૩. ચાપાથેરીગાથાવણ્ણના

લટ્ઠિહત્થો પુરે આસીતિઆદિકા ચાપાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તી, અનુક્કમેન ઉપચિતકુસલમૂલા સમ્ભતવિમોક્ખસમ્ભારા હુત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વઙ્ગહારજનપદે અઞ્ઞતરસ્મિં મિગલુદ્દકગામે જેટ્ઠકમિગલુદ્દકસ્સ ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ, ચાપાતિસ્સા નામં અહોસિ. તેન ચ સમયેન ઉપકો આજીવકો બોધિમણ્ડતો ધમ્મચક્કં પવત્તેતું બારાણસિં ઉદ્દિસ્સ ગચ્છન્તેન સત્થારા સમાગતો ‘‘વિપ્પસન્નાનિ ખો તે, આવુસો, ઇન્દ્રિયાનિ, પરિસુદ્ધો છવિવણ્ણો પરિયોદાતો, કંસિ ત્વં, આવુસો, ઉદ્દિસ્સ પબ્બજિતો, કો વા તે સત્થા, કસ્સ વા ત્વં ધમ્મં રોચેસી’’તિ (મહાવ. ૧૧; મ. નિ. ૧.૨૮૫) પુચ્છિત્વા –

‘‘સબ્બાભિભૂ સબ્બવિદૂહમસ્મિ, સબ્બેસુ ધમ્મેસુ અનૂપલિત્તો;

સબ્બઞ્જહો તણ્હાક્ખયે વિમુત્તો, સયં અભિઞ્ઞાય કમુદ્દિસેય્યં. (ધ. પ. ૩૫૩; મહાવ. ૧૧; કથા. ૪૦૫; મ. નિ. ૧.૨૮૫);

‘‘ન મે આચરિયો અત્થિ, સદિસો મે ન વિજ્જતિ;

સદેવકસ્મિં લોકસ્મિં, નત્થિ મે પટિપુગ્ગલો.

‘‘અહઞ્હિ અરહા લોકે, અહં સત્થા અનુત્તરો;

એકોમ્હિ સમ્માસમ્બુદ્ધો, સીતિભૂતોમ્હિ નિબ્બુતો.

‘‘ધમ્મચક્કં પવત્તેતું, ગચ્છામિ કાસિનં પુરં;

અન્ધીભૂતસ્મિં લોકસ્મિં, આહઞ્છં અમતદુન્દુભિ’’ન્તિ. (મહાવ. ૧૧; કથા. ૪૦૫; મ. નિ. ૧.૨૮૫) –

સત્થારા અત્તનો સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધભાવે ધમ્મચક્કપવત્તને ચ પવેદિતે પસન્નચિત્તો સો ‘‘હુપેય્યપાવુસો, અરહસિ અનન્તજિનો’’તિ (મહાવ. ૧૧; મ. નિ. ૧.૨૮૫) વત્વા ઉમ્મગ્ગં ગહેત્વા પક્કન્તો વઙ્ગહારજનપદં અગમાસિ. સો તત્થ એકં મિગલુદ્દકગામકં ઉપનિસ્સાય વાસં કપ્પેસિ. તં તત્થ જેટ્ઠકમિગલુદ્દકો ઉપટ્ઠાસિ. સો એકદિવસં દૂરં મિગવં ગચ્છન્તો ‘‘મય્હં અરહન્તે મા પમજ્જી’’તિ અત્તનો ધીતરં ચાપં આણાપેત્વા અગમાસિ સદ્ધિં પુત્તભાતુકેહિ. સા ચસ્સ ધીતા અભિરૂપા હોતિ દસ્સનીયા.

