૩. નન્દકપેતવત્થુવણ્ણના

રાજા પિઙ્ગલકો નામાતિ ઇદં નન્દકપેતવત્થુ. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? સત્થુ પરિનિબ્બાનતો વસ્સસતદ્વયસ્સ અચ્ચયેન સુરટ્ઠવિસયે પિઙ્ગલો નામ રાજા અહોસિ. તસ્સ સેનાપતિ નન્દકો નામ મિચ્છાદિટ્ઠી વિપરીતદસ્સનો ‘‘નત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિના મિચ્છાગાહં પગ્ગય્હ વિચરિ. તસ્સ ધીતા ઉત્તરા નામ ઉપાસિકા પતિરૂપે કુલે દિન્ના અહોસિ. નન્દકો પન કાલં કત્વા વિઞ્ઝાટવિયં મહતિ નિગ્રોધરુક્ખે વેમાનિકપેતો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તસ્મિં કાલકતે ઉત્તરા સુચિસીતલગન્ધોદકપૂરિતં પાનીયઘટં કુમ્માસાભિસઙ્ખતેહિ વણ્ણગન્ધરસસમ્પન્નેહિ પૂવેહિ પરિપુણ્ણસરાવકઞ્ચ અઞ્ઞતરસ્સ ખીણાસવત્થેરસ્સ દત્વા ‘‘અયં દક્ખિણા મય્હં પિતુ ઉપકપ્પતૂ’’તિ ઉદ્દિસિ, તસ્સ તેન દાનેન દિબ્બપાનીયં અપરિમિતા ચ પૂવા પાતુભવિંસુ. તં દિસ્વા સો એવં ચિન્તેસિ – ‘‘પાપકં વત મયા કતં, યં મહાજનો ‘નત્થિ દિન્ન’ન્તિઆદિના મિચ્છાગાહં ગાહિતો. ઇદાનિ પન પિઙ્ગલો રાજા ધમ્માસોકસ્સ રઞ્ઞો ઓવાદં દાતું ગતો, સો તં તસ્સ દત્વા આગમિસ્સતિ, હન્દાહં નત્થિકદિટ્ઠિં વિનોદેસ્સામી’’તિ. ન ચિરેનેવ ચ પિઙ્ગલો રાજા ધમ્માસોકસ્સ રઞ્ઞો ઓવાદં દત્વા પટિનિવત્તન્તો મગ્ગં પટિપજ્જિ.

અથ સો પેતો અત્તનો વસનટ્ઠાનાભિમુખં તં મગ્ગં નિમ્મિનિ. રાજા ઠિતમજ્ઝન્હિકે સમયે તેન મગ્ગેન ગચ્છતિ. તસ્સ ગછન્તસ્સ પુરતો મગ્ગો દિસ્સતિ, પિટ્ઠિતો પનસ્સ અન્તરધાયતિ. સબ્બપચ્છતો ગચ્છન્તો પુરિસો મગ્ગં અન્તરહિતં દિસ્વા ભીતો વિસ્સરં વિરવન્તો ધાવિત્વા રઞ્ઞો આરોચેસિ, તં સુત્વા રાજા ભીતો સંવિગ્ગમાનસો હત્થિક્ખન્ધે ઠત્વા ચતસ્સો દિસા ઓલોકેન્તો પેતસ્સ વસનનિગ્રોધરુક્ખં દિસ્વા તદભિમુખો અગમાસિ સદ્ધિં ચતુરઙ્ગિનિયા સેનાય. અથાનુક્કમેન રઞ્ઞે તં ઠાનં પત્તે પેતો સબ્બાભરણવિભૂસિતો રાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા પટિસન્થારં કત્વા પૂવે ચ પાનીયઞ્ચ દાપેસિ. રાજા સપરિજનો ન્હત્વા પૂવે ખાદિત્વા પાનીયં પિવિત્વા પટિપ્પસ્સદ્ધમગ્ગકિલમથો ‘‘દેવતા નુસિ ગન્ધબ્બો’’તિઆદિના પેતં પુચ્છિ. પેતો આદિતો પટ્ઠાય અત્તનો પવત્તિં આચિક્ખિત્વા રાજાનં મિચ્છાદસ્સનતો વિમોચેત્વા સરણેસુ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠાપેસિ. તમત્થં દસ્સેતું સઙ્ગીતિકારા –

૬૫૮. ‘‘રાજા પિઙ્ગલકો નામ, સુરટ્ઠાનં અધિપતિ અહુ;

મોરિયાનં ઉપટ્ઠાનં ગન્ત્વા, સુરટ્ઠં પુનરાગમા.

૬૫૯. ‘‘ઉણ્હે મજ્ઝન્હિકે કાલે, રાજા પઙ્કં ઉપાગમિ;

અદ્દસ મગ્ગં રમણીયં, પેતાનં તં વણ્ણુપથં.

