૧. સાલેય્યકસુત્તવણ્ણના

૪૩૯. એવં મે સુતન્તિ સાલેય્યકસુત્તં. તત્થ કોસલેસૂતિ કોસલા નામ જાનપદિનો રાજકુમારા. તેસં નિવાસો એકોપિ જનપદો રુળ્હીસદ્દેન કોસલાતિ વુચ્ચતિ, તસ્મિં કોસલેસુ જનપદે. પોરાણા પનાહુ – યસ્મા પુબ્બે મહાપનાદં રાજકુમારં નાનાનાટકાનિ દિસ્વા સિતમત્તમ્પિ અકરોન્તં સુત્વા રાજા આહ – ‘‘યો મમ પુત્તં હસાપેતિ, સબ્બાલઙ્કારેન નં અલઙ્કરોમી’’તિ. તતો નઙ્ગલાનિપિ છડ્ડેત્વા મહાજનકાયે સન્નિપતિતે મનુસ્સા સાતિરેકાનિ સત્તવસ્સાનિ નાનાકીળિકાયો દસ્સેત્વા નં હસાપેતું નાસક્ખિંસુ. તતો સક્કો દેવનટં પેસેસિ. સો દિબ્બનાટકં દસ્સેત્વા હસાપેસિ. અથ તે મનુસ્સા અત્તનો અત્તનો વસનોકાસાભિમુખા પક્કમિંસુ. તે પટિપથે મિત્તસુહજ્જાદયો દિસ્વા પટિસન્થારં કરોન્તા, ‘‘કચ્ચિ, ભો, કુસલં, કચ્ચિ, ભો, કુસલ’’ન્તિ આહંસુ. તસ્મા તં ‘‘કુસલં કુસલ’’ન્તિ વચનં ઉપાદાય સો પદેસો કોસલાતિ વુચ્ચતીતિ.

ચારિકં ચરમાનોતિ અતુરિતચારિકં ચરમાનો. મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિન્તિ સતં વા સહસ્સં વા સતસહસ્સં વાતિ એવં અપરિચ્છિન્નેન મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં. બ્રાહ્મણગામોતિ બ્રાહ્મણાનં સમોસરણગામોપિ બ્રાહ્મણગામોતિ વુચ્ચતિ બ્રાહ્મણાનં ભોગગામોપિ. ઇધ સમોસરણગામો અધિપ્પેતો. તદવસરીતિ તં અવસરિ, સમ્પત્તોતિ અત્થો. વિહારો પનેત્થ અનિયામિતો; તસ્મા તસ્સ અવિદૂરે બુદ્ધાનં અનુચ્છવિકો એકો વનસણ્ડો ભવિસ્સતિ, સત્થા તં વનસણ્ડં ગતોતિ વેદિતબ્બો. અસ્સોસુન્તિ સુણિંસુ ઉપલભિંસુ. સોતદ્વારસમ્પત્તવચનનિગ્ઘોસાનુસારેન જાનિંસુ. ખોતિ અવધારણત્થે પદપૂરણમત્તે વા નિપાતો. તત્થ અવધારણત્થેન અસ્સોસુંયેવ, ન નેસં કોચિ સવનન્તરાયો અહોસીતિ અયમત્થો વેદિતબ્બો. પદપૂરણેન બ્યઞ્જનસિલિટ્ઠતામત્તમેવ.

