૧૨. અમ્બવનપેતવત્થુવણ્ણના

અયઞ્ચ તે પોક્ખરણી સુરમ્માતિ ઇદં સત્થરિ સાવત્થિયં વિહરન્તે અમ્બપેતં આરબ્ભ વુત્તં. સાવત્થિયં કિર અઞ્ઞતરો ગહપતિ પરિક્ખીણભોગો અહોસિ. તસ્સ ભરિયા કાલમકાસિ, એકા ધીતાયેવ હોતિ. સો તં અત્તનો મિત્તસ્સ ગેહે ઠપેત્વા ઇણવસેન ગહિતેન કહાપણસતેન ભણ્ડં ગહેત્વા સત્થેન સદ્ધિં વણિજ્જાય ગતો, ન ચિરેનેવ મૂલેન સહ ઉદયભૂતાનિ પઞ્ચ કહાપણસતાનિ લભિત્વા સત્થેન સહ પટિનિવત્તિ. અન્તરામગ્ગે ચોરા પરિયુટ્ઠાય સત્થં પાપુણિંસુ, સત્થિકા ઇતો ચિતો ચ પલાયિંસુ. સો પન ગહપતિ અઞ્ઞતરસ્મિં ગચ્છે કહાપણે નિક્ખિપિત્વા અવિદૂરે નિલીયિ. ચોરા તં ગહેત્વા જીવિતા વોરોપેસું. સો ધનલોભેન તત્થેવ પેતો હુત્વા નિબ્બત્તિ.

વાણિજા સાવત્થિં ગન્ત્વા તસ્સ ધીતુયા તં પવત્તિં આરોચેસું. સા પિતુ મરણેન આજીવિકાભયેન ચ અતિવિય સઞ્જાતદોમનસ્સા બાળ્હં પરિદેવિ. અથ નં સો પિતુ સહાયો કુટુમ્બિકો ‘‘યથા નામ કુલાલભાજનં સબ્બં ભેદનપરિયન્તં, એવમેવ સત્તાનં જીવિતં ભેદનપરિયન્તં. મરણં નામ સબ્બસાધારણં અપ્પટિકારઞ્ચ, તસ્મા મા ત્વં પિતરિ અતિબાળ્હં સોચિ, મા પરિદેવિ, અહં તે પિતા, ત્વં મય્હં ધીતા, અહં તવ પિતુ કિચ્ચં કરોમિ, ત્વં પિતુનો ગેહે વિય ઇમસ્મિં ગેહે અવિમના અભિરમસ્સૂ’’તિ વત્વા સમસ્સાસેસિ. સા તસ્સ વચનેન પટિપ્પસ્સદ્ધસોકા પિતરિ વિય તસ્મિં સઞ્જાતગારવબહુમાના અત્તનો કપણભાવેન તસ્સ વેય્યાવચ્ચકારિની હુત્વા વત્તમાના પિતરં ઉદ્દિસ્સ મતકિચ્ચં કાતુકામા યાગું પચિત્વા મનોસિલાવણ્ણાનિ સુપરિપક્કાનિ મધુરાનિ અમ્બફલાનિ કંસપાતિયં ઠપેત્વા યાગું અમ્બફલાનિ ચ દાસિયા ગાહાપેત્વા વિહારં ગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એવમાહ – ‘‘ભગવા મય્હં દક્ખિણાય પટિગ્ગહણેન અનુગ્ગહં કરોથા’’તિ. સત્થા મહાકરુણાય સઞ્ચોદિતમાનસો તસ્સા મનોરથં પૂરેન્તો નિસજ્જાકારં દસ્સેસિ. સા હટ્ઠતુટ્ઠા પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને અત્તના ઉપનીતં સુવિસુદ્ધવત્થં અત્થરિત્વા અદાસિ, નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને.

અથ સા ભગવતો યાગું ઉપનામેસિ, પટિગ્ગહેસિ ભગવા યાગું. અથ સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ ભિક્ખૂનમ્પિ યાગું દત્વા પુન ધોતહત્થા અમ્બફલાનિ ભગવતો ઉપનામેસિ, ભગવા તાનિ પરિભુઞ્જિ. સા ભગવન્તં વન્દિત્વા એવમાહ – ‘‘યા મે, ભન્તે, પચ્ચત્થરણયાગુઅમ્બફલદાનવસેન પવત્તા દક્ખિણા, સા મે પિતરં પાપુણાતૂ’’તિ. ભગવા ‘‘એવં હોતૂ’’તિ વત્વા અનુમોદનં અકાસિ. સા ભગવન્તં વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. તાય દક્ખિણાય સમુદ્દિટ્ઠમત્તાય સો પેતો અમ્બવનઉય્યાનવિમાનકપ્પરુક્ખપોક્ખરણિયો મહતિઞ્ચ દિબ્બસમ્પત્તિં પટિલભિ.

