૧. અમ્બસક્કરપેતવત્થુવણ્ણના

વેસાલી નામ નગરત્થિ વજ્જીનન્તિ ઇદં અમ્બસક્કરપેતવત્થુ. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ જેતવને વિહરન્તે અમ્બસક્કરો નામ લિચ્છવિરાજા મિચ્છાદિટ્ઠિકો નત્થિકવાદો વેસાલિયં રજ્જં કારેસિ. તેન ચ સમયેન વેસાલિનગરે અઞ્ઞતરસ્સ વાણિજસ્સ આપણસમીપે ચિક્ખલ્લં હોતિ, તત્થ બહૂ જના ઉપ્પતિત્વા અતિક્કમન્તા કિલમન્તિ, કેચિ કદ્દમેન લિમ્પન્તિ. તં દિસ્વા સો વાણિજો ‘‘મા ઇમે મનુસ્સા કલલં અક્કમિંસૂ’’તિ અપગતદુગ્ગન્ધં સઙ્ખવણ્ણપટિભાગં ગોસીસટ્ઠિં આહરાપેત્વા નિક્ખિપાપેસિ. પકતિયા ચ સીલવા અહોસિ અક્કોધનો સણ્હવાચો, પરેસઞ્ચ યથાભૂતં ગુણં કિત્તેતિ.

સો એકસ્મિં દિવસે અત્તનો સહાયસ્સ ન્હાયન્તસ્સ પમાદેન અનોલોકેન્તસ્સ નિવાસનવત્થં કીળાધિપ્પાયેન અપનિધાય તં દુક્ખાપેત્વા અદાસિ. ભાગિનેય્યો પનસ્સ ચોરિકાય પરગેહતો ભણ્ડં આહરિત્વા તસ્સેવ આપણે નિક્ખિપિ. ભણ્ડસામિકા વીમંસન્તા ભણ્ડેન સદ્ધિં તસ્સ ભાગિનેય્યં તઞ્ચ રઞ્ઞો દસ્સેસું. રાજા ‘‘ઇમસ્સ સીસં છિન્દથ, ભાગિનેય્યં પનસ્સ સૂલે આરોપેથા’’તિ આણાપેસિ. રાજપુરિસા તથા અકંસુ. સો કાલં કત્વા ભુમ્મદેવેસુ ઉપ્પજ્જિ. સો ગોસીસેન સેતુનો કતત્તા સેતવણ્ણં દિબ્બં મનોજવં અસ્સાજાનીયં પટિલભિ, ગુણવન્તાનં વણ્ણકથનેન તસ્સ ગત્તતો દિબ્બગન્ધો વાયતિ, સાટકસ્સ પન અપનિહિતત્તા નગ્ગો અહોસિ. સો અત્તના પુબ્બે કતકમ્મં ઓલોકેન્તો તદનુસારેન અત્તનો ભાગિનેય્યં સૂલે આરોપિતં દિસ્વા કરુણાય ચોદિયમાનો મનોજવં અસ્સં અભિરુહિત્વા અડ્ઢરત્તિસમયે તસ્સ સૂલા રોપિતટ્ઠાનં ગન્ત્વા અવિદૂરે ઠિતો ‘‘જીવ, ભો, જીવિતમેવ સેય્યો’’તિ દિવસે દિવસે વદતિ.

તેન ચ સમયેન અમ્બસક્કરો રાજા હત્થિક્ખન્ધવરગતો નગરં પદક્ખિણં કરોન્તો અઞ્ઞતરસ્મિં ગેહે વાતપાનં વિવરિત્વા રાજવિભૂતિં પસ્સન્તિં એકં ઇત્થિં દિસ્વા પટિબદ્ધચિત્તો હુત્વા પચ્છાસને નિસિન્નસ્સ પુરિસસ્સ ‘‘ઇમં ઘરં ઇમઞ્ચ ઇત્થિં ઉપધારેહી’’તિ સઞ્ઞં દત્વા અનુક્કમેન અત્તનો રાજગેહં પવિટ્ઠો તં પુરિસં પેસેસિ – ‘‘ગચ્છ, ભણે, તસ્સા ઇત્થિયા સસામિકભાવં વા અસામિકભાવં વા જાનાહી’’તિ. સો ગન્ત્વા તસ્સા સસામિકભાવં ઞત્વા રઞ્ઞો આરોચેસિ. રાજા તસ્સા ઇત્થિયા પરિગ્ગહણૂપાયં ચિન્તેન્તો તસ્સા સામિકં પક્કોસાપેત્વા ‘‘એહિ, ભણે, મં ઉપટ્ઠાહી’’તિ આહ. સો અનિચ્છન્તોપિ ‘‘રાજા અત્તનો વચનં અકરોન્તે મયિ રાજદણ્ડં કરેય્યા’’તિ ભયેન રાજુપટ્ઠાનં સમ્પટિચ્છિત્વા દિવસે દિવસે રાજુપટ્ઠાનં ગચ્છતિ. રાજાપિ તસ્સ ભત્તવેતનં દાપેત્વા કતિપયદિવસાતિક્કમેન પાતોવ ઉપટ્ઠાનં આગતં એવમાહ – ‘‘ગચ્છ, ભણે, અમુમ્હિ ઠાને એકા પોક્ખરણી અત્થિ, તતો અરુણવણ્ણમત્તિકં રત્તુપ્પલાનિ ચ આનેહિ, સચે અજ્જેવ નાગચ્છેય્યાસિ, જીવિતં તે નત્થી’’તિ. તસ્મિઞ્ચ ગતે દ્વારપાલં આહ – ‘‘અજ્જ અનત્થઙ્ગતે એવ સૂરિયે સબ્બદ્વારાનિ થકેતબ્બાની’’તિ.

