હુત્વા ઠિતન્તિ અત્થો.

૭. વેળુદ્વારેય્યસુત્તવણ્ણના

૧૦૦૩. સત્તમે વેળુદ્વારન્તિ ગામદ્વારે પવેણિઆગતસ્સ વેળુગચ્છસ્સ અત્થિતાય એવંલદ્ધનામો ગામો. અત્તુપનાયિકન્તિ અત્તનિ ઉપનેતબ્બં. સમ્ફભાસેનાતિ અમન્તભાસેન. સમ્ફપ્પલાપભાસેનાતિ સમ્ફપ્પલાપસમ્ભાસેન નિરત્થકેન અઞ્ઞાણવચનેનાતિ અત્થો.

૮-૯. પઠમગિઞ્જકાવસથસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૦૪-૫. અટ્ઠમે ઞાતિકેતિ એકં તળાકં નિસ્સાય દ્વિન્નં ચૂળપિતિમહાપિતિપુત્તાનં દ્વે ગામા, તેસુ એકસ્મિં ગામકે. ગિઞ્જકાવસથેતિ ઇટ્ઠકામયે આવસથે. ઓરમ્ભાગિયાનન્તિ હેટ્ઠાભાગિયાનં, કામભવેયેવ પટિસન્ધિગ્ગાહાપકાનન્તિ અત્થો. ઓરન્તિ લદ્ધનામેહિ વા તીહિ મગ્ગેહિ પહાતબ્બાનીતિપિ ઓરમ્ભાગિયાનિ. તત્થ કામચ્છન્દો બ્યાપાદોતિ ઇમાનિ દ્વે સમાપત્તિયા વા અવિક્ખમ્ભિતાનિ મગ્ગેન વા અસમુચ્છિન્નાનિ નિબ્બત્તિવસેન ઉદ્ધં ભાગં રૂપભવં અરૂપભવં વા ગન્તું ન દેન્તિ. સક્કાયદિટ્ઠિઆદીનિ તીણિ તત્થ નિબ્બત્તમ્પિ આનેત્વા પુન ઇધેવ નિબ્બત્તાપેન્તીતિ સબ્બાનિપિ ઓરમ્ભાગિયાનેવ. અનાવત્તિધમ્મોતિ પટિસન્ધિવસેન અનાગમનસભાવો.

રાગદોસમોહાનં તનુત્તાતિ એત્થ કદાચિ ઉપ્પત્તિયા ચ પરિયુટ્ઠાનમન્દતાય ચાતિ દ્વેધાપિ તનુભાવો વેદિતબ્બો. સકદાગામિસ્સ હિ પુથુજ્જનાનં વિય અભિણ્હં રાગાદયો ન ઉપ્પજ્જન્તિ, કદાચિ કરહચિ ઉપ્પજ્જન્તિ. ઉપ્પજ્જમાના ચ ન પુથુજ્જનાનં વિય બહલબહલા ઉપ્પજ્જન્તિ, મક્ખિપત્તં વિય તનુકા ઉપ્પજ્જન્તિ. દીઘભાણકતિપિટકમહાસીવત્થેરો પનાહ – ‘‘યસ્મા સકદાગામિસ્સ પુત્તધીતરો હોન્તિ, ઓરોધા ચ હોન્તિ, તસ્મા બહલા કિલેસા. ઇદં પન ભવતનુકવસેન કથિત’’ન્તિ. તં અટ્ઠકથાયં ‘‘સોતાપન્નસ્સ સત્ત ભવે ઠપેત્વા અટ્ઠમે ભવે ભવતનુકં નત્થિ, સકદાગામિસ્સ દ્વે ભવે ઠપેત્વા પઞ્ચસુ ભવેસુ ભવતનુકં નત્થિ, અનાગામિસ્સ રૂપારૂપભવં ઠપેત્વા કામભવે ભવતનુકં નત્થિ, ખીણાસવસ્સ કિસ્મિઞ્ચિ ભવે ભવતનુકં નત્થી’’તિ વુત્તત્તા પટિક્ખિત્તં હોતિ.

ઇમં લોકન્તિ ઇમં કામાવચરલોકં સન્ધાય વુત્તં. અયઞ્હેત્થ અધિપ્પાયો – સચે હિ મનુસ્સેસુ સકદાગામિફલં પત્તો દેવેસુ નિબ્બત્તિત્વા અરહત્તં સચ્છિકરોતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. અસક્કોન્તો પન અવસ્સં મનુસ્સલોકં આગન્ત્વા સચ્છિકરોતિ. દેવેસુ સકદાગામિફલં પત્તોપિ સચે મનુસ્સેસુ નિબ્બત્તિત્વા અરહત્તં સચ્છિકરોતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. અસક્કોન્તો પન અવસ્સં દેવલોકં ગન્ત્વા સચ્છિકરોતીતિ.