અથ તે વાણિજા અપરેન સમયેન વણિજ્જાય ગચ્છન્તા તમેવ મગ્ગં પટિપન્ના પુબ્બે વસિતટ્ઠાને એકરત્તિં વાસં કપ્પેસું. તે દિસ્વા સો વિમાનપેતો ઉય્યાનવિમાનાદીહિ સદ્ધિં તેસં અત્તાનં દસ્સેસિ. તે વાણિજા તં દિસ્વા તેન લદ્ધસમ્પત્તિં પુચ્છન્તા –

૭૯૬. ‘‘અયઞ્ચ તે પોક્ખરણી સુરમ્મા, સમા સુતિત્થા ચ મહોદકા ચ;

સુપુપ્ફિતા ભમરગણાનુકિણ્ણા, કથં તયા લદ્ધા અયં મનુઞ્ઞા.

૭૯૭. ‘‘ઇદઞ્ચ તે અમ્બવનં સુરમ્મં, સબ્બોતુકં ધારયતે ફલાનિ;

સુપુપ્ફિતં ભમરગણાનુકિણ્ણં, કથં તયા લદ્ધમિદં વિમાન’’ન્તિ. –

ઇમા દ્વે ગાથા અવોચું.

૭૯૬. તત્થ સુરમ્માતિ સુટ્ઠુ રમણીયા. સમાતિ સમતલા. સુતિત્થાતિ રતનમયસોપાનતાય સુન્દરતિત્થા. મહોદકાતિ બહુજલા.

૭૯૭. સબ્બોતુકન્તિ પુપ્ફૂપગફલૂપગરુક્ખાદીહિ સબ્બેસુ ઉતૂસુ સુખાવહં. તેનાહ ‘‘ધારયતે ફલાની’’તિ. સુપુપ્ફિતન્તિ નિચ્ચં સુપુપ્ફિતં.

તં સુત્વા પેતો પોક્ખરણિઆદીનં પટિલાભકારણં આચિક્ખન્તો –

૭૯૮. ‘‘અમ્બપક્કં દકં યાગુ, સીતચ્છાયા મનોરમા;

ધીતાય દિન્નદાનેન, તેન મે ઇધ લબ્ભતી’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ તેન મે ઇધ લબ્ભતીતિ યં તં ભગવતો ભિક્ખૂનઞ્ચ અમ્બપક્કં ઉદકં યાગુઞ્ચ મમં ઉદ્દિસ્સ દેન્તિયા મય્હં ધીતાય દિન્નં દાનં, તેન મે ધીતાય દિન્નદાનેન ઇધ ઇમસ્મિં દિબ્બે અમ્બવને સબ્બોતુકં અમ્બપક્કં, ઇમિસ્સા દિબ્બાય મનુઞ્ઞાય પોક્ખરણિયા દિબ્બં ઉદકં, યાગુયા અત્થરણસ્સ ચ દાનેન ઉય્યાનવિમાનકપ્પરુક્ખાદીસુ સીતચ્છાયા મનોરમા ઇધ લબ્ભતિ, સમિજ્ઝતીતિ અત્થો.

એવઞ્ચ પન વત્વા સો પેતો તે વાણિજે નેત્વા તાનિ પઞ્ચ કહાપણસતાનિ દસ્સેત્વા ‘‘ઇતો ઉપડ્ઢં તુમ્હે ગણ્હથ, ઉપડ્ઢં મયા ગહિતં ઇણં સોધેત્વા સુખેન જીવતૂતિ મય્હં ધીતાય દેથા’’તિ આહ. વાણિજા અનુક્કમેન સાવત્થિં પત્વા તસ્સ ધીતાય કથેત્વા તેન અત્તનો દિન્નભાગમ્પિ તસ્સા એવ અદંસુ. સા કહાપણસતં ધનિકાનં દત્વા ઇતરં અત્તનો પિતુ સહાયસ્સ તસ્સ કુટુમ્બિકસ્સ દત્વા સયં વેય્યાવચ્ચં કરોન્તિ નિવસતિ. સો ‘‘ઇદં સબ્બં તુય્હંયેવ હોતૂ’’તિ તસ્સાયેવ પટિદત્વા તં અત્તનો જેટ્ઠપુત્તસ્સ ઘરસામિનિં અકાસિ.

સા ગચ્છન્તે કાલે એકં પુત્તં લભિત્વા તં ઉપલાલેન્તી –

૭૯૯. ‘‘સન્દિટ્ઠિકં કમ્મં એવં પસ્સથ, દાનસ્સ દમસ્સ સંયમસ્સ વિપાકં;

દાસી અહં અય્યકુલેસુ હુત્વા, સુણિસા હોમિ અગારસ્સ ઇસ્સરા’’તિ. –

ઇમં ગાથં વદતિ.

અથેકદિવસં સત્થા તસ્સા ઞાણપરિપાકં ઓલોકેત્વા ઓભાસં ફરિત્વા સમ્મુખે ઠિતો વિય અત્તાનં દસ્સેત્વા –

‘‘અસાતં સાતરૂપેન, પિયરૂપેન અપ્પિયં;

દુક્ખં સુખસ્સ રૂપેન, પમત્તં અતિવત્તતી’’તિ. (ઉદા. ૧૮; જા. ૧.૧.૧૦૦) –

ઇમં ગાથમાહ. સા ગાથાપરિયોસાને સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠિતા. સા દુતિયદિવસે બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દાનં દત્વા તં પવત્તિં ભગવતો આરોચેસિ. ભગવા તમત્થં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેસિ. સા દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસીતિ.

અમ્બવનપેતવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.