૧. કિસાગોતમીથેરીગાથાવણ્ણના

એકાદસકનિપાતે કલ્યાણમિત્તતાતિઆદિકા કિસાગોતમિયા થેરિયા ગાથા. અયં કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા એકદિવસં સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુણન્તી સત્થારં એકં ભિક્ખુનિં લૂખચીવરધારીનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ. સા કપ્પસતસહસ્સં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં દુગ્ગતકુલે નિબ્બત્તિ. ગોતમીતિસ્સા નામં અહોસિ. કિસસરીરતાય પન ‘‘કિસાગોતમી’’તિ વોહરીયિત્થ. તં પતિકુલં ગતં દુગ્ગતકુલસ્સ ધીતાતિ પરિભવિંસુ. સા એકં પુત્તં વિજાયિ. પુત્તલાભેન ચસ્સા સમ્માનં અકંસુ. સો પનસ્સા પુત્તો આધાવિત્વા પરિધાવિત્વા કીળનકાલે કાલમકાસિ. તેનસ્સા સોકુમ્માદો ઉપ્પજ્જિ.

સા ‘‘અહં પુબ્બે પરિભવપત્તા હુત્વા પુત્તસ્સ જાતકાલતો પટ્ઠાય સક્કારં પાપુણિં, ઇમે મય્હં પુત્તં બહિ છડ્ડેતુમ્પિ વાયમન્તી’’તિ સોકુમ્માદવસેન મતકળેવરં અઙ્કેનાદાય ‘‘પુત્તસ્સ મે ભેસજ્જં દેથા’’તિ ગેહદ્વારપટિપાટિયા નગરે વિચરતિ. મનુસ્સા ‘‘ભેસજ્જં કુતો’’તિ પરિભાસન્તિ. સા તેસં કથં ન ગણ્હાતિ. અથ નં એકો પણ્ડિતપુરિસો ‘‘અયં પુત્તસોકેન ચિત્તવિક્ખેપં પત્તા, એતિસ્સા ભેસજ્જં દસબલોયેવ જાનિસ્સતી’’તિ ચિન્તેત્વા, ‘‘અમ્મ, તવ પુત્તસ્સ ભેસજ્જં સમ્માસમ્બુદ્ધં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છા’’તિ આહ. સા સત્થુ ધમ્મદેસનાવેલાયં વિહારં ગન્ત્વા ‘‘પુત્તસ્સ મે ભેસજ્જં દેથ ભગવા’’તિ આહ. સત્થા તસ્સા ઉપનિસ્સયં દિસ્વા ‘‘ગચ્છ નગરં પવિસિત્વા યસ્મિં ગેહે કોચિ મતપુબ્બો નત્થિ, તતો સિદ્ધત્થકં આહરા’’તિ આહ. સા ‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ તુટ્ઠમાનસા નગરં પવિસિત્વા પઠમગેહેયેવ ‘‘સત્થા મમ પુત્તસ્સ ભેસજ્જત્થાય સિદ્ધત્થકં આહરાપેતિ. સચે એતસ્મિં ગેહે કોચિ મતપુબ્બો નત્થિ, સિદ્ધત્થકં મે દેથા’’તિ આહ. કો ઇધ મતે ગણેતું સક્કોતીતિ. કિં તેન હિ અલં સિદ્ધત્થકેહીતિ દુતિયં તતિયં ઘરં ગન્ત્વા બુદ્ધાનુભાવેન વિગતુમ્માદા પકતિચિત્તે ઠિતા ચિન્તેસિ – ‘‘સકલનગરે અયમેવ નિયમો ભવિસ્સતિ, ઇદં હિતાનુકમ્પિના ભગવતા દિટ્ઠં ભવિસ્સતી’’તિ સંવેગં લભિત્વા તતોવ બહિ નિક્ખમિત્વા પુત્તં આમકસુસાને છડ્ડેત્વા ઇમં ગાથમાહ –