વિનિપતનં વિનિપાતો, નાસ્સ વિનિપાતો ધમ્મોતિ અવિનિપાતધમ્મો, ચતૂસુ અપાયેસુ અવિનિપાતનસભાવોતિ અત્થો. નિયતોતિ ધમ્મનિયામેન નિયતો. સમ્બોધિપરાયણોતિ ઉપરિમગ્ગત્તયસઙ્ખાતા સમ્બોધિ પરં અયનં અસ્સ ગતિ પટિસરણં અવસ્સં પત્તબ્બાતિ સમ્બોધિપરાયણો. વિહેસાવેસાતિ તેસં તેસં ઞાણગતિં ઞાણૂપપત્તિં ઞાણાભિસમ્પરાયં ઓલોકેન્તસ્સ કાયકિલમથોવ એસ, આનન્દ, તથાગતસ્સાતિ દીપેતિ. ચિત્તવિહેસા પન બુદ્ધાનં નત્થિ.

ધમ્માદાસન્તિ ધમ્મમયં આદાસં. યેનાતિ યેન ધમ્માદાસેન સમન્નાગતો. ખીણાપાયદુગ્ગતિવિનિપાતોતિ ઇદં નિરયાદીનંયેવ વેવચનવસેનેવ વુત્તં. નિરયાદયો હિ વડ્ઢિસઙ્ખાતતો અયતો અપેતત્તા અપાયો, દુક્ખસ્સ ગતિ પટિસરણન્તિ. દુગ્ગતિ, દુક્કટકારિનો એત્થ વિવસા નિપતન્તીતિ વિનિપાતો. નવમં ઉત્તાનમેવ.

૧૦. તતિયગિઞ્જકાવસથસુત્તવણ્ણના

૧૦૦૬. દસમે પરોપઞ્ઞાસાતિ અતિરેકપઞ્ઞાસ. સાધિકનવુતીતિ અતિરેકનવુતિ. છાતિરેકાનીતિ છહિ અધિકાનિ. સો કિર ગામો કિઞ્ચાપિ નાતિમહા અહોસિ, અરિયસાવકા પનેત્થ બહૂ. તત્થ તત્થ અહિવાતરોગેન એકપ્પહારેનેવ ચતુવીસતિ પાણસતસહસ્સાનિ કાલમકંસુ, તેસુ અરિયસાવકા એત્તકા નામ અહેસું. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

વેળુદ્વારવગ્ગો પઠમો.

૨. રાજકારામવગ્ગો

૧. સહસ્સભિક્ખુનિસઙ્ઘસુત્તવણ્ણના

૧૦૦૭. દુતિયસ્સ પઠમે રાજકારામેતિ રઞ્ઞા કારિતત્તા એવં લદ્ધનામે આરામે, તં રઞ્ઞા પસેનદિકોસલેન કતં. પઠમબોધિયં કિર લાભગ્ગયસગ્ગપત્તં સત્થારં દિસ્વા તિત્થિયા ચિન્તયિંસુ – ‘‘સમણો ગોતમો લાભગ્ગયસગ્ગપત્તો, ન ખો પનેસ અઞ્ઞં કિઞ્ચિ સીલં વા સમાધિં વા નિસ્સાય એવં લાભગ્ગયસગ્ગપત્તો. ભૂમિસીસં પન તેન ગહિતં, સચે મયમ્પિ જેતવનસમીપે આરામં કારાપેતું સક્કુણેય્યામ, લાભગ્ગયસગ્ગપત્તા ભવેય્યામા’’તિ. તે અત્તનો અત્તનો ઉપટ્ઠાકે સમાદપેત્વા સતસહસ્સમત્તે કહાપણે લભિત્વા તે આદાય રઞ્ઞો સન્તિકં અગમંસુ. રાજા ‘‘કિં એત’’ન્તિ? પુચ્છિ. મયં જેતવનસમીપે તિત્થિયારામં કરોમ, સચે સમણો ગોતમો વા સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકા વા આગન્ત્વા વારેસ્સન્તિ, વારેતું મા અદત્થાતિ લઞ્જં અદંસુ. રાજા લઞ્જં ગહેત્વા ‘‘ગચ્છથ કારેથા’’તિ આહ.

તે ગન્ત્વા, અત્તનો ઉપટ્ઠાકેહિ દબ્બસમ્ભારે આહરાપેત્વા, થમ્ભુસ્સાપનાદીનિ કરોન્તા, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા એકકોલાહલં અકંસુ. સત્થા ગન્ધકુટિતો નિક્ખમ્મ પમુખે ઠત્વા ‘‘કે પન તે, આનન્દ, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા કેવટ્ટા મઞ્ઞે મચ્છવિલોપે’’તિ?, પુચ્છિ. તિત્થિયા, ભન્તે, જેતવનસમીપે તિત્થિયારામં કરોન્તીતિ. આનન્દ, ઇમે સાસનેન પટિવિરુદ્ધા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અફાસુવિહારં કરિસ્સન્તિ, રઞ્ઞો આરોચેત્વા વારાપેહીતિ.