૬૬૦. સારથિં આમન્તયી રાજા –

‘‘‘અયં મગ્ગો રમણીયો, ખેમો સોવત્થિકો સિવો;

ઇમિના સારથિ યામ, સુરટ્ઠાનં સન્તિકે ઇતો’.

૬૬૧. ‘‘તેન પાયાસિ સોરટ્ઠો, સેનાય ચતુરઙ્ગિનિયા;

ઉબ્બિગ્ગરૂપો પુરિસો, સોરટ્ઠં એતદબ્રવિ.

૬૬૨. ‘‘‘કુમ્મગ્ગં પટિપન્નમ્હા, ભિંસનં લોમહંસનં;

પુરતો દિસ્સતિ મગ્ગો, પચ્છતો ચ ન દિસ્સતિ.

૬૬૩. ‘‘‘કુમ્મગ્ગં પટિપન્નમ્હા, યમપુરિસાન સન્તિકે;

અમાનુસો વાયતિ ગન્ધો, ઘોસો સુય્યતિ દારુણો’.

૬૬૪. ‘‘સંવિગ્ગો રાજા સોરટ્ઠો, સારથિં એતદબ્રવિ;

‘કુમ્મગ્ગં પટિપન્નમ્હા, ભિંસનં લોમહંસનં;

પુરતો દિસ્સતિ મગ્ગો, પચ્છતો ચ ન દિસ્સતિ.

૬૬૫. ‘‘‘કુમ્મગ્ગં પટિપન્નમ્હા, યમપુરિસાન સન્તિકે;

અમાનુસો વાયતિ ગન્ધો, ઘોસો સુય્યતિ દારુણો’.

૬૬૬. ‘‘હત્થિક્ખન્ધં સમારુય્હ, ઓલોકેન્તો ચતુદ્દિસા;

અદ્દસ નિગ્રોધં રમણીયં, પાદપં છાયાસમ્પન્નં;

નીલબ્ભવણ્ણસદિસં, મેઘવણ્ણસિરીનિભં.

૬૬૭. ‘‘સારથિં આમન્તયી રાજા, ‘કિં એસો દિસ્સતિ બ્રહા;

નીલબ્ભવણ્ણસદિસો, મેઘવણ્ણસિરીનિભો’.

૬૬૮. ‘‘નિગ્રોધો સો મહારાજ, પાદપો છાયાસમ્પન્નો;

નીલબ્ભવણ્ણસદિસો, મેઘવણ્ણસિરીનિભો.

૬૬૯. ‘‘તેન પાયાસિ સોરટ્ઠો, યેન સો દિસ્સતે બ્રહા;

નીલબ્ભવણ્ણસદિસો, મેઘવણ્ણસિરીનિભો.

૬૭૦. ‘‘હત્થિક્ખન્ધતો ઓરુય્હ, રાજા રુક્ખં ઉપાગમિ;

નિસીદિ રુક્ખમૂલસ્મિં, સામચ્ચો સપરિજ્જનો;

પૂરં પાનીયસરકં, પૂવે વિત્તે ચ અદ્દસ.

૬૭૧. ‘‘પુરિસો ચ દેવવણ્ણી, સબ્બાભરણભૂસિતો;

ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં, સોરટ્ઠં એતદબ્રવિ.

૬૭૨. ‘‘‘સ્વાગતં તે મહારાજ, અથો તે અદુરાગતં;

પિવતુ દેવો પાનીયં, પૂવે ખાદ અરિન્દમ’.

૬૭૩. ‘‘પિવિત્વા રાજા પાનીયં, સામચ્ચો સપરિજ્જનો;

પૂવે ખાદિત્વા પિત્વા ચ, સોરટ્ઠો એતદબ્રવિ.

૬૭૪. ‘‘દેવતા નુસિ ગન્ધબ્બો, અદુ સક્કો પુરિન્દદો;

અજાનન્તા તં પુચ્છામ, કથં જાનેમુ તં મયન્તિ.

૬૭૫. ‘‘નામ્હિ દેવો ન ગન્ધબ્બો, નાપિ સક્કો પુરિન્દદો;

પેતો અહં મહારાજ, સુરટ્ઠા ઇધ માગતોતિ.

૬૭૬. ‘‘કિંસીલો કિંસમાચારો, સુરટ્ઠસ્મિં પુરે તુવં;

કેન તે બ્રહ્મચરિયેન, આનુભાવો અયં તવાતિ.

૬૭૭. ‘‘તં સુણોહિ મહારાજ, અરિન્દમ રટ્ઠવડ્ઢન;

અમચ્ચા પારિસજ્જા ચ, બ્રાહ્મણો ચ પુરોહિતો.

૬૭૮. ‘‘સુરટ્ઠસ્મિં અહં દેવ, પુરિસો પાપચેતસો;

મિચ્છાદિટ્ઠિ ચ દુસ્સીલો, કદરિયો પરિભાસકો.