સા ચ પોક્ખરણી વેસાલિયા તિયોજનમત્થકે હોતિ, તથાપિ સો પુરિસો મરણભયતજ્જિતો વાતવેગેન પુબ્બણ્હેયેવ તં પોક્ખરણિં સમ્પાપુણિ. ‘‘સા ચ પોક્ખરણી અમનુસ્સપરિગ્ગહિતા’’તિ પગેવ સુતત્તા ભયેન સો ‘‘અત્થિ નુ ખો એત્થ કોચિ પરિસ્સયો’’તિ સમન્તતો અનુપરિયાયતિ. તં દિસ્વા પોક્ખરણિપાલકો અમનુસ્સો કરુણાયમાનરૂપો મનુસ્સરૂપેન ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘કિમત્થં, ભો પુરિસ, ઇધાગતોસી’’તિ આહ. સો તસ્સ તં પવત્તિં કથેસિ. સો ‘‘યદિ એવં યાવદત્થં ગણ્હાહી’’તિ અત્તનો દિબ્બરૂપં દસ્સેત્વા અન્તરધાયિ.

સો તત્થ અરુણવણ્ણમત્તિકં રત્તુપ્પલાનિ ચ ગહેત્વા અનત્થઙ્ગતેયેવ સૂરિયે નગરદ્વારં સમ્પાપુણિ. તં દિસ્વા દ્વારપાલો તસ્સ વિરવન્તસ્સેવ દ્વારં થકેસિ. સો થકિતે દ્વારે પવેસનં અલભન્તો દ્વારસમીપે સૂલે આરોપિતં પુરિસં દિસ્વા ‘‘એતે મયિ અનત્થઙ્ગતે એવ સૂરિયે આગતે વિરવન્તે એવં દ્વારં થકેસું. ‘અહં કાલેયેવ આગતો, મમ દાસો નત્થી’તિ તયાપિ ઞાતં હોતૂ’’તિ સક્ખિમકાસિ. તં સુત્વા સો આહ ‘‘અહં સૂલે આવુતો વજ્ઝો મરણાભિમુખો, કથં તવ સક્ખિ હોમિ. એકો પનેત્થ પેતો મહિદ્ધિકો મમ સમીપં આગમિસ્સતિ, તં સક્ખિં કરોહી’’તિ. ‘‘કથં પન સો મયા દટ્ઠબ્બો’’તિ? ઇધેવ ત્વં તિટ્ઠ, ‘‘સયમેવ દક્ખિસ્સસી’’તિ. સો તત્થ ઠિતો મજ્ઝિમયામે તં પેતં આગતં દિસ્વા સક્ખિં અકાસિ. વિભાતાય ચ રત્તિયા રઞ્ઞા ‘‘મમ આણા તયા અતિક્કન્તા, તસ્મા રાજદણ્ડં તે કરિસ્સામી’’તિ વુત્તે, દેવ, મયા તવ આણા નાતિક્કન્તા, અનત્થઙ્ગતે એવ સૂરિયે અહં ઇધાગતોતિ. તત્થ કો તે સક્ખીતિ? સો તસ્સ સૂલાવુતસ્સ પુરિસસ્સ સન્તિકે આગચ્છન્તં નગ્ગપેતં ‘‘સક્ખી’’તિ નિદ્દિસિત્વા ‘‘કથમેતં અમ્હેહિ સદ્ધાતબ્બ’’ન્તિ રઞ્ઞા વુત્તે ‘‘અજ્જ રત્તિયં તુમ્હેહિ સદ્ધાતબ્બં પુરિસં મયા સદ્ધિં પેસેથા’’તિ આહ. તં સુત્વા રાજા સયમેવ તેન સદ્ધિં તત્થ ગન્ત્વા ઠિતો પેતેન ચ તત્થાગન્ત્વા ‘‘જીવ, ભો, જીવિતમેવ સેય્યો’’તિ વુત્તે તં ‘‘સેય્યા નિસજ્જા નયિમસ્સ અત્થી’’તિઆદિના પઞ્ચહિ ગાથાહિ પટિપુચ્છિ. ઇદાનિ આદિતો પન ‘‘વેસાલિ નામ નગરત્થિ વજ્જીન’’ન્તિ ગાથા તાસં સમ્બન્ધદસ્સનત્થં સઙ્ગીતિકારેહિ ઠપિતા –

૫૧૭. ‘‘વેસાલી નામ નગરત્થિ વજ્જીનં, તત્થ અહુ લિચ્છવિ અમ્બસક્કરો;

દિસ્વાન પેતં નગરસ્સ બાહિરં, તત્થેવ પુચ્છિત્થ તં કારણત્થિકો.

૫૧૮. ‘‘સેય્યા નિસજ્જા નયિમસ્સ અત્થિ, અભિક્કમો નત્થિ પટિક્કમો ચ;

અસિતપીતખાયિતવત્થભોગા, પરિચારણા સાપિ ઇમસ્સ નત્થિ.

૫૧૯. ‘‘યે ઞાતકા દિટ્ઠસુતા સુહજ્જા, અનુકમ્પકા યસ્સ અહેસું પુબ્બે;

દટ્ઠુમ્પિ તે દાનિ ન તં લભન્તિ, વિરાજિતતો હિ જનેન તેન.

૫૨૦. ‘‘ન ઓગ્ગતત્તસ્સ ભવન્તિ મિત્તા, જહન્તિ મિત્તા વિકલં વિદિત્વા;

અત્થઞ્ચ દિસ્વા પરિવારયન્તિ, બહૂ મિત્તા ઉગ્ગતત્તસ્સ હોન્તિ.