થેરો ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં ગન્ત્વા રાજદ્વારે અટ્ઠાસિ. રઞ્ઞો ‘‘થેરા, દેવ, આગતા’’તિ નિવેદયિંસુ. રાજા લઞ્જસ્સ ગહિતત્તા ન નિક્ખમિ. થેરા ગન્ત્વા સત્થુ આરોચયિંસુ. સત્થા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને પેસેસિ. રાજા તેસમ્પિ દસ્સનં ન અદાસિ. તે આગન્ત્વા સત્થુ આરોચયિંસુ ‘‘ન, ભન્તે, રાજા નિક્ખન્તો’’તિ. સત્થા તઙ્ખણંયેવ બ્યાકાસિ – ‘‘અત્તનો રજ્જે ઠત્વા કાલં કાતું ન લભિસ્સતી’’તિ.

દુતિયદિવસે ચ સામંયેવ ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવારો ગન્ત્વા રાજદ્વારે અટ્ઠાસિ. રાજા ‘‘સત્થા આગતો’’તિ સુત્વા નિક્ખમિત્વા, નિવેસનં પવેસેત્વા, સારપલ્લઙ્કે નિસીદાપેત્વા, યાગુખજ્જકં અદાસિ. સત્થા પરિભુત્તયાગુખાદનીયો ‘‘યાવ ભત્તં નિટ્ઠાતિ, તાવ સત્થુ સન્તિકે નિસીદિસ્સામી’’તિ આગન્ત્વા નિસિન્નં રાજાનં ‘‘તયા, મહારાજ, ઇદં નામ કત’’ન્તિ અવત્વા, ‘‘કારણેનેવ નં સઞ્ઞાપેસ્સામી’’તિ ઇદં અતીતકારણં આહરિ – મહારાજ, પબ્બજિતે નામ અઞ્ઞમઞ્ઞં યુજ્ઝાપેતું ન વટ્ટતિ. અતીતેપિ ઇસયો અઞ્ઞમઞ્ઞં યુજ્ઝાપેત્વા સહ રટ્ઠેન રાજા સમુદ્દં પવિટ્ઠોતિ. કદા ભગવાતિ?

અતીતે, મહારાજ, ભરુરટ્ઠે ભરુરાજા નામ રજ્જં કારેતિ. પઞ્ચસતા પઞ્ચસતા દ્વે ઇસિગણા પબ્બતપાદતો લોણમ્બિલસેવનત્થાય ભરુનગરં ગન્ત્વા નગરસ્સ અવિદૂરે દ્વે રુક્ખા અત્થિ, પઠમં આગતો ઇસિગણો એકસ્સ રુક્ખસ્સ મૂલે નિસીદિ, પચ્છાગતોપિ એકસ્સાતિ. તે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા પબ્બતપાદં એવ અગમંસુ. તે પુન આગચ્છન્તાપિ અત્તનો રુક્ખમૂલેયેવ નિસીદન્તિ. અદ્ધાને ગચ્છન્તે એકો રુક્ખો સુક્ખિ, તસ્મિં સુક્ખે આગતા તાપસા ‘‘અયં રુક્ખો મહા, અમ્હાકમ્પિ તેસમ્પિ પહોસ્સતી’’તિ ઇતરેસં રુક્ખમૂલસ્સ એકપદેસે નિસીદિંસુ. તે પચ્છા આગચ્છન્તા રુક્ખમૂલં અપવિસિત્વા બહિ ઠિતાવ ‘‘કસ્મા તુમ્હે એત્થ નિસીદથા’’તિ આહંસુ. આચરિયા અમ્હાકં રુક્ખો સુક્ખો, અયં રુક્ખો મહા, તુમ્હેપિ પવિસથ, તુમ્હાકમ્પિ અમ્હાકમ્પિ પહોસ્સતીતિ. તે ‘‘ન મયં પવિસામ, નિક્ખમથ તુમ્હે’’તિ કથં વડ્ઢેત્વા ‘‘ન તુમ્હે અત્તનોવ મનેન નિક્ખમિસ્સથા’’તિ હત્થાદીસુ ગહેત્વા નિક્કડ્ઢિંસુ. તે ‘‘હોતુ સિક્ખાપેસ્સામ ને’’તિ ઇદ્ધિયા સોવણ્ણમયાનિ દ્વે ચક્કાનિ રજતમયઞ્ચ અક્ખં માપેત્વા પવટ્ટેન્તા રાજદ્વારં અગમિંસુ. રઞ્ઞો ‘‘એવરૂપં, દેવ, તાપસા પણ્ણાકારં ગહેત્વા ઠિતા’’તિ નિવેદયિંસુ. રાજા તુટ્ઠો ‘‘પક્કોસથા’’તિ તે પક્કોસાપેત્વા ‘‘મહાકમ્મં તુમ્હેહિ કતં, અત્થિ વો કિઞ્ચિ મયા કત્તબ્બ’’ન્તિ આહ. આમ, મહારાજ, અમ્હાકં નિસિન્નટ્ઠાનં એકરુક્ખમૂલં અત્થિ, તં અઞ્ઞેહિ ઇસીહિ ગહિતં, તં નો દાપેહીતિ. રાજા પુરિસે પેસેત્વા તાપસે નિક્કડ્ઢાપેસિ.