૬૭૯. ‘‘દદન્તાનં કરોન્તાનં, વારયિસ્સં બહુજ્જનં;

અઞ્ઞેસં દદમાનાનં, અન્તરાયકરો અહં.

૬૮૦. ‘‘વિપાકો નત્થિ દાનસ્સ, સંયમસ્સ કુતો ફલં;

નત્થિ આચરિયો નામ, અદન્તં કો દમેસ્સતિ.

૬૮૧. ‘‘સમતુલ્યાનિ ભૂતાનિ, કુતો જેટ્ઠાપચાયિકો;

નત્થિ બલં વીરિયં વા, કુતો ઉટ્ઠાનપોરિસં.

૬૮૨. ‘‘નત્થિ દાનફલં નામ, ન વિસોધેતિ વેરિનં;

લદ્ધેય્યં લભતે મચ્ચો, નિયતિપરિણામજં.

૬૮૩. ‘‘નત્થિ માતા પિતા ભાતા, લોકો નત્થિ ઇતો પરં;

નત્થિ દિન્નં નત્થિ હુતં, સુનિહિતં ન વિજ્જતિ.

૬૮૪. ‘‘યોપિ હનેય્ય પુરિસં, પરસ્સ છિન્દતે સિરં;

ન કોચિ કઞ્ચિ હનતિ, સત્તન્નં વિવરમન્તરે.

૬૮૫. ‘‘અચ્છેજ્જાભેજ્જો હિ જીવો, અટ્ઠંસો ગુળપરિમણ્ડલો;

યોજનાનં સતં પઞ્ચ, કો જીવં છેત્તુમરહતિ.

૬૮૬. ‘‘યથા સુત્તગુળે ખિત્તે, નિબ્બેઠેન્તં પલાયતિ;

એવમેવ ચ સો જીવો, નિબ્બેઠેન્તો પલાયતિ.

૬૮૭. ‘‘યથા ગામતો નિક્ખમ્મ, અઞ્ઞં ગામં પવિસતિ;

એવમેવ ચ સો જીવો, અઞ્ઞં બોન્દિં પવિસતિ.

૬૮૮. ‘‘યથા ગેહતો નિક્ખમ્મ, અઞ્ઞં ગેહં પવિસતિ;

એવમેવ ચ સો જીવો, અઞ્ઞં બોન્દિં પવિસતિ.

૬૮૯. ‘‘ચુલ્લાસીતિ મહાકપ્પિનો, સતસહસ્સાનિ હિ;

યે બાલા યે ચ પણ્ડિતા, સંસારં ખેપયિત્વાન;

દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સરે.

૬૯૦. ‘‘મિતાનિ સુખદુક્ખાનિ, દોણેહિ પિટકેહિ ચ;

જિનો સબ્બં પજાનાતિ, સમ્મૂળ્હા ઇતરા પજા.

૬૯૧. ‘‘એવંદિટ્ઠિ પુરે આસિં, સમ્મૂળ્હો મોહપારુતો;

મિચ્છાદિટ્ઠિ ચ દુસ્સીલો, કદરિયો પરિભાસકો.

૬૯૨. ‘‘ઓરં મે છહિ માસેહિ, કાલકિરિયા ભવિસ્સતિ;

એકન્તકટુકં ઘોરં, નિરયં પપતિસ્સહં.

૬૯૩. ‘‘ચતુક્કણ્ણં ચતુદ્વારં, વિભત્તં ભાગસો મિતં;

અયોપાકારપરિયન્તં, અયસા પટિકુજ્જિતં.

૬૯૪. ‘‘તસ્સ અયોમયા ભૂમિ, જલિતા તેજસા યુતા;

સમન્તા યોજનસતં, ફરિત્વા તિટ્ઠતિ સબ્બદા.

૬૯૫. ‘‘વસ્સાનિ સતસહસ્સાનિ, ઘોસો સુય્યતિ તાવદે;

લક્ખો એસો મહારાજ, સતભાગવસ્સકોટિયો.

૬૯૬. ‘‘કોટિસતસહસ્સાનિ, નિરયે પચ્ચરે જના;

મિચ્છાદિટ્ઠી ચ દુસ્સીલા, યે ચ અરિયૂપવાદિનો.

૬૯૭. ‘‘તત્થાહં દીઘમદ્ધાનં, દુક્ખં વેદિસ્સ વેદનં;

ફલં પાપસ્સ કમ્મસ્સ, તસ્મા સોચામહં ભુસં.

૬૯૮. ‘‘તં સુણોહિ મહારાજ, અરિન્દમ રટ્ઠવડ્ઢન;

ધીતા મય્હં મહારાજ, ઉત્તરા ભદ્દમત્થુ તે.

૬૯૯. ‘‘કરોતિ ભદ્દકં કમ્મં, સીલેસુપોસથે રતા;

સઞ્ઞતા સંવિભાગી ચ, વદઞ્ઞૂ વીતમચ્છરા.