અથ ખો ઉપકો આજીવકો ભિક્ખાચારવેલાયં મિગલુદ્દકસ્સ ઘરં ગતો પરિવિસિતું ઉપગતં ચાપં દિસ્વા રાગેન અભિભૂતો ભુઞ્જિતુમ્પિ અસક્કોન્તો ભાજનેન ભત્તં આદાય વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા ભત્તં એકમન્તે નિક્ખિપિત્વા ‘‘સચે ચાપં લભિસ્સામિ, જીવામિ, નો ચે, મરિસ્સામી’’તિ નિરાહારો નિપજ્જિ. સત્તમે દિવસે મિગલુદ્દકો આગન્ત્વા ધીતરં પુચ્છિ – ‘‘કિં મય્હં અરહન્તે ન પમજ્જી’’તિ? સા ‘‘એકદિવસમેવ આગન્ત્વા પુન નાગતપુબ્બો’’તિ આહ. મિગલુદ્દકો ચ તાવદેવસ્સ વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા ‘‘કિં, ભન્તે, અફાસુક’’ન્તિ પાદે પરિમજ્જન્તો પુચ્છિ. ઉપકો નિત્થુનન્તો પરિવત્તતિયેવ. સો ‘‘વદથ, ભન્તે, યં મયા સક્કા કાતું, સબ્બં તં કરિસ્સામી’’તિ આહ. ઉપકો એકેન પરિયાયેન અત્તનો અજ્ઝાસયં આરોચેસિ. ‘‘ઇતરો જાનાસિ પન, ભન્તે, કિઞ્ચિ સિપ્પ’’ન્તિ. ‘‘ન જાનામી’’તિ. ‘‘ન, ભન્તે, કિઞ્ચિ સિપ્પં અજાનન્તેન સક્કા ઘરં આવસિતુ’’ન્તિ. સો આહ – ‘‘નાહં કિઞ્ચિ સિપ્પં જાનામિ, અપિચ તુમ્હાકં મંસહારકો ભવિસ્સામિ, મંસઞ્ચ વિક્કિણિસ્સામી’’તિ. માગવિકો ‘‘અમ્હાકમ્પિ એતદેવ રુચ્ચતી’’તિ ઉત્તરસાટકં દત્વા અત્તનો સહાયકસ્સ ગેહે કતિપાહં વસાપેત્વા તાદિસે દિવસે ઘરં આનેત્વા ધીતરં અદાસિ.

અથ કાલે ગચ્છન્તે તેસં સંવાસમન્વાય પુત્તો નિબ્બત્તિ, સુભદ્દોતિસ્સ નામં અકંસુ. ચાપા તસ્સ રોદનકાલે ‘‘ઉપકસ્સ પુત્ત, આજીવકસ્સ પુત્ત, મંસહારકસ્સ પુત્ત, મા રોદિ મા રોદી’’તિઆદિના પુત્તતોસનગીતેન ઉપકં ઉપ્પણ્ડેસિ. સો ‘‘મા ત્વં ચાપે મં ‘અનાથો’તિ મઞ્ઞિ, અત્થિ મે સહાયો અનન્તજિનો નામ, તસ્સાહં સન્તિકં ગમિસ્સામી’’તિ આહ. ચાપા ‘‘એવમયં અટ્ટીયતી’’તિ ઞત્વા પુનપ્પુનં તથા કથેસિયેવ. સો એકદિવસં તાય તથા વુત્તો કુજ્ઝિત્વા ગન્તુમારદ્ધો. તાય તં તં વત્વા અનુનીયમાનોપિ સઞ્ઞત્તિં અનાગચ્છન્તો પચ્છિમદિસાભિમુખો પક્કામિ.

