૧૨. નિગ્રોધકપ્પસુત્ત-(વઙ્ગીસસુત્ત)-વણ્ણના

એવં મે સુતન્તિ નિગ્રોધકપ્પસુત્તં, ‘‘વઙ્ગીસસુત્ત’’ન્તિપિ વુચ્ચતિ. કા ઉપ્પત્તિ? અયમેવ યાસ્સ નિદાને વુત્તા. તત્થ એવં મેતિઆદીનિ વુત્તત્થાનેવ, યતો તાનિ અઞ્ઞાનિ ચ તથાવિધાનિ છડ્ડેત્વા અવુત્તનયમેવ વણ્ણયિસ્સામ. અગ્ગાળવે ચેતિયેતિ આળવિયં અગ્ગચેતિયે. અનુપ્પન્ને હિ ભગવતિ અગ્ગાળવગોતમકાદીનિ અનેકાનિ ચેતિયાનિ અહેસું યક્ખનાગાદીનં ભવનાનિ. તાનિ ઉપ્પન્ને ભગવતિ મનુસ્સા વિનાસેત્વા વિહારે અકંસુ, તેનેવ ચ નામેન વોહરિંસુ. તતો અગ્ગાળવચેતિયસઙ્ખાતે વિહારે વિહરતીતિ વુત્તં હોતિ. આયસ્મતો વઙ્ગીસસ્સાતિ એત્થ આયસ્માતિ પિયવચનં, વઙ્ગીસોતિ તસ્સ થેરસ્સ નામં. સો જાતિતો પભુતિ એવં વેદિતબ્બો – સો કિર પરિબ્બાજકસ્સ પુત્તો પરિબ્બાજિકાય કુચ્છિમ્હિ જાતો અઞ્ઞતરં વિજ્જં જાનાતિ, યસ્સાનુભાવેન છવસીસં આકોટેત્વા સત્તાનં ગતિં જાનાતિ. મનુસ્સાપિ સુદં અત્તનો ઞાતીનં કાલકતાનં સુસાનતો સીસાનિ આનેત્વા તં તેસં ગતિં પુચ્છન્તિ. સો ‘‘અસુકનિરયે નિબ્બત્તો, અસુકમનુસ્સલોકે’’તિ વદતિ. તે તેન વિમ્હિતા તસ્સ બહું ધનં દેન્તિ. એવં સો સકલજમ્બુદીપે પાકટો અહોસિ.

સો સતસહસ્સકપ્પં પૂરિતપારમી અભિનીહારસમ્પન્નો પઞ્ચહિ પુરિસસહસ્સેહિ પરિવુતો ગામનિગમજનપદરાજધાનીસુ વિચરન્તો સાવત્થિં અનુપ્પત્તો. તેન ચ સમયેન ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ, સાવત્થિવાસિનો પુરેભત્તં દાનં દત્વા પચ્છાભત્તં સુનિવત્થા સુપારુતા પુપ્ફગન્ધાદીનિ ગહેત્વા ધમ્મસ્સવનત્થાય જેતવનં ગચ્છન્તિ. સો તે દિસ્વા ‘‘મહાજનકાયો કુહિં ગચ્છતી’’તિ પુચ્છિ. અથસ્સ તે આચિક્ખિંસુ – ‘‘બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો, સો બહુજનહિતાય ધમ્મં દેસેતિ, તત્થ ગચ્છામા’’તિ. સોપિ તેહિ સદ્ધિં સપરિવારો ગન્ત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ નં ભગવા આમન્તેસિ – ‘‘કિં, વઙ્ગીસ, જાનાસિ કિર તાદિસં વિજ્જં, યાય સત્તાનં છવસીસાનિ આકોટેત્વા ગતિં પવેદેસી’’તિ? ‘‘એવં, ભો ગોતમ, જાનામી’’તિ. ભગવા નિરયે નિબ્બત્તસ્સ સીસં આહરાપેત્વા દસ્સેસિ, સો નખેન આકોટેત્વા ‘‘નિરયે નિબ્બત્તસ્સ સીસં ભો ગોતમા’’તિ આહ. એવં સબ્બગતિનિબ્બત્તાનં સીસાનિ દસ્સેસિ, સોપિ તથેવ ઞત્વા આરોચેસિ. અથસ્સ ભગવા ખીણાસવસીસં દસ્સેસિ, સો પુનપ્પુનં આકોટેત્વા ન અઞ્ઞાસિ. તતો ભગવા ‘‘અવિસયો તે એત્થ વઙ્ગીસ, મમેવેસો વિસયો, ખીણાસવસીસ’’ન્તિ વત્વા ઇમં ગાથમભાસિ –