‘‘ન ગામધમ્મો નિગમસ્સ ધમ્મો, ન ચાપિયં એકકુલસ્સ ધમ્મો;

સબ્બસ્સ લોકસ્સ સદેવકસ્સ, એસેવ ધમ્મો યદિદં અનિચ્ચતા’’તિ. (અપ. થેરી ૨.૩.૮૨);

એવઞ્ચ પન વત્વા સત્થુ સન્તિકં અગમાસિ. અથ નં સત્થા ‘‘લદ્ધો તે, ગોતમિ, સિદ્ધત્થકો’’તિ આહ. ‘‘નિટ્ઠિતં, ભન્તે, સિદ્ધત્થકેન કમ્મં, પતિટ્ઠા પન મે હોથા’’તિ આહ. અથસ્સા સત્થા –

‘‘તં પુત્તપસુસમ્મત્તં, બ્યાસત્તમનસં નરં;

સુત્તં ગામં મહોઘોવ, મચ્ચુ આદાય ગચ્છતી’’તિ. (ધ. પ. ૨૮૭) –

ગાથમાહ.

ગાથાપરિયોસાને યથાઠિતાવ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાય સત્થારં પબ્બજ્જં યાચિ. સત્થા પબ્બજ્જં અનુજાનિ. સા સત્થારં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા વન્દિત્વા ભિક્ખુનુપસ્સયં ગન્ત્વા પબ્બજિત્વા ઉપસમ્પદં લભિત્વા નચિરસ્સેવ યોનિસોમનસિકારેન કમ્મં કરોન્તી વિપસ્સનં વડ્ઢેસિ. અથસ્સા સત્થા –

‘‘યો ચ વસ્સસતં જીવે, અપસ્સં અમતં પદં;

એકાહં જીવિતં સેય્યો, પસ્સતો અમતં પદ’’ન્તિ. (ધ. પ. ૧૧૪) –

ઇમં ઓભાસગાથમાહ.

સા ગાથાપરિયોસાને અરહત્તં પાપુણિત્વા પરિક્ખારવલઞ્જે પરમુક્કટ્ઠા હુત્વા તીહિ લૂખેહિ સમન્નાગતં ચીવરં પારુપિત્વા વિચરિ. અથ નં સત્થા જેતવને નિસિન્નો ભિક્ખુનિયો પટિપાટિયા ઠાનન્તરે ઠપેન્તો લૂખચીવરધારીનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ. સા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા ‘‘સત્થારં નિસ્સાય મયા અયં વિસેસો લદ્ધો’’તિ કલ્યાણમિત્તતાય પસંસામુખેન ઇમા ગાથા અભાસિ –

૨૧૩. ‘‘કલ્યાણમિત્તતા મુનિના, લોકં આદિસ્સ વણ્ણિતા;

કલ્યાણમિત્તે ભજમાનો, અપિ બાલો પણ્ડિતો અસ્સ.

૨૧૪. ‘‘ભજિતબ્બા સપ્પુરિસા, પઞ્ઞા તથા વડ્ઢતિ ભજન્તાનં;

ભજમાનો સપ્પુરિસે, સબ્બેહિપિ દુક્ખેહિ પમુચ્ચેય્ય.

૨૧૫. ‘‘દુક્ખઞ્ચ વિજાનેય્ય, દુક્ખસ્સ ચ સમુદયં નિરોધં;

અટ્ઠઙ્ગિકઞ્ચ મગ્ગં, ચત્તારિપિ અરિયસચ્ચાનિ.

૨૧૬. ‘‘દુક્ખો ઇત્થિભાવો, અક્ખાતો પુરિસદમ્મસારથિના;

સપત્તિકમ્પિ હિ દુક્ખં, અપ્પેકચ્ચા સકિં વિજાતાયો.

૨૧૭. ‘‘ગલકે અપિ કન્તન્તિ, સુખુમાલિનિયો વિસાનિ ખાદન્તિ;

જનમારકમજ્ઝગતા, ઉભોપિ બ્યસનાનિ અનુભોન્તિ.