ભગવા ચ તેન સમયેન સાવત્થિયં જેતવને વિહરન્તો ભિક્ખૂનં આચિક્ખિ – ‘‘યો, ભિક્ખવે, અજ્જ ‘કુહિં અનન્તજિનો’તિ ઇધાગન્ત્વા પુચ્છતિ, તં મમ સન્તિકં પેસેથા’’તિ. ઉપકોપિ ‘‘કુહિં અનન્તજિનો વસતી’’તિ તત્થ તત્થ પુચ્છન્તો અનુપુબ્બેન સાવત્થિં ગન્ત્વા વિહારં પવિસિત્વા વિહારમજ્ઝે ઠત્વા ‘‘કુહિં અનન્તજિનો’’તિ પુચ્છિ. તં ભિક્ખૂ ભગવતો સન્તિકં નયિંસુ. સો ભગવન્તં દિસ્વા ‘‘જાનાથ મં ભગવા’’તિ આહ. ‘‘આમ, જાનામિ, કુહિં પન ત્વં એત્તકં કાલં વસી’’તિ? ‘‘વઙ્ગહારજનપદે, ભન્તે’’તિ. ‘‘ઉપક, ઇદાનિ મહલ્લકો જાતો પબ્બજિતું સક્ખિસ્સસી’’તિ? ‘‘પબ્બજિસ્સામિ, ભન્તે’’તિ. સત્થા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આણાપેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, ઇમં પબ્બાજેહી’’તિ. સો તં પબ્બાજેસિ. સો પબ્બજિતો સત્થુ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા ભાવનં અનુયુઞ્જન્તો ન ચિરસ્સેવ અનાગામિફલે પતિટ્ઠાય કાલં કત્વા અવિહેસુ નિબ્બત્તો, નિબ્બત્તક્ખણેયેવ અરહત્તં પાપુણિ. અવિહેસુ નિબ્બત્તમત્તા સત્ત જના અરહત્તં પત્તા, તેસં અયં અઞ્ઞતરો. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘અવિહં ઉપપન્નાસે, વિમુત્તા સત્ત ભિક્ખવો;

રાગદોસપરિક્ખીણા, તિણ્ણા લોકે વિસત્તિકં.

‘‘ઉપકોપલગણ્ડો ચ, પક્કુસાતિ ચ તે તયો;

ભદ્દિયો ખણ્ડદેવો ચ, બાહુરગ્ગિ ચ સિઙ્ગિયો;

તે હિત્વા માનુસં દેહં, દિબ્બયોગં ઉપચ્ચગુ’’ન્તિ. (સં. નિ. ૧.૧૦૫);

ઉપકે પન પક્કન્તે નિબ્બિન્દહદયા ચાપા દારકં અય્યકસ્સ નિય્યાદેત્વા પુબ્બે ઉપકેન ગતમગ્ગં ગચ્છન્તી સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખુનીનં સન્તિકે પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તી મગ્ગપટિપાટિયા અરહત્તે પતિટ્ઠિતા, અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા પુબ્બે ઉપકેન અત્તના ચ કથિતગાથાયો ઉદાનવસેન એકજ્ઝં કત્વા –

૨૯૨. ‘‘લટ્ઠિહત્થો પુરે આસિ, સો દાનિ મિગલુદ્દકો;

આસાય પલિપા ઘોરા, નાસક્ખિ પારમેતવે.

૨૯૩. ‘‘સુમત્તં મં મઞ્ઞમાના, ચાપિ પુત્તમતોસયિ;

ચાપાય બન્ધનં છેત્વા, પબ્બજિસ્સં પુનોપહં.

૨૯૪. ‘‘મા મે કુજ્ઝિ મહાવીર, મા મે કુજ્ઝિ મહામુનિ;

ન હિ કોધપરેતસ્સ, સુદ્ધિ અત્થિ કુતો તપો.

૨૯૫. ‘‘પક્કમિસ્સઞ્ચ નાળાતો, કોધ નાળાય વચ્છતિ;

બન્ધન્તી ઇત્થિરૂપેન, સમણે ધમ્મજીવિનો.

૨૯૬. ‘‘એહિ કાળ નિવત્તસ્સુ, ભુઞ્જ કામે યથા પુરે;

અહઞ્ચ તે વસીકતા, યે ચ મે સન્તિ ઞાતકા.

૨૯૭. ‘‘એત્તો ચાપે ચતુબ્ભાગં, યથા ભાસસિ ત્વઞ્ચ મે;

તયિ રત્તસ્સ પોસસ્સ, ઉળારં વત તં સિયા.

૨૯૮. ‘‘કાળઙ્ગિનિંવ તક્કારિં, પુપ્ફિતં ગિરિમુદ્ધનિ;

ફુલ્લં દાલિમલટ્ઠિંવ, અન્તોદીપેવ પાટલિં.

૨૯૯. ‘‘હરિચન્દનલિત્તઙ્ગિં, કાસિકુત્તમધારિનિં;

તં મં રૂપવતિં સન્તિં, કસ્સ ઓહાયં ગચ્છસિ.