‘‘ગતી મિગાનં પવનં, આકાસો પક્ખિનં ગતિ;

વિભવો ગતિ ધમ્માનં, નિબ્બાનં અરહતો ગતી’’તિ. (પરિ. ૩૩૯);

વઙ્ગીસો ગાથં સુત્વા ‘‘ઇમં મે, ભો ગોતમ, વિજ્જં દેહી’’તિ આહ. ભગવા ‘‘નાયં વિજ્જા અપબ્બજિતાનં સમ્પજ્જતી’’તિ આહ. સો ‘‘પબ્બાજેત્વા વા મં, ભો ગોતમ, યં વા ઇચ્છસિ, તં કત્વા ઇમં વિજ્જં દેહી’’તિ આહ. તદા ચ ભગવતો નિગ્રોધકપ્પત્થેરો સમીપે હોતિ, તં ભગવા આણાપેસિ – ‘‘તેન હિ, નિગ્રોધકપ્પ, ઇમં પબ્બાજેહી’’તિ. સો તં પબ્બાજેત્વા તચપઞ્ચકકમ્મટ્ઠાનં આચિક્ખિ. વઙ્ગીસો અનુપુબ્બેન પટિસમ્ભિદાપ્પત્તો અરહા અહોસિ. એતદગ્ગે ચ ભગવતા નિદ્દિટ્ઠો ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં પટિભાનવન્તાનં યદિદં વઙ્ગીસો’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૧૨).

એવં સમુદાગતસ્સ આયસ્મતો વઙ્ગીસસ્સ ઉપજ્ઝાયો વજ્જાવજ્જાદિઉપનિજ્ઝાયનેન એવં લદ્ધવોહારો નિગ્રોધકપ્પો નામ થેરો. કપ્પોતિ તસ્સ થેરસ્સ નામં, નિગ્રોધમૂલે પન અરહત્તં અધિગતત્તા ‘‘નિગ્રોધકપ્પો’’તિ ભગવતા વુત્તો. તતો નં ભિક્ખૂપિ એવં વોહરન્તિ. સાસને થિરભાવં પત્તોતિ થેરો. અગ્ગાળવે ચેતિયે અચિરપરિનિબ્બુતો હોતીતિ તસ્મિં ચેતિયે અચિરપરિનિબ્બુતો હોતિ. રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સાતિ ગણમ્હા વૂપકટ્ઠત્તા રહોગતસ્સ કાયેન, પટિસલ્લીનસ્સ ચિત્તેન તેહિ તેહિ વિસયેહિ પટિનિવત્તિત્વા સલ્લીનસ્સ. એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદીતિ ઇમિના આકારેન વિતક્કો ઉપ્પજ્જિ. કસ્મા પન ઉદપાદીતિ. અસમ્મુખત્તા દિટ્ઠાસેવનત્તા ચ. અયઞ્હિ તસ્સ પરિનિબ્બાનકાલે ન સમ્મુખા અહોસિ, દિટ્ઠપુબ્બઞ્ચાનેન અસ્સ હત્થકુક્કુચ્ચાદિપુબ્બાસેવનં, તાદિસઞ્ચ અખીણાસવાનમ્પિ હોતિ ખીણાસવાનમ્પિ પુબ્બપરિચયેન.