૫૨૧. ‘‘નિહીનત્તો સબ્બભોગેહિ કિચ્છો, સમ્મક્ખિતો સમ્પરિભિન્નગત્તો;

ઉસ્સાવબિન્દૂવ પલિમ્પમાના, અજ્જ સુવે જીવિતસ્સૂપરોધો.

૫૨૨. ‘‘એતાદિસં ઉત્તમકિચ્છપ્પત્તં,

ઉત્તાસિતં પુચિમન્દસ્સ સૂલે;

અથ ત્વં કેન વણ્ણેન વદેસિ યક્ખ,

‘જીવ ભો જીવિતમેવ સેય્યો’’’તિ.

૫૧૭. તત્થ તત્થાતિ તસ્સં વેસાલિયં. નગરસ્સ બાહિરન્તિ નગરસ્સ બહિ ભવં, વેસાલિનગરસ્સ બહિ એવ જાતં પવત્તં સમ્બન્ધં. તત્થેવાતિ યત્થ તં પસ્સિ, તત્થેવ ઠાને. તન્તિ તં પેતં. કારણત્થિકોતિ ‘‘જીવ, ભો, જીવિતમેવ સેય્યો’’તિ વુત્તઅત્થસ્સ કારણેન અત્થિકો હુત્વા.

૫૧૮. સેય્યા નિસજ્જા નયિમસ્સ અત્થીતિ પિટ્ઠિપસારણલક્ખણા સેય્યા, પલ્લઙ્કાભુજનલક્ખણા નિસજ્જા ચ ઇમસ્સ સૂલે આરોપિતપુગ્ગલસ્સ નત્થિ. અભિક્કમો નત્થિ પટિક્કમો ચાતિ અભિક્કમાદિલક્ખણં અપ્પમત્તકમ્પિ ગમનં ઇમસ્સ નત્થિ. પરિચારિકા સાપીતિ યા અસિતપીતખાયિતવત્થપરિભોગાદિલક્ખણા ઇન્દ્રિયાનં પરિચારણા, સાપિ ઇમસ્સ નત્થિ. ‘‘પરિહરણા સાપી’’તિ વા પાઠો, અસિતાદિપરિભોગવસેન ઇન્દ્રિયાનં પરિહરણા, સાપિ ઇમસ્સ નત્થિ વિગતજીવિતત્તાતિ અત્થો. ‘‘પરિચારણા સાપી’’તિ કેચિ પઠન્તિ.

૫૧૯. દિટ્ઠસુતા સુહજ્જા, અનુકમ્પકા યસ્સ અહેસું પુબ્બેતિ સન્દિટ્ઠસહાયા ચેવ અદિટ્ઠસહાયા ચ યસ્સ મિત્તા અનુદ્દયાવન્તો યે અસ્સ ઇમસ્સ પુબ્બે અહેસું. દટ્ઠુમ્પીતિ પસ્સિતુમ્પિ ન લભન્તિ, કુતો સહ વસિતુન્તિ અત્થો. વિરાજિતત્તોતિ પરિચ્ચત્તસભાવો. જનેન તેનાતિ તેન ઞાતિઆદિજનેન.

૫૨૦. ન ઓગ્ગતત્તસ્સ ભવન્તિ મિત્તાતિ અપગતવિઞ્ઞાણસ્સ મતસ્સ મિત્તા નામ ન હોન્તિ તસ્સ મિત્તેહિ કાતબ્બકિચ્ચસ્સ અતિક્કન્તત્તા. જહન્તિ મિત્તા વિકલં વિદિત્વાતિ મતો તાવ તિટ્ઠતુ, જીવન્તમ્પિ ભોગવિકલં પુરિસં વિદિત્વા ‘‘ન ઇતો કિઞ્ચિ ગય્હૂપગ’’ન્તિ મિત્તા પજહન્તિ. અત્થઞ્ચ દિસ્વા પરિવારયન્તીતિ તસ્સ પન સન્તકં અત્થં ધનં દિસ્વા પિયવાદિનો મુખુલ્લોકિકા હુત્વા તં પરિવારેન્તિ. બહૂ મિત્તા ઉગ્ગતત્તસ્સ હોન્તીતિ વિભવસમ્પત્તિયા ઉગ્ગતસભાવસ્સ સમિદ્ધસ્સ બહૂ અનેકા મિત્તા હોન્તિ, અયં લોકિયસભાવોતિ અત્થો.

૫૨૧. નિહીનત્તો સબ્બભોગેહીતિ સબ્બેહિ ઉપભોગપરિભોગવત્થૂહિ પરિહીનત્તો. કિચ્છોતિ દુક્ખિતો. સમ્મક્ખિતોતિ રુહિરેહિ સમ્મક્ખિતસરીરો. સમ્પરિભિન્નગત્તોતિ સૂલેન અબ્ભન્તરે વિદાલિતગત્તો. ઉસ્સાવબિન્દૂવ પલિમ્પમાનોતિ તિણગ્ગે લિમ્પમાનઉસ્સાવબિન્દુસદિસો. અજ્જ સુવેતિ અજ્જ વા સુવે વા ઇમસ્સ નામ પુરિસસ્સ જીવિતસ્સ ઉપરોધો નિરોધો, તતો ઉદ્ધં નપ્પવત્તતીતિ અત્થો.

૫૨૨. ઉત્તાસિતન્તિ આવુતં આરોપિતં. પુચિમન્દસ્સ સૂલેતિ નિમ્બરુક્ખસ્સ દણ્ડેન કતસૂલે. કેન વણ્ણેનાતિ કેન કારણેન. જીવ, ભો, જીવિતમેવ સેય્યોતિ, ભો પુરિસ, જીવ. કસ્મા? સૂલં આરોપિતસ્સાપિ હિ તે ઇધ જીવિતમેવ ઇતો ચુતસ્સ જીવિતતો સતભાગેન સહસ્સભાગેન સેય્યો સુન્દરતરોતિ.