૩૦૦. ‘‘સાકુન્તિકોવ સકુણિં, યથા બન્ધિતુમિચ્છતિ;

આહરિમેન રૂપેન, ન મં ત્વં બાધયિસ્સસિ.

૩૦૧. ‘‘ઇમઞ્ચ મે પુત્તફલં, કાળ ઉપ્પાદિતં તયા;

તં મં પુત્તવતિં સન્તિં, કસ્સ ઓહાય ગચ્છસિ.

૩૦૨. ‘‘જહન્તિ પુત્તે સપ્પઞ્ઞા, તતો ઞાતી તતો ધનં;

પબ્બજન્તિ મહાવીરા, નાગો છેત્વાવ બન્ધનં.

૩૦૩. ‘‘ઇદાનિ તે ઇમં પુત્તં, દણ્ડેન છુરિકાય વા;

ભૂમિયં વા નિસુમ્ભિસ્સં, પુત્તસોકા ન ગચ્છસિ.

૩૦૪. ‘‘સચે પુત્તં સિઙ્ગાલાનં, કુક્કુરાનં પદાહિસિ;

ન મં પુત્તકત્તે જમ્મિ, પુનરાવત્તયિસ્સસિ.

૩૦૫. ‘‘હન્દ ખો દાનિ ભદ્દન્તે, કુહિં કાળ ગમિસ્સસિ;

કતમં ગામનિગમં, નગરં રાજધાનિયો.

૩૦૬. ‘‘અહુમ્હ પુબ્બે ગણિનો, અસ્સમણા સમણમાનિનો;

ગામેન ગામં વિચરિમ્હ, નગરે રાજધાનિયો.

૩૦૭. ‘‘એસો હિ ભગવા બુદ્ધો, નદિં નેરઞ્જરં પતિ;

સબ્બદુક્ખપ્પહાનાય, ધમ્મં દેસેતિ પાણિનં;

તસ્સાહં સન્તિકં ગચ્છં, સો મે સત્થા ભવિસ્સતિ.

૩૦૮. ‘‘વન્દનં દાનિ મે વજ્જાસિ, લોકનાથં અનુત્તરં;

પદક્ખિણઞ્ચ કત્વાન, આદિસેય્યાસિ દક્ખિણં.

૩૦૯. ‘‘એતં ખો લબ્ભમમ્હેહિ, યથા ભાસસિ ત્વઞ્ચ મે;

વન્દનં દાનિ તે વજ્જં, લોકનાથં અનુત્તરં;

પદક્ખિણઞ્ચ કત્વાન, આદિસિસ્સામિ દક્ખિણં.

૩૧૦. ‘‘તતો ચ કાળો પક્કામિ, નદિં નેરઞ્જરં પતિ;

સો અદ્દસાસિ સમ્બુદ્ધં, દેસેન્તં અમતં પદં.

૩૧૧. ‘‘દુક્ખં દુક્ખસમુપ્પાદં, દુક્ખસ્સ ચ અતિક્કમં;

અરિયં ચટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં, દુક્ખૂપસમગામિનં.

૩૧૨. ‘‘તસ્સ પાદાનિ વન્દિત્વા, કત્વાન નં પદક્ખિણં;

ચાપાય આદિસિત્વાન, પબ્બજિં અનગારિયં;

તિસ્સો વિજ્જા અનુપ્પત્તા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ લટ્ઠિહત્થોતિ દણ્ડહત્થો. પુરેતિ પુબ્બે પરિબ્બાજકકાલે ચણ્ડગોણકુક્કુરાદીનં પરિહરણત્થં દણ્ડં હત્થેન ગહેત્વા વિચરણકો અહોસિ. સો દાનિ મિગલુદ્દકોતિ સો ઇદાનિ મિગલુદ્દેહિ સદ્ધિં સમ્ભોગસંવાસેહિ મિગલુદ્દો માગવિકો જાતો. આસાયાતિ તણ્હાય. ‘‘આસયા’’તિપિ પાઠો, અજ્ઝાસયહેતૂતિ અત્થો. પલિપાતિ કામપઙ્કતો દિટ્ઠિપઙ્કતો ચ. ઘોરાતિ અવિદિતવિપુલાનત્થાવહત્તા દારુણતો ઘોરા. નાસક્ખિ પારમેતવેતિ તસ્સેવ પલિપસ્સ પારભૂતં નિબ્બાનં એતું ગન્તું ન અસક્ખિ, ન અભિસમ્ભુનીતિ અત્તાનમેવ સન્ધાય ઉપકો વદતિ.