૨૧૮. ‘‘ઉપવિજઞ્ઞા ગચ્છન્તી, અદ્દસાહં પતિં મતં;

પન્થમ્હિ વિજાયિત્વાન, અપ્પત્તાવ સકં ઘરં.

૨૧૯. ‘‘દ્વે પુત્તા કાલકતા, પતી ચ પન્થે મતો કપણિકાય;

માતા પિતા ચ ભાતા, ડય્હન્તિ ચ એકચિતકાયં.

૨૨૦. ‘‘ખીણકુલીને કપણે, અનુભૂતં તે દુખં અપરિમાણં;

અસ્સૂ ચ તે પવત્તં, બહૂનિ ચ જાતિસહસ્સાનિ.

૨૨૧. ‘‘વસિતા સુસાનમજ્ઝે, અથોપિ ખાદિતાનિ પુત્તમંસાનિ;

હતકુલિકા સબ્બગરહિતા, મતપતિકા અમતમધિગચ્છિં.

૨૨૨. ‘‘ભાવિતો મે મગ્ગો, અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો અમતગામી;

નિબ્બાનં સચ્છિકતં, ધમ્માદાસં અવેક્ખિંહં.

૨૨૩. ‘‘અહમમ્હિ કન્તસલ્લા, ઓહિતભારા કતઞ્હિ કરણીયં;

કિસાગોતમી થેરી, વિમુત્તચિત્તા ઇમં ભણી’’તિ.

તત્થ કલ્યાણમિત્તતાતિ કલ્યાણો ભદ્દો સુન્દરો મિત્તો એતસ્સાતિ કલ્યાણમિત્તો. યો યસ્સ સીલાદિગુણસમાદપેતા, અઘસ્સ ઘાતા, હિતસ્સ વિધાતા, એવં સબ્બાકારેન ઉપકારો મિત્તો હોતિ, સો પુગ્ગલો કલ્યાણમિત્તો, તસ્સ ભાવો કલ્યાણમિત્તતા, કલ્યાણમિત્તવન્તતા. મુનિનાતિ સત્થારા. લોકં આદિસ્સ વણ્ણિતાતિ કલ્યાણમિત્તે અનુગન્તબ્બન્તિ સત્તલોકં ઉદ્દિસ્સ –

‘‘સકલમેવિદં, આનન્દ, બ્રહ્મચરિયં યદિદં કલ્યાણમિત્તતા કલ્યાણસહાયતા કલ્યાણસમ્પવઙ્કતા’’ (સં. નિ. ૫.૨). ‘‘કલ્યાણમિત્તસ્સેતં, મેઘિય, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ યં સીલવા ભવિસ્સતિ પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરિસ્સતી’’તિ (ઉદા. ૩૧) ચ એવમાદિના પસંસિતા.

કલ્યાણમિત્તે ભજમાનોતિઆદિ કલ્યાણમિત્તતાય આનિસંસદસ્સનં. તત્થ અપિ બાલો પણ્ડિતો અસ્સાતિ કલ્યાણમિત્તે ભજમાનો પુગ્ગલો પુબ્બે સુતાદિવિરહેન બાલોપિ સમાનો અસ્સુતસવનાદિના પણ્ડિતો ભવેય્ય.

ભજિતબ્બા સપ્પુરિસાતિ બાલસ્સાપિ પણ્ડિતભાવહેતુતો બુદ્ધાદયો સપ્પુરિસા કાલેન કાલં ઉપસઙ્કમનાદિના સેવિતબ્બા. પઞ્ઞા તથા પવડ્ઢતિ ભજન્તાનન્તિ કલ્યાણમિત્તે ભજન્તાનં તથા પઞ્ઞા વડ્ઢતિ બ્રૂહતિ પારિપૂરિં ગચ્છતિ. યથા તેસુ યો કોચિ ખત્તિયાદિકો ભજમાનો સપ્પુરિસે સબ્બેહિપિ જાતિઆદિદુક્ખેહિ પમુચ્ચેય્યાતિ યોજના.