તે બહિ ઠિતા ‘‘કિં નુ ખો દત્વા લભિંસૂ’’તિ ઓલોકયમાના ‘‘ઇદં નામા’’તિ દિસ્વા ‘‘મયમ્પિ લઞ્જં દત્વા પુન ગણ્હિસ્સામા’’તિ ઇદ્ધિયા સોવણ્ણમયં રથપઞ્જરં માપેત્વા આદાય અગમંસુ. રાજા દિસ્વા તુટ્ઠો – ‘‘કિં, ભન્તે, કાતબ્બ’’ન્તિ?, આહ. મહારાજ અમ્હાકં રુક્ખમૂલે અઞ્ઞો ઇસિગણો નિસિન્નો, તં નો રુક્ખમૂલં દાપેહીતિ. રાજા પુરિસે પેસેત્વા તે નિક્કડ્ઢાપેસિ. તાપસા અઞ્ઞમઞ્ઞં કલહં કત્વા, ‘‘અનનુચ્છવિકં અમ્હેહિ કત’’ન્તિ વિપ્પટિસારિનો હુત્વા પબ્બતપાદમેવ અગમંસુ. તતો દેવતા ‘‘અયં રાજા દ્વિન્નં ઇસિગણાનં હત્થતો લઞ્જં ગહેત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં કલહં કારાપેસી’’તિ કુજ્ઝિત્વા મહાસમુદ્દં ઉબ્બટ્ટેત્વા તસ્સ રઞ્ઞો વિજિતં યોજનસહસ્સમત્તટ્ઠાનં સમુદ્દમેવ અકંસૂતિ.

‘‘ઇસીનમન્તરં કત્વા, ભરુરાજાતિ મે સુતં;

ઉચ્છિન્નો સહ રટ્ઠેહિ, સ રાજા વિભવઙ્ગતો’’તિ. (જા. ૧.૨.૧૨૫) –

એવં ભગવતા ઇમસ્મિં અતીતે દસ્સિતે યસ્મા બુદ્ધાનં નામ કથા ઓકપ્પનિયા હોતિ, ‘‘તસ્મા રાજા અત્તનો કિરિયં સલ્લક્ખેત્વા અનુપધારેત્વા મયા અકત્તબ્બં કમ્મં કત’’ન્તિ ‘‘ગચ્છથ, ભણે, તિત્થિયે નિક્કડ્ઢથા’’તિ નિક્કડ્ઢાપેત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘મયા કારિતો વિહારો નામ નત્થિ, તસ્મિંયેવ ઠાને વિહારં કારેસ્સામી’’તિ તેસં દબ્બસમ્ભારેપિ અદત્વા વિહારં કારેસિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં.

૨-૩. બ્રાહ્મણસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૦૮-૯. દુતિયે ઉદયગામિનિન્તિ અત્તનો સમયે વડ્ઢિગામિનિં. મરણં આગમેય્યાસીતિ મરણં ઇચ્છેય્યાસિ, પત્થેય્યાસિ વા. તતિયં ઉત્તાનમેવ.

૪. દુગ્ગતિભયસુત્તવણ્ણના

૧૦૧૦. ચતુત્થે સબ્બદુગ્ગતિભયં સમતિક્કન્તોતિ મનુસ્સદોભગ્ગં પટિક્ખિત્તં.

૫. દુગ્ગતિવિનિપાતભયસુત્તવણ્ણના

૧૦૧૧. પઞ્ચમે સબ્બદુગ્ગતિવિનિપાતભયં સમતિક્કન્તોતિ મનુસ્સદોભગ્ગેન સદ્ધિં ચત્તારો અપાયા પટિક્ખિત્તા.

૬. પઠમમિત્તામચ્ચસુત્તવણ્ણના

૧૦૧૨. છટ્ઠે મિત્તાતિ અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ગેહે આમિસપરિભોગવસેન વોહારમિત્તા. અમચ્ચાતિ આમન્તનપટિમન્તનઇરિયાપથાદીસુ એકતો પવત્તકિચ્ચા. ઞાતીતિ સસ્સુસસુરપક્ખિકા. સાલોહિતાતિ સમાનલોહિતા ભાતિભગિનિમાતુલાદયો.