સુમત્તં મં મઞ્ઞમાનાતિ અત્તનિ સુટ્ઠુ મત્તં મદપ્પત્તં કામગેધવસેન લગ્ગં પમત્તં વા કત્વા મં સલ્લક્ખન્તી. ચાપા પુત્તમતોસયીતિ મિગલુદ્દસ્સ ધીતા ચાપા ‘‘આજીવકસ્સ પુત્તા’’તિઆદિના મં ઘટ્ટેન્તી પુત્તં તોસેસિ કેળાયસિ. ‘‘સુપતિ મં મઞ્ઞમાના’’તિ ચ પઠન્તિ, સુપતીતિ મં મઞ્ઞમાનાતિ અત્થો. ચાપાય બન્ધનં છેત્વાતિ ચાપાય તયિ ઉપ્પન્નં કિલેસબન્ધનં છિન્દિત્વા. પબ્બજિસ્સં પુનોપહન્તિ પુન દુતિયવારમ્પિ અહં પબ્બજિસ્સામિ.

ઇદાનિ તસ્સા ‘‘મય્હં અત્થો નત્થી’’તિ વદતિ, તં સુત્વા ચાપા ખમાપેન્તી ‘‘મા મે કુજ્ઝી’’તિ ગાથમાહ. તત્થ મા મે કુજ્ઝીતિ કેળિકરણમત્તેન મા મય્હં કુજ્ઝિ. મહાવીર, મહામુનીતિ ઉપકં આલપતિ. તઞ્હિ સા પુબ્બેપિ પબ્બજિતો, ઇદાનિપિ પબ્બજિતુકામોતિ કત્વા ખન્તિઞ્ચ પચ્ચાસીસન્તી ‘‘મહામુની’’તિ આહ. તેનેવાહ – ‘‘ન હિ કોધપરેતસ્સ, સુદ્ધિ અત્થિ કુતો તપો’’તિ, ત્વં એત્તકમ્પિ અસહન્તો કથં ચિત્તં દમેસ્સસિ, કથં વા તપં ચરિસ્સસીતિ અધિપ્પાયો.

અથ નાળં ગન્ત્વા જીવિતુકામોસીતિ ચાપાય વુત્તો આહ – ‘‘પક્કમિસ્સઞ્ચ નાળાતો, કોધ નાળાય વચ્છતી’’તિ કો ઇધ નાળાય વસિસ્સતિ, નાળાતોવ અહં પક્કમિસ્સામેવ. સો હિ તસ્સ જાતગામો, તતો નિક્ખમિત્વા પબ્બજિ. સો ચ મગધરટ્ઠે બોધિમણ્ડસ્સ આસન્નપદેસે, તં સન્ધાય વુત્તં. બન્ધન્તી ઇત્થિરૂપેન, સમણે ધમ્મજીવિનોતિ ચાપે ત્વં ધમ્મેન જીવન્તે ધમ્મિકે પબ્બજિતે અત્તનો ઇત્થિરૂપેન ઇત્થિકુત્તાકપ્પેહિ બન્ધન્તી તિટ્ઠસિ. યેનાહં ઇદાનિ એદિસો જાતો, તસ્મા તં પરિચ્ચજામીતિ અધિપ્પાયો.

એવં વુત્તે ચાપા તં નિવત્તેતુકામા ‘‘એહિ, કાળા’’તિ ગાથમાહ. તસ્સત્થો – કાળવણ્ણતાય, કાળ, ઉપક, એહિ નિવત્તસ્સુ મા પક્કમિ, પુબ્બે વિય કામે પરિભુઞ્જ, અહઞ્ચ યે ચ મે સન્તિ ઞાતકા, તે સબ્બેવ તુય્હં મા પક્કમિતુકામતાય વસીકતા વસવત્તિનો કતાતિ.

