૪. જાણુસ્સોણિબ્રાહ્મણસુત્તવણ્ણના

૪. ચતુત્થે સબ્બસેતેન વળવાભિરથેનાતિ સકલસેતેન ચતૂહિ વળવાહિ યુત્તરથેન. સો કિર સબ્બો સચક્કપઞ્જરકુબ્બરો રજતપરિક્ખિત્તો હોતિ. રથો ચ નામેસ દુવિધો હોતિ – યોધરથો, અલઙ્કારરથોતિ. તત્થ યોધરથો ચતુરસ્સસણ્ઠાનો હોતિ નાતિમહા દ્વિન્નં તિણ્ણં વા જનાનં ગહણસમત્થો. અલઙ્કારરથો મહા હોતિ દીઘતો દીઘો પુથુલતો પુથુલો ચ, તત્થ છત્તગ્ગાહકો વાલબીજનિગ્ગાહકો તાલવણ્ટગ્ગાહકોતિ એવં અટ્ઠ વા દસ વા સુખેનેવ ઠાતું વા નિસીદિતું વા નિપજ્જિતું વા સક્કોન્તિ. અયમ્પિ અલઙ્કારરથોયેવ.

સેતા સુદં અસ્સાતિ તા વળવા પકતિયા સેતવણ્ણાવ. સેતાલઙ્કારાતિ પસાધનં તાસં રજતમયં અહોસિ. સેતો રથોતિ રથોપિ વુત્તનયેનેવ રજતપરિક્ખિત્તત્તા તત્થ તત્થ દન્તકમ્મખચિતત્તા ચ સેતોવ. સેતપરિવારોતિ યથા અઞ્ઞે રથા સીહચમ્મપરિવારાપિ હોન્તિ, બ્યગ્ઘચમ્મપરિવારાપિ પણ્ડુકમ્બલપરિવારાપિ હોન્તિ, ન એવં એસ. એસ પન ઘનદુકૂલેન પરિવારિતો અહોસિ. સેતા રસ્મિયોતિ રસ્મિયોપિ રજતપનાળિસુપરિક્ખિત્તા. સેતા પતોદલટ્ઠીતિ પતોદલટ્ઠિપિ રજતપરિક્ખિત્તા.

સેતં છત્તન્તિ રથમજ્ઝે ઉસ્સાપિતછત્તમ્પિ સેતમેવ અહોસિ. સેતં ઉણ્હીસન્તિ અટ્ઠઙ્ગુલવિત્થારો રજતમયો ઉણ્હીસપટ્ટો સેતો. સેતાનિ વત્થાનીતિ વત્થાનિપિ સેતાનિ ફેણપુઞ્જવણ્ણાનિ. તેસુ નિવાસનં પઞ્ચસતગ્ઘનકં, ઉત્તરાસઙ્ગો સહસ્સગ્ઘનકો. સેતા ઉપાહનાતિ ઉપાહના નામ મગ્ગારુળ્હસ્સ વા હોન્તિ અટવિં વા પવિસન્તસ્સ. અયં પન રથં અભિરુળ્હો, તેનસ્સ તદનુચ્છવિકો રજતપટિસેવિતો પાદાલઙ્કારો નામ એસ એવં વુત્તોતિ વેદિતબ્બો. સેતાય સુદં વાલબીજનિયાતિ ફલિકમયદણ્ડાય સેતચમરવાલબીજનિયા. ન કેવલઞ્ચ એત્તકમેવસ્સ સેતં અહોસિ, સો પન બ્રાહ્મણો સેતવિલેપનં વિલિમ્પિ, સેતમાલં પિળન્ધિ, દસસુ અઙ્ગુલીસુ અઙ્ગુલિમુદ્દિકા કણ્ણેસુ કુણ્ડલાનીતિ એવમાદિ અલઙ્કારોપિસ્સ રજતમયોવ અહોસિ. પરિવારબ્રાહ્મણાપિસ્સ દસસહસ્સમત્તા તથેવ સેતવત્થવિલેપનમાલાલઙ્કારા અહેસું.