૭. દુતિયમિત્તામચ્ચસુત્તવણ્ણના

૧૦૧૩. સત્તમે અઞ્ઞથત્તં નામ પસાદઞ્ઞથત્તં ભાવઞ્ઞથત્તં ગતિઅઞ્ઞથત્તં લક્ખણઞ્ઞથત્તં વિપરિણામઞ્ઞથત્તન્તિ અનેકવિધં. તત્થ મહાભૂતેસુ ભાવઞ્ઞથત્તં અધિપ્પેતં. સુવણ્ણાદિભાવેન હિ ઘનસણ્ઠિતાય પથવિધાતુયા વિલીયિત્વા ઉદકભાવં આપજ્જમાનાય પુરિમભાવો વિગચ્છતિ, ભાવઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ. લક્ખણં પન ન વિગચ્છતિ, કક્ખળલક્ખણાવ હોતિ. ઉચ્છુરસાદિભાવેન ચ યૂસાકારસણ્ઠિતાય આપોધાતુયા સુસ્સિત્વા ઘનપથવિભાવં આપજ્જમાનાય પુરિમભાવો વિગચ્છતિ, ભાવઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ. લક્ખણં પન ન વિગચ્છતિ, આબન્ધનલક્ખણાવ હોતિ. તત્રિદં અઞ્ઞથત્તન્તિ એત્થ પન ગતિઅઞ્ઞથત્તં અધિપ્પેતં, તઞ્હિ અરિયસાવકસ્સ નત્થિ. પસાદઞ્ઞથત્તમ્પિ નત્થિયેવ, ઇધ પન પસાદફલં પકાસેતું ગતિઅઞ્ઞથત્તમેવ દસ્સિતં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

રાજકારામવગ્ગો દુતિયો.

૩. સરણાનિવગ્ગો

૧-૨. પઠમમહાનામસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૧૭-૧૮. તતિયસ્સ પઠમે ઇદ્ધન્તિ તેલમધુફાણિતાદીહિ સમિદ્ધં. ફીતન્તિ હત્થૂપગસીસૂપગગીવૂપગાદિઅલઙ્કારવસેન સુપુપ્ફિતં. આકિણ્ણમનુસ્સન્તિ નિરન્તરમનુસ્સં. સમ્બાધબ્યૂહન્તિ બ્યૂહા વુચ્ચન્તિ અવિનિબ્બિદ્ધરચ્છાયો, યા પવિટ્ઠમગ્ગેનેવ નિગ્ગચ્છન્તિ, તા સમ્બાધા બ્યૂહા બહુકા એત્થાતિ સમ્બાધબ્યૂહં. ઇમિનાપિ નગરસ્સ ઘનવાસમેવ દીપેતિ. ભન્તેનાતિ ઇતો ચિતો ચ પરિબ્ભમન્તેન ઉદ્ધતચારિના. દુતિયં ઉત્તાનમેવ.

૩. ગોધસક્કસુત્તવણ્ણના

૧૦૧૯. તતિયે ભગવાવ એતં જાનેય્ય એતેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતં વા અસમન્નાગતં વાતિ ઇદં સો સક્કો તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતસ્સ પુગ્ગલસ્સ સોતાપન્નભાવં, ચતૂહિ વા ધમ્મેહિ સમન્નાગતસ્સ સોતાપન્નભાવં ભગવાવ જાનાતીતિ અધિપ્પાયેન આહ.

કોચિદેવ ધમ્મસમુપ્પાદો ઉપ્પજ્જેય્યાતિ કિઞ્ચિદેવ કારણં ઉપ્પજ્જેય્ય. એકતો અસ્સ ભગવા, એકતો ભિક્ખુસઙ્ઘોતિ યસ્મિં કારણે ઉપ્પન્ને ભગવા ભિક્ખુસઙ્ઘેન નાનાલદ્ધિકો હુત્વા એકં વાદં વદન્તો એકતો અસ્સ, ભિક્ખુસઙ્ઘોપિ એકં વદન્તો એકતોતિ અત્થો. તેનેવાહન્તિ યં વાદં તુમ્હે વદેથ, તમેવાહં ગણ્હેય્યન્તિ. નનુ ચ અરિયસાવકસ્સ રતનત્તયે પસાદનાનત્તં નત્થિ, અથ કસ્મા એસ એવમાહાતિ? ભગવતો સબ્બઞ્ઞુતાય. એવઞ્હિસ્સ હોતિ ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘો અત્તનો અસબ્બઞ્ઞુતાય અજાનિત્વાપિ કથેય્ય, સત્થુ પન અઞ્ઞાણં નામ નત્થી’’તિ. તસ્મા એવમાહ. અઞ્ઞત્ર કલ્યાણા અઞ્ઞત્ર કુસલાતિ કલ્યાણમેવ કુસલમેવ વદામિ, ન કલ્યાણકુસલવિમુત્તન્તિ. અપિચસ્સ અનવજ્જનદોસો એસોતિ.