તં સુત્વા ઉપકો ‘‘એત્તો ચાપે’’તિ ગાથમાહ. તત્થ ચાપેતિ ચાપે. ચાપસદિસઅઙ્ગલટ્ઠિતાય હિ સા, ચાપાતિ નામં લભિ, તસ્મા, ચાપાતિ વુચ્ચતિ. ત્વં ચાપે, યથા ભાસસિ, ઇદાનિ યાદિસં કથેસિ, ઇતો ચતુબ્ભાગમેવ પિયસમુદાચારં કરેય્યાસિ. તયિ રત્તસ્સ રાગાભિભૂતસ્સ પુરિસસ્સ ઉળારં વત તં સિયા, અહં પનેતરહિ તયિ કામેસુ ચ વિરત્તો, તસ્મા ચાપાય વચને ન તિટ્ઠામીતિ અધિપ્પાયો.

પુન, ચાપા, અત્તનિ તસ્સ આસત્તિં ઉપ્પાદેતુકામા ‘‘કાળઙ્ગિનિ’’ન્તિ આહ. તત્થ, કાળાતિ તસ્સાલપનં. અઙ્ગિનિન્તિ અઙ્ગલટ્ઠિસમ્પન્નં. ઇવાતિ ઉપમાય નિપાતો. તક્કારિં પુપ્ફિતં ગિરિમુદ્ધનીતિ પબ્બતમુદ્ધનિ ઠિતં સુપુપ્ફિતદાલિમલટ્ઠિં વિય. ‘‘ઉક્કાગારિ’’ન્તિ ચ કેચિ પઠન્તિ, અઙ્ગત્થિલટ્ઠિં વિયાતિ અત્થો. ગિરિમુદ્ધનીતિ ચ ઇદં કેનચિ અનુપહતસોભતાદસ્સનત્થં વુત્તં. કેચિ ‘‘કાલિઙ્ગિનિ’’ન્તિ પાઠં વત્વા તસ્સ કુમ્ભણ્ડલતાસદિસન્તિ અત્થં વદન્તિ. ફુલ્લં દાલિમલટ્ઠિંવાતિ પુપ્ફિતં બીજપૂરલતં વિય. અન્તોદીપેવ પાટલિન્તિ દીપકબ્ભન્તરે પુપ્ફિતપાટલિરુક્ખં વિય, દીપગ્ગહણઞ્ચેત્થ સોભાપાટિહારિયદસ્સનત્થમેવ.

હરિચન્દનલિત્તઙ્ગિન્તિ લોહિતચન્દનેન અનુલિત્તસબ્બઙ્ગિં. કાસિકુત્તમધારિનિન્તિ ઉત્તમકાસિકવત્થધરં. તં મન્તિ તાદિસં મં. રૂપવતિં સન્તિન્તિ રૂપસમ્પન્નં સમાનં. કસ્સ ઓહાય ગચ્છસીતિ કસ્સ નામ સત્તસ્સ, કસ્સ વા હેતુનો, કેન કારણેન, ઓહાય પહાય પરિચ્ચજિત્વા ગચ્છસિ.

ઇતો પરમ્પિ તેસં વચનપટિવચનગાથાવ ઠપેત્વા પરિયોસાને તિસ્સો ગાથા. તત્થ સાકુન્તિકોવાતિ સકુણલુદ્દો વિય. આહરિમેન રૂપેનાતિ કેસમણ્ડનાદિના સરીરજગ્ગનેન ચેવ વત્થાભરણાદિના ચ અભિસઙ્ખારિકેન રૂપેન વણ્ણેન કિત્તિમેન ચાતુરિયેનાતિ અત્થો. ન મં ત્વં બાધયિસ્સસીતિ પુબ્બે વિય ઇદાનિ મં ત્વં ન બાધિતું સક્ખિસ્સસિ.

પુત્તફલન્તિ પુત્તસઙ્ખાતં ફલં પુત્તપસવો.

