૩. સબ્બવગ્ગો

૧. સબ્બસુત્તવણ્ણના

૨૩. સબ્બવગ્ગસ્સ પઠમે સબ્બં વો, ભિક્ખવેતિ સબ્બં નામ ચતુબ્બિધં – સબ્બસબ્બં, આયતનસબ્બં, સક્કાયસબ્બં, પદેસસબ્બન્તિ. તત્થ –

‘‘ન તસ્સ અદ્દિટ્ઠમિધઅત્થિ કિઞ્ચિ,

અથો અવિઞ્ઞાતમજાનિતબ્બં;

સબ્બં અભિઞ્ઞાસિ યદત્થિ નેય્યં,

તથાગતો તેન સમન્તચક્ખૂ’’તિ. (મહાનિ. ૧૫૬; ચૂળનિ. ધોતકમાણવપુચ્છાનિદ્દેસો ૩૨; પટિ. મ. ૧.૧૨૧) –

ઇદં સબ્બસબ્બં નામ. ‘‘સબ્બં વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ, તં સુણાથા’’તિ (સં. નિ. ૪.૨૪) ઇદં આયતનસબ્બં નામ. ‘‘સબ્બધમ્મમૂલપરિયાયં વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામી’’તિ (મ. નિ. ૧.૧) ઇદં સક્કાયસબ્બં નામ. ‘‘સબ્બધમ્મેસુ વા પન પઠમસમન્નાહારો ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોધાતૂ’’તિ ઇદં પદેસસબ્બં નામ. ઇતિ પઞ્ચારમ્મણમત્તં પદેસસબ્બં. તેભૂમકધમ્મા સક્કાયસબ્બં. ચતુભૂમકધમ્મા આયતનસબ્બં. યંકિઞ્ચિ નેય્યં સબ્બસબ્બં. પદેસસબ્બં સક્કાયસબ્બં ન પાપુણાતિ, સક્કાયસબ્બં આયતનસબ્બં ન પાપુણાતિ, આયતનસબ્બં સબ્બસબ્બં ન પાપુણાતિ. કસ્મા? સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણસ્સ અયં નામ ધમ્મો આરમ્મણં ન હોતીતિ નત્થિતાય. ઇમસ્મિં પન સુત્તે આયતનસબ્બં અધિપ્પેતં.

પચ્ચક્ખાયાતિ પટિક્ખિપિત્વા. વાચાવત્થુકમેવસ્સાતિ, વાચાય વત્તબ્બવત્થુમત્તકમેવ ભવેય્ય. ઇમાનિ પન દ્વાદસાયતનાનિ અતિક્કમિત્વા અયં નામ અઞ્ઞો સભાવધમ્મો અત્થીતિ દસ્સેતું ન સક્કુણેય્ય. પુટ્ઠો ચ ન સમ્પાયેય્યાતિ, ‘‘કતમં અઞ્ઞં સબ્બં નામા’’તિ? પુચ્છિતો, ‘‘ઇદં નામા’’તિ વચનેન સમ્પાદેતું ન સક્કુણેય્ય. વિઘાતં આપજ્જેય્યાતિ દુક્ખં આપજ્જેય્ય. યથા તં, ભિક્ખવે, અવિસયસ્મિન્તિ એત્થ તન્તિ નિપાતમત્તં. યથાતિ કારણવચનં, યસ્મા અવિસયે પુટ્ઠોતિ અત્થો. અવિસયસ્મિઞ્હિ સત્તાનં વિઘાતોવ હોતિ, કૂટાગારમત્તં સિલં સીસેન ઉક્ખિપિત્વા ગમ્ભીરે ઉદકે તરણં અવિસયો, તથા ચન્દિમસૂરિયાનં આકડ્ઢિત્વા પાતનં, તસ્મિં અવિસયે વાયમન્તો વિઘાતમેવ આપજ્જતિ, એવં ઇમસ્મિમ્પિ અવિસયે વિઘાતમેવ આપજ્જેય્યાતિ અધિપ્પાયો.