મુચ્ચનવિધિં પન કલ્યાણમિત્તવિધિના દસ્સેતું ‘‘દુક્ખઞ્ચ વિજાનેય્યા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનીતિ દુક્ખઞ્ચ દુક્ખસમુદયઞ્ચ નિરોધઞ્ચ અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગઞ્ચાતિ ઇમાનિ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ વિજાનેય્ય પટિવિજ્ઝેય્યાતિ યોજના.

‘‘દુક્ખો ઇત્થિભાવો’’તિઆદિકા દ્વે ગાથા અઞ્ઞતરાય યક્ખિનિયા ઇત્થિભાવં ગરહન્તિયા ભાસિતા. તત્થ દુક્ખો ઇત્થિભાવો અક્ખાતોતિ ચપલતા, ગબ્ભધારણં, સબ્બકાલં પરપટિબદ્ધવુત્તિતાતિ એવમાદીહિ આદીનવેહિ ઇત્થિભાવો દુક્ખોતિ, પુરિસદમ્મસારથિના ભગવતા કથિતો. સપત્તિકમ્પિ દુક્ખન્તિ સપત્તવાસો સપત્તિયા સદ્ધિં સંવાસોપિ દુક્ખો, અયમ્પિ ઇત્થિભાવે આદીનવોતિ અધિપ્પાયો. અપ્પેકચ્ચા સકિં વિજાતાયોતિ એકચ્ચા ઇત્થિયો એકવારમેવ વિજાતા, પઠમગબ્ભે વિજાયનદુક્ખં અસહન્તિયો. ગલકે અપિ કન્તન્તીતિ અત્તનો ગીવમ્પિ છિન્દન્તિ. સુખુમાલિનિયો વિસાનિ ખાદન્તીતિ સુખુમાલસરીરા અત્તનો સુખુમાલભાવેન ખેદં અવિસહન્તિયો વિસાનિપિ ખાદન્તિ. જનમારકમજ્ઝગતાતિ જનમારકો વુચ્ચતિ મૂળ્હગબ્ભો. માતુગામજનસ્સ મારકો, મજ્ઝગતા જનમારકા કુચ્છિગતા, મૂળ્હગબ્ભાતિ અત્થો. ઉભોપિ બ્યસનાનિ અનુભોન્તીતિ ગબ્ભો ગબ્ભિની ચાતિ દ્વેપિ જના મરણઞ્ચ મારણન્તિકબ્યસનાનિ ચ પાપુણન્તિ. અપરે પન ભણન્તિ ‘‘જનમારકા નામ કિલેસા, તેસં મજ્ઝગતા કિલેસસન્તાનપતિતા ઉભોપિ જાયાપતિકા ઇધ કિલેસપરિળાહવસેન, આયતિં દુગ્ગતિપરિક્કિલેસવસેન બ્યસનાનિ પાપુણન્તી’’તિ. ઇમા કિર દ્વે ગાથા સા યક્ખિની પુરિમત્તભાવે અત્તનો અનુભૂતદુક્ખં અનુસ્સરિત્વા આહ. થેરી પન ઇત્થિભાવે આદીનવવિભાવનાય પચ્ચનુભાસન્તી અવોચ.

‘‘ઉપવિજઞ્ઞા ગચ્છન્તી’’તિઆદિકા દ્વે ગાથા પટાચારાય થેરિયા પવત્તિં આરબ્ભ ભાસિતા. તત્થ ઉપવિજઞ્ઞા ગચ્છન્તીતિ ઉપગતવિજાયનકાલા મગ્ગં ગચ્છન્તી, અપત્તાવ સકં ગેહં પન્થે વિજાયિત્વાન પતિં મતં અદ્દસં અહન્તિ યોજના.

