૧૦. સળવગ્ગો

૧. અદન્તઅગુત્તવણ્ણના

૯૪. સળવગ્ગસ્સ પઠમે અદન્તાતિ અદમિતા. અગુત્તાતિ અગોપિતા. અરક્ખિતાતિ ન રક્ખિતા. અસંવુતાતિ અપિહિતા. દુક્ખાધિવાહા હોન્તીતિ નેરયિકાદિભેદં અધિકદુક્ખં આવહનકા હોન્તિ. સુખાધિવાહા હોન્તીતિ ઝાનમગ્ગફલપભેદં અધિકસુખં આવહનકા હોન્તિ. અધિવહાતિપિ પાઠો, એસેવત્થો.

સળેવાતિ છ એવ. અસંવુતો યત્થ દુક્ખં નિગચ્છતીતિ યેસુ આયતનેસુ સંવરવિરહિતો દુક્ખં પાપુણાતિ. તેસઞ્ચ યે સંવરણં અવેદિસુન્તિ યે તેસં આયતનાનં સંવરં વિન્દિંસુ પટિલભિંસુ. વિહરન્તાનવસ્સુતાતિ વિહરન્તિ અનવસ્સુતા અતિન્તા.

અસાદિતઞ્ચ સાદુન્તિ અસ્સાદવન્તઞ્ચ મધુરઞ્ચ. ફસ્સદ્વયં સુખદુક્ખે ઉપેક્ખેતિ સુખફસ્સઞ્ચ દુક્ખફસ્સઞ્ચાતિ ઇદં ફસ્સદ્વયં ઉપેક્ખે, ઉપેક્ખામેવેત્થ ઉપ્પાદેય્યાતિ અત્થો. ફસ્સદ્વયં સુખદુક્ખં ઉપેક્ખોતિ વા પાઠો, ફસ્સહેતુકં સુખદુક્ખં ઉપેક્ખો, સુખે અનુરોધં દુક્ખે ચ વિરોધં અનુપ્પાદેન્તો ઉપેક્ખકો ભવેય્યાતિપિ અત્થો. અનાનુરુદ્ધો અવિરુદ્ધો કેનચીતિ કેનચિ સદ્ધિં નેવ અનુરુદ્ધો ન વિરુદ્ધો ભવેય્ય.

પપઞ્ચસઞ્ઞાતિ કિલેસસઞ્ઞાય પપઞ્ચસઞ્ઞા નામ હુત્વા. ઇતરીતરા નરાતિ લામકસત્તા પપઞ્ચયન્તા ઉપયન્તીતિ પપઞ્ચયમાના વટ્ટં ઉપગચ્છન્તિ. સઞ્ઞિનોતિ સસઞ્ઞા સત્તા. મનોમયં ગેહસિતઞ્ચ સબ્બન્તિ સબ્બમેવ પઞ્ચકામગુણગેહનિસ્સિતં મનોમયં વિતક્કં. પનુજ્જાતિ પનુદિત્વા નીહરિત્વા. નેક્ખમ્મસિતં ઇરીયતીતિ દબ્બજાતિકો ભિક્ખુ નેક્ખમ્મસિતં ઇરિયેન ઇરીયતિ.

છસ્સુ યદા સુભાવિતોતિ છસુ આરમ્મણેસુ યદા સુટ્ઠુ ભાવિતો. ફુટ્ઠસ્સ ચિત્તં ન વિકમ્પતે ક્વચીતિ સુખફસ્સેન વા દુક્ખફસ્સેન વા ફુટ્ઠસ્સ કિસ્મિઞ્ચિ ચિત્તં ન કમ્પતિ ન વેધતિ. ભવત્થ જાતિમરણસ્સ પારગાતિ જાતિમરણાનં પારં નિબ્બાનં ગમકા હોથ.