તથા હિ પિણ્ડોલભારદ્વાજો પચ્છાભત્તં દિવાવિહારત્થાય ઉદેનસ્સ ઉય્યાનમેવ ગચ્છતિ પુબ્બે રાજા હુત્વા તત્થ પરિચારેસીતિ ઇમિના પુબ્બપરિચયેન, ગવમ્પતિત્થેરો તાવતિંસભવને સુઞ્ઞં દેવવિમાનં ગચ્છતિ દેવપુત્તો હુત્વા તત્થ પરિચારેસીતિ ઇમિના પુબ્બપરિચયેન. પિલિન્દવચ્છો ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરતિ અબ્બોકિણ્ણાનિ પઞ્ચ જાતિસતાનિ બ્રાહ્મણો હુત્વા તથા અભાસીતિ ઇમિના પુબ્બપરિચયેન. તસ્મા અસમ્મુખત્તા દિટ્ઠાસેવનત્તા ચસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ ‘‘પરિનિબ્બુતો નુ ખો મે ઉપજ્ઝાયો, ઉદાહુ નો પરિનિબ્બુતો’’તિ. તતો પરં ઉત્તાનત્થમેવ. એકંસં ચીવરં કત્વાતિ એત્થ પન પુન સણ્ઠાપનેન એવં વુત્તં. એકંસન્તિ ચ વામંસં પારુપિત્વા ઠિતસ્સેતં અધિવચનં. યતો યથા વામંસં પારુપિત્વા ઠિતં હોતિ, તથા ચીવરં કત્વાતિ એવમસ્સત્થો વેદિતબ્બો. સેસં પાકટમેવ.

૩૪૬. અનોમપઞ્ઞન્તિ ઓમં વુચ્ચતિ પરિત્તં લામકં, ન ઓમપઞ્ઞં, અનોમપઞ્ઞં, મહાપઞ્ઞન્તિ અત્થો. દિટ્ઠેવ ધમ્મેતિ પચ્ચક્ખમેવ, ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવેતિ વા અત્થો. વિચિકિચ્છાનન્તિ એવરૂપાનં પરિવિતક્કાનં. ઞાતોતિ પાકટો. યસસ્સીતિ લાભપરિવારસમ્પન્નો અભિનિબ્બુતત્તોતિ ગુત્તચિત્તો અપરિડય્હમાનચિત્તો વા.

૩૪૭. તયા કતન્તિ નિગ્રોધમૂલે નિસિન્નત્તા ‘‘નિગ્રોધકપ્પો’’તિ વદતા તયા કતન્તિ યથા અત્તના ઉપલક્ખેતિ, તથા ભણતિ. ભગવા પન ન નિસિન્નત્તા એવ તં તથા આલપિ, અપિચ ખો તત્થ અરહત્તં પત્તત્તા. બ્રાહ્મણસ્સાતિ જાતિં સન્ધાય ભણતિ. સો કિર બ્રાહ્મણમહાસાલકુલા પબ્બજિતો. નમસ્સં અચરીતિ નમસ્સમાનો વિહાસિ. મુત્યપેક્ખોતિ નિબ્બાનસઙ્ખાતં વિમુત્તિં અપેક્ખમાનો, નિબ્બાનં પત્થેન્તોતિ વુત્તં હોતિ. દળ્હધમ્મદસ્સીતિ ભગવન્તં આલપતિ. દળ્હધમ્મો હિ નિબ્બાનં અભિજ્જનટ્ઠેન, તઞ્ચ ભગવા દસ્સેતિ. તસ્મા તં ‘‘દળ્હધમ્મદસ્સી’’તિ આહ.