ઇદાનિ યમત્થં અસ્સોસું, તં પકાસેતું સમણો ખલુ, ભો, ગોતમોતિઆદિ વુત્તં. તત્થ સમિતપાપત્તા સમણોતિ વેદિતબ્બો. ખલૂતિ અનુસ્સવનત્થે નિપાતો. ભોતિ તેસં અઞ્ઞમઞ્ઞં આલપનમત્તં. ગોતમોતિ ભગવતો ગોત્તવસેન પરિદીપનં. તસ્મા સમણો ખલુ, ભો, ગોતમોતિ એત્થ સમણો કિર, ભો, ગોતમગોત્તોતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો. સક્યપુત્તોતિ ઇદં પન ભગવતો ઉચ્ચાકુલપરિદીપનં. સક્યકુલા પબ્બજિતોતિ સદ્ધાપબ્બજિતભાવદીપનં. કેનચિ પારિજુઞ્ઞેન અનભિભૂતો અપરિક્ખીણંયેવ તં કુલં પહાય સદ્ધાપબ્બજિતોતિ વુત્તં હોતિ. તતો પરં વુત્તત્થમેવ. તં ખો પનાતિ ઇત્થમ્ભૂતાખ્યાનત્થે ઉપયોગવચનં, તસ્સ ખો પન ભોતો ગોતમસ્સાતિ અત્થો. કલ્યાણોતિ કલ્યાણગુણસમન્નાગતો, સેટ્ઠોતિ વુત્તં હોતિ. કિત્તિસદ્દોતિ કિત્તિયેવ, થુતિઘોસો વા. અબ્ભુગ્ગતોતિ સદેવકં લોકં અજ્ઝોત્થરિત્વા ઉગ્ગતો. કિન્તિ? ‘‘ઇતિપિ સો ભગવા…પે… બુદ્ધો ભગવા’’તિ.

તત્રાયં પદસમ્બન્ધો – સો ભગવા ઇતિપિ અરહં, ઇતિપિ સમ્માસમ્બુદ્ધો…પે… ઇતિપિ ભગવાતિ. ઇમિના ચ ઇમિના ચ કારણેનાતિ વુત્તં હોતિ. તત્થ આરકત્તા, અરીનં અરાનઞ્ચ હતત્તા, પચ્ચયાદીનં અરહત્તા, પાપકરણે રહાભાવાતિ ઇમેહિ તાવ કારણેહિ સો ભગવા અરહન્તિ વેદિતબ્બોતિઆદિના નયેન માતિકં નિક્ખિપિત્વા સબ્બાનેવ એતાનિ પદાનિ વિસુદ્ધિમગ્ગે બુદ્ધાનુસ્સતિનિદ્દેસે વિત્થારિતાનીતિ તતો તેસં વિત્થારો ગહેતબ્બો.

સાધુ ખો પનાતિ સુન્દરં ખો પન; અત્થાવહં સુખાવહન્તિ વુત્તં હોતિ. તથારૂપાનં અરહતન્તિ યથારૂપો સો ભવં ગોતમો, એવરૂપાનં અનેકેહિપિ કપ્પકોટિસતસહસ્સેહિ દુલ્લભદસ્સનાનં બ્યામપ્પભાપરિક્ખિત્તેહિ અસીતિઅનુબ્યઞ્જનરતનપટિમણ્ડિતેહિ દ્વત્તિંસ્મહાપુરિસલક્ખણવરેહિ સમાકિણ્ણમનોરમસરીરાનં અતપ્પકદસ્સનાનં અતિમધુરધમ્મનિગ્ઘોસાનં, યથાભૂતગુણાધિગમેન લોકે અરહન્તોતિ લદ્ધસદ્દાનં અરહતં. દસ્સનં હોતીતિ પસાદસોમ્માનિ અક્ખીનિ ઉમ્મીલેત્વા દસ્સનમત્તમ્પિ સાધુ હોતિ. સચે પન અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતેન બ્રહ્મસ્સરેન ધમ્મં દેસેન્તસ્સ એકં પદમ્પિ સોતું લભિસ્સામ, સાધુતરંયેવ ભવિસ્સતીતિ એવં અજ્ઝાસયં કત્વા.

યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસૂતિ સબ્બકિચ્ચાનિ પહાય તુટ્ઠમાનસા આગમંસુ. એતદવોચુન્તિ દુવિધા હિ પુચ્છા અગારિકપુચ્છા અનગારિકપુચ્છા ચ. તત્થ ‘‘કિં, ભન્તે, કુસલં, કિં અકુસલ’’ન્તિ ઇમિના નયેન અગારિકપુચ્છા આગતા. ‘‘ઇમે ખો, ભન્તે, પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા’’તિ ઇમિના નયેન અનગારિકપુચ્છા. ઇમે પન અત્તનો અનુરૂપં અગારિકપુચ્છં પુચ્છન્તા એતં, ‘‘કો નુ ખો, ભો ગોતમ, હેતુ કો પચ્ચયો’’તિઆદિવચનં અવોચું. તેસં ભગવા યથા ન સક્કોન્તિ સલ્લક્ખેતું, એવં સંખિત્તેનેવ તાવ પઞ્હં વિસ્સજ્જેન્તો, અધમ્મચરિયાવિસમચરિયાહેતુ ખો ગહપતયોતિઆદિમાહ. કસ્મા પન ભગવા યથા ન સલ્લક્ખેન્તિ, એવં વિસ્સજ્જેસીતિ? પણ્ડિતમાનિકા હિ તે; આદિતોવ માતિકં અટ્ઠપેત્વા યથા સલ્લક્ખેન્તિ, એવં અત્થે વિત્થારિતે, દેસનં ઉત્તાનિકાતિ મઞ્ઞન્તા અવજાનન્તિ, મયમ્પિ કથેન્તા એવમેવ કથેય્યામાતિ વત્તારો ભવન્તિ. તેન નેસં ભગવા યથા ન સક્કોન્તિ સલ્લક્ખેતું, એવં સંખિત્તેનેવ તાવ પઞ્હં વિસ્સજ્જેસિ. તતો સલ્લક્ખેતું અસક્કોન્તેહિ વિત્થારદેસનં યાચિતો વિત્થારેન દેસેતું, તેન હિ ગહપતયોતિઆદિમાહ. તત્થ તેન હીતિ કારણત્થે નિપાતો. યસ્મા મં તુમ્હે યાચથ, તસ્માતિ અત્થો.

૪૪૦. તિવિધન્તિ તીહિ કોટ્ઠાસેહિ. કાયેનાતિ કાયદ્વારેન. અધમ્મચરિયાવિસમચરિયાતિ અધમ્મચરિયસઙ્ખાતા વિસમચરિયા. અયં પનેત્થ પદત્થો, અધમ્મસ્સ ચરિયા અધમ્મચરિયા, અધમ્મકરણન્તિ અત્થો. વિસમા ચરિયા, વિસમસ્સ વા કમ્મસ્સ ચરિયાતિ વિસમચરિયા. અધમ્મચરિયા ચ સા વિસમચરિયા ચાતિ અધમ્મચરિયાવિસમચરિયા. એતેનુપાયેન સબ્બેસુ કણ્હસુક્કપદેસુ અત્થો વેદિતબ્બો. લુદ્દોતિ કક્ખળો. દારુણોતિ સાહસિકો. લોહિતપાણીતિ પરં જીવિતા વોરોપેન્તસ્સ પાણી લોહિતેન લિપ્પન્તિ. સચેપિ ન લિપ્પન્તિ, તથાવિધો લોહિતપાણીત્વેવ વુચ્ચતિ. હતપ્પહતે નિવિટ્ઠોતિ હતે ચ પરસ્સ પહારદાને, પહતે ચ પરમારણે નિવિટ્ઠો. અદયાપન્નોતિ નિક્કરુણતં આપન્નો.