૨. માલુક્યપુત્તસુત્તવણ્ણના

૯૫. દુતિયે માલુક્યપુત્તોતિ માલુક્યબ્રાહ્મણિયા પુત્તો. એત્થાતિ એતસ્મિં તવ ઓવાદાયાચને. ઇમિના થેરં અપસાદેતિપિ ઉસ્સાદેતિપિ. કથં? અયં કિર દહરકાલે રૂપાદીસુ પમજ્જિત્વા પચ્છા મહલ્લકકાલે અરઞ્ઞવાસં પત્થેન્તો કમ્મટ્ઠાનં યાચતિ. અથ ભગવા ‘‘એત્થ દહરે કિં વક્ખામ? માલુક્યપુત્તો વિય તુમ્હેપિ તરુણકાલે પમજ્જિત્વા મહલ્લકકાલે અરઞ્ઞં પવિસિત્વા સમણધમ્મં કરેય્યાથા’’તિ ઇમિના અધિપ્પાયેન ભણન્તો થેરં અપસાદેતિ નામ.

યસ્મા પન થેરો મહલ્લકકાલેપિ અરઞ્ઞં પવિસિત્વા સમણધમ્મં કાતુકામો, તસ્મા ભગવા ‘‘એત્થ દહરે કિં વક્ખામ? અયં અમ્હાકં માલુક્યપુત્તો મહલ્લકકાલેપિ અરઞ્ઞં પવિસિત્વા સમણધમ્મં કત્તુકામો કમ્મટ્ઠાનં યાચતિ, તુમ્હે નામ તરુણકાલેપિ વીરિયં ન કરોથા’’તિ ઇમિના અધિપ્પાયેન ભણન્તો થેરં ઉસ્સાદેતિ નામ.

યત્ર હિ નામાતિ યો નામ. કિઞ્ચાપાહન્તિ કિઞ્ચાપિ ‘‘અહં મહલ્લકો’’તિ ઞાતં. યદિ અહં મહલ્લકો, મહલ્લકો સમાનોપિ સક્ખિસ્સામિ સમણધમ્મં કાતું, દેસેતુ મે, ભન્તે, ભગવાતિ અધિપ્પાયેન મહલ્લકભાવં અનુગ્ગણ્હન્તો ઓવાદઞ્ચ પસંસન્તો એવમાહ.

અદિટ્ઠા અદિટ્ઠપુબ્બાતિ ઇમસ્મિં અત્તભાવે અદિટ્ઠા અતીતેપિ અદિટ્ઠપુબ્બા. ન ચ પસ્સસીતિ એતરહિપિ ન પસ્સસિ. ન ચ તે હોતિ પસ્સેય્યન્તિ એવં સમન્નાહારોપિ તે યત્થ નત્થિ, અપિ નુ તે તત્થ છન્દાદયો ઉપ્પજ્જેય્યુન્તિ પુચ્છતિ.

દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તન્તિ રૂપાયતને ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તં ભવિસ્સતિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણઞ્હિ રૂપે રૂપમત્તમેવ પસ્સતિ, ન નિચ્ચાદિસભાવં, ઇતિ સેસવિઞ્ઞાણેહિપિ મે એત્થ દિટ્ઠમત્તમેવ ચિત્તં ભવિસ્સતીતિ અત્થો. અથ વા દિટ્ઠે દિટ્ઠં નામ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, રૂપે રૂપવિજાનનન્તિ અત્થો. મત્તાતિ પમાણં, દિટ્ઠં મત્તા અસ્સાતિ દિટ્ઠમત્તં, ચિત્તં, ચક્ખુવિઞ્ઞાણમત્તમેવ મે ચિત્તં ભવિસ્સતીતિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા આપાથગતરૂપે ચક્ખુવિઞ્ઞાણં ન રજ્જતિ ન દુસ્સતિ ન મુય્હતિ, એવં રાગાદિવિરહેન ચક્ખુવિઞ્ઞાણમત્તમેવ જવનં ભવિસ્સતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણપમાણેનેવ જવનં ઠપેસ્સામીતિ. અથ વા દિટ્ઠં નામ ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન દિટ્ઠરૂપં, દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તં નામ તત્થેવ ઉપ્પન્નં સમ્પટિચ્છનસન્તીરણવોટ્ઠબ્બનસઙ્ખાતં ચિત્તત્તયં. યથા તં ન રજ્જતિ, ન દુસ્સતિ, ન મુય્હતિ, એવં આપાથગતે રૂપે તેનેવ સમ્પટિચ્છનાદિપ્પમાણેન જવનં ઉપ્પાદેસ્સામિ, નાહં તં પમાણં અતિક્કમિત્વા રજ્જનાદિવસેન ઉપ્પજ્જિતું દસ્સામીતિ અયમેત્થ અત્થો. એસેવ નયો સુતમુતેસુ.

