૨. દુતિયવગ્ગો

૧-૨. ઇચ્છાનઙ્ગલસુત્તાદિવણ્ણના

૯૮૭-૯૮૮. દુતિયવગ્ગસ્સ પઠમે એવં બ્યાકરેય્યાથાતિ કસ્મા અત્તનો વિહારસમાપત્તિં આચિક્ખતિ? ઉપારમ્ભમોચનત્થં. સચે હિ તે ‘‘ન જાનામા’’તિ વદેય્યું, અથ નેસં તિત્થિયા ‘‘તુમ્હે ‘અસુકસમાપત્તિયા નામ નો સત્થા તેમાસં વિહાસી’તિપિ ન જાનાથ, અથ કસ્મા નં ઉપટ્ઠહન્તા વિહરથા’’તિ ઉપારમ્ભં આરોપેય્યું, તતો મોચનત્થં એવમાહ.

અથ કસ્મા યથા અઞ્ઞત્થ ‘‘સતોવ અસ્સસતિ, દીઘં વા અસ્સસન્તો’’તિ (દી. નિ. ૨.૩૭૪; મ. નિ. ૧.૧૦૭; સં. નિ. ૫.૯૭૭) એવ-વાકારો વુત્તો. એવં ઇધ ન વુત્તોતિ? એકન્તસન્તત્તા. અઞ્ઞેસઞ્હિ અસ્સાસો વા પાકટો હોતિ પસ્સાસો વા, ભગવતો ઉભયમ્પેતં પાકટમેવ નિચ્ચં ઉપટ્ઠિતસ્સતિતાયાતિ એકન્તસન્તત્તા ન વુત્તો. અથ ‘‘સિક્ખામી’’તિ અવત્વા કસ્મા ‘‘અસ્સસામી’’તિ એત્તકમેવ વુત્તન્તિ? સિક્ખિતબ્બાભાવા. સત્ત હિ સેખા સિક્ખિતબ્બભાવા સેખા નામ, ખીણાસવા સિક્ખિતબ્બાભાવા અસેખા નામ, તથાગતા અસિક્ખિતબ્બા અસેક્ખા નામ નત્થિ તેસં સિક્ખિતબ્બકિચ્ચન્તિ સિક્ખિતબ્બાભાવા ન વુત્તં. દુતિયં ઉત્તાનમેવ.

૩-૧૦. પઠમઆનન્દસુત્તાદિવણ્ણના

૯૮૯-૯૯૬. તતિયે પવિચિનતીતિ અનિચ્ચાદિવસેન પવિચિનતિ. ઇતરં પદદ્વયં એતસ્સેવ વેવચનં. નિરામિસાતિ નિક્કિલેસા કાયિકચેતસિકદરથપટિપસ્સદ્ધિયા કાયોપિ ચિત્તમ્પિ પસ્સમ્ભતિ. સમાધિયતીતિ સમ્મા ઠપિયતિ, અપ્પનાચિત્તં વિય હોતિ. અજ્ઝુપેક્ખિતા હોતીતિ સહજાતઅજ્ઝુપેક્ખનાય અજ્ઝુપેક્ખિતા હોતિ.

એવં ચુદ્દસવિધેન કાયપરિગ્ગાહકસ્સ ભિક્ખુનો તસ્મિં કાયે સતિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, તાય સતિયા સમ્પયુત્તઞાણં ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, તંસમ્પયુત્તમેવ કાયિકચેતસિકવીરિયં વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, પીતિપસ્સદ્ધિચિત્તેકગ્ગતા પીતિપસ્સદ્ધિસમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગા, ઇમેસં છન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં અનોસક્કનઅનતિવત્તનસઙ્ખાતો મજ્ઝત્તાકારો ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. યથેવ હિ સમપ્પવત્તેસુ અસ્સેસુ સારથિનો ‘‘અયં ઓલીયતી’’તિ તુદનં વા, ‘‘અયં અતિધાવતી’’તિ આકડ્ઢનં વા નત્થિ, કેવલં એવં પસ્સમાનસ્સ ઠિતાકારોવ હોતિ, એવમેવ ઇમેસં છન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં અનોસક્કનઅનતિવત્તનસઙ્ખાતો મજ્ઝત્તાકારો ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો નામ હોતિ. એત્તાવતા કિં કથિતં? એકચિત્તક્ખણિકા નાનાસરસલક્ખણા વિપસ્સનાબોજ્ઝઙ્ગા નામ કથિતા.

વિવેકનિસ્સિતન્તિઆદીનિ વુત્તત્થાનેવ. એત્થ પન સોળસક્ખત્તુકા આનાપાનસ્સતિ મિસ્સકા કથિતા, આનાપાનમૂલકા સતિપટ્ઠાના પુબ્બભાગા, તેસં મૂલભૂતા આનાપાનસ્સતિ પુબ્બભાગા. બોજ્ઝઙ્ગમૂલકા સતિપટ્ઠાના પુબ્બભાગા, તેપિ બોજ્ઝઙ્ગા પુબ્બભાગાવ. વિજ્જાવિમુત્તિપૂરકા પન બોજ્ઝઙ્ગા નિબ્બત્તિતલોકુત્તરા, વિજ્જાવિમુત્તિયો અરિયફલસમ્પયુત્તા. વિજ્જા વા ચતુત્થમગ્ગસમ્પયુત્તા, વિમુત્તિ ફલસમ્પયુત્તાતિ. ચતુત્થપઞ્ચમછટ્ઠાનિપિ ઇમિનાવ સમાનપરિચ્છેદાનિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

આનાપાનસંયુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.