યં તં પરસ્સાતિ યં તં પરસ્સ સન્તકં. પરવિત્તૂપકરણન્તિ તસ્સેવ પરસ્સ વિત્તૂપકરણં તુટ્ઠિજનનં પરિક્ખારભણ્ડકં. ગામગતં વાતિ અન્તોગામે વા ઠપિતં. અરઞ્ઞગતં વાતિ અરઞ્ઞે રુક્ખગ્ગપબ્બતમત્થકાદીસુ વા ઠપિતં. અદિન્નન્તિ તેહિ પરેહિ કાયેન વા વાચાય વા અદિન્નં. થેય્યસઙ્ખાતન્તિ એત્થ થેનોતિ ચોરો. થેનસ્સ ભાવો થેય્યં, અવહરણચિત્તસ્સેતં અધિવચનં. સઙ્ખા સઙ્ખાતન્તિ અત્થતો એકં, કોટ્ઠાસસ્સેતં અધિવચનં, ‘‘સઞ્ઞાનિદાના હિ પપઞ્ચસઙ્ખા’’તિઆદીસુ વિય. થેય્યઞ્ચ તં સઙ્ખાતઞ્ચાતિ થેય્યસઙ્ખાતં, થેય્યચિત્તસઙ્ખાતો એકો ચિત્તકોટ્ઠાસોતિ અત્થો. કરણત્થે ચેતં પચ્ચત્તવચનં, તસ્મા થેય્યસઙ્ખાતેનાતિ અત્થતો દટ્ઠબ્બં.

માતુરક્ખિતાતિઆદીસુ યં પિતરિ નટ્ઠે વા મતે વા ઘાસચ્છાદનાદીહિ પટિજગ્ગમાના, વયપત્તં કુલઘરે દસ્સામીતિ માતા રક્ખતિ, અયં માતુરક્ખિતા નામ. એતેનુપાયેન પિતુરક્ખિતાદયોપિ વેદિતબ્બા. સભાગકુલાનિ પન કુચ્છિગતેસુપિ ગબ્ભેસુ કતિકં કરોન્તિ – ‘‘સચે મય્હં પુત્તો હોતિ, તુય્હં ધીતા, અઞ્ઞત્થ ગન્તું ન લભિસ્સતિ, મય્હં પુત્તસ્સેવ હોતૂ’’તિ. એવં ગબ્ભેપિ પરિગ્ગહિતા સસ્સામિકા નામ. ‘‘યો ઇત્થન્નામં ઇત્થિં ગચ્છતિ, તસ્સ એત્તકો દણ્ડો’’તિ એવં ગામં વા ગેહં વા વીથિં વા ઉદ્દિસ્સ ઠપિતદણ્ડા, પન સપરિદણ્ડા નામ. અન્તમસો માલાગુણપરિક્ખિત્તાપીતિ યા સબ્બન્તિમેન પરિચ્છેદેન, ‘‘એસા મે ભરિયા ભવિસ્સતી’’તિ સઞ્ઞાય તસ્સા ઉપરિ કેનચિ માલાગુણં ખિપન્તેન માલાગુણમત્તેનાપિ પરિક્ખિત્તા હોતિ. તથારૂપાસુ ચારિત્તં આપજ્જિતા હોતીતિ એવરૂપાસુ ઇત્થીસુ સમ્માદિટ્ઠિસુત્તે વુત્તમિચ્છાચારલક્ખણવસેન વીતિક્કમં કત્તા હોતિ.

સભાગતોતિ સભાયં ઠિતો. પરિસાગતોતિ પરિસાયં ઠિતો. ઞાતિમજ્ઝગતોતિ દાયાદાનં મજ્ઝે ઠિતો. પૂગમજ્ઝગતોતિ સેનીનં મજ્ઝે ઠિતો. રાજકુલમજ્ઝગતોતિ રાજકુલસ્સ મજ્ઝે મહાવિનિચ્છયે ઠિતો. અભિનીતોતિ પુચ્છનત્થાય નીતો. સક્ખિપુટ્ઠોતિ સક્ખિં કત્વા પુચ્છિતો. એહમ્ભો પુરિસાતિ આલપનમેતં. અત્તહેતુ વા પરહેતુ વાતિ અત્તનો વા પરસ્સ વા હત્થપાદાદિહેતુ વા ધનહેતુ વા. આમિસકિઞ્ચિક્ખહેતુ વાતિ એત્થ આમિસન્તિ લાભો અધિપ્પેતો. કિઞ્ચિક્ખન્તિ યં વા તં વા અપ્પમત્તકં. અન્તમસો તિત્તિરવટ્ટકસપ્પિપિણ્ડનવનીતપિણ્ડાદિમત્તકસ્સપિ લઞ્જસ્સ હેતૂતિ અત્થો. સમ્પજાનમુસા ભાસિતા હોતીતિ જાનન્તોયેવ મુસાવાદં કત્તા હોતિ.