વિઞ્ઞાતે વિઞ્ઞાતમત્તન્તિ એત્થ પન વિઞ્ઞાતં નામ મનોદ્વારાવજ્જનેન વિઞ્ઞાતારમ્મણં, તસ્મિં વિઞ્ઞાતે વિઞ્ઞાતમત્તન્તિ આવજ્જનપમાણં. યથા આવજ્જનેન ન રજ્જતિ ન દુસ્સતિ ન મુય્હતિ, એવં રજ્જનાદિવસેન ઉપ્પજ્જિતું અદત્વા આવજ્જનપમાણેનેવ ચિત્તં ઠપેસ્સામીતિ અયમેત્થ અત્થો.

યતોતિ યદા. તતોતિ તદા. ન તેનાતિ તેન રાગેન વા રત્તો, દોસેન વા દુટ્ઠો, મોહેન વા મૂળ્હો ન ભવિસ્સતિ. તતો ત્વં માલુક્યપુત્ત ન તત્થાતિ યદા ત્વં તેન રાગેન વા દોસમોહેહિ વા રત્તો વા દુટ્ઠો વા મૂળ્હો વા ન ભવિસ્સસિ, તદા ત્વં ન તત્થ તસ્મિં દિટ્ઠે વા સુતમુતવિઞ્ઞાતે વા પટિબદ્ધો અલ્લીનો પતિટ્ઠિતો નામ ભવિસ્સસિ. નેવિધાતિઆદિ વુત્તત્થમેવ.

સતિ મુટ્ઠાતિ સતિ નટ્ઠા. તઞ્ચ અજ્ઝોસાતિ તં આરમ્મણં ગિલિત્વા. અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચાતિ અભિજ્ઝાય ચ વિહિંસાય ચ. અથ વા ‘‘તસ્સ વડ્ઢન્તી’’તિ પદેનાપિ સદ્ધિં યોજેતબ્બં, અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચાતિ ઇમેપિ દ્વે ધમ્મા તસ્સ વડ્ઢન્તીતિ અત્થો.

ચિત્તમસ્સૂપહઞ્ઞતીતિ અભિજ્ઝાવિહેસાહિ અસ્સ ચિત્તં ઉપહઞ્ઞતિ. આચિનતોતિ આચિનન્તસ્સ. આરા નિબ્બાન વુચ્ચતીતિ એવરૂપસ્સ પુગ્ગલસ્સ નિબ્બાનં નામ દૂરે પવુચ્ચતિ. ઘત્વાતિ ઘાયિત્વા. ભોત્વાતિ ભુત્વા સાયિત્વા લેહિત્વા. ફુસ્સાતિ ફુસિત્વા. પટિસ્સતોતિ પટિસ્સતિસઙ્ખાતાય સતિયા યુત્તો. સેવતો ચાપિ વેદનન્તિ ચતુમગ્ગસમ્પયુત્તં નિબ્બત્તિતલોકુત્તરવેદનં સેવન્તસ્સ. ખીયતીતિ ખયં ગચ્છતિ. કિં તં? દુક્ખમ્પિ કિલેસજાતમ્પિ. અઞ્ઞતરોતિ અસીતિયા મહાસાવકાનં અબ્ભન્તરો એકો. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે ગાથાહિપિ વટ્ટવિવટ્ટમેવ કથિતં.