૭૦૦. ‘‘અખણ્ડકારી સિક્ખાય, સુણ્હા પરકુલેસુ ચ;

ઉપાસિકા સક્યમુનિનો, સમ્બુદ્ધસ્સ સિરીમતો.

૭૦૧. ‘‘ભિક્ખુ ચ સીલસમ્પન્નો, ગામં પિણ્ડાય પાવિસિ;

ઓક્ખિત્તચક્ખુ સતિમા, ગુત્તદ્વારો સુસંવુતો.

૭૦૨. ‘‘સપદાનં ચરમાનો, અગમા તં નિવેસનં;

તમદ્દસ મહારાજ, ઉત્તરા ભદ્દમત્થુ તે.

૭૦૩. ‘‘પૂરં પાનીયસરકં, પૂવે વિત્તે ચ સા અદા;

પિતા મે કાલકતો ભન્તે, તસ્સેતં ઉપકપ્પતુ.

૭૦૪. ‘‘સમનન્તરાનુદ્દિટ્ઠે, વિપાકો ઉદપજ્જથ;

ભુઞ્જામિ કામકામીહં, રાજા વેસ્સવણો યથા.

૭૦૫. ‘‘તં સુણોહિ મહારાજ, અરિન્દમ રટ્ઠવડ્ઢન;

સદેવકસ્સ લોકસ્સ, બુદ્ધો અગ્ગો પવુચ્ચતિ;

તં બુદ્ધં સરણં ગચ્છ, સપુત્તદારો અરિન્દમ.

૭૦૬. ‘‘અટ્ઠઙ્ગિકેન મગ્ગેન, ફુસન્તિ અમતં પદં;

તં ધમ્મં સરણં ગચ્છ, સપુત્તદારો અરિન્દમ.

૭૦૭. ‘‘ચત્તારો ચ પટિપન્ના, ચત્તારો ચ ફલે ઠિતા;

એસ સઙ્ઘો ઉજુભૂતો, પઞ્ઞાસીલસમાહિતો;

તં સઙ્ઘં સરણં ગચ્છ, સપુત્તદારો અરિન્દમ.

૭૦૮. ‘‘પાણાતિપાતા વિરમસ્સુ ખિપ્પં, લોકે અદિન્નં પરિવજ્જયસ્સુ;

અમજ્જપો મા ચ મુસા અભાણિ, સકેન દારેન ચ હોહિ તુટ્ઠોતિ.

૭૦૯. ‘‘અત્થકામોસિ મે યક્ખ, હિતકામોસિ દેવતે;

કરોમિ તુય્હં વચનં, ત્વંસિ આચરિયો મમ.

૭૧૦. ‘‘ઉપેમિ સરણં બુદ્ધં, ધમ્મઞ્ચાપિ અનુત્તરં;

સઙ્ઘઞ્ચ નરદેવસ્સ, ગચ્છામિ સરણં અહં.

૭૧૧. ‘‘પાણાતિપાતા વિરમામિ ખિપ્પં, લોકે અદિન્નં પરિવજ્જયામિ;

અમજ્જપો નો ચ મુસા ભણામિ, સકેન દારેન ચ હોમિ તુટ્ઠો.

૭૧૨. ‘‘ઓફુણામિ મહાવાતે, નદિયા સીઘગામિયા;

વમામિ પાપિકં દિટ્ઠિં, બુદ્ધાનં સાસને રતો.

૭૧૩. ‘‘ઇદં વત્વાન સોરટ્ઠો, વિરમિત્વા પાપદસ્સના;

નમો ભગવતો કત્વા, પામોક્ખો રથમારુહી’’તિ. – ગાથાયો અવોચું;

૬૫૮-૯. તત્થ રાજા પિઙ્ગલકો નામ, સુરટ્ઠાનં અધિપતિ અહૂતિ પિઙ્ગલચક્ખુતાય ‘‘પિઙ્ગલો’’તિ પાકટનામો સુરટ્ઠદેસસ્સ ઇસ્સરો રાજા અહોસિ. મોરિયાનન્તિ મોરિયરાજૂનં, ધમ્માસોકં સન્ધાય વદતિ. સુરટ્ઠં પુનરાગમાતિ સુરટ્ઠસ્સ વિસયં ઉદ્દિસ્સ સુરટ્ઠગામિમગ્ગં પચ્ચાગઞ્છિ. પઙ્કન્તિ મુદુભૂમિં. વણ્ણુપથન્તિ પેતેન નિમ્મિતં મરૂભૂમિમગ્ગં.

૬૬૦. ખેમોતિ નિબ્ભયો. સોવત્થિકોતિ સોત્થિભાવાવહો. સિવોતિ અનુપદ્દવો. સુરટ્ઠાનં સન્તિકે ઇતોતિ ઇમિના મગ્ગેન ગચ્છન્તા મયં સુરટ્ઠવિસયસ્સ સમીપેયેવ.