૩૪૮. સક્યાતિપિ ભગવન્તમેવ કુલનામેન આલપતિ. મયમ્પિ સબ્બેતિ નિરવસેસપરિસં સઙ્ગણ્હિત્વા અત્તાનં દસ્સેન્તો ભણતિ. સમન્તચક્ખૂતિપિ ભગવન્તમેવ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણેન આલપતિ. સમવટ્ઠિતાતિ સમ્મા અવટ્ઠિતા આભોગં કત્વા ઠિતા. નોતિ અમ્હાકં. સવનાયાતિ ઇમસ્સ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણસ્સવનત્થાય. સોતાતિ સોતિન્દ્રિયાનિ. તુવં નો સત્થા ત્વમનુત્તરોસીતિ થુતિવચનમત્તમેવેતં.

૩૪૯. છિન્દેવ નો વિચિકિચ્છન્તિ અકુસલવિચિકિચ્છાય નિબ્બિચિકિચ્છો સો, વિચિકિચ્છાપતિરૂપકં પન તં પરિવિતક્કં સન્ધાયેવમાહ. બ્રૂહિ મેતન્તિ બ્રૂહિ મે એતં, યં મયા યાચિતોસિ ‘‘તં સાવકં સક્ય, મયમ્પિ સબ્બે અઞ્ઞાતુમિચ્છામા’’તિ, બ્રૂવન્તો ચ તં બ્રાહ્મણં પરિનિબ્બુતં વેદય ભૂરિપઞ્ઞ મજ્ઝેવ નો ભાસ, પરિનિબ્બુતં ઞત્વા મહાપઞ્ઞં ભગવા મજ્ઝેવ અમ્હાકં સબ્બેસં ભાસ, યથા સબ્બેવ મયં જાનેય્યામ. સક્કોવ દેવાન સહસ્સનેત્તોતિ ઇદં પન થુતિવચનમેવ. અપિચસ્સ અયં અધિપ્પાયો – યથા સક્કો સહસ્સનેત્તો દેવાનં મજ્ઝે તેહિ સક્કચ્ચં સમ્પટિચ્છિતવચનો ભાસતિ, એવં અમ્હાકં મજ્ઝે અમ્હેહિ સમ્પટિચ્છિતવચનો ભાસાતિ.

૩૫૦. યે કેચીતિ ઇમમ્પિ ગાથં ભગવન્તં થુનન્તોયેવ વત્તુકામતં જનેતું ભણતિ. તસ્સત્થો યે કેચિ અભિજ્ઝાદયો ગન્થા તેસં અપ્પહાને મોહવિચિકિચ્છાનં પહાનાભાવતો ‘‘મોહમગ્ગા’’તિ ચ ‘‘અઞ્ઞાણપક્ખા’’તિ ચ ‘‘વિચિકિચ્છટ્ઠાના’’તિ ચ વુચ્ચન્તિ. સબ્બે તે તથાગતં પત્વા તથાગતસ્સ દેસનાબલેન વિદ્ધંસિતા ન ભવન્તિ નસ્સન્તિ. કિં કારણં? ચક્ખુઞ્હિ એતં પરમં નરાનં, યસ્મા તથાગતો સબ્બગન્થવિધમનપઞ્ઞાચક્ખુજનનતો નરાનં પરમં ચક્ખુન્તિ વુત્તં હોતિ.

૩૫૧. નો ચે હિ જાતૂતિ ઇમમ્પિ ગાથં થુનન્તોયેવ વત્તુકામતં જનેન્તોવ ભણતિ. તત્થ જાતૂતિ એકંસવચનં. પુરિસોતિ ભગવન્તં સન્ધાયાહ. જોતિમન્તોતિ પઞ્ઞાજોતિસમન્નાગતા સારિપુત્તાદયો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યદિ ભગવા યથા પુરત્થિમાદિભેદો વાતો અબ્ભઘનં વિહનતિ, એવં દેસનાવેગેન કિલેસે ન વિહનેય્ય. તથા યથા અબ્ભઘનેન નિવુતો લોકો તમોવ હોતિ એકન્ધકારો, એવં અઞ્ઞાણનિવુતોપિ તમોવસ્સ. યેપિ ઇમે દાનિ જોતિમન્તો ખાયન્તિ સારિપુત્તાદયો, તેપિ નરા ન તપેય્યુન્તિ.