કપણિકાયાતિ વરાકાય. ઇમા કિર દ્વે ગાથા પટાચારાય તદા સોકુમ્માદપત્તાય વુત્તાકારસ્સ અનુકરણવસેન ઇત્થિભાવે આદીનવવિભાવનત્થમેવ થેરિયા વુત્તા.

ઉભયમ્પેતં ઉદાહરણભાવેન આનેત્વા ઇદાનિ અત્તનો અનુભૂતં દુક્ખં વિભાવેન્તી ‘‘ખીણકુલિને’’તિઆદિમાહ. તત્થ ખીણકુલિનેતિ ભોગાદીહિ પારિજુઞ્ઞપત્તકુલિકે. કપણેતિ પરમઅવઞ્ઞાતં પત્તે. ઉભયઞ્ચેતં અત્તનો એવ આમન્તનવચનં. અનુભૂતં તે દુખં અપરિમાણન્તિ ઇમસ્મિં અત્તભાવે, ઇતો પુરિમત્તભાવેસુ વા અનપ્પકં દુક્ખં તયા અનુભવિતં. ઇદાનિ તં દુક્ખં એકદેસેન વિભજિત્વા દસ્સેતું ‘‘અસ્સૂ ચ તે પવત્ત’’ન્તિઆદિ વુત્તં.તસ્સત્થો – ઇમસ્મિં અનમતગ્ગે સંસારે પરિબ્ભમન્તિયા બહુકાનિ જાતિસહસ્સાનિ સોકાભિભૂતાય અસ્સુ ચ પવત્તં, અવિસેસિતં કત્વા વુત્તઞ્ચેતં, મહાસમુદ્દસ્સ ઉદકતોપિ બહુકમેવ સિયા.

વસિતા સુસાનમજ્ઝેતિ મનુસ્સમંસખાદિકા સુનખી સિઙ્ગાલી ચ હુત્વા સુસાનમજ્ઝે વુસિતા. ખાદિતાનિ પુત્તમંસાનીતિ બ્યગ્ઘદીપિબિળારાદિકાલે પુત્તમંસાનિ ખાદિતાનિ. હતકુલિકાતિ વિનટ્ઠકુલવંસા. સબ્બગરહિતાતિ સબ્બેહિ ઘરવાસીહિ ગરહિતા ગરહપ્પત્તા. મતપતિકાતિ વિધવા. ઇમે પન તયો પકારે પુરિમત્તભાવે અત્તનો અનુપ્પત્તે ગહેત્વા વદતિ. એવંભૂતાપિ હુત્વા અધિચ્ચ લદ્ધાય કલ્યાણમિત્તસેવાય અમતમધિગચ્છિ,નિબ્બાનં અનુપ્પત્તા.

ઇદાનિ તમેવ અમતાધિગમં પાકટં કત્વા દસ્સેતું ‘‘ભાવિતો’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ભાવિતોતિ વિભાવિતો ઉપ્પાદિતો વડ્ઢિતો ભાવનાભિસમયવસેન પટિવિદ્ધો. ધમ્માદાસં અવેક્ખિંહન્તિ ધમ્મમયં આદાસં અદ્દક્ખિં અપસ્સિં અહં.

અહમમ્હિ કન્તસલ્લાતિ અરિયમગ્ગેન સમુચ્છિન્નગારાદિસલ્લા અહં અમ્હિ. ઓહિતભારાતિ ઓરોપિતકામખન્ધકિલેસાભિસઙ્ખારભારા. કતઞ્હિ કરણીયન્તિ પરિઞ્ઞાદિભેદં સોળસવિધમ્પિ કિચ્ચં કતં પરિયોસિતં. સુવિમુત્તચિત્તા ઇમં ભણીતિ સબ્બસો વિમુત્તચિત્તા કિસાગોતમી થેરી ઇમમત્થં ‘‘કલ્યાણમિત્તતા’’તિઆદિના ગાથાબન્ધવસેન અભણીતિ અત્તાનં પરં વિય થેરી વદતિ. તત્રિદં ઇમિસ્સા થેરિયા અપદાનં (અપ. થેરી ૨.૩.૫૫-૯૪) –

‘‘પદુમુત્તરો નામ જિનો, સબ્બધમ્માન પારગૂ;

ઇતો સતસહસ્સમ્હિ, કપ્પે ઉપ્પજ્જિ નાયકો.