એવં તેન રઞ્ઞા પુચ્છિતો સો પેતો અત્તનો અધિપ્પાયં પકાસેન્તો –

૫૨૩. ‘‘સાલોહિતો એસ અહોસિ મય્હં, અહં સરામિ પુરિમાય જાતિયા;

દિસ્વા ચ મે કારુઞ્ઞમહોસિ રાજ, મા પાપધમ્મો નિરયં પતાયં.

૫૨૪. ‘‘ઇતો ચુતો લિચ્છવિ એસ પોસો, સત્થુસ્સદં નિરયં ઘોરરૂપં;

ઉપપજ્જતિ દુક્કટકમ્મકારી, મહાભિતાપં કટુકં ભયાનકં.

૫૨૫. ‘‘અનેકભાગેન ગુણેન સેય્યો, અયમેવ સૂલો નિરયેન તેન;

એકન્તદુક્ખં કટુકં ભયાનકં, એકન્તતિબ્બં નિરયં પતાયં.

૫૨૬. ‘‘ઇદઞ્ચ સુત્વા વચનં મમેસો, દુક્ખૂપનીતો વિજહેય્ય પાણં;

તસ્મા અહં સન્તિકે ન ભણામિ, મા મેકતો જીવિતસ્સૂપરોધો’’તિ. –

ચતસ્સો ગાથા અભાસિ.

૫૨૩. તત્થ સાલોહિતો સમાનલોહિતો યોનિસમ્બન્ધેન સમ્બન્ધો, ઞાતકોતિ અત્થો. પુરિમાય જાતિયાતિ પુરિમત્તભાવે. મા પાપધમ્મો નિરયં પતાયન્તિ અયં પાપધમ્મો પુરિસો નિરયં મા પતિ, મા નિરયં ઉપપજ્જીતિ ઇમં દિસ્વા મે કારુઞ્ઞં અહોસીતિ યોજના.

૫૨૪. સત્તુસ્સદન્તિ પાપકારીહિ સત્તેહિ ઉસ્સન્નં, અથ વા પઞ્ચવિધબન્ધનં, મુખે તત્તલોહસેચનં, અઙ્ગારપબ્બતારોપનં, લોહકુમ્ભિપક્ખેપનં, અસિપત્તવનપ્પવેસનં, વેત્તરણિયં સમોતરણં, મહાનિરયે પક્ખેપોતિ. ઇમેહિ સત્તહિ પઞ્ચવિધબન્ધનાદીહિ દારુણકારણેહિ ઉસ્સન્નં, ઉપરૂપરિ નિચિતન્તિ અત્થો. મહાભિતાપન્તિ મહાદુક્ખં, મહાઅગ્ગિસન્તાપં વા. કટુકન્તિ અનિટ્ઠં. ભયાનકન્તિ ભયજનકં.

૫૨૫. અનેકભાગેન ગુણેનાતિ અનેકકોટ્ઠાસેન આનિસંસેન. અયમેવ સૂલો નિરયેન તેનાતિ તતો ઇમસ્સ ઉપ્પત્તિટ્ઠાનભૂતતો નિરયતો અયમેવ સૂલો સેય્યોતિ. નિસ્સક્કે હિ ઇદં કરણવચનં. એકન્ત તિબ્બન્તિ એકન્તેનેવ તિખિણદુક્ખં, નિયતમહાદુક્ખન્તિ અત્થો.

૫૨૬. ઇદઞ્ચ સુત્વા વચનં મમેસોતિ ‘‘ઇતો ચુતો’’તિઆદિના વુત્તં મમ વચનં સુત્વા એસો પુરિસો દુક્ખૂપનીતો મમ વચનેન નિરયદુક્ખં ઉપનીતો વિય હુત્વા. વિજહેય્ય પાણન્તિ અત્તનો જીવિતં પરિચ્ચજેય્ય. તસ્માતિ તેન કારણેન. મા મેકતોતિ ‘‘મયા એકતો ઇમસ્સ પુરિસસ્સ જીવિતસ્સ ઉપરોધો મા હોતૂ’’તિ ઇમસ્સ સન્તિકે ઇદં વચનં અહં ન ભણામિ, અથ ખો ‘‘જીવ, ભો, જીવિતમેવ સેય્યો’’તિ ઇદમેવ ભણામીતિ અધિપ્પાયો.

એવં પેતેન અત્તનો અધિપ્પાયે પકાસિતે પુન રાજા પેતસ્સ પવત્તિં પુચ્છિતું ઓકાસં કરોન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૫૨૭. ‘‘અઞ્ઞાતો એસો પુરિસસ્સ અત્થો, અઞ્ઞમ્પિ ઇચ્છામસે પુચ્છિતું તુવં;

ઓકાસકમ્મં સચે નો કરોસિ, પુચ્છામ તં નો ન ચ કુજ્ઝિતબ્બ’’ન્તિ.

૫૨૮. ‘‘અદ્ધા પટિઞ્ઞા મે તદા અહુ, નાચિક્ખણા અપ્પસન્નસ્સ હોતિ;

અકામા સદ્ધેય્યવચોતિ કત્વા, પુચ્છસ્સુ મં કામં યથા વિસય્હ’’ન્તિ. –

ઇમા રઞ્ઞો પેતસ્સ ચ વચનપટિવચનગાથા.

૫૨૭. તત્થ અઞ્ઞાતોતિ અવગતો. ઇચ્છામસેતિ ઇચ્છામ. નોતિ અમ્હાકં. ન ચ કુજ્ઝિતબ્બન્તિ ‘‘ઇમે મનુસ્સા યંકિઞ્ચિ પુચ્છન્તી’’તિ કોધો ન કાતબ્બો.