૪. પઠમસરણાનિસક્કસુત્તવણ્ણના

૧૦૨૦. ચતુત્થે ઇધ મહાનામ એકચ્ચો પુગ્ગલોતિ ઇદં ન કેવલં સરણાનિ એવ અપાયતો મુત્તો, ઇમેપિ પુગ્ગલા મુત્તાતિ દસ્સેતું આરદ્ધં. મત્તસો નિજ્ઝાનં ખમન્તીતિ પમાણેન ચ ઓલોકનં ખમન્તિ. ઇમિના ધમ્માનુસારિમગ્ગટ્ઠપુગ્ગલં દસ્સેતિ. અગન્તા નિરયન્તિ મગ્ગટ્ઠપુગ્ગલો હિ અપાયતો પરિમુત્તોતિ વા પરિમુચ્ચિસ્સતીતિ વા વત્તું ન વટ્ટતિ, પરિમુચ્ચતીતિ પન વત્તું વટ્ટતિ. યસ્મા ચ પરિમુચ્ચતિ, તસ્મા ગન્તા નામ ન હોતીતિ, ‘‘અગન્તા’’તિ વુત્તો, ન ગચ્છતીતિ અત્થો. સદ્ધામત્તં પેમમત્તન્તિ ઇમિના સદ્ધાનુસારિમગ્ગટ્ઠપુગ્ગલં દસ્સેતિ. મહાસાલાતિ સમીપે ઠિતેવ ચત્તારો મહાસારરુક્ખે દસ્સેન્તો આહ. મરણકાલે સિક્ખં સમાદિયીતિ મરણસમયે તીસુ સિક્ખાસુ પરિપૂરકારી અહોસીતિ દસ્સેતિ.

૫. દુતિયસરણાનિસક્કસુત્તવણ્ણના

૧૦૨૧. પઞ્ચમે દુક્ખેત્તન્તિ વિસમખેત્તં. દુબ્ભૂમન્તિ ઊસરભૂમિં લોણૂપહતં. ખણ્ડાનીતિ પરિભિન્નાનિ. પૂતીનીતિ ઉદકેન તેમેત્વા પૂતિભાવં આપન્નાનિ. વાતાતપહતાનીતિ વાતાતપેન હતત્તા નિરોજભાવં ગતાનિ. અસારાદાનીતિ અનાદિન્નસારાનિ અગહિતસારાનિ. અસુખસયિતાનીતિ ન કોટ્ઠાદીસુ પક્ખિપિત્વા સુટ્ઠુ ઠપિતાનિ. સુખસયિતાનીતિ ઠપિતટ્ઠાનતો ચત્તારો માસે અચલિતાનિ.

૬. પઠમઅનાથપિણ્ડિકસુત્તવણ્ણના

૧૦૨૨. છટ્ઠે ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યાતિ ખણેન વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય. મિચ્છાઞાણેનાતિ મિચ્છાપચ્ચવેક્ખણેન મિચ્છાવિમુત્તિયાતિ અનિય્યાનિકવિમુત્તિયા. તસ્મા સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચાતિ ગાથા વુત્તત્થા એવ. યત્ર હિ નામાતિ યો નામ.

૭. દુતિયઅનાથપિણ્ડિકસુત્તવણ્ણના

૧૦૨૩. સત્તમે સમ્પરાયિકં મરણભયન્તિ સમ્પરાયહેતુકં મરણભયં ગિહિસામીચિકાનીતિ ગિહીનં અનુચ્છવિકાનિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

સરણાનિવગ્ગો તતિયો.

૪. પુઞ્ઞાભિસન્દવગ્ગો

૧. પઠમપુઞ્ઞાભિસન્દસુત્તવણ્ણના

૧૦૨૭. ચતુત્થસ્સ પઠમે પુઞ્ઞાભિસન્દા કુસલાભિસન્દાતિ પુઞ્ઞનદિયો કુસલનદિયો. સુખસ્સાહારાતિ સુખસ્સ પચ્ચયા.

૪. પઠમદેવપદસુત્તવણ્ણના

૧૦૩૦. ચતુત્થે દેવપદાનીતિ દેવાનં ઞાણેન, દેવસ્સ વા ઞાણેન અક્કન્તપદાનિ. વિસુદ્ધિયાતિ વિસુજ્ઝનત્થાય. પરિયોદપનાયાતિ પુરિયોદપનત્થાય જોતનત્થાય. ઇમસ્મિં સુત્તે ચત્તારોપિ ફલટ્ઠપુગ્ગલા વિસુદ્ધટ્ઠેન દેવા નામ જાતા.