ઇમેસં ભેદાયાતિ યેસં ઇતોતિ વુત્તાનં સન્તિકે સુતં હોતિ, તેસં ભેદાય. અમૂસં ભેદાયાતિ યેસં અમુત્રાતિ વુત્તાનં સન્તિકે સુતં હોતિ, તેસં ભેદાય. ઇતિ સમગ્ગાનં વા ભેદકાતિ એવં સમગ્ગાનં વા દ્વિન્નં સહાયકાનં ભેદં કત્તા. ભિન્નાનં વા અનુપ્પદાતાતિ સુટ્ઠુ કતં તયા, તં પજહન્તેન કતિપાહેનેવ તે મહન્તં અનત્થં કરેય્યાતિ એવં ભિન્નાનં પુન અસંસન્દનાય અનુપ્પદાતા ઉપત્થમ્ભેતા કારણં દસ્સેતાતિ અત્થો. વગ્ગો આરામો અભિરતિટ્ઠાનમસ્સાતિ વગ્ગારામો. વગ્ગરતોતિ વગ્ગેસુ રતો. વગ્ગે દિસ્વા વા સુત્વા વા નન્દતીતિ વગ્ગનન્દી. વગ્ગકરણિં વાચન્તિ યા વાચા સમગ્ગેપિ સત્તે વગ્ગે કરોતિ ભિન્દતિ, તં કલહકારણં વાચં ભાસિતા હોતિ.

અણ્ડકાતિ યથા સદોસે રુક્ખે અણ્ડકાનિ ઉટ્ઠહન્તિ, એવં સદોસતાય ખુંસનાવમ્ભનાદિવચનેહિ અણ્ડકા જાતા. કક્કસાતિ પૂતિકા. યથા નામ પૂતિકરુક્ખો કક્કસો હોતિ પગ્ઘરિતચુણ્ણો, એવં કક્કસા હોતિ, સોતં ઘંસમાના વિય પવિસતિ. તેન વુત્તં ‘‘કક્કસા’’તિ. પરકટુકાતિ પરેસં કટુકા અમનાપા દોસજનની. પરાભિસજ્જનીતિ કુટિલકણ્ટકસાખા વિય મમ્મેસુ વિજ્ઝિત્વા પરેસં અભિસજ્જની ગન્તુકામાનમ્પિ ગન્તું અદત્વા લગ્ગનકારી. કોધસામન્તાતિ કોધસ્સ આસન્ના. અસમાધિસંવત્તનિકાતિ અપ્પનાસમાધિસ્સ વા ઉપચારસમાધિસ્સ વા અસંવત્તનિકા. ઇતિ સબ્બાનેવ તાનિ સદોસવાચાય વેવચનાનિ.