૫૨૮. અદ્ધાતિ એકંસેન. પટિઞ્ઞા મેતિ ઞાણવસેન મય્હં ‘‘પુચ્છસ્સૂ’’તિ પટિઞ્ઞા, ઓકાસદાનન્તિ અત્થો. તદા અહૂતિ તસ્મિં કાલે પઠમદસ્સને અહોસિ. નાચિક્ખણા અપ્પસન્નસ્સ હોતીતિ અકથના અપ્પસન્નસ્સ હોતિ. પસન્નો એવ હિ પસન્નસ્સ કિઞ્ચિ કથેતિ. ત્વં પન તદા મયિ અપ્પસન્નો, અહઞ્ચ તયિ, તેન પટિજાનિત્વા કથેતુકામો નાહોસિ. ઇદાનિ પનાહં તુય્હં અકામા સદ્ધેય્યવચો અકામો એવ સદ્ધાતબ્બવચનો ઇતિ કત્વા ઇમિના કારણેન. પુચ્છસ્સુ મં કામં યથા વિસય્હન્તિ ત્વં યથા ઇચ્છસિ, તમત્થં મં પુચ્છસ્સુ. અહં પન યથા વિસય્હં યથા મય્હં સહિતું સક્કા, તથા અત્તનો ઞાણબલાનુરૂપં કથેસ્સામીતિ અધિપ્પાયો.

એવં પેતેન પુચ્છનાય ઓકાસે કતે રાજા –

૫૨૯. ‘‘યં કિઞ્ચહં ચક્ખુના પસ્સિસામિ,

સબ્બમ્પિ તાહં અભિસદ્દહેય્યં;

દિસ્વાવ તં નોપિ ચે સદ્દહેય્યં,

કરેય્યાસિ મે યક્ખ નિયસ્સકમ્મ’’ન્તિ. –

ગાથમાહ. તસ્સત્થો – અહં યં કિઞ્ચિદેવ ચક્ખુના પસ્સિસ્સામિ, તં સબ્બમ્પિ તથેવ અહં અભિસદ્દહેય્યં, તં પન દિસ્વાવ તં વચનં નોપિ ચે સદ્દહેય્યં. યક્ખ, મય્હં નિયસ્સકમ્મં નિગ્ગહકમ્મં કરેય્યાસીતિ. અથ વા યં કિઞ્ચહં ચક્ખુના પસ્સિસ્સામીતિ અહં યં કિઞ્ચિદેવ ચક્ખુના પસ્સિસ્સામિ અચક્ખુગોચરસ્સ અદસ્સનતો. સબ્બમ્પિ તાહં અભિસદ્દહેય્યન્તિ સબ્બમ્પિ તે અહં દિટ્ઠં સુતં અઞ્ઞં વા અભિસદ્દહેય્યં. તાદિસો હિ મય્હં તયિ અભિપ્પસાદોતિ અધિપ્પાયો. પચ્છિમપદસ્સ પન યથાવુત્તોવ અત્થો.

તં સુત્વા પેતો –

૫૩૦. ‘‘સચ્ચપ્પટિઞ્ઞા તવ મેસા હોતુ, સુત્વાન ધમ્મં લભ સુપ્પસાદં;

અઞ્ઞત્થિકો નો ચ પદુટ્ઠચિત્તો, યં તે સુતં અસુતઞ્ચાપિ ધમ્મં;

સબ્બમ્પિ અક્ખિસ્સં યથા પજાન’’ન્તિ. – ગાથમાહ; ઇતો પરં –

૫૩૧. ‘‘સેતેન અસ્સેન અલઙ્કતેન, ઉપયાસિ સૂલાવુતકસ્સ સન્તિકે;

યાનં ઇદં અબ્ભુતં દસ્સનેય્યં, કિસ્સેતં કમ્મસ્સ અયં વિપાકોતિ.

૫૩૨. ‘‘વેસાલિયા નગરસ્સ મજ્ઝે, ચિક્ખલ્લમગ્ગે નરકં અહોસિ;

ગોસીસમેકાહં પસન્નચિત્તો, સેતં ગહેત્વા નરકસ્મિં નિક્ખિપિં.

૫૩૩. ‘‘એતસ્મિં પાદાનિ પતિટ્ઠપેત્વા, મયઞ્ચ અઞ્ઞે ચ અતિક્કમિમ્હા;

યાનં ઇદં અબ્ભુતં દસ્સનેય્યં, તસ્સેવ કમ્મસ્સ અયં વિપાકોતિ.

૫૩૪. ‘‘વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતિ, ગન્ધો ચ તે સબ્બદિસા પવાયતિ;

યક્ખિદ્ધિપત્તોસિ મહાનુભાવો, નગ્ગો ચાસિ કિસ્સ અયં વિપાકોતિ.

૫૩૫. ‘‘અક્કોધનો નિચ્ચપસન્નચિત્તો, સણ્હાહિ વાચાહિ જનં ઉપેમિ;

તસ્સેવ કમ્મસ્સ અયં વિપાકો, દિબ્બો મે વણ્ણો સતતં પભાસતિ.

૫૩૬. ‘‘યસઞ્ચ કિત્તિઞ્ચ ધમ્મે ઠિતાનં, દિસ્વાન મન્તેમિ પસન્નચિત્તો;

તસ્સેવ કમ્મસ્સ અયં વિપાકો, દિબ્બો મે ગન્ધો સતતં પવાયતિ.

૫૩૭. ‘‘સહાયાનં તિત્થસ્મિં ન્હાયન્તાનં, થલે ગહેત્વા નિદહિસ્સ દુસ્સં;

ખિડ્ડત્થિકો નો ચ પદુટ્ઠચિત્તો, તેનમ્હિ નગ્ગો કસિરા ચ વુત્તીતિ.