‘‘તદાહં હંસવતિયં, જાતા અઞ્ઞતરે કુલે;

ઉપેત્વા તં નરવરં, સરણં સમુપાગમિં.

‘‘ધમ્મઞ્ચ તસ્સ અસ્સોસિં, ચતુસચ્ચૂપસઞ્હિતં;

મધુરં પરમસ્સાદં, વટ્ટસન્તિસુખાવહં.

‘‘તદા ચ ભિક્ખુનિં વીરો, લૂખચીવરધારિનિં;

ઠપેન્તો એતદગ્ગમ્હિ, વણ્ણયી પુરિસુત્તમો.

‘‘જનેત્વાનપ્પકં પીતિં, સુત્વા ભિક્ખુનિયા ગુણે;

કારં કત્વાન બુદ્ધસ્સ, યથાસત્તિ યથાબલં.

‘‘નિપચ્ચ મુનિવરં તં, તં ઠાનમભિપત્થયિં;

તદાનુમોદિ સમ્બુદ્ધો, ઠાનલાભાય નાયકો.

‘‘સતસહસ્સિતો કપ્પે, ઓક્કાકકુલસમ્ભવો;

ગોતમો નામ ગોત્તેન, સત્થા લોકે ભવિસ્સતિ.

‘‘તસ્સ ધમ્મેસુ દાયાદા, ઓરસા ધમ્મનિમ્મિતા;

કિસાગોતમી નામેન, હેસ્સસિ સત્થુ સાવિકા.

‘‘તં સુત્વા મુદિતા હુત્વા, યાવજીવં તદા જિનં;

મેત્તચિત્તા પરિચરિં, પચ્ચયેહિ વિનાયકં.

‘‘તેન કમ્મેન સુકતેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘ઇમમ્હિ ભદ્દકે કપ્પે, બ્રહ્મબન્ધુ મહાયસો;

કસ્સપો નામ ગોત્તેન, ઉપ્પજ્જિ વદતં વરો.

‘‘ઉપટ્ઠાકો મહેસિસ્સ, તદા આસિ નરિસ્સરો;

કાસિરાજા કિકી નામ, બારાણસિપુરુત્તમે.

‘‘પઞ્ચમી તસ્સ ધીતાસિં, ધમ્મા નામેન વિસ્સુતા;

ધમ્મં સુત્વા જિનગ્ગસ્સ, પબ્બજ્જં સમરોચયિં.

‘‘અનુજાનિ ન નો તાતો, અગારેવ તદા મયં;

વીસવસ્સસહસ્સાનિ, વિચરિમ્હ અતન્દિતા.

‘‘કોમારિબ્રહ્મચરિયં, રાજકઞ્ઞા સુખેધિતા;

બુદ્ધોપટ્ઠાનનિરતા, મુદિતા સત્ત ધીતરો.

‘‘સમણી સમણગુત્તા ચ, ભિક્ખુની ભિક્ખુદાયિકા;

ધમ્મા ચેવ સુધમ્મા ચ, સત્તમી સઙ્ઘદાયિકા.

‘‘ખેમા ઉપ્પલવણ્ણા ચ, પટાચારા ચ કુણ્ડલા;

અહઞ્ચ ધમ્મદિન્ના ચ, વિસાખા હોતિ સત્તમી.

‘‘તેહિ કમ્મેહિ સુકતેહિ, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘પચ્છિમે ચ ભવે દાનિ, જાતા સેટ્ઠિકુલે અહં;

દુગ્ગતે અધને નટ્ઠે, ગતા ચ સધનં કુલં.