અકાલવાદીતિ અકાલેન વત્તા. અભૂતવાદીતિ યં નત્થિ, તસ્સ વત્તા. અનત્થવાદીતિ અકારણનિસ્સિતં વત્તા. અધમ્મવાદીતિ અસભાવં વત્તા. અવિનયવાદીતિ અસંવરવિનયપટિસંયુત્તસ્સ વત્તા. અનિધાનવતિ વાચન્તિ હદયમઞ્જૂસાયં નિધેતું અયુત્તં વાચં ભાસિતા હોતિ. અકાલેનાતિ વત્તબ્બકાલસ્સ પુબ્બે વા પચ્છા વા અયુત્તકાલે વત્તા હોતિ. અનપદેસન્તિ સુત્તાપદેસવિરહિતં. અપરિયન્તવતિન્તિ અપરિચ્છેદં, સુત્તં વા જાતકં વા નિક્ખિપિત્વા તસ્સ ઉપલબ્ભં વા ઉપમં વા વત્થું વા આહરિત્વા બાહિરકથંયેવ કથેતિ. નિક્ખિત્તં નિક્ખિત્તમેવ હોતિ. ‘‘સુત્તં નુ ખો કથેતિ જાતકં નુ ખો, નસ્સ અન્તં વા કોટિં વા પસ્સામા’’તિ વત્તબ્બતં આપજ્જતિ. યથા વટરુક્ખસાખાનં ગતગતટ્ઠાને પારોહા ઓતરન્તિ, ઓતિણ્ણોતિણ્ણટ્ઠાને સમ્પજ્જિત્વા પુન વડ્ઢન્તિયેવ. એવં અડ્ઢયોજનમ્પિ યોજનમ્પિ ગચ્છન્તિયેવ, ગચ્છન્તે ગચ્છન્તે પન મૂલરુક્ખો વિનસ્સતિ, પવેણિજાતકાવ તિટ્ઠન્તિ. એવમયમ્પિ નિગ્રોધધમ્મકથિકો નામ હોતિ; નિક્ખિત્તં નિક્ખિત્તમત્તમેવ કત્વા પસ્સેનેવ પરિહરન્તો ગચ્છતિ. યો પન બહુમ્પિ ભણન્તો એતદત્થમિદં વુત્તન્તિ આહરિત્વા જાનાપેતું સક્કોતિ, તસ્સ કથેતું વટ્ટતિ. અનત્થસંહિતન્તિ ન અત્થનિસ્સિતં.

અભિજ્ઝાતા હોતીતિ અભિજ્ઝાય ઓલોકેતા હોતિ. અહો વતાતિ પત્થનત્થે નિપાતો. અભિજ્ઝાય ઓલોકિતમત્તકેન ચેત્થ કમ્મપથભેદો ન હોતિ. યદા પન, ‘‘અહો વતિદં મમ સન્તકં અસ્સ, અહમેત્થ વસં વત્તેય્ય’’ન્તિ અત્તનો પરિણામેતિ, તદા કમ્મપથભેદો હોતિ, અયમિધ અધિપ્પેતો.

બ્યાપન્નચિત્તોતિ વિપન્નચિત્તો પૂતિભૂતચિત્તો. પદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પોતિ દોસેન દુટ્ઠચિત્તસઙ્કપ્પો. હઞ્ઞન્તૂતિ ઘાતિયન્તૂ. વજ્ઝન્તૂતિ વધં પાપુણન્તુ. મા વા અહેસુન્તિ કિઞ્ચિપિ મા અહેસું. ઇધાપિ કોપમત્તકેન કમ્મપથભેદો ન હોતિ. હઞ્ઞન્તૂતિઆદિચિન્તનેનેવ હોતિ, તસ્મા એવં વુત્તં.

મિચ્છાદિટ્ઠિકોતિ અકુસલદસ્સનો. વિપરીતદસ્સનોતિ વિપલ્લત્થદસ્સનો. નત્થિ દિન્નન્તિ દિન્નસ્સ ફલાભાવં સન્ધાય વદતિ. યિટ્ઠં વુચ્ચતિ મહાયાગો. હુતન્તિ પહેણકસક્કારો અધિપ્પેતો, તમ્પિ ઉભયં ફલાભાવમેવ સન્ધાય પટિક્ખિપતિ. સુકતદુક્કટાનન્તિ સુકતદુક્કટાનં, કુસલાકુસલાનન્તિ અત્થો. ફલં વિપાકોતિ યં ફલન્તિ વા વિપાકોતિ વા વુચ્ચતિ, તં નત્થીતિ વદતિ. નત્થિ અયં લોકોતિ પરલોકે ઠિતસ્સ અયં લોકો નત્થિ. નત્થિ પરો લોકોતિ ઇધ લોકે ઠિતસ્સપિ પરલોકો નત્થિ, સબ્બે તત્થ તત્થેવ ઉચ્છિજ્જન્તીતિ દસ્સેતિ. નત્થિ માતા નત્થિ પિતાતિ તેસુ સમ્માપટિપત્તિમિચ્છાપટિપત્તીનં ફલાભાવવસેન વદતિ. નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકાતિ ચવિત્વા ઉપપજ્જનકસત્તા નામ નત્થીતિ વદતિ. સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેન્તીતિ યે ઇમઞ્ચ લોકં પરઞ્ચ લોકં અભિવિસિટ્ઠાય પઞ્ઞાય સયં પચ્ચક્ખં કત્વા પવેદેન્તિ, તે નત્થીતિ સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધાનં અભાવં દીપેતિ, એત્તાવતા દસવત્થુકા મિચ્છાદિટ્ઠિ કથિતા હોતિ.