૮. વસ્સસુત્તવણ્ણના

૧૦૩૪. અટ્ઠમે પારંગન્ત્વાતિ પારં વુચ્ચતિ નિબ્બાનં, તં પત્વાતિ અત્થો. આસવાનં ખયાય સંવત્તન્તીતિ ન પઠમં નિબ્બાનં ગન્ત્વા પચ્છા સંવત્તન્તિ, ગચ્છમાના એવ સંવત્તન્તિ. દેસના પન એવં કતા.

૧૦. નન્દિયસક્કસુત્તવણ્ણના

૧૦૩૬. દસમે દિવા પવિવેકાય રત્તિં પટિસલ્લાનાયાતિ દિવા પવિવેકત્થાય રત્તિં પટિસલ્લાનત્થાય. ધમ્મા ન પાતુભવન્તીતિ સમથવિપસ્સના ધમ્મા ન ઉપ્પજ્જન્તિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

પુઞ્ઞાભિસન્દવગ્ગો ચતુત્થો.

૫. સગાથકપુઞ્ઞાભિસન્દવગ્ગો

૧. પઠમઅભિઅસન્દસુત્તવણ્ણના

૧૦૩૭. પઞ્ચમસ્સ પઠમે અસઙ્ખ્યેય્યોતિ આળ્હકગણનાય અસઙ્ખ્યેય્યો, યોજનવસેન પનસ્સ સઙ્ખ્યા અત્થિ. બહુભેરવન્તિ સવિઞ્ઞાણકઅવિઞ્ઞાણકાનં ભેરવારમ્મણાનં વસેન બહુભેરવં. પુથૂતિ બહુ. સવન્તીતિ સન્દમાના. ઉપયન્તીતિ ઉપગચ્છન્તિ.

૨. દુતિયઅભિસન્દસુત્તવણ્ણના

૧૦૩૮. દુતિયે યત્થિમા મહાનદિયો સંસન્દન્તિ સમેન્તીતિ યસ્મિં સંભજ્જે એતા મહાનદિયો એકીભવન્તિ, નિરન્તરા ભવન્તીતિ અત્થો.

૩. તતિયઅભિસન્દસુત્તવણ્ણના

૧૦૩૯. તતિયે પુઞ્ઞકામોતિ પુઞ્ઞત્થિકો. કુસલે પતિટ્ઠિતોતિ મગ્ગકુસલે પતિટ્ઠિતો. ભાવેતિ મગ્ગં અમતસ્સ પત્તિયાતિ નિબ્બાનસ્સ પાપુણનત્થં અરહત્તમગ્ગં ભાવેતિ. ધમ્મસારાધિગમોતિ ધમ્મસારો વુચ્ચતિ અરિયફલં ધમ્મસારો, અધિગમો અસ્સાતિ ધમ્મસારાધિગમો, અધિગતફલોતિ અત્થો. ખયે રતોતિ કિલેસક્ખયે રતો.

૪. પઠમમહદ્ધનસુત્તવણ્ણના

૧૦૪૦. ચતુત્થે અડ્ઢો મહદ્ધનોતિ સત્તવિધેન અરિયધનેન અડ્ઢો ચેવ મહદ્ધનો ચ. તેનેવ ભોગેન મહાભોગો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

સગાથકપુઞ્ઞાભિસન્દવગ્ગો પઞ્ચમો.

૬. સપ્પઞ્ઞવગ્ગો

૨. વસ્સંવુત્તસુત્તવણ્ણના

૧૦૪૮. છટ્ઠસ્સ દુતિયે અયમધિપ્પાયો – સોતાપન્નો ભિક્ખુ એત્તકેન વોસાનં અનાપજ્જિત્વા તાનેવ ઇન્દ્રિયબલબોજ્ઝઙ્ગાનિ સમોધાનેત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા સકદાગામિમગ્ગં પાપુણિસ્સતિ, સકદાગામી અનાગામિમગ્ગં, અનાગામી અરહત્તમગ્ગન્તિ ઇમમત્થં સન્ધાય ભગવતા ઇમસ્મિં સુત્તે સાસને તન્તિ પવેણી કથિતાતિ.

૩. ધમ્મદિન્નસુત્તવણ્ણના

૧૦૪૯. તતિયે ધમ્મદિન્નોતિ સત્તસુ જનેસુ એકો. બુદ્ધકાલસ્મિઞ્હિ ધમ્મદિન્નો ઉપાસકો, વિસાખો ઉપાસકો, ઉગ્ગો ગહપતિ, ચિત્તો ગહપતિ, હત્થકો આળવકો, ચૂળઅનાથપિણ્ડિકો, મહાઅનાથપિણ્ડિકોતિ ઇમે સત્ત જના પઞ્ચસતઉપાસકપરિવારા અહેસું. એતેસુ એસ અઞ્ઞતરો.