સપ્પઞ્ઞાતિ પઞ્ઞવન્તો, સંસારે આદીનવવિભાવિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતાતિ અધિપ્પાયો. તે હિ અપ્પં વા મહન્તં વા ઞાતિપરિવટ્ટં ભોગક્ખન્ધં વા પહાય પબ્બજન્તિ. તેનાહ – ‘‘પબ્બજન્તિ મહાવીરા, નાગો છેત્વાવ બન્ધન’’ન્તિ, અયબન્ધનં વિય હત્થિનાગો ગિહિબન્ધનં છિન્દિત્વા મહાવીરિયાવ પબ્બજન્તિ, ન નિહીનવીરિયાતિ અત્થો.

દણ્ડેનાતિ યેન કેનચિ દણ્ડેન. છુરિકાયાતિ ખુરેન. ભૂમિયં વા નિસુમ્ભિસ્સન્તિ પથવિયં પાતેત્વા પોથનવિજ્ઝનાદિના વિબાધિસ્સામિ. પુત્તસોકા ન ગચ્છસીતિ પુત્તસોકનિમિત્તં ન ગચ્છિસ્સસિ.

પદાહિસીતિ દસ્સસિ. પુત્તકત્તેતિ પુત્તકારણા. જમ્મીતિ તસ્સા આલપનં, લામકેતિ અત્થો.

ઇદાનિ તસ્સ ગમનં અનુજાનિત્વા ગમનટ્ઠાનં જાનિતું ‘‘હન્દ ખો’’તિ ગાથમાહ.

ઇતરો પુબ્બે અહં અનિય્યાનિકં સાસનં પગ્ગય્હ અટ્ઠાસિં, ઇદાનિ પન નિય્યાનિકે અનન્તજિનસ્સ સાસને ઠાતુકામો, તસ્મા તસ્સ સન્તિકં ગમિસ્સામીતિ દસ્સેન્તો ‘‘અહુમ્હા’’તિઆદિમાહ. તત્થ ગણિનોતિ ગણધરા. અસ્સમણાતિ ન સમિતપાપા. સમણમાનિનોતિ સમિતપાપાતિ એવં સઞ્ઞિનો. વિચરિમ્હાતિ પૂરણાદીસુ અત્તાનં પક્ખિપિત્વા વદતિ.

નેરઞ્જરં પતીતિ નેરઞ્જરાય નદિયા સમીપે તસ્સા તીરે. બુદ્ધોતિ અભિસમ્બોધિં પત્તો, અભિસમ્બોધિં પત્વા ધમ્મં દેસેન્તો સબ્બકાલં ભગવા તત્થેવ વસીતિ અધિપ્પાયેન વદતિ.

વન્દનં દાનિ મે વજ્જાસીતિ મમ વન્દનં વદેય્યાસિ, મમ વચનેન લોકનાથં અનુત્તરં વદેય્યાસીતિ અત્થો. પદક્ખિણઞ્ચ કત્વાન, આદિસેય્યાસિ દક્ખિણન્તિ બુદ્ધં ભગવન્તં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વાપિ ચતૂસુ ઠાનેસુ વન્દિત્વા, તતો પુઞ્ઞતો મય્હં પત્તિદાનં દેન્તો પદક્ખિણં આદિસેય્યાસિ બુદ્ધગુણાનં સુતપુબ્બત્તા હેતુસમ્પન્નતાય ચ એવં વદતિ.

એતં ખો લબ્ભમમ્હેહીતિ એતં પદક્ખિણકરણં પુઞ્ઞં અમ્હેહિ તવ દાતું સક્કા, ન નિવત્તનં, પુબ્બે વિય કામૂપભોગો ચ ન સક્કાતિ અધિપ્પાયો. તે વજ્જન્તિ તવ વન્દનં વજ્જં વક્ખામિ.

સોતિ કાળો, અદ્દસાસીતિ અદ્દક્ખિ.

સત્થુદેસનાયં સચ્ચકથાય પધાનત્તા તબ્બિનિમુત્તાય અભાવતો ‘‘દુક્ખ’’ન્તિઆદિ વુત્તં, સેસં વુત્તનયમેવ.

ચાપાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.