૬૬૧-૨. સોરટ્ઠોતિ સુરટ્ઠાધિપતિ. ઉબ્બિગ્ગરૂપોતિ ઉત્રસ્તસભાવો. ભિંસનન્તિ ભયજનનં. લોમહંસનન્તિ ભિંસનકભાવેન લોમાનં હંસાપનં.

૬૬૩. યમપુરિસાન સન્તિકેતિ પેતાનં સમીપે વત્તામ. અમાનુસો વાયતિ ગન્ધોતિ પેતાનં સરીરગન્ધો વાયતિ. ઘોસો સુય્યતિ દારુણોતિ પચ્ચેકનિરયેસુ કારણં કારિયમાનાનં સત્તાનં ઘોરતરો સદ્દો સુય્યતિ.

૬૬૬. પાદપન્તિ પાદસદિસેહિ મૂલાવયવેહિ ઉદકસ્સ પિવનતો ‘‘પાદપો’’તિ લદ્ધનામં તરું. છાયાસમ્પન્નન્તિ સમ્પન્નચ્છાયં. નીલબ્ભવણ્ણસદિસન્તિ વણ્ણેન નીલમેઘસદિસં. મેઘવણ્ણસિરીનિભન્તિ મેઘવણ્ણસણ્ઠાનં હુત્વા ખાયમાનં.

૬૭૦. પૂરં પાનીયસરકન્તિ પાનીયેન પુણ્ણં પાનીયભાજનં. પૂવેતિ ખજ્જકે. વિત્તેતિ વિત્તિજનને મધુરે મનુઞ્ઞે તહિં તહિં સરાવે પૂરેત્વા ઠપિતપૂવે અદ્દસ.

૬૭૨. અથો તે અદુરાગતન્તિ એત્થ અથોતિ નિપાતમત્તં, અવધારણત્થે વા, મહારાજ, તે આગતં દુરાગતં ન હોતિ, અથ ખો સ્વાગતમેવાતિ મયં સમ્પટિચ્છામાતિ અત્થો. અરિન્દમાતિ અરીનં દમનસીલ.

૬૭૭. અમચ્ચા પારિસજ્જાતિ અમચ્ચા પારિસજ્જા ચ વચનં સુણન્તુ, બ્રાહ્મણો ચ તુય્હં પુરોહિતો તં સુણાતૂતિ યોજના.

૬૭૮. સુરટ્ઠસ્મિં અહન્તિ સુરટ્ઠદેસે અહં. દેવાતિ રાજાનં આલપતિ. મિચ્છાદિટ્ઠીતિ નત્થિકદિટ્ઠિયા વિપરીતદસ્સનો. દુસ્સીલોતિ નિસ્સીલો. કદરિયોતિ થદ્ધમચ્છરી. પરિભાસકોતિ સમણબ્રાહ્મણાનં અક્કોસકો.

૬૭૯. વારયિસ્સન્તિ વારેસિં. અન્તરાયકરો અહન્તિ દાનં દદન્તાનં ઉપકારં કરોન્તાનં અન્તરાયકરો હુત્વા અઞ્ઞેસઞ્ચ પરેસં દાનં દદમાનાનં દાનમયપુઞ્ઞતો અહં બહુજનં વારયિસ્સં વારેસિન્તિ યોજના.

૬૮૦. વિપાકો નત્થિ દાનસ્સાતિઆદિ વારિતાકારદસ્સનં. તત્થ વિપાકો નત્થિ દાનસ્સાતિ દાનં દદતો તસ્સ વિપાકો આયતિં પત્તબ્બફલં નત્થીતિ વિપાકં પટિબાહતિ. સંયમસ્સ કુતો ફલન્તિ સીલસ્સ પન કુતો નામ ફલં, સબ્બેન સબ્બં તં નત્થીતિ અધિપ્પાયો. નત્થિ આચરિયો નામાતિ આચારસમાચારસિક્ખાપકો આચરિયો નામ કોચિ નત્થિ. સભાવતો એવ હિ સત્તા દન્તા વા અદન્તા વા હોન્તીતિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘અદન્તં કો દમેસ્સતી’’તિ.

૬૮૧. સમતુલ્યાનિ ભૂતાનીતિ ઇમે સત્તા સબ્બેપિ અઞ્ઞમઞ્ઞં સમસમા, તસ્મા જેટ્ઠો એવ નત્થિ, કુતો જેટ્ઠાપચાયિકો, જેટ્ઠાપચાયનપુઞ્ઞં નામ નત્થીતિ અત્થો. નત્થિ બલન્તિ યમ્હિ અત્તનો બલે પતિટ્ઠિતા સત્તા વીરિયં કત્વા મનુસ્સસોભગ્યતં આદિં કત્વા યાવઅરહત્તં સમ્પત્તિયો પાપુણન્તિ, તં વીરિયબલં પટિક્ખિપતિ. વીરિયં વા નત્થિ કુતો ઉટ્ઠાનપોરિસન્તિ ઇદં નો પુરિસવીરિયેન પુરિસકારેન પવત્તન્તિ એવં પવત્તવાદપટિક્ખેપવસેન વુત્તં.