ગમ્ભીરાતિ ધમ્મગમ્ભીરા સલ્લસુત્તાદયો. ગમ્ભીરત્થાતિ અત્થગમ્ભીરા ચેતનાસુત્તન્તાદયો. લોકુત્તરાતિ લોકુત્તરત્થદીપકા અસઙ્ખતસંયુત્તાદયો. સુઞ્ઞતપ્પટિસંયુત્તાતિ સત્તસુઞ્ઞતાદીપકા ખજ્જનિકસુત્તન્તાદયો. ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સામાતિ પટિલભિત્વા વિહરિસ્સામ. એવઞ્હિ વો, ધમ્મદિન્ન, સિક્ખિતબ્બન્તિ એવં તુમ્હેહિ ચન્દોપમપટિપદં રથવિનીતપટિપદં મોનેય્યપટિપદં મહાઅરિયવંસપટિપદં પૂરેન્તેહિ સિક્ખિતબ્બં. ઇતિ સત્થા ઇમેસં ઉપાસકાનં અસય્હભારં આરોપેસિ. કસ્મા? એતે કિર ન અત્તનો ભૂમિયં ઠત્વા ઓવાદં યાચિંસુ, અવિસેસેન પન સબ્બભારં ઉક્ખિપિતું સમત્થા વિય ‘‘ઓવદતુ નો, ભન્તે, ભગવા’’તિ યાચિંસુ. તેન તેસં સત્થા અસય્હભારં આરોપેન્તો એવમાહ. ન ખો નેતન્તિ ન ખો એતં. નકારો પનેત્થ બ્યઞ્જનસન્ધિમત્તમેવાતિ વેદિતબ્બો. તસ્માતિ યસ્મા ઇદાનિ અત્તનો ભૂમિયં ઠત્વા ઓવાદં યાચથ, તસ્મા.

૪. ગિલાનસુત્તવણ્ણના

૧૦૫૦. ચતુત્થે ન ખો પનેતન્તિ ન ખો અમ્હેહિ એતં. સપ્પઞ્ઞો ઉપાસકોતિ સોતાપન્નો અધિપ્પેતો. અસ્સાસનીયેહિ ધમ્મેહીતિ અસ્સાસકરેહિ ધમ્મેહિ. અસ્સાસતાયસ્માતિ અસ્સાસતુ આયસ્મા. મારિસોતિ મરણપટિબદ્ધો. મરણધમ્મોતિ મરણસભાવો. અધિમોચેહીતિ ઠપેહિ. અધિમોચિતન્તિ ઠપિતં. એવં વિમુત્તચિત્તસ્સાતિ એવં અરહત્તફલવિમુત્તિયા વિમુત્તચિત્તસ્સ. યદિદં વિમુત્તિયા વિમુત્તન્તિ યં ઇદં વિમુત્તિં આરબ્ભ વિમુત્તિયા નાનાકરણં વત્તબ્બં સિયા, ન તં વદામિ. ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ હિ ચેતિયઙ્ગણબોધિયઙ્ગણવત્તેસુ ચેવ અસીતિક્ખન્ધકવત્તેસુ ચાતિ આગમનીયગુણેસુ પમાણં નામ નત્થિ, પટિવિદ્ધે પન મગ્ગે વા ફલે વા ઉપાસકાનઞ્ચ ભિક્ખૂનઞ્ચ નાનાકરણં નત્થિ.

૯. પઞ્ઞાપટિલાભસુત્તવણ્ણના

૧૦૫૫. નવમે પઞ્ઞાપટિલાભાય સંવત્તન્તીતિ એત્થ સત્ત સેક્ખા પઞ્ઞં પટિલભન્તિ નામ, ખીણાસવો પટિલદ્ધપઞ્ઞો નામાતિ વેદિતબ્બો. પરતો પઞ્ઞાબુદ્ધિયાતિઆદીસુપિ એસેવ નયો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

સપ્પઞ્ઞવગ્ગો છટ્ઠો.

૭. મહાપઞ્ઞવગ્ગો

૧. મહાપઞ્ઞાસુત્તવણ્ણના

૧૦૫૮. સત્તમે મહાપઞ્ઞતાય સંવત્તન્તીતિઆદીસુ ‘‘મહન્તે અત્થે પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા’’તિઆદિના પટિસમ્ભિદાયં (પટિ. મ. ૨.૪) વુત્તનયેનેવ સબ્બત્થ સબ્બપદેસુ અત્થો વેદિતબ્બો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

સોતાપત્તિસંયુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.