૨. પહાનસુત્તવણ્ણના

૨૪. દુતિયે સબ્બપ્પહાનાયાતિ સબ્બસ્સ પહાનાય. ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતન્તિ ચક્ખુસમ્ફસ્સં મૂલપચ્ચયં કત્વા ઉપ્પન્ના સમ્પટિચ્છનસન્તીરણવોટ્ઠબ્બનજવનવેદના. ચક્ખુવિઞ્ઞાણસમ્પયુત્તાય પન વત્તબ્બમેવ નત્થિ. સોતદ્વારાદિવેદનાપચ્ચયાદીસુપિ એસેવ નયો. એત્થ પન મનોતિ ભવઙ્ગચિત્તં. ધમ્માતિ આરમ્મણં. મનોવિઞ્ઞાણન્તિ સહાવજ્જનકજવનં. મનોસમ્ફસ્સોતિ ભવઙ્ગસહજાતો સમ્ફસ્સો. વેદયિતન્તિ સહાવજ્જનવેદનાય જવનવેદના. ભવઙ્ગસમ્પયુત્તાય પન વત્તબ્બમેવ નત્થિ. આવજ્જનં ભવઙ્ગતો અમોચેત્વા મનોતિ સહાવજ્જનેન ભવઙ્ગં દટ્ઠબ્બં. ધમ્માતિ આરમ્મણં. મનોવિઞ્ઞાણન્તિ જવનવિઞ્ઞાણં. મનોસમ્ફસ્સોતિ ભવઙ્ગસહજાતો સમ્ફસ્સો. વેદયિતન્તિ જવનસહજાતા વેદના. સહાવજ્જનેન ભવઙ્ગસહજાતાપિ વટ્ટતિયેવ. યા પનેત્થ દેસના અનુસિટ્ઠિઆણા, અયં પણ્ણત્તિ નામાતિ.

૩. અભિઞ્ઞાપરિઞ્ઞાપહાનસુત્તવણ્ણના

૨૫. તતિયે સબ્બં અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞા પહાનાયાતિ સબ્બં અભિજાનિત્વા પરિજાનિત્વા પજહનત્થાય. અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞા પહાતબ્બન્તિ અભિજાનિત્વા પરિજાનિત્વા પહાતબ્બં. સેસં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

૪. પઠમઅપરિજાનનસુત્તવણ્ણના

૨૬. ચતુત્થે અનભિજાનં અપરિજાનં અવિરાજયં અપ્પજહન્તિ અનભિજાનન્તો અપરિજાનન્તો અવિરાજેન્તો અપ્પજહન્તો. એત્થ ચ અવિરાજેન્તોતિ અવિગચ્છાપેન્તો. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે તિસ્સોપિ પરિઞ્ઞા કથિતા હોન્તિ. ‘‘અભિજાન’’ન્તિ હિ વચનેન ઞાતપરિઞ્ઞા કથિતા, ‘‘પરિજાન’’ન્તિ વચનેન તીરણપરિઞ્ઞા, ‘‘વિરાજયં પજહ’’ન્તિ દ્વીહિ પહાનપરિઞ્ઞાતિ.

૫. દુતિયઅપરિજાનનસુત્તવણ્ણના

૨૭. પઞ્ચમે ચક્ખુવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્માતિ હેટ્ઠા ગહિતરૂપમેવ ગહેત્વા દસ્સેતિ. હેટ્ઠા વા આપાથગતં ગહિતં, ઇધ અનાપાથગતં. ઇદં પનેત્થ સન્નિટ્ઠાનં – હેટ્ઠા આપાથગતમ્પિ અનાપાથગતમ્પિ ગહિતમેવ, ઇધ પન ચક્ખુવિઞ્ઞાણસમ્પયુત્તા તયો ખન્ધા. તે હિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન સહ વિઞ્ઞાતબ્બત્તા ‘‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા’’તિ વુત્તા. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો.