૩. પરિહાનધમ્મસુત્તવણ્ણના

૯૬. તતિયે પરિહાનધમ્મન્તિ પરિહાનસભાવં. અભિભાયતનાનીતિ અભિભવિતાનિ આયતનાનિ. સરસઙ્કપ્પાતિ એત્થ સરન્તીતિ સરા, ધાવન્તીતિ અત્થો. સરા ચ તે સઙ્કપ્પા ચ સરસઙ્કપ્પા. સંયોજનિયાતિ બન્ધનિયા બન્ધનસ્સ પચ્ચયભૂતા. તઞ્ચે ભિક્ખૂતિ તં એવં ઉપ્પન્નં કિલેસજાતં, તં વા આરમ્મણં. અધિવાસેતીતિ ચિત્તે આરોપેત્વા વાસેતિ. નપ્પજહતીતિ છન્દરાગપ્પહાનેન ન પજહતિ. એવં સબ્બપદેહિ યોજેતબ્બં. અભિભાયતનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ એતં બુદ્ધેન ભગવતા અભિભવિતં આયતનન્તિ કથિતં. ઇધ ધમ્મં પુચ્છિત્વા વિભજન્તેન પુગ્ગલેન ધમ્મો દસ્સિતો.

૪. પમાદવિહારીસુત્તવણ્ણના

૯૭. ચતુત્થે અસંવુતસ્સાતિ અપિહિતસ્સ ન પિદહિત્વા સઞ્છાદિત્વા ઠપિતસ્સ. બ્યાસિઞ્ચતીતિ વિઆસિઞ્ચતિ, કિલેસતિન્તં હુત્વા વત્તતિ. પામોજ્જન્તિ દુબ્બલપીતિ. પીતીતિ બલવપીતિ. પસ્સદ્ધીતિ દરથપસ્સદ્ધિ. ધમ્મા ન પાતુભવન્તીતિ સમથવિપસ્સનાધમ્મા ન ઉપ્પજ્જન્તિ. ઇમસ્મિં સુત્તે પુગ્ગલં પુચ્છિત્વા વિભજન્તેન ધમ્મેન પુગ્ગલો દસ્સિતો.

૫. સંવરસુત્તવણ્ણના

૯૮. પઞ્ચમે કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસંવરોતિ ઇદં મગ્ગકુસલસ્સ વામં મુઞ્ચિત્વા દક્ખિણં ગણ્હેય્યાસીતિ પઠમં પહાતબ્બમગ્ગક્ખાનં વિય ઉદ્દેસક્કમેન અવત્વા દેસનાકુસલતાય પઠમં પહાતબ્બધમ્મક્ખાનવસેન વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. ઇધ ધમ્મં પુચ્છિત્વા ધમ્મોવ વિભત્તો.

૬. સમાધિસુત્તવણ્ણના

૯૯. છટ્ઠે સમાધિન્તિ ચિત્તેકગ્ગતં. ઇદઞ્હિ સુત્તં ચિત્તેકગ્ગતાય પરિહાયમાને દિસ્વા, ‘‘ઇમેસં ચિત્તેકગ્ગતં લભન્તાનં કમ્મટ્ઠાનં ફાતિં ગમિસ્સતી’’તિ ઞત્વા કથિતં.

૭. પટિસલ્લાનસુત્તવણ્ણના

૧૦૦. સત્તમે પટિસલ્લાનન્તિ કાયવિવેકં. ઇદઞ્હિ સુત્તં કાયવિવેકેન પરિહાયમાને દિસ્વા, ‘‘ઇમેસં કાયવિવેકં લભન્તાનં કમ્મટ્ઠાનં ફાતિં ગમિસ્સતી’’તિ ઞત્વા કથિતં.