૬૮૨. નત્થિ દાનફલં નામાતિ દાનસ્સ ફલં નામ કિઞ્ચિ નત્થિ, દેય્યધમ્મપરિચ્ચાગો ભસ્મનિહિતં વિય નિપ્ફલો એવાતિ અત્થો. ન વિસોધેતિ વેરિનન્તિ એત્થ વેરિનન્તિ વેરવન્તં વેરાનં વસેન પાણાતિપાતાદીનં વસેન ચ કતપાપં પુગ્ગલં દાનસીલાદિવતતો ન વિસોધેતિ, કદાચિપિ સુદ્ધં ન કરોતિ. પુબ્બે ‘‘વિપાકો નત્થિ દાનસ્સા’’તિઆદિ દાનાદિતો અત્તનો પરેસં નિવારિતાકારદસ્સનં, ‘‘નત્થિ દાનફલં નામા’’તિઆદિ પન અત્થનો મિચ્છાભિનિવેસદસ્સનન્તિ દટ્ઠબ્બં. લદ્ધેય્યન્તિ લદ્ધબ્બં. કથં પન લદ્ધબ્બન્તિ આહ ‘‘નિયતિપરિણામજ’’ન્તિ. અયં સત્તો સુખં વા દુક્ખં વા લભન્તો નિયતિવિપરિણામવસેનેવ લભતિ, ન કમ્મસ્સ કતત્તા, ન ઇસ્સરાદિના ચાતિ અધિપ્પાયો.

૬૮૩. નત્થિ માતા પિતા ભાતાતિ માતાદીસુ સમ્માપટિપત્તિમિચ્છાપટિપત્તીનં ફલાભાવં સન્ધાય વદતિ. લોકો નત્થિ ઇતો પરન્તિ ઇતો ઇધલોકતો પરલોકો નામ કોચિ નત્થિ, તત્થ તત્થેવ સત્તા ઉચ્છિજ્જન્તીતિ અધિપ્પાયો. દિન્નન્તિ મહાદાનં. હુતન્તિ પહેનકસક્કારો, તદુભયમ્પિ ફલાભાવં સન્ધાય ‘‘નત્થી’’તિ પટિક્ખિપતિ. સુનિહિતન્તિ સુટ્ઠુ નિહિતં. ન વિજ્જતીતિ યં સમણબ્રાહ્મણાનં દાનં નામ ‘‘અનુગામિકનિધી’’તિ વદન્તિ, તં ન વિજ્જતિ. તેસં તં વાચાવત્થુમત્તમેવાતિ અધિપ્પાયો.

૬૮૪. ન કોચિ કઞ્ચિ હનતીતિ યો પુરિસો પરં પુરિસં હનેય્ય, પરસ્સ પુરિસસ્સ સીસં છિન્દેય્ય, તત્થ પરમત્થતો ન કોચિ કઞ્ચિ હનતિ, સત્તન્નં કાયાનં છિદ્દભાવતો હનન્તો વિય હોતિ. કથં સત્થપહારોતિ આહ ‘‘સત્તન્નં વિવરમન્તરે’’તિ. પથવીઆદીનં સત્તન્નં કાયાનં વિવરભૂતે અન્તરે છિદ્દે સત્થં પવિસતિ, તેન સત્તા અસિઆદીહિ પહતા વિય હોન્તિ, જીવો વિય પન સેસકાયાપિ નિચ્ચસભાવત્તા ન છિજ્જન્તીતિ અધિપ્પાયો.

૬૮૫. અચ્છેજ્જાભેજ્જો હિ જીવોતિ અયં સત્તાનં જીવો સત્થાદીહિ ન છિન્દિતબ્બો ન ભિન્દિતબ્બો નિચ્ચસભાવત્તા. અટ્ઠંસો ગુળપરિમણ્ડલોતિ સો પન જીવો કદાચિ અટ્ઠંસો હોતિ કદાચિ ગુળપરિમણ્ડલો. યોજનાનં સતં પઞ્ચાતિ કેવલીભાવં પત્તો પઞ્ચયોજનસતુબ્બેધો હોતિ. કો જીવં છેત્તુમરહતીતિ નિચ્ચં નિબ્બિકારં જીવં કો નામ સત્થાદીહિ છિન્દિતું અરહતિ, ન સો કેનચિ વિકોપનેય્યોતિ વદતિ.