૪૪૧. પાણાતિપાતં પહાયાતિઆદયો સત્ત કમ્મપથા ચૂળહત્થિપદે વિત્થારિતા. અનભિજ્ઝાદયો ઉત્તાનત્થાયેવ.

૪૪૨. સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્યન્તિ સહભાવં ઉપગચ્છેય્યં. બ્રહ્મકાયિકાનં દેવાનન્તિ પઠમજ્ઝાનભૂમિદેવાનં. આભાનં દેવાનન્તિ આભા નામ વિસું નત્થિ, પરિત્તાભઅપ્પમાણાભઆભસ્સરાનમેતં અધિવચનં. પરિત્તાભાનન્તિઆદિ પન એકતો અગ્ગહેત્વા તેસંયેવ ભેદતો ગહણં. પરિત્તસુભાનન્તિઆદીસુપિ એસેવ નયો. ઇતિ ભગવા આસવક્ખયં દસ્સેત્વા અરહત્તનિકૂટેન દેસનં નિટ્ઠપેસિ.

ઇધ ઠત્વા પન દેવલોકા સમાનેતબ્બા. તિસ્સન્નં તાવ ઝાનભૂમીનં વસેન નવ બ્રહ્મલોકા, પઞ્ચ સુદ્ધાવાસા ચતૂહિ આરૂપેહિ સદ્ધિં નવાતિ અટ્ઠારસ, વેહપ્ફલેહિ સદ્ધિં એકૂનવીસતિ, તે અસઞ્ઞં પક્ખિપિત્વા વીસતિ બ્રહ્મલોકા હોન્તિ, એવં છહિ કામાવચરેહિ સદ્ધિં છબ્બીસતિ દેવલોકા નામ. તેસં સબ્બેસમ્પિ ભગવતા દસકુસલકમ્મપથેહિ નિબ્બત્તિ દસ્સિતા.

તત્થ છસુ તાવ કામાવચરેસુ તિણ્ણં સુચરિતાનં વિપાકેનેવ નિબ્બત્તિ હોતિ. ઉપરિદેવલોકાનં પન ઇમે કમ્મપથા ઉપનિસ્સયવસેન કથિતા. દસ કુસલકમ્મપથા હિ સીલં, સીલવતો ચ કસિણપરિકમ્મં ઇજ્ઝતીતિ. સીલે પતિટ્ઠાય કસિણપરિકમ્મં કત્વા પઠમજ્ઝાનં નિબ્બત્તેત્વા પઠમજ્ઝાનભૂમિયં નિબ્બત્તતિ; દુતિયાદીનિ ભાવેત્વા દુતિયજ્ઝાનભૂમિઆદીસુ નિબ્બત્તતિ; રૂપાવચરજ્ઝાનં પાદકં કત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અનાગામિફલે પતિટ્ઠિતો પઞ્ચસુ સુદ્ધાવાસેસુ નિબ્બત્તતિ; રૂપાવચરજ્ઝાનં પાદકં કત્વા અરૂપાવચરસમાપત્તિં નિબ્બત્તેત્વા ચતૂસુ અરૂપેસુ નિબ્બત્તતિ; રૂપારૂપજ્ઝાનં પાદકં કત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણાતિ. અસઞ્ઞભવો પન બાહિરકાનં તાપસપરિબ્બાજકાનં આચિણ્ણોતિ ઇધ ન નિદ્દિટ્ઠો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

સાલેય્યકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.