યં પનેતં સાવત્થિયા નિય્યાયન્તન્તિ વુત્તં, તત્રાયં નિય્યાયનવિભાવના – સો કિર છન્નં છન્નં માસાનં એકવારં નગરં પદક્ખિણં કરોતિ – ‘‘ઇતો એત્તકેહિ દિવસેહિ નગરં પદક્ખિણં કરિસ્સતી’’તિ પુરેતરમેવ ઘોસના કયિરતિ. તં સુત્વા યે નગરતો ન પક્કન્તા, તે ન પક્કમન્તિ. યેપિ પક્કન્તા, તેપિ ‘‘પુઞ્ઞવતો સિરિસમ્પત્તિં પસ્સિસ્સામા’’તિ આગચ્છન્તિ. યં દિવસં બ્રાહ્મણો નગરં અનુવિચરતિ, તદા પાતોવ નગરવીથિયો સમ્મજ્જિત્વા વાલિકં ઓકિરિત્વા લાજપઞ્ચમેહિ પુપ્ફેહિ વિપ્પકિરિત્વા પુણ્ણઘટે ઠપેત્વા કદલિયો ચ ધજે ચ ઉસ્સાપેત્વા સકલનગરં ધૂપિતવાસિતં કરોન્તિ.

બ્રાહ્મણો પાતોવ સીસં ન્હાયિત્વા પુરેભત્તં ભુઞ્જિત્વા વુત્તનયેનેવ સેતવત્થાદીહિ અત્તાનં અલઙ્કરિત્વા પાસાદા ઓરુય્હ રથં અભિરુહતિ. અથ નં તે બ્રાહ્મણા સબ્બસેતવત્થવિલેપનમાલાલઙ્કારા સેતચ્છત્તાનિ ગહેત્વા પરિવારેન્તિ. તતો મહાજનસ્સ સન્નિપાતત્થં પઠમંયેવ તરુણદારકાનં ફલાફલાનિ વિકિરન્તિ, તદનન્તરં માસકરૂપાદીનિ, તદનન્તરં કહાપણે વિકિરન્તિ. મહાજનો સન્નિપતતિ, ઉક્કુટ્ઠિયો ચેવ ચેલુક્ખેપા ચ વત્તન્તિ. અથ બ્રાહ્મણો મઙ્ગલિકસોવત્થિકાદીસુ મઙ્ગલાનિ ચેવ સુવત્થિયો ચ કરોન્તેસુ મહાસમ્પત્તિયા નગરં અનુવિચરતિ. પુઞ્ઞવન્તા મનુસ્સા એકભૂમિકાદિપાસાદે આરુય્હ સુકપત્તસદિસાનિ વાતપાનકવાટાનિ વિવરિત્વા ઓલોકેન્તિ. બ્રાહ્મણોપિ અત્તનો યસસિરિસમ્પત્તિયા નગરં અજ્ઝોત્થરન્તો વિય દક્ખિણદ્વારાભિમુખો હોતિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં.