૬૮૬. સુત્તગુળેતિ વેઠેત્વા કતસુત્તગુળે. ખિત્તેતિ નિબ્બેઠનવસેન ખિત્તે. નિબ્બેઠેન્તં પલાયતીતિ પબ્બતે વા રુક્ખગ્ગે વા ઠત્વા નિબ્બેઠિયમાનં ખિત્તં સુત્તગુળં નિબ્બેઠેન્તમેવ ગચ્છતિ, સુત્તે ખીણે ન ગચ્છતિ. એવમેવન્તિ યથા તં સુત્તગુળં નિબ્બેઠિયમાનં ગચ્છતિ, સુત્તે ખીણે ન ગચ્છતિ, એવમેવ સો જીવો ‘‘ચુલ્લાસીતિ મહાકપ્પિનો સતસહસ્સાની’’તિ વુત્તકાલમેવ અત્તભાવગુળં નિબ્બેઠેન્તો પલાયતિ પવત્તતિ, તતો ઉદ્ધં ન પવત્તતિ.

૬૮૭. એવમેવ ચ સો જીવોતિ યથા કોચિ પુરિસો અત્તનો નિવાસગામતો નિક્ખમિત્વા તતો અઞ્ઞં ગામં પવિસતિ કેનચિદેવ કરણીયેન, એવમેવ સો જીવો ઇતો સરીરતો નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞં અપરં સરીરં નિયતવસેન પવિસતીતિ અધિપ્પાયો. બોન્દિન્તિ કાયં.

૬૮૯. ચુલ્લાસીતીતિ ચતુરાસીતિ. મહાકપ્પિનોતિ મહાકપ્પાનં. તત્થ ‘‘એકમ્હા મહાસરા અનોતત્તાદિતો વસ્સસતે વસ્સસતે કુસગ્ગેન એકેકં ઉદકબિન્દું નીહરન્તે ઇમિના ઉપક્કમેન સત્તક્ખત્તું તમ્હિ સરે નિરુદકે જાતે એકો મહાકપ્પો નામ હોતી’’તિ વત્વા ‘‘એવરૂપાનં મહાકપ્પાનં ચતુરાસીતિસતસહસ્સાનિ સંસારસ્સ પરિમાણ’’ન્તિ વદન્તિ. યે બાલા યે ચ પણ્ડિતાતિ યે અન્ધબાલા, યે ચ સપ્પઞ્ઞા, સબ્બેપિ તે. સંસારં ખેપયિત્વાનાતિ યથાવુત્તકાલપરિચ્છેદં સંસારં અપરાપરુપ્પત્તિવસેન ખેપેત્વા. દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સરેતિ વટ્ટદુક્ખસ્સ પરિયન્તં પરિયોસાનં કરિસ્સન્તિ. પણ્ડિતાપિ અન્તરા સુજ્ઝિતું ન સક્કોન્તિ, બાલાપિ તતો ઉદ્ધં નપ્પવત્તન્તીતિ તસ્સ લદ્ધિ.

૬૯૦. મિતાનિ સુખદુક્ખાનિ, દોણેહિ પિટકેહિ ચાતિ સત્તાનં સુખદુક્ખાનિ નામ દોણેહિ પિટકેહિ માનભાજનેહિ મિતાનિ વિય યથાવુત્તકાલપરિચ્છેદેનેવ પરિમિતત્તા પચ્ચેકઞ્ચ તેસં તેસં સત્તાનં તાનિ નિયતિપરિણામજાનિ પરિમિતાનિ. તયિદં જિનો સબ્બં પજાનાતિ જિનભૂમિયં ઠિતો કેવલં પજાનાતિ સંસારસ્સ સમતિક્કન્તત્તા. સંસારે પન પરિબ્ભમતિ સમ્મૂળ્હાયં ઇતરા પજા.

૬૯૧. એવંદિટ્ઠિ પુરે આસિન્તિ યથાવુત્તનત્થિકદિટ્ઠિકો પુબ્બેવ અહં અહોસિં. સમ્મૂળ્હો મોહપારુતોતિ યથાવુત્તાય દિટ્ઠિયા હેતુભૂતેન સમ્મોહેન સમ્મૂળ્હો, તંસહજાતેન પન મોહેન પારુતો, પટિચ્છાદિતકુસલબીજોતિ અધિપ્પાયો.

૬૯૨. એવં પુબ્બે યા અત્તનો ઉપ્પન્ના પાપદિટ્ઠિ, તસ્સા વસેન કતં પાપકમ્મં દસ્સેત્વા ઇદાનિ અત્તના આયતિં અનુભવિતબ્બં તસ્સ ફલં દસ્સેન્તો ‘‘ઓરં મે છહિ માસેહી’’તિઆદિમાહ.