૩૫૨. ધીરા ચાતિ ઇમમ્પિ ગાથં પુરિમનયેનેવ ભણતિ. તસ્સત્થો ધીરા ચ પણ્ડિતા પુરિસા પજ્જોતકરા ભવન્તિ, પઞ્ઞાપજ્જોતં ઉપ્પાદેન્તિ. તસ્મા અહં તં વીર પધાનવીરિયસમન્નાગતો ભગવા તથેવ મઞ્ઞે ધીરોતિ ચ પજ્જોતકરોત્વેવ ચ મઞ્ઞામિ. મયઞ્હિ વિપસ્સિનં સબ્બધમ્મે યથાભૂતં પસ્સન્તં ભગવન્તં જાનન્તા એવ ઉપાગમુમ્હા, તસ્મા પરિસાસુ નો આવિકરોહિ કપ્પં, નિગ્રોધકપ્પં આચિક્ખ પકાસેહીતિ.

૩૫૩. ખિપ્પન્તિ ઇમમ્પિ ગાથં પુરિમનયેનેવ ભણતિ. તસ્સત્થો ખિપ્પં ગિરં એરય લહું અચિરાયમાનો વચનં ભાસ, વગ્ગું મનોરમં ભગવા. યથા સુવણ્ણહંસો ગોચરપટિક્કન્તો જાતસ્સરવનસણ્ડં દિસ્વા ગીવં પગ્ગય્હ ઉચ્ચારેત્વા રત્તતુણ્ડેન સણિકં અતરમાનો વગ્ગું ગિરં નિકૂજતિ નિચ્છારેતિ, એવમેવ ત્વમ્પિ સણિકં નિકૂજ, ઇમિના મહાપુરિસલક્ખણઞ્ઞતરેન બિન્દુસ્સરેન સુવિકપ્પિતેન સુટ્ઠુવિકપ્પિતેન અભિસઙ્ખતેન. એતે મયં સબ્બેવ ઉજુગતા અવિક્ખિત્તમાનસા હુત્વા તવ નિકૂજિતં સુણોમાતિ.

૩૫૪. પહીનજાતિમરણન્તિ ઇમમ્પિ ગાથં પુરિમનયેનેવ ભણતિ. તત્થ ન સેસેતીતિ અસેસો, તં અસેસં. સોતાપન્નાદયો વિય કિઞ્ચિ અસેસેત્વા પહીનજાતિમરણન્તિ વુત્તં હોતિ. નિગ્ગય્હાતિ સુટ્ઠુ યાચિત્વા નિબન્ધિત્વા. ધોનન્તિ ધુતસબ્બપાપં. વદેસ્સામીતિ કથાપેસ્સામિ ધમ્મં. ન કામકારો હિ પુથુજ્જનાનન્તિ પુથુજ્જનાનમેવ હિ કામકારો નત્થિ, યં પત્થેન્તિ ઞાતું વા વત્તું વા, તં ન સક્કોન્તિ. સઙ્ખેય્યકારો ચ તથાગતાનન્તિ તથાગતાનં પન વીમંસકારો પઞ્ઞાપુબ્બઙ્ગમા કિરિયા. તે યં પત્થેન્તિ ઞાતું વા વત્તું વા, તં સક્કોન્તીતિ અધિપ્પાયો.