૬. આદિત્તસુત્તવણ્ણના

૨૮. છટ્ઠે ગયાસીસેતિ ગયાગામસ્સ હિ અવિદૂરે ગયાતિ એકા પોક્ખરણીપિ અત્થિ નદીપિ, ગયાસીસનામકો હત્થિકુમ્ભસદિસો પિટ્ઠિપાસાણોપિ, યત્થ ભિક્ખુસહસ્સસ્સપિ ઓકાસો પહોતિ, ભગવા તત્થ વિહરતિ. તેન વુત્તં ‘‘ગયાસીસે’’તિ. ભિક્ખૂ આમન્તેસીતિ તેસં સપ્પાયધમ્મદેસનં વિચિનિત્વા તં દેસેસ્સામીતિ આમન્તેસિ.

તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા – ઇતો કિર દ્વાનવુતિકપ્પે મહિન્દો નામ રાજા અહોસિ. તસ્સ જેટ્ઠપુત્તો ફુસ્સો નામ. સો પૂરિતપારમી પચ્છિમભવિકસત્તો, પરિપાકગતે ઞાણે બોધિમણ્ડં આરુય્હ સબ્બઞ્ઞુતં પટિવિજ્ઝિ. રઞ્ઞો કનિટ્ઠપુત્તો તસ્સ અગ્ગસાવકો અહોસિ, પુરોહિતપુત્તો દુતિયસાવકો. રાજા ચિન્તેસિ – ‘‘મય્હં જેટ્ઠપુત્તો નિક્ખમિત્વા બુદ્ધો જાતો, કનિટ્ઠપુત્તો અગ્ગસાવકો, પુરોહિતપુત્તો દુતિયસાવકો’’તિ. સો ‘‘અમ્હાકંયેવ બુદ્ધો, અમ્હાકં ધમ્મો, અમ્હાકં સઙ્ઘો’’તિ વિહારં કારેત્વા વિહારદ્વારકોટ્ઠકતો યાવ અત્તનો ઘરદ્વારા ઉભતો વેળુભિત્તિકુટિકાહિ પરિક્ખિપિત્વા મત્થકે સુવણ્ણતારકખચિતસમોસરિતગન્ધદામમાલાદામવિતાનં બન્ધાપેત્વા હેટ્ઠા રજતવણ્ણં વાલુકં સન્થરિત્વા પુપ્ફાનિ વિકિરાપેત્વા તેન મગ્ગેન ભગવતો આગમનં કારેસિ.

સત્થા વિહારસ્મિંયેવ ઠિતો ચીવરં પારુપિત્વા અન્તોસાણિયાવ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન રાજગેહં આગચ્છતિ, કતભત્તકિચ્ચો અન્તોસાણિયાવ ગચ્છતિ. કોચિ કટચ્છુભિક્ખામત્તમ્પિ દાતું ન લભતિ. તતો નાગરા ઉજ્ઝાયિંસુ, ‘‘બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો, ન ચ મયં પુઞ્ઞાનિ કાતું લભામ. યથા હિ ચન્દિમસૂરિયા સબ્બેસં આલોકં કરોન્તિ, એવં બુદ્ધા નામ સબ્બેસં હિતત્થાય ઉપ્પજ્જન્તિ, અયં પન રાજા સબ્બેસં પુઞ્ઞચેતનં અત્તનોયેવ અન્તો પવેસેતી’’તિ.

તસ્સ ચ રઞ્ઞો અઞ્ઞે તયો પુત્તા અત્થિ. નાગરા તેહિ સદ્ધિં એકતો હુત્વા સમ્મન્તયિંસુ, ‘‘રાજકુલેહિ સદ્ધિં અટ્ટો નામ નત્થિ, એકં ઉપાયં કરોમા’’તિ. તે પચ્ચન્તે ચોરે ઉટ્ઠાપેત્વા, ‘‘કતિપયા ગામા પહટા’’તિ સાસનં આહરાપેત્વા રઞ્ઞો આરોચયિંસુ. રાજા પુત્તે પક્કોસાપેત્વા‘‘તાતા, અહં મહલ્લકો, ગચ્છથ ચોરે વૂપસમેથા’’તિ પેસેસિ. પયુત્તચોરા ઇતો ચિતો ચ અવિપ્પકિરિત્વા તેસં સન્તિકમેવ આગચ્છિંસુ. તે અનાવાસે ગામે વાસેત્વા ‘‘વૂપસમિતા ચોરા’’તિ આગન્ત્વા રાજાનં વન્દિત્વા અટ્ઠંસુ.

