૯. ઉસભત્થેરગાથાવણ્ણના

અમ્બપલ્લવસઙ્કાસન્તિ આયસ્મતો ઉસભત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો સિખિસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં સત્થારં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો કોસમ્બફલં અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કપિલવત્થુસ્મિં સાકિયરાજકુલે નિબ્બત્તિત્વા ઉસભોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો સત્થુ ઞાતિસમાગમે બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિ. સો પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાય સમણધમ્મં અકત્વા દિવા સઙ્ગણિકારામો સકલરત્તિં નિદ્દાયમાનો વીતિનામેતિ. સો એકદિવસં મુટ્ઠસ્સતિ અસમ્પજાનો નિદ્દં ઓક્કન્તો સુપિને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા અમ્બપલ્લવવણ્ણં ચીવરં પારુપિત્વા હત્થિગીવાયં નિસીદિત્વા નગરં પિણ્ડાય પવિટ્ઠં તત્થેવ મનુસ્સે સમ્પત્તે દિસ્વા લજ્જાય હત્થિક્ખન્ધતો ઓરુય્હ અત્તાનં દિસ્વા પટિબુદ્ધો, ‘‘ઈદિસં નામ સુપિનં મુટ્ઠસ્સતિના અસમ્પજાનેન નિદ્દાયમાનેન મયા દિટ્ઠ’’ન્તિ ઉપ્પન્નસંવેગો વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૨.૧૨-૧૬) –

‘‘કકુધં વિલસન્તંવ, દેવદેવં નરાસભં;

રથિયં પટિપજ્જન્તં, કોસમ્બં અદદિં તદા.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અથ થેરો યથાદિટ્ઠં સુપિનં અઙ્કુસં કત્વા અરહત્તસ્સ અધિગતત્તા તસ્સેવ સુપિનસ્સ કિત્તનવસેન અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૧૯૭. ‘‘અમ્બપલ્લવસઙ્કાસં, અંસે કત્વાન ચીવરં;

નિસિન્નો હત્થિગીવાયં, ગામં પિણ્ડાય પાવિસિં.

૧૯૮. ‘‘હત્થિક્ખન્ધતો ઓરુય્હ, સંવેગં અલભિં તદા;

સોહં દિત્તો તદા સન્તો, પત્તો મે આસવક્ખયો’’તિ. – ગાથાદ્વયમાહ;

તત્થ અમ્બપલ્લવસઙ્કાસં, અંસે કત્વાન ચીવરન્તિ અમ્બપલ્લવાકારં પવાળવણ્ણં ચીવરં ખન્ધે કરિત્વા ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા. ગામન્તિ અત્તનો રાજધાનિં હત્થિક્ખન્ધે નિસિન્નો પિણ્ડાય પાવિસિં, પવિટ્ઠમત્તોવ મહાજનેન ઓલોકિયમાનો હત્થિક્ખન્ધતો ઓરુય્હ ઠિતો પટિબુજ્ઝિં, પબુદ્ધોવ સંવેગં અલભિં તદા ‘‘મુટ્ઠસ્સતિ અસમ્પજાનો હુત્વા નિદ્દાયોક્કમનેન એતં જાત’’ન્તિ. અપરે પન ‘‘રાજાવ હુત્વા રત્તિભાગે એવરૂપં સુપિનં દિસ્વા વિભાતાય રત્તિયા હત્થિક્ખન્ધં આરુય્હ નગરવીથિયં ચરન્તો તં સુપિનં સરિત્વા હત્થિક્ખન્ધતો ઓરુય્હ સંવેગં લભિત્વા સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિત્વા અરહત્તં પત્વા ઉદાનં ઉદાનેન્તો ઇમા ગાથા અભાસી’’તિ વદન્તિ. દિત્તોતિ તસ્મિં રાજકાલે જાતિમદભોગમદાદિપરિદપ્પિતો સમાનો સંવેગમલભિન્તિ યોજના.

ઉસભત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.