‘‘પતિં ઠપેત્વા સેસા મે, દેસ્સન્તિ અધના ઇતિ;

યદા ચ પસ્સૂતા આસિં, સબ્બેસં દયિતા તદા.

‘‘યદા સો તરુણો ભદ્દો, કોમલકો સુખેધિતો;

સપાણમિવ કન્તો મે, તદા યમવસં ગતો.

‘‘સોકટ્ટાદીનવદના, અસ્સુનેત્તા રુદમ્મુખા;

મતં કુણપમાદાય, વિલપન્તી ગમામહં.

‘‘તદા એકેન સન્દિટ્ઠા, ઉપેત્વાભિસક્કુત્તમં;

અવોચં દેહિ ભેસજ્જં, પુત્તસઞ્જીવનન્તિ ભો.

‘‘ન વિજ્જન્તે મતા યસ્મિં, ગેહે સિદ્ધત્થકં તતો;

આહરાતિ જિનો આહ, વિનયોપાયકોવિદો.

‘‘તદા ગમિત્વા સાવત્થિં, ન લભિં તાદિસં ઘરં;

કુતો સિદ્ધત્થકં તસ્મા, તતો લદ્ધા સતિં અહં.

‘‘કુણપં છડ્ડયિત્વાન, ઉપેસિં લોકનાયકં;

દૂરતોવ મમં દિસ્વા, અવોચ મધુરસ્સરો.

‘‘યો ચ વસ્સસતં જીવે, અપસ્સં ઉદયબ્બયં;

એકાહં જીવિતં સેય્યો, પસ્સતો ઉદયબ્બયં.

‘‘ન ગામધમ્મો નિગમસ્સ ધમ્મો, ન ચાપિયં એકકુલસ્સ ધમ્મો;

સબ્બસ્સ લોકસ્સ સદેવકસ્સ, એસેવ ધમ્મો યદિદં અનિચ્ચતા.

‘‘સાહં સુત્વાનિમા ગાથા, ધમ્મચક્ખું વિસોધયિં;

તતો વિઞ્ઞાતસદ્ધમ્મા, પબ્બજિં અનગારિયં.

‘‘તથા પબ્બજિતા સન્તી, યુઞ્જન્તી જિનસાસને;

ન ચિરેનેવ કાલેન, અરહત્તમપાપુણિં.

‘‘ઇદ્ધીસુ ચ વસી હોમિ, દિબ્બાય સોતધાતુયા;

પરચિત્તાનિ જાનામિ, સત્થુસાસનકારિકા.

‘‘પુબ્બેનિવાસં જાનામિ, દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતં;

ખેપેત્વા આસવે સબ્બે, વિસુદ્ધાસિં સુનિમ્મલા.

‘‘પરિચિણ્ણો મયા સત્થા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસનં;

ઓહિતો ગરુકો ભારો, ભવનેત્તિ સમૂહતા.

‘‘યસ્સત્થાય પબ્બજિતા, અગારસ્માનગારિયં;

સો મે અત્થો અનુપ્પત્તો, સબ્બસંયોજનક્ખયો.

‘‘અત્થધમ્મનિરુત્તીસુ, પટિભાને તથેવ ચ;

ઞાણં મે વિમલં સુદ્ધં, બુદ્ધસેટ્ઠસ્સ વાહસા.

‘‘સઙ્કારકૂટા આહિત્વા, સુસાના રથિયાપિ ચ;

તતો સઙ્ઘાટિકં કત્વા, લૂખં ધારેમિ ચીવરં.

‘‘જિનો તસ્મિં ગુણે તુટ્ઠો, લૂખચીવરધારણે;

ઠપેસિ એતદગ્ગમ્હિ, પરિસાસુ વિનાયકો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

કિસાગોતમીથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

એકાદસનિપાતવણ્ણના નિટ્ઠિતા.