રાજા તુટ્ઠો ‘‘તાતા, વરં વો દેમી’’તિ આહ. તે અધિવાસેત્વા ગન્ત્વા નાગરેહિ સદ્ધિં મન્તયિંસુ, ‘‘રઞ્ઞા અમ્હાકં વરો દિન્નો. કિં ગણ્હામા’’તિ? અય્યપુત્તા, તુમ્હાકં હત્થિઅસ્સાદયો ન દુલ્લભા, બુદ્ધરતનં પન દુલ્લભં, ન સબ્બકાલં ઉપ્પજ્જતિ, તુમ્હાકં જેટ્ઠભાતિકસ્સ ફુસ્સબુદ્ધસ્સ પટિજગ્ગનવરં ગણ્હથાતિ. તે ‘‘એવં કરિસ્સામા’’તિ નાગરાનં પટિસ્સુણિત્વા કતમસ્સુકમ્મા સુન્હાતા સુવિલિત્તા રઞ્ઞો સન્તિકં ગન્ત્વા, ‘‘દેવ, નો વરં દેથા’’તિ યાચિંસુ. કિં ગણ્હિસ્સથ તાતાતિ? દેવ, અમ્હાકં હત્થિઅસ્સાદીહિ અત્થો નત્થિ, જેટ્ઠભાતિકસ્સ નો ફુસ્સબુદ્ધસ્સ પટિજગ્ગનવરં દેથાતિ. ‘‘અયં વરો ન સક્કા મયા જીવમાનેન દાતુ’’ન્તિ દ્વે કણ્ણે પિદહિ. ‘‘દેવ, ન તુમ્હે અમ્હેહિ બલક્કારેન વરં દાપિતા, તુમ્હેહિ અત્તનો રુચિયા તુટ્ઠેહિ દિન્નો. કિં, દેવ, રાજકુલસ્સ દ્વે કથા વટ્ટન્તી’’તિ? સચ્ચવાદિતાય ભણિંસુ.

રાજા વિનિવત્તિતું અલભન્તો – ‘‘તાતા, સત્ત સંવચ્છરે સત્ત માસે સત્ત ચ દિવસે ઉપટ્ઠહિત્વા તુમ્હાકં દસ્સામી’’તિ આહ. ‘‘સુન્દરં, દેવ, પાટિભોગં દેથા’’તિ. ‘‘કિસ્સ પાટિભોગં તાતા’’તિ? ‘‘એત્તકં કાલં અમરણપાટિભોગં દેવા’’તિ. ‘‘તાતા, અયુત્તં પાટિભોગં દાપેથ, ન સક્કા એવં પાટિભોગં દાતું, તિણગ્ગે ઉસ્સાવબિન્દુસદિસં સત્તાનં જીવિત’’ન્તિ. ‘‘નો ચે, દેવ, પાટિભોગં દેથ, મયં અન્તરા મતા કિં કુસલં કરિસ્સામા’’તિ? ‘‘તેન હિ, તાતા, છ સંવચ્છરાનિ દેથા’’તિ. ‘‘ન સક્કા, દેવા’’તિ. ‘‘તેન હિ પઞ્ચ, ચત્તારિ, તીણિ, દ્વે, એકં સંવચ્છરં દેથ’’. ‘‘સત્ત, છ માસે દેથ…પે… માસડ્ઢમત્તં દેથા’’તિ. ‘‘ન સક્કા, દેવા’’તિ. ‘‘તેન હિ સત્તદિવસમત્તં દેથા’’તિ. ‘‘સાધુ, દેવાતિ સત્ત દિવસે સમ્પટિચ્છિંસુ’’. રાજા સત્ત સંવચ્છરે સત્ત માસે સત્ત દિવસે કત્તબ્બસક્કારં સત્તસુયેવ દિવસેસુ અકાસિ.