૬૯૫-૭. તત્થ વસ્સાનિ સતસહસ્સાનીતિ વસ્સાનં સતસહસ્સાનિ, અતિક્કમિત્વાતિ વચનસેસો. ભુમ્મત્થે વા એતં પચ્ચત્તવચનં, વસ્સેસુ સતસહસ્સેસુ વીતિવત્તેસૂતિ અત્થો. ઘોસો સુય્યતિ તાવદેતિ યદા એત્તકો કાલો અતિક્કન્તો હોતિ, તાવદેવ તસ્મિં કાલે ‘‘ઇધ પચ્ચન્તાનં વો મારિસા વસ્સસતસહસ્સપરિમાણો કાલો અતીતો’’તિ એવં તસ્મિં નિરયે સદ્દો સુય્યતિ. લક્ખો એસો, મહારાજ, સતભાગવસ્સકોટિયોતિ સતભાગા સતકોટ્ઠાસા વસ્સકોટિયો, મહારાજ, નિરયે પચ્ચન્તાનં સત્તાનં આયુનો એસો લક્ખો એસો પરિચ્છેદોતિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – દસદસકં સતં નામ, દસ સતાનિ સહસ્સં નામ, દસદસસહસ્સાનિ સતસહસ્સં નામ, સતસતસહસ્સાનિ કોટિ નામ, તાસં કોટીનં વસેન સતસહસ્સવસ્સકોટિયો સતભાગા વસ્સકોટિયો. સા ચ ખો નેરયિકાનંયેવ વસ્સગણનાવસેન વેદિતબ્બા, ન મનુસ્સાનં, દેવાનં વા. ઈદિસાનિ અનેકાનિ વસ્સકોટિસતસહસ્સાનિ નેરયિકાનં આયુ. તેનાહ ‘‘કોટિસતસહસ્સાનિ, નિરયે પચ્ચરે જના’’તિ. યાદિસેન પન પાપેન સત્તા એવં નિરયેસુ પચ્ચન્તિ, તં નિગમનવસેન દસ્સેતું ‘‘મિચ્છાદિટ્ઠી ચ દુસ્સીલા, યે ચ અરિયૂપવાદિનો’’તિ વુત્તં. વેદિસ્સન્તિ અનુભવિસ્સં.

૬૯૮-૭૦૬. એવં આયતિં અત્તના અનુભવિતબ્બં પાપફલં દસ્સેત્વા ઇદાનિ ‘‘કેન તે બ્રહ્મચરિયેન, આનુભાવો અયં તવા’’તિ રઞ્ઞા પુચ્છિતમત્થં આચિક્ખિત્વા તં સરણેસુ ચેવ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠાપેતુકામો ‘‘તં સુણોહિ મહારાજા’’તિઆદિમાહ. તત્થ સીલેસુપોસથે રતાતિ નિચ્ચસીલેસુ ચ ઉપોસથસીલેસુ ચ અભિરતા. અદાતિ અદાસિ. તં ધમ્મન્તિ તં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં અમતપદઞ્ચ.

૭૦૯-૧૨. એવં પેતેન સરણેસુ સીલેસુ ચ સમાદપિતો રાજા પસન્નમાનસો તેન અત્તનો કતં ઉપકારં તાવ કિત્તેત્વા સરણાદીસુ પતિટ્ઠહન્તો ‘‘અત્થકામો’’તિઆદિકા તિસ્સો ગાથા વત્વા પુબ્બે અત્તના ગહિતાય પાપિકાય દિટ્ઠિયા પટિનિસ્સટ્ઠભાવં પકાસેન્તો ‘‘ઓફુણામી’’તિ ગાથમાહ.

તત્થ ઓફુણામિ મહાવાતેતિ મહન્તે વાતે વાયન્તે ભુસં વિય તં પાપકં દિટ્ઠિં, યક્ખ, તવ ધમ્મદેસનાવાતે ઓફુણામિ નિદ્ધુનામિ. નદિયા વા સીઘગામિયાતિ સીઘસોતાય મહાનદિયા વા તિણકટ્ઠપણ્ણકસટં વિય પાપિકં દિટ્ઠિં પવાહેમીતિ અધિપ્પાયો. વમામિ પાપિકં દિટ્ઠિન્તિ મમ મનોમુખગતં પાપિકં દિટ્ઠિં ઉચ્છડ્ડયામિ. તત્થ કારણમાહ ‘‘બુદ્ધાનં સાસને રતો’’તિ. યસ્મા એકંસેન અમતાવહે બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં સાસને રતો અભિરતો, તસ્મા તં દિટ્ઠિસઙ્ખાતં વિસં વમામીતિ યોજના.

૭૧૩. તિ ઓસાનગાથા સઙ્ગીતિકારેહિ ઠપિતા. તત્થ પામોક્ખોતિપાચીનદિસાભિમુખો હુત્વા. રથમારુહીતિ રાજા ગમનસજ્જં અત્તનો રાજરથં અભિરુહિ, આરુય્હ યક્ખાનુભાવેન તં દિવસમેવ અત્તનો નગરં પત્વા રાજભવનં પાવિસિ. સો અપરેન સમયેન ઇમં પવત્તિં ભિક્ખૂનં આરોચેસિ, ભિક્ખૂ તં થેરાનં આરોચેસું, થેરા તતિયસઙ્ગીતિયં સઙ્ગહં આરોપેસું.

નન્દકપેતવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.