૮-૯. પઠમનતુમ્હાકંસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૧-૧૦૨. અટ્ઠમં ઉપમાય પરિવારેત્વા કથિતે બુજ્ઝનકાનં, નવમં સુદ્ધિકવસેનેવ બુજ્ઝનકાનં અજ્ઝાસયવસેન વુત્તં. અત્થો પન ઉભયત્થાપિ ખન્ધિયવગ્ગે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો.

૧૦. ઉદકસુત્તવણ્ણના

૧૦૩. દસમે ઉદકો સુદન્તિ એત્થ સુદન્તિ નિપાતમત્તં. ઉદકોતિ તસ્સ નામં. ઇદં જાતુ વેદગૂતિ એત્થ ઇદન્તિ નિપાતમત્તં. અથ વા ઇદં મમ વચનં સુણાથાતિ દીપેન્તો એવમાહ. જાતુ વેદગૂતિ અહં એકંસેનેવ વેદગૂ, વેદસઙ્ખાતેન ઞાણેન નેય્યેસુ ગતો, વેદં વા ગતો અધિગતો, પણ્ડિતોહમસ્મીતિ અત્થો. સબ્બજીતિ એકંસેન સબ્બવટ્ટં જિનિત્વા અભિભવિત્વા ઠિતોસ્મીતિ વદતિ. અપલિખતં ગણ્ડમૂલન્તિ અપલિખતં દુક્ખમૂલં. પલિખણિન્તિ પલિખતં મયા, ખનિત્વા ઠિતોસ્મીતિ દીપેતિ.

માતાપેત્તિકસમ્ભવસ્સાતિ માતિતો ચ પિતિતો ચ નિબ્બત્તેન માતાપેત્તિકેન સુક્કસોણિતેન સમ્ભૂતસ્સ. ઓદનકુમ્માસૂપચયસ્સાતિ ઓદનેન ચેવ કુમ્માસેન ચ ઉપચિતસ્સ વડ્ઢિતસ્સ. અનિચ્ચુચ્છાદનપરિમદ્દનભેદનવિદ્ધંસનધમ્મસ્સાતિ એત્થ અયં કાયો હુત્વા અભાવટ્ઠેન અનિચ્ચધમ્મો, દુગ્ગન્ધવિઘાતત્થાય તનુવિલેપનેન ઉચ્છાદનધમ્મો, અઙ્ગપચ્ચઙ્ગાબાધવિનોદનત્થાય ખુદ્દકસમ્બાહનેન પરિમદ્દનધમ્મો, દહરકાલે વા ઊરૂસુ સયાપેત્વા ગબ્ભવાસેન દુસ્સણ્ઠિતાનં તેસં તેસં અઙ્ગાનં સણ્ઠાનસમ્પાદનત્થં અઞ્છનપીળનાદીનં વસેન પરિમદ્દનધમ્મો, એવં પરિહરિતોપિ ચ ભેદનવિદ્ધંસનધમ્મો ભિજ્જતિ ચેવ વિકિરતિ ચ, એવં સભાવોતિ અત્થો.

તત્થ માતાપેત્તિકસમ્ભવઓદનકુમ્માસૂપચયપરિમદ્દનપદેહિ વડ્ઢિ કથિતા, અનિચ્ચભેદનવિદ્ધંસનપદેહિ પરિહાનિ. પુરિમેહિ વા તીહિ સમુદયો, પચ્છિમેહિ અત્થઙ્ગમોતિ. એવં ચાતુમહાભૂતિકસ્સ કાયસ્સ વડ્ઢિપરિહાનિનિબ્બત્તિભેદા દસ્સિતા. સેસં ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

સળવગ્ગો દસમો.

દુતિયો પણ્ણાસકો.