તતો પુત્તાનં વસનટ્ઠાનં સત્થારં પેસેતું અટ્ઠઉસભવિત્થતં મગ્ગં અલઙ્કારાપેસિ, મજ્ઝટ્ઠાને ચતુઉસભપ્પમાણં પદેસં હત્થીહિ મદ્દાપેત્વા કસિણમણ્ડલસદિસં કત્વા વાલુકાય સન્થરાપેત્વા પુપ્ફાભિકિણ્ણમકાસિ, તત્થ તત્થ કદલિયો ચ પુણ્ણઘટે ચ ઠપાપેત્વા ધજપટાકા ઉક્ખિપાપેસિ. ઉસભે ઉસભે પોક્ખરણિં ખણાપેસિ, અપરભાગે દ્વીસુ પસ્સેસુ ગન્ધમાલાપુપ્ફાપણે પસારાપેસિ. મજ્ઝટ્ઠાને ચતુઉસભવિત્થારસ્સ અલઙ્કતમગ્ગસ્સ ઉભોસુ પસ્સેસુ દ્વે દ્વે ઉસભવિત્થારે મગ્ગે ખાણુકણ્ટકે હરાપેત્વા દણ્ડદીપિકાયો કારાપેસિ. રાજપુત્તાપિ અત્તનો આણાપવત્તિટ્ઠાને સોળસઉસભમગ્ગં તથેવ અલઙ્કારાપેસું.

રાજા અત્તનો આણાપવત્તિટ્ઠાનસ્સ કેદારસીમં ગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા પરિદેવમાનો, ‘‘તાતા, મય્હં દક્ખિણક્ખિં ઉપ્પાટેત્વા ગણ્હન્તા વિય ગચ્છથ, એવં ગણ્હિત્વા ગતા પન બુદ્ધાનં અનુચ્છવિકં કરેય્યાથ. મા સુરાસોણ્ડા વિય પમત્તા વિચરિત્થા’’તિ આહ. તે ‘‘જાનિસ્સામ મયં, દેવા’’તિ સત્થારં ગહેત્વા ગતા, વિહારં કારેત્વા સત્થુ નિય્યાતેત્વા તત્થ સત્થારં પટિજગ્ગન્તા કાલેન થેરાસને, કાલેન મજ્ઝિમાસને, કાલેન સઙ્ઘનવકાસને તિટ્ઠન્તિ. દાનં ઉપપરિક્ખમાનાનં તિણ્ણમ્પિ જનાનં એકસદિસમેવ અહોસિ. તે ઉપકટ્ઠાય વસ્સૂપનાયિકાય ચિન્તયિંસુ – ‘‘કથં નુ ખો સત્થુ અજ્ઝાસયં ગણ્હેય્યામા’’તિ? અથ નેસં એતદહોસિ – ‘‘બુદ્ધા નામ ધમ્મગરુનો, ન આમિસગરુનો, સીલે પતિટ્ઠમાના મયં સત્થુ અજ્ઝાસયં ગહેતું સક્ખિસ્સામા’’તિ દાનસંવિધાયકે મનુસ્સે પક્કોસાપેત્વા, ‘‘તાતા, ઇમિનાવ નીહારેન યાગુભત્તખાદનીયાદીનિ સમ્પાદેન્તા દાનં પવત્તેથા’’તિ વત્વા દાનસંવિદહનપલિબોધં છિન્દિંસુ.

અથ નેસં જેટ્ઠભાતા પઞ્ચસતે પુરિસે આદાય દસસુ સીલેસુ પતિટ્ઠાય દ્વે કાસાયાનિ અચ્છાદેત્વા કપ્પિયં ઉદકં પરિભુઞ્જમાનો વાસં કપ્પેસિ. મજ્ઝિમો તીહિ, કનિટ્ઠો દ્વીહિ પુરિસસતેહિ સદ્ધિં તથેવ પટિપજ્જિ. તે યાવજીવં સત્થારં ઉપટ્ઠહિંસુ. સત્થા તેસંયેવ સન્તિકે પરિનિબ્બાયિ.