તમેનં જનો દિસ્વાતિ મહાજનો તં રથં દિસ્વા. બ્રહ્મન્તિ સેટ્ઠાધિવચનમેતં. બ્રહ્મં વત ભો યાનન્તિ સેટ્ઠયાનસદિસં વત ભો યાનન્તિ અયમેત્થ અત્થો. ઇમસ્સેવ ખો એતન્તિ, આનન્દ, મનુસ્સા નામ વણ્ણભાણકાનં ધનં દત્વા અત્તનો દારિકાનં વણ્ણગીતં ગાયાપેન્તિ ‘‘અભિરૂપો હોતિ દસ્સનીયો મહદ્ધનો મહાભોગો’’તિ, ન ચ તેન વણ્ણભણનમત્તેન અભિરૂપા વા હોન્તિ મહદ્ધના વા, એવમેવ મહાજનો બ્રાહ્મણસ્સ રથં દિસ્વા – ‘‘બ્રહ્મં વત ભો યાન’’ન્તિ કિઞ્ચાપિ એવં વણ્ણં ભણતિ, ન પનેતં યાનં વણ્ણભણનમત્તેનેવ બ્રહ્મયાનં નામ હોતિ. લામકઞ્હિ એતં છવં. પરમત્થેન પન ઇમસ્સેવ ખો એતં, આનન્દ, અરિયસ્સ અટ્ઠઙ્ગિકસ્સ મગ્ગસ્સ અધિવચનં. અયઞ્હિ સબ્બદોસવિગમેન સેટ્ઠો, ઇમિના ચ અરિયા નિબ્બાનં યન્તીતિ બ્રહ્મયાનં ઇતિપિ, ધમ્મભૂતત્તા યાનત્તા ચ ધમ્મયાનં ઇતિપિ, અનુત્તરત્તા કિલેસસઙ્ગામસ્સ ચ વિજિતત્તા અનુત્તરો સઙ્ગામવિજયો ઇતિપિ વત્તું વટ્ટતિ.

ઇદાનિસ્સ નિદ્દોસભાવઞ્ચેવ સઙ્ગામવિજયભાવઞ્ચ દસ્સેન્તો રાગવિનયપરિયોસાનાતિઆદિમાહ. તત્થ રાગં વિનયમાના પરિયોસાપેતિ પરિયોસાનં ગચ્છતિ નિપ્ફજ્જતીતિ રાગવિનયપરિયોસાના. એસ નયો સબ્બત્થ.

યસ્સ સદ્ધા ચ પઞ્ઞા ચાતિ યસ્સ અરિયમગ્ગયાનસ્સ સદ્ધાનુસારિવસેન સદ્ધા, ધમ્માનુસારિવસેન પઞ્ઞાતિ ઇમે દ્વે ધમ્મા સદા ધુરં યુત્તા, તત્રમજ્ઝત્તતાયુગે યુત્તાતિ અત્થો. હિરી ઈસાતિ અત્તના સદ્ધિં અધિવિટ્ઠેન બહિદ્ધાસમુટ્ઠાનેન ઓત્તપ્પેન સદ્ધિં અજ્ઝત્તસમુટ્ઠાના હિરી યસ્સ મગ્ગરથસ્સ ઈસા. મનો યોત્તન્તિ વિપસ્સનાચિત્તઞ્ચ મગ્ગચિત્તઞ્ચ યોત્તં. યથા હિ રથસ્સ વાકાદિમયં યોત્તં ગોણે એકાબદ્ધે કરોતિ એકસઙ્ગહિતે, એવં મગ્ગરથસ્સ લોકિયવિપસ્સનાચિત્તં અતિરેકપઞ્ઞાસ, લોકુત્તરવિપસ્સનાચિત્તં અતિરેકસટ્ઠિ કુસલધમ્મે એકાબદ્ધે એકસઙ્ગહે કરોતિ. તેન વુત્તં ‘‘મનો યોત્ત’’ન્તિ. સતિ આરક્ખસારથીતિ મગ્ગસમ્પયુત્તા સતિ આરક્ખસારથિ. યથા હિ રથસ્સ આરક્ખો સારથિ નામ યોગ્ગિયો. ધુરં વાહેતિ યોજેતિ અક્ખં અબ્ભઞ્જતિ રથં પેસેતિ રથયુત્તકે નિબ્બિસેવને કરોતિ, એવં મગ્ગરથસ્સ સતિ. અયઞ્હિ આરક્ખપચ્ચુપટ્ઠાના ચેવ કુસલાકુસલાનઞ્ચ ધમ્માનં ગતિયો સમન્વેસતીતિ વુત્તા.

રથોતિ અરિયઅટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગરથો. સીલપરિક્ખારોતિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલાલઙ્કારો. ઝાનક્ખોતિ વિપસ્સનાસમ્પયુત્તાનં પઞ્ચન્નં ઝાનઙ્ગાનં વસેન ઝાનમયઅક્ખો. ચક્કવીરિયોતિ વીરિયચક્કો, કાયિકચેતસિકસઙ્ખાતાનિ દ્વે વીરિયાનિ અસ્સ ચક્કાનીતિ અત્થો. ઉપેક્ખા ધુરસમાધીતિ ધુરસ્સ સમાધિ, ઉન્નતોનતાકારસ્સ અભાવેન દ્વિન્નમ્પિ યુગપદેસાનં સમતાતિ અત્થો. અયઞ્હિ તત્રમજ્ઝત્તુપેક્ખા ચિત્તુપ્પાદસ્સ લીનુદ્ધચ્ચભાવં હરિત્વા પયોગમજ્ઝત્તે ચિત્તં ઠપેતિ, તસ્મા ઇમસ્સ મગ્ગરથસ્સ ‘‘ધુરસમાધી’’તિ વુત્તા. અનિચ્છા પરિવારણન્તિ બાહિરકરથસ્સ સીહચમ્માદીનિ વિય ઇમસ્સાપિ અરિયમગ્ગરથસ્સ અલોભસઙ્ખાતા અનિચ્છા પરિવારણં નામ.

અબ્યાપાદોતિ મેત્તા ચ મેત્તાપુબ્બભાગો ચ. અવિહિંસાતિ કરુણા ચ કરુણાપુબ્બભાગો ચ. વિવેકોતિ કાયવિવેકાદિ તિવિધવિવેકો. યસ્સ આવુધન્તિ યસ્સ અરિયમગ્ગરથે ઠિતસ્સ કુલપુત્તસ્સ એતં પઞ્ચવિધં આવુધં. યથા હિ રથે ઠિતો પઞ્ચહિ આવુધેહિ સપત્તે વિજ્ઝતિ, એવં યોગાવચરોપિ ઇમસ્મિં લોકિયલોકુત્તરમગ્ગરથે ઠિતો મેત્તાય દોસં વિજ્ઝતિ, કરુણાય વિહિંસં, કાયવિવેકેન ગણસઙ્ગણિકં, ચિત્તવિવેકેન કિલેસસઙ્ગણિકં, ઉપધિવિવેકેન સબ્બાકુસલં વિજ્ઝતિ. તેનસ્સેતં પઞ્ચવિધં ‘‘આવુધ’’ન્તિ વુત્તં. તિતિક્ખાતિ દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં અધિવાસનક્ખન્તિ. ચમ્મસન્નાહોતિ સન્નદ્ધચમ્મો. યથા હિ રથે ઠિતો રથિકો પટિમુક્કચમ્મો આગતાગતે સરે ખમતિ, ન નં તે વિજ્ઝન્તિ, એવં અધિવાસનક્ખન્તિસમન્નાગતો ભિક્ખુ આગતાગતે વચનપથે ખમતિ, ન નં તે વિજ્ઝન્તિ. તસ્મા ‘‘તિતિક્ખા ચમ્મસન્નાહો’’તિ વુત્તો. યોગક્ખેમાય વત્તતીતિ ચતૂહિ યોગેહિ ખેમાય નિબ્બાનાય વત્તતિ, નિબ્બાનાભિમુખો ગચ્છતિયેવ, ન તિટ્ઠતિ ન ભિજ્જતીતિ અત્થો.

એતદત્તનિ સમ્ભૂતન્તિ એતં મગ્ગયાનં અત્તનો પુરિસકારં નિસ્સાય લદ્ધત્તા અત્તનિ સમ્ભૂતં નામ હોતિ. બ્રહ્મયાનં અનુત્તરન્તિ અસદિસં સેટ્ઠયાનં. નિય્યન્તિ ધીરા લોકમ્હાતિ યેસં એતં યાનં અત્થિ, તે ધીરા પણ્ડિતપુરિસા લોકમ્હા નિય્યન્તિ ગચ્છન્તિ. અઞ્ઞદત્થૂતિ એકંસેન. જયં જયન્તિ રાગાદયો સપત્તે જિનન્તા જિનન્તા.