૫૩૮. ‘‘યો કીળમાનો પકરોતિ પાપં, તસ્સેદિસં કમ્મવિપાકમાહુ;

અકીળમાનો પન યો કરોતિ, કિં તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકમાહૂતિ.

૫૩૯. ‘‘યે દુટ્ઠસઙ્કપ્પમના મનુસ્સા, કાયેન વાચાય ચ સંકિલિટ્ઠા;

કાયસ્સ ભેદા અભિસમ્પરાયં, અસંસયં તે નિરયં ઉપેન્તિ.

૫૪૦. ‘‘અપરે પન સુગતિમાસમાના, દાને રતા સઙ્ગહિતત્તભાવા;

કાયસ્સ ભેદા અભિસમ્પરાયં, અસંસયં તે સુગતિં ઉપેન્તી’’તિ. –

તેસં ઉભિન્નં વચનપટિવચનગાથા હોન્તિ.

૫૩૦. તત્થ સચ્ચપ્પટિઞ્ઞા તવ મેસા હોતૂતિ ‘‘સબ્બમ્પિ તાહં અભિસદ્દહેય્ય’’ન્તિ તવ એસા પટિઞ્ઞા મય્હં સચ્ચં હોતુ. સુત્વાન ધમ્મં લભ સુપ્પસાદન્તિ મયા વુચ્ચમાનં ધમ્મં સુત્વા સુન્દરં પસાદં લભસ્સુ. અઞ્ઞત્થિકોતિ આજાનનત્થિકો. યથા પજાનન્તિ યથા અઞ્ઞોપિ પજાનન્તો, ‘‘યથાપિ ઞાત’’ન્તિ વા મયા યથા ઞાતન્તિ અત્થો.

૫૩૧. કિસ્સેતં કમ્મસ્સ અયં વિપાકોતિ કિસ્સેતં કિસ્સ નામ એતં, કિસ્સ કમ્મસ્સ અયં વિપાકો. એતન્તિ વા નિપાતમત્તં, કિસ્સ કમ્મસ્સાતિ યોજના. ‘‘કિસ્સ તે’’તિ ચ કેચિ પઠન્તિ.

૫૩૨-૩૩. ચિક્ખલ્લમગ્ગેતિ ચિક્ખલ્લવતિ પથમ્હિ. નરકન્તિ આવાટં. એકાહન્તિ એકં અહં. નરકસ્મિં નિક્ખિપિન્તિ યથા કદ્દમો ન અક્કમીયતિ, એવં તસ્મિં ચિક્ખલ્લાવાટે ઠપેસિં. તસ્સાતિ તસ્સ ગોસીસેન સેતુકરણસ્સ.

૫૩૬-૭. ધમ્મે ઠિતાનન્તિ ધમ્મચારીનં સમચારીનં. મન્તેમીતિ કથેમિ કિત્તયામિ. ખિડ્ડત્થિકોતિ હસાધિપ્પાયો. નો ચ પદુટ્ઠચિત્તોતિ દુસ્સસામિકે ન દૂસિતચિત્તો, ન અવહરણાધિપ્પાયો નાપિ વિનાસાધિપ્પાયોતિ અત્થો.

૫૩૮. અકીળમાનોતિ અખિડ્ડાધિપ્પાયો, લોભાદીહિ દૂસિતચિત્તો. કિં તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકમાહૂતિ તસ્સ તથા કતસ્સ પાપકમ્મસ્સ કીવ કટુકં દુક્ખવિપાકં પણ્ડિતા આહુ.

૫૩૯-૪૦. દુટ્ઠસઙ્કપ્પમનાતિ કામસઙ્કપ્પાદિવસેન દૂસિતમનોવિતક્કા, એતેન મનોદુચ્ચરિતમાહ. કાયેન વાચાય ચ સંકિલિટ્ઠાતિ પાણાતિપાતાદિવસેન કાયવાચાહિ મલિના. આસમાનાતિ આસીસમાના પત્થયમાના.

એવં પેતેન સઙ્ખેપેનેવ કમ્મફલેસુ વિભજિત્વા દસ્સિતેસુ તં અસદ્દહન્તો રાજા –

૫૪૧. ‘‘તં કિન્તિ જાનેય્યમહં અવેચ્ચ, કલ્યાણપાપસ્સ અયં વિપાકો;

કિં વાહં દિસ્વા અભિસદ્દહેય્યં, કો વાપિ મં સદ્દહાપેય્ય એત’’ન્તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ તં કિન્તિ જાનેય્યમહં અવેચ્ચાતિ યોયં તયા ‘‘યે દુટ્ઠસઙ્કપ્પમના મનુસ્સા, કાયેન વાચાય ચ સંકિલિટ્ઠા’’તિઆદિના. ‘‘અપરે પન સુગતિમાસમાના’’તિઆદિના ચ કલ્યાણસ્સ પાપસ્સ ચ કમ્મસ્સ વિપાકો વિભજિત્વા વુત્તો, તં કિન્તિ કેન કારણેન અહં અવેચ્ચ અપરપચ્ચયભાવેન સદ્દહેય્યં. કિં વાહં દિસ્વા અભિસદ્દહેય્યન્તિ કીદિસં વા પનાહં પચ્ચક્ખભૂતં નિદસ્સનં દિસ્વા પટિસદ્દહેય્યં. કો વાપિ મં સદ્દહાપેય્ય એતન્તિ કો વા વિઞ્ઞૂ પુરિસો પણ્ડિતો એતમત્થં મં સદ્દહાપેય્ય, તં કથેહીતિ અત્થો.