તેપિ કાલં કત્વા તતો પટ્ઠાય દ્વાનવુતિકપ્પે મનુસ્સલોકતો દેવલોકં, દેવલોકતો ચ મનુસ્સલોકં સંસરન્તા અમ્હાકં સત્થુકાલે દેવલોકા ચવિત્વા મનુસ્સલોકે નિબ્બત્તિંસુ. તેસં દાનગ્ગે બ્યાવટો મહાઅમચ્ચો અઙ્ગમગધાનં રાજા બિમ્બિસારો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તે તસ્સેવ રઞ્ઞો રટ્ઠે બ્રાહ્મણમહાસાલકુલે નિબ્બત્તિંસુ. જેટ્ઠભાતા જેટ્ઠોવ જાતો, મજ્ઝિમકનિટ્ઠા મજ્ઝિમકનિટ્ઠાયેવ. યેપિ તેસં પરિવારમનુસ્સા, તે પરિવારમનુસ્સાવ જાતા. તે વુદ્ધિમન્વાય તયોપિ જના તં પુરિસસહસ્સં આદાય નિક્ખમિત્વા તાપસા હુત્વા ઉરુવેલાયં નદીતીરેયેવ વસિંસુ. અઙ્ગમગધવાસિનો માસે માસે તેસં મહાસક્કારં અભિહરન્તિ.

અથ અમ્હાકં બોધિસત્તો કતાભિનિક્ખમનો અનુપુબ્બેન સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો યસાદયો કુલપુત્તે વિનેત્વા સટ્ઠિ અરહન્તે ધમ્મદેસનત્થાય દિસાસુ ઉય્યોજેત્વા સયં પત્તચીવરમાદાય – ‘‘તે તયો જટિલભાતિકે દમેસ્સામી’’તિ ઉરુવેલં ગન્ત્વા અનેકેહિ પાટિહારિયસતેહિ તેસં દિટ્ઠિં ભિન્દિત્વા તે પબ્બાજેસિ. સો તં ઇદ્ધિમયપત્તચીવરધરં સમણસહસ્સં આદાય ગયાસીસં ગન્ત્વા તેહિ પરિવારિતો નિસીદિત્વા, – ‘‘કતરા નુ ખો એતેસં ધમ્મકથા સપ્પાયા’’તિ ચિન્તેન્તો, ‘‘ઇમે સાયંપાતં અગ્ગિં પરિચરન્તિ. ઇમેસં દ્વાદસાયતનાનિ આદિત્તાનિ સમ્પજ્જલિતાનિ વિય કત્વા દેસેસ્સામિ, એવં ઇમે અરહત્તં પાપુણિતું સક્ખિસ્સન્તી’’તિ સન્નિટ્ઠાનમકાસિ. અથ નેસં તથા ધમ્મં દેસેતું ઇમં આદિત્તપરિયાયં અભાસિ. તેન વુત્તં – ‘‘ભિક્ખૂ આમન્તેસીતિ તેસં સપ્પાયધમ્મદેસનં વિચિનિત્વા તં દેસેસ્સામીતિ આમન્તેસી’’તિ. તત્થ આદિત્તન્તિ પદિત્તં સમ્પજ્જલિતં. સેસં વુત્તનયમેવ. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે દુક્ખલક્ખણં કથિતં.

૭. અદ્ધભૂતસુત્તવણ્ણના

૨૯. સત્તમે અદ્ધભૂતન્તિ અધિભૂતં અજ્ઝોત્થટં, ઉપદ્દુતન્તિ અત્થો. ઇમસ્મિમ્પિ સુત્તે દુક્ખલક્ખણમેવ કથિતં.

૮. સમુગ્ઘાતસારુપ્પસુત્તવણ્ણના

૩૦. અટ્ઠમે સબ્બમઞ્ઞિતસમુગ્ઘાતસારુપ્પન્તિ સબ્બેસં તણ્હામાનદિટ્ઠિમઞ્ઞિતાનં સમુગ્ઘાતાય અનુચ્છવિકં. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. ચક્ખું ન મઞ્ઞતીતિ ચક્ખું અહન્તિ વા મમન્તિ વા પરોતિ વા પરસ્સાતિ વા ન મઞ્ઞતિ. ચક્ખુસ્મિં ન મઞ્ઞતીતિ અહં ચક્ખુસ્મિં, મમ કિઞ્ચનપલિબોધો ચક્ખુસ્મિં પરો ચક્ખુસ્મિં, પરસ્સ કિઞ્ચનપલિબોધો ચક્ખુસ્મિન્તિ ન મઞ્ઞતિ. ચક્ખુતો ન મઞ્ઞતીતિ અહં ચક્ખુતો નિગ્ગતો, મમ કિઞ્ચનપલિબોધો ચક્ખુતો નિગ્ગતો, પરો ચક્ખુતો નિગ્ગતો, પરસ્સ કિઞ્ચનપલિબોધો ચક્ખુતો નિગ્ગતોતિ એવમ્પિ ન મઞ્ઞતિ, તણ્હામાનદિટ્ઠિમઞ્ઞનાનં એકમ્પિ ન ઉપ્પાદેતીતિ અત્થો. ચક્ખું મેતિ ન મઞ્ઞતીતિ મમ ચક્ખૂતિ ન મઞ્ઞતિ, મમત્તભૂતં તણ્હામઞ્ઞનં ન ઉપ્પાદેતીતિ અત્થો. સેસં ઉત્તાનમેવાતિ. ઇમસ્મિં સુત્તે ચતુચત્તાલીસાય ઠાનેસુ અરહત્તં પાપેત્વા વિપસ્સના કથિતા.

૯. પઠમસમુગ્ઘાતસપ્પાયસુત્તવણ્ણના

૩૧. નવમે સમુગ્ઘાતસપ્પાયાતિ સમુગ્ઘાતસ્સ ઉપકારભૂતા. તતો તં હોતિ અઞ્ઞથાતિ તતો તં અઞ્ઞેનાકારેન હોતિ. અઞ્ઞથાભાવી ભવસત્તો લોકો ભવમેવાભિનન્દતીતિ અઞ્ઞથાભાવં વિપરિણામં ઉપગમનેન અઞ્ઞથાભાવી હુત્વાપિ ભવેસુ સત્તો લગ્ગો લગિતો પલિબુદ્ધો અયં લોકો ભવંયેવ અભિનન્દતિ. યાવતા, ભિક્ખવે, ખન્ધધાતુઆયતનન્તિ, ભિક્ખવે, યત્તકં ઇદં ખન્ધા ચ ધાતુયો ચ આયતનાનિ ચાતિ ખન્ધધાતુઆયતનં. તમ્પિ ન મઞ્ઞતીતિ સબ્બમ્પિ ન મઞ્ઞતીતિ હેટ્ઠા ગહિતમેવ સંકડ્ઢિત્વા પુન દસ્સેતિ. ઇમસ્મિં સુત્તે અટ્ઠચત્તાલીસાય ઠાનેસુ અરહત્તં પાપેત્વા વિપસ્સના કથિતા.

૧૦. દુતિયસમુગ્ઘાતસપ્પાયસુત્તવણ્ણના

૩૨. દસમે એતં મમાતિઆદીહિ તીહિ તીહિ પદેહિ તણ્હામાનદિટ્ઠિગાહે દસ્સેત્વા તિપરિવટ્ટનયેન દેસના કતા. પટિપાટિયા પન તીસુપિ ઇમેસુ સુત્તેસુ સહ વિપસ્સનાય ચત્તારોપિ મગ્ગા કથિતાતિ.

સબ્બવગ્ગો તતિયો.