૭. મિગજાલવગ્ગો

૧. પઠમમિગજાલસુત્તવણ્ણના

૬૩. મિગજાલવગ્ગસ્સ પઠમે ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન પસ્સિતબ્બા. સોતવિઞ્ઞેય્યાદીસુપિ એસેવ નયો. ઇટ્ઠાતિ પરિયિટ્ઠા વા હોન્તુ મા વા, ઇટ્ઠારમ્મણભૂતાતિ અત્થો. કન્તાતિ કમનીયા. મનાપાતિ મનવડ્ઢનકા. પિયરૂપાતિ પિયજાતિકા. કામૂપસંહિતાતિ આરમ્મણં કત્વા ઉપ્પજ્જમાનેન કામેન ઉપસંહિતા રજનીયાતિ રઞ્જનીયા, રાગુપ્પત્તિકારણભૂતાતિ અત્થો. નન્દીતિ તણ્હાનન્દી. સંયોગોતિ સંયોજનં. નન્દિસંયોજનસંયુત્તોતિ નન્દીબન્ધનેન બદ્ધો. અરઞ્ઞવનપત્થાનીતિ અરઞ્ઞાનિ ચ વનપત્થાનિ ચ. તત્થ કિઞ્ચાપિ અભિધમ્મે નિપ્પરિયાયેન ‘‘નિક્ખમિત્વા બહિ ઇન્દખીલા સબ્બમેતં અરઞ્ઞ’’ન્તિ (વિભ. ૫૨૯) વુત્તં, તથાપિ યં તં ‘‘પઞ્ચધનુસતિકં પચ્છિમ’’ન્તિ (પારા. ૬૫૪) અરઞ્ઞકઙ્ગનિપ્ફાદકં સેનાસનં વુત્તં, તદેવ અધિપ્પેતન્તિ વેદિતબ્બં. વનપત્થન્તિ ગામન્તં અતિક્કમિત્વા મનુસ્સાનં અનુપચારટ્ઠાનં, યત્થ ન કસીયતિ ન વપીયતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘વનપત્થન્તિ દૂરાનમેતં સેનાસનાનં અધિવચનં. વનપત્થન્તિ વનસણ્ડાનમેતં, વનપત્થન્તિ ભિંસનકાનમેતં, વનપત્થન્તિ સલોમહંસાનમેતં, વનપત્થન્તિ પરિયન્તાનમેતં, વનપત્થન્તિ અમનુસ્સૂપચારાનં સેનાસનાનમેતં અધિવચન’’ન્તિ (વિભ. ૫૩૧).

એત્થ ચ પરિયન્તાનન્તિ ઇમં એકં પરિયાયં ઠપેત્વા સેસપરિયાયેહિ વનપત્થાનિ વેદિતબ્બાનિ. પન્તાનીતિ પરિયન્તાનિ અતિદૂરાનિ. અપ્પસદ્દાનીતિ ઉદુક્ખલમુસલદારકસદ્દાદીનં અભાવેન અપ્પસદ્દાનિ. અપ્પનિગ્ઘોસાનીતિ તેસં તેસં નિન્નાદમહાનિગ્ઘોસસ્સ અભાવેન અપ્પનિગ્ઘોસાનિ. વિજનવાતાનીતિ સઞ્ચરણજનસ્સ સરીરવાતવિરહિતાનિ. મનુસ્સરાહસ્સેય્યકાનીતિ મનુસ્સાનં રહોકમ્મસ્સ અનુચ્છવિકાનિ. પટિસલ્લાનસારુપ્પાનીતિ નિલીયનસારુપ્પાનિ.

૨. દુતિયમિગજાલસુત્તવણ્ણના

૬૪. દુતિયે નન્દિનિરોધા દુક્ખનિરોધોતિ તણ્હાનન્દિયા નિરોધેન વટ્ટદુક્ખસ્સ નિરોધો.

૩-૫. પઠમસમિદ્ધિમારપઞ્હાસુત્તાદિવણ્ણના

૬૫-૬૭. તતિયે સમિદ્ધીતિ અત્તભાવસ્સ સમિદ્ધતાય એવં લદ્ધનામો. તસ્સ કિર થેરસ્સ અત્તભાવો અભિરૂપો અહોસિ પાસાદિકો, ઉક્ખિત્તમાલાપુટો વિય અલઙ્કતમાલાગબ્ભો વિય ચ સબ્બાકારપારિપૂરિયા સમિદ્ધો. તસ્મા સમિદ્ધિત્વેવ સઙ્ખં ગતો. મારોતિ મરણં પુચ્છતિ. મારપઞ્ઞત્તીતિ મારોતિ પઞ્ઞત્તિ નામં નામધેય્યં. અત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વાતિ તત્થ મરણં વા મરણન્તિ ઇદં નામં વા અત્થીતિ દસ્સેતિ. ચતુત્થં ઉત્તાનમેવ, તથા પઞ્ચમં.

૬. સમિદ્ધિલોકપઞ્હાસુત્તવણ્ણના

૬૮. છટ્ઠે લોકોતિ લુજ્જનપલુજ્જનટ્ઠેન લોકો. ઇતિ મિગજાલત્થેરસ્સ આયાચનસુત્તતો પટ્ઠાય પઞ્ચસુપિ સુત્તેસુ વટ્ટવિવટ્ટમેવ કથિતં.

૭. ઉપસેનઆસીવિસસુત્તવણ્ણના

૬૯. સત્તમે સીતવનેતિ એવંનામકે સુસાનવને. સપ્પસોણ્ડિકપબ્ભારેતિ સપ્પફણસદિસતાય એવંલદ્ધનામે પબ્ભારે. ઉપસેનસ્સાતિ ધમ્મસેનાપતિનો કનિટ્ઠભાતિકઉપસેનત્થેરસ્સ. આસીવિસો પતિતો હોતીતિ થેરો કિર કતભત્તકિચ્ચો મહાચીવરં ગહેત્વા લેણચ્છાયાય મન્દમન્દેન વાતપાનવાતેન બીજિયમાનો નિસીદિત્વા દુપટ્ટનિવાસને સૂચિકમ્મં કરોતિ. તસ્મિં ખણે લેણચ્છદને દ્વે આસીવિસપોતકા કીળન્તિ. તેસુ એકો પતિત્વા થેરસ્સ અંસકૂટે અવત્થાસિ. સો ચ ફુટ્ઠવિસો હોતિ. તસ્મા પતિતટ્ઠાનતો પટ્ઠાય થેરસ્સ કાયે દીપસિખા વિય વટ્ટિં પરિયાદિયમાનમેવસ્સ વિસં ઓતિણ્ણં. થેરો વિસસ્સ તથાગમનં દિસ્વા કિઞ્ચાપિ તં પતિતમત્તમેવ યથાપરિચ્છેદેન ગતં, અત્તનો પન ઇદ્ધિબલેન ‘‘અયં અત્તભાવો લેણે મા વિનસ્સતૂ’’તિ અધિટ્ઠહિત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ. પુરાયં કાયો ઇધેવ વિકિરતીતિ યાવ ન વિકિરતિ, તાવ નં બહિદ્ધા નીહરથાતિ અત્થો. અઞ્ઞથત્તન્તિ અઞ્ઞથાભાવં. ઇન્દ્રિયાનં વા વિપરિણામન્તિ ચક્ખુસોતાદીનં ઇન્દ્રિયાનં પકતિવિજહનભાવં. તત્થેવ વિકિરીતિ બહિ નીહરિત્વા ઠપિતટ્ઠાને મઞ્ચકસ્મિંયેવ વિકિરિ.

૮. ઉપવાણસન્દિટ્ઠિકસુત્તવણ્ણના

૭૦. અટ્ઠમે રૂપપ્પટિસંવેદીતિ નીલપીતાદિભેદં આરમ્મણં વવત્થાપેન્તો રૂપં પટિસંવિદિતં કરોતિ, તસ્મા રૂપપ્પટિસંવેદી નામ હોતિ. રૂપરાગપ્પટિસંવેદીતિ કિલેસસ્સ અત્થિભાવેનેવ પન રૂપરાગં પટિસંવિદિતં કરોતિ નામ, તસ્મા રૂપરાગપ્પટિસંવેદીતિ વુચ્ચતિ. સન્દિટ્ઠિકોતિઆદીનિ વિસુદ્ધિમગ્ગે વુત્તત્થાનેવ. નો ચ રૂપરાગપ્પટિસંવેદીતિ કિલેસસ્સ નત્થિભાવેનેવ ન રૂપરાગં પટિસંવિદિતં કરોતિ નામ, તસ્મા ‘‘નો ચ રૂપરાગપ્પટિસંવેદી’’તિ વુચ્ચતિ. ઇમસ્મિં સુત્તે સેખાસેખાનં પચ્ચવેક્ખણા કથિતા.

૯. પઠમછફસ્સાયતનસુત્તવણ્ણના

૭૧. નવમે ફસ્સાયતનાનન્તિ ફસ્સાકરાનં. અવુસિતન્તિ અવુટ્ઠં. આરકાતિ દૂરે. એત્થાહં, ભન્તે, અનસ્સસન્તિ, ભન્તે, અહં એત્થ અનસ્સસિં, નટ્ઠો નામ અહન્તિ વદતિ. ભગવા – ‘‘અયં ભિક્ખુ ‘અહં નામ ઇમસ્મિં સાસને નટ્ઠો’તિ વદતિ, કિન્નુ ખ્વસ્સ અઞ્ઞેસુ ધાતુકમ્મટ્ઠાન-કસિણકમ્મટ્ઠાનાદીસુ અભિયોગો અત્થી’’તિ ચિન્તેત્વા, તમ્પિ અપસ્સન્તો – ‘‘કતરં નુ ખો કમ્મટ્ઠાનં ઇમસ્સ સપ્પાયં ભવિસ્સતી’’તિ ચિન્તેસિ. તતો ‘‘આયતનકમ્મટ્ઠાનમેવ સપ્પાય’’ન્તિ દિસ્વા તં કથેન્તો તં કિં મઞ્ઞસિ ભિક્ખૂતિઆદિમાહ. સાધૂતિ તસ્સ બ્યાકરણે સમ્પહંસનં. એસેવન્તો દુક્ખસ્સાતિ અયમેવ વટ્ટદુક્ખસ્સન્તો પરિચ્છેદો, નિબ્બાનન્તિ અત્થો.

૧૦. દુતિયછફસ્સાયતનસુત્તવણ્ણના

૭૨. દસમે અનસ્સસન્તિ નસ્સસિં, નટ્ઠો નામમ્હિ ઇચ્ચેવ અત્થો. આયતિં અપુનબ્ભવાયાતિ એત્થ આયતિં અપુનબ્ભવો નામ નિબ્બાનં, નિબ્બાનત્થાય પહીનં ભવિસ્સતીતિ અત્થો.

૧૧. તતિયછફસ્સાયતનસુત્તવણ્ણના

૭૩. એકાદસમે અનસ્સસન્તિ નટ્ઠો, પનસ્સસન્તિ અતિનટ્ઠો. સેસં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

મિગજાલવગ્ગો સત્તમો.