તં સુત્વા પેતો કારણેન તમત્થં તસ્સ પકાસેન્તો –

૫૪૨. ‘‘દિસ્વા ચ સુત્વા અભિસદ્દહસ્સુ, કલ્યાણપાપસ્સ અયં વિપાકો;

કલ્યાણપાપે ઉભયે અસન્તે, સિયા નુ સત્તા સુગતા દુગ્ગતા વા.

૫૪૩. ‘‘નો ચેત્થ કમ્માનિ કરેય્યું મચ્ચા, કલ્યાણપાપાનિ મનુસ્સલોકે;

નાહેસું સત્તા સુગતા દુગ્ગતા વા, હીના પણીતા ચ મનુસ્સલોકે.

૫૪૪. ‘‘યસ્મા ચ કમ્માનિ કરોન્તિ મચ્ચા, કલ્યાણપાપાનિ મનુસ્સલોકે;

તસ્મા હિ સત્તા સુગતા દુગ્ગતા વા, હીના પણીતા ચ મનુસ્સલોકે.

૫૪૫. ‘‘દ્વયજ્જ કમ્માનં વિપાકમાહુ, સુખસ્સ દુક્ખસ્સ ચ વેદનીયં;

તા દેવતાયો પરિચારયન્તિ, પચ્ચેન્તિ બાલા દ્વયતં અપસ્સિનો’’તિ. –

ગાથા અભાસિ.

૫૪૨. તત્થ દિસ્વા ચાતિ પચ્ચક્ખતો દિસ્વાપિ. સુત્વાતિ ધમ્મં સુત્વા તદનુસારેન નયં નેન્તો અનુમિનન્તો. કલ્યાણપાપસ્સાતિ કુસલસ્સ અકુસલસ્સ ચ કમ્મસ્સ અયં સુખો અયં દુક્ખો ચ વિપાકોતિ અભિસદ્દહસ્સુ. ઉભયે અસન્તેતિ કલ્યાણે પાપે ચાતિ દુવિધે કમ્મે અવિજ્જમાને. સિયા નુ સત્તા સુગતા દુગ્ગતા વાતિ ‘‘ઇમે સત્તા સુગતિં ગતા દુગ્ગતિં ગતા વા, સુગતિયં વા અડ્ઢા દુગ્ગતિયં દલિદ્દા વા’’તિ અયમત્થો કિં નુ સિયા કથં સમ્ભવેય્યાતિ અત્થો.

૫૪૩-૪. ઇદાનિ યથાવુત્તમત્થં ‘‘નો ચેત્થ કમ્માની’’તિ ચ ‘‘યસ્મા ચ કમ્માની’’તિ ચ ગાથાદ્વયેન બ્યતિરેકતો અન્વયતો ચ વિભાવેતિ. તત્થ હીના પણીતાતિ કુલરૂપારોગ્યપરિવારાદીહિ હીના ઉળારા ચ.

૫૪૫. દ્વયજ્જ કમ્માનં વિપાકમાહૂતિ દ્વયં દુવિધં અજ્જ ઇદાનિ કમ્માનં સુચરિતદુચ્ચરિતાનં વિપાકં વદન્તિ કથેન્તિ. કિં તન્તિ આહ ‘‘સુખસ્સ દુક્ખસ્સ ચ વેદનીય’’ન્તિ, ઇટ્ઠસ્સ ચ અનિટ્ઠસ્સ ચ અનુભવનયોગ્ગં. તા દેવતાયો પરિચારયન્તીતિ યે ઉક્કંસવસેન સુખવેદનીયં વિપાકં પટિલભન્તિ, તે દેવલોકે તા દેવતા હુત્વા દિબ્બસુખસમપ્પિતા ઇન્દ્રિયાનિ પરિચારેન્તિ. પચ્ચેન્તિ બાલા દ્વયતં અપસ્સિનોતિ યે બાલા કમ્મઞ્ચ કમ્મફલઞ્ચાતિ દ્વયં અપસ્સન્તા અસદ્દહન્તા, તે પાપપ્પસુતા દુક્ખવેદનીયં વિપાકં અનુભવન્તા નિરયાદીસુ કમ્મુના પચ્ચેન્તિ દુક્ખં પાપુણન્તિ.

એવં કમ્મફલં સદ્દહન્તો પન ત્વં કસ્મા એવરૂપં દુક્ખં પચ્ચનુભવસીતિ અનુયોગં સન્ધાય –

૫૪૬. ‘‘ન મત્થિ કમ્માનિ સયંકતાનિ, દત્વાપિ મે નત્થિ યો આદિસેય્ય;

અચ્છાદનં સયનમથન્નપાનં, તેનમ્હિ નગ્ગો કસિરા ચ વુત્તી’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ ન મત્થિ કમ્માનિ સયંકતાનીતિ યસ્મા સયં અત્તના પુબ્બે કતાનિ પુઞ્ઞકમ્માનિ મમ નત્થિ ન વિજ્જન્તિ, યેહિ ઇદાનિ અચ્છાદનાદીનિ લભેય્યં. દત્વાપિ મે નત્થિ યો આદિસેય્યાતિ યો સમણબ્રાહ્મણાનં દાનં દત્વા ‘‘અસુકસ્સ પેતસ્સ હોતૂ’’તિ મે આદિસેય્ય ઉદ્દિસેય્ય, સો નત્થિ. તેનમ્હિ નગ્ગો કસિરા ચ વુત્તીતિ તેન દુવિધેનાપિ કારણેન ઇદાનિ નગ્ગો નિચ્ચોળો અમ્હિ, કસિરા દુક્ખા ચ વુત્તિ જીવિકા હોતીતિ.