૩૫૫. ઇદાનિ તં સઙ્ખેય્યકારં પકાસેન્તો ‘‘સમ્પન્નવેય્યાકરણ’’ન્તિ ગાથમાહ. તસ્સત્થો – તથા હિ તવ ભગવા ઇદં સમુજ્જુપઞ્ઞસ્સ તત્થ તત્થ સમુગ્ગહીતં વુત્તં પવત્તિતં સમ્પન્નવેય્યાકરણં, ‘‘સન્તતિમહામત્તો સત્તતાલમત્તં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા પરિનિબ્બાયિસ્સતિ, સુપ્પબુદ્ધો સક્કો સત્તમે દિવસે પથવિં પવિસિસ્સતી’’તિ એવમાદીસુ અવિપરીતં દિટ્ઠં. તતો પન સુટ્ઠુતરં અઞ્જલિં પણામેત્વા આહ – અયમઞ્જલી પચ્છિમો સુપ્પણામિતો, અયમપરોપિ અઞ્જલી સુટ્ઠુતરં પણામિતો. મા મોહયીતિ મા નો અકથનેન મોહયિ જાનં જાનન્તો કપ્પસ્સ ગતિં. અનોમપઞ્ઞાતિ ભગવન્તં આલપતિ.

૩૫૬. પરોવરન્તિ ઇમં પન ગાથં અપરેનપિ પરિયાયેન અમોહનમેવ યાચન્તો આહ. તત્થ પરોવરન્તિ લોકિયલોકુત્તરવસેન સુન્દરાસુન્દરં દૂરેસન્તિકં વા. અરિયધમ્મન્તિ ચતુસચ્ચધમ્મં. વિદિત્વાતિ પટિવિજ્ઝિત્વા. જાનન્તિ સબ્બં ઞેય્યધમ્મં જાનન્તો. વાચાભિકઙ્ખામીતિ યથા ઘમ્મનિ ઘમ્મતત્તો પુરિસો કિલન્તો તસિતો વારિં, એવં તે વાચં અભિકઙ્ખામિ. સુતં પવસ્સાતિ સુતસઙ્ખાતં સદ્દાયતનં પવસ્સ પગ્ઘર મુઞ્ચ પવત્તેહિ. ‘‘સુતસ્સ વસ્સા’’તિપિ પાઠો, વુત્તપ્પકારસ્સ સદ્દાયતનસ્સ વુટ્ઠિં વસ્સાતિ અત્થો.

૩૫૭. ઇદાનિ યાદિસં વાચં અભિકઙ્ખતિ, તં પકાસેન્તો –

‘‘યદત્થિકં બ્રહ્મચરિયં અચરી,

કપ્પાયનો કચ્ચિસ્સ તં અમોઘં;

નિબ્બાયિ સો આદુ સઉપાદિસેસો,

યથા વિમુત્તો અહુ તં સુણોમા’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ કપ્પાયનોતિ કપ્પમેવ પૂજાવસેન ભણતિ. યથા વિમુત્તોતિ ‘‘કિં અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા યથા અસેક્ખા, ઉદાહુ ઉપાદિસેસાય યથા સેક્ખા’’તિ પુચ્છતિ. સેસમેત્થ પાકટમેવ.

૩૫૮. એવં દ્વાદસહિ ગાથાહિ યાચિતો ભગવા તં વિયાકરોન્તો –

‘‘અચ્છેચ્છિ તણ્હં ઇધ નામરૂપે, (ઇતિ ભગવા)

કણ્હસ્સ સોતં દીઘરત્તાનુસયિતં;

અતારિ જાતિં મરણં અસેસં,

ઇચ્ચબ્રવી ભગવા પઞ્ચસેટ્ઠો’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ પુરિમપદસ્સ તાવ અત્થો – યાપિ ઇમસ્મિં નામરૂપે કામતણ્હાદિભેદા તણ્હાદીઘરત્તં અપ્પહીનટ્ઠેન અનુસયિતા કણ્હનામકસ્સ મારસ્સ ‘‘સોત’’ન્તિપિ વુચ્ચતિ, તં કણ્હસ્સ સોતભૂતં દીઘરત્તાનુસયિતં ઇધ નામરૂપે તણ્હં કપ્પાયનો છિન્દીતિ. ઇતિ ભગવાતિ ઇદં પનેત્થ સઙ્ગીતિકારાનં વચનં. અતારિ જાતિં મરણં અસેસન્તિ સો તં તણ્હં છેત્વા અસેસં જાતિમરણં અતારિ, અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયીતિ દસ્સેતિ. ઇચ્ચબ્રવી ભગવા પઞ્ચસેટ્ઠોતિ વઙ્ગીસેન પુટ્ઠો ભગવા એતદવોચ પઞ્ચન્નં પઠમસિસ્સાનં પઞ્ચવગ્ગિયાનં સેટ્ઠો, પઞ્ચહિ વા સદ્ધાદીહિ ઇન્દ્રિયેહિ, સીલાદીહિ વા ધમ્મક્ખન્ધેહિ અતિવિસિટ્ઠેહિ ચક્ખૂહિ ચ સેટ્ઠોતિ સઙ્ગીતિકારાનમેવિદં વચનં.

૩૫૯. એવં વુત્તે ભગવતો ભાસિતમભિનન્દમાનસો વઙ્ગીસો ‘‘એસ સુત્વા’’તિઆદિગાથાયો આહ. તત્થ પઠમગાથાય ઇસિસત્તમાતિ ભગવા ઇસિ ચ સત્તમો ચ ઉત્તમટ્ઠેન વિપસ્સીસિખીવેસ્સભૂકકુસન્ધકોણાગમનકસ્સપનામકે છ ઇસયો અત્તના સહ સત્ત કરોન્તો પાતુભૂતોતિપિ ઇસિસત્તમો, તં આલપન્તો આહ. ન મં વઞ્ચેસીતિ યસ્મા પરિનિબ્બુતો, તસ્મા તસ્સ પરિનિબ્બુતભાવં ઇચ્છન્તં મં ન વઞ્ચેસિ, ન વિસંવાદેસીતિ અત્થો. સેસમેત્થ પાકટમેવ.

૩૬૦. દુતિયગાથાય યસ્મા મુત્યપેક્ખો વિહાસિ, તસ્મા તં સન્ધાયાહ ‘‘યથાવાદી તથાકારી, અહુ બુદ્ધસ્સ સાવકો’’તિ. મચ્ચુનો જાલં તતન્તિ તેભૂમકવટ્ટે વિત્થતં મારસ્સ તણ્હાજાલં. માયાવિનોતિ બહુમાયસ્સ. ‘‘તથા માયાવિનો’’તિપિ કેચિ પઠન્તિ, તેસં યો અનેકાહિ માયાહિ અનેકક્ખત્તુમ્પિ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિ, તસ્સ તથા માયાવિનોતિ અધિપ્પાયો.

૩૬૧. તતિયગાથાય આદીતિ કારણં. ઉપાદાનસ્સાતિ વટ્ટસ્સ. વટ્ટઞ્હિ ઉપાદાતબ્બટ્ઠેન ઇધ ‘‘ઉપાદાન’’ન્તિ વુત્તં, તસ્સેવ ઉપાદાનસ્સ આદિં અવિજ્જાતણ્હાદિભેદં કારણં અદ્દસ કપ્પોતિ એવં વત્તું વટ્ટતિ ભગવાતિ અધિપ્પાયેન વદતિ. અચ્ચગા વતાતિ અતિક્કન્તો વત. મચ્ચુધેય્યન્તિ મચ્ચુ એત્થ ધિયતીતિ મચ્ચુધેય્યં, તેભૂમકવટ્ટસ્સેતં અધિવચનં. તં સુદુત્તરં મચ્ચુધેય્યં અચ્ચગા વતાતિ વેદજાતો ભણતિ. સેસમેત્થ પાકટમેવાતિ.

પરમત્થજોતિકાય ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય

સુત્તનિપાત-અટ્ઠકથાય નિગ્રોધકપ્પસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.