તં સુત્વા રાજા તસ્સ અચ્છાદનાદિલાભં આકઙ્ખન્તો –

૫૪૭. ‘‘સિયા નુ ખો કારણં કિઞ્ચિ યક્ખ, અચ્છાદનં યેન તુવં લભેથ;

આચિક્ખ મે ત્વં યદત્થિ હેતુ, સદ્ધાયિકં હેતુવચો સુણોમા’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ યેનાતિ યેન કારણેન ત્વં અચ્છાદનં લભેથ લભેય્યાસિ, કિઞ્ચિ તં કારણં સિયા નુ ખો ભવેય્ય નુ ખોતિ અત્થો. યદત્થીતિ યદિ અત્થિ.

અથસ્સ પેતો તં કારણં આચિક્ખન્તો –

૫૪૮. ‘‘કપ્પિતકો નામ ઇધત્થિ ભિક્ખુ, ઝાયી સુસીલો અરહા વિમુત્તો;

ગુત્તિન્દ્રિયો સંવુતપાતિમોક્ખો, સીતિભૂતો ઉત્તમદિટ્ઠિપત્તો.

૫૪૯. ‘‘સખિલો વદઞ્ઞૂ સુવચો સુમુખો, સ્વાગમો સુપ્પટિમુત્તકો ચ;

પુઞ્ઞસ્સ ખેત્તં અરણવિહારી, દેવમનુસ્સાનઞ્ચ દક્ખિણેય્યો.

૫૫૦. ‘‘સન્તો વિધૂમો અનીઘો નિરાસો, મુત્તો વિસલ્લો અમમો અવઙ્કો;

નિરૂપધી સબ્બપપઞ્ચખીણો, તિસ્સો વિજ્જા અનુપ્પત્તો જુતિમા.

૫૫૧. ‘‘અપ્પઞ્ઞાતો દિસ્વાપિ ન ચ સુજાનો, મુનીતિ નં વજ્જિસુ વોહરન્તિ;

જાનન્તિ તં યક્ખભૂતા અનેજં, કલ્યાણધમ્મં વિચરન્તં લોકે.

૫૫૨. ‘‘તસ્સ તુવં એકયુગં દુવે વા, મમુદ્દિસિત્વાન સચે દદેથ;

પટિગ્ગહીતાનિ ચ તાનિ અસ્સુ, મમઞ્ચ પસ્સેથ સન્નદ્ધદુસ્સ’’ન્તિ. –

ગાથા અભાસિ.

૫૪૮. તત્થ કપ્પિતતો નામાતિ જટિલસહસ્સસ્સ અબ્ભન્તરે આયસ્મતો ઉપાલિત્થેરસ્સ ઉપજ્ઝાયં સન્ધાય વદતિ. ઇધાતિ ઇમિસ્સા વેસાલિયા સમીપે. ઝાયીતિ અગ્ગફલઝાનેન ઝાયી. સીતિભૂતોતિ સબ્બકિલેસદરથપરિળાહવૂપસમેન સીતિભાવપ્પત્તો. ઉત્તમદિટ્ઠિપત્તોતિ ઉત્તમં અગ્ગફલં સમ્માદિટ્ઠિં પત્તો.

૫૪૯. સખિલોતિ મુદુ. સુવચોતિ સુબ્બચો. સ્વાગમોતિ સુટ્ઠુ આગતાગમો. સુપ્પટિમુત્તકોતિ સુટ્ઠુ પટિમુત્તકવાચો, મુત્તભાણીતિ અત્થો. અરણવિહારીતિ મેત્તાવિહારી.

૫૫૦. સન્તોતિ ઉપસન્તકિલેસો. વિધૂમોતિ વિગતમિચ્છાવિતક્કધૂમો. અનીઘોતિ નિદ્દુક્ખો. નિરાસોતિ નિત્તણ્હો. મુત્તોતિ સબ્બભવેહિ વિમુત્તો. વિસલ્લોતિ વીતરાગાદિસલ્લો. અમમોતિ મમંકારવિરહિતો. અવઙ્કોતિ કાયવઙ્કાદિવઙ્કવિરહિતો. નિરૂપધીતિ કિલેસાભિસઙ્ખારાદિઉપધિપ્પહાયી. સબ્બપપઞ્ચખીણોતિ પરિક્ખીણતણ્હાદિપપઞ્ચો. જુતિમાતિ અનુત્તરાય ઞાણજુતિયા જુતિમા. અપ્પઞ્ઞાતોતિ પરમપ્પિચ્છતાય પટિચ્છન્નગુણતાય ચ ન પાકટો.

૫૫૧. દિસ્વાપિ ન ચ સુજાનોતિ ગમ્ભીરભાવેન દિસ્વાપિ ‘‘એવંસીલો, એવંધમ્મો, એવંપઞ્ઞો’’તિ ન સુવિઞ્ઞેય્યો. જાનન્તિ તં યક્ખભૂતા અનેજન્તિ યક્ખભૂતા ચ અનેજં નિત્તણ્હં ‘‘અરહા’’તિ તં જાનન્તિ. કલ્યાણધમ્મન્તિ સુન્દરસીલાદિગુણં.

૫૫૨. તસ્સાતિ તસ્સ કપ્પિતકમહાથેરસ્સ. એકયુગન્તિ એકં વત્થયુગં. દુવે વાતિ દ્વે વા વત્થયુગાનિ. મમુદ્દિસિત્વાનાતિ મમં ઉદ્દિસિત્વા. પટિગ્ગહીતાનિચ તાનિ અસ્સૂતિ તાનિ વત્થયુગાનિ તેન પટિગ્ગહિતાનિ ચ અસ્સુ ભવેય્યું. સન્નદ્ધદુસ્સન્તિ દુસ્સેન કતસન્નાહં, લદ્ધવત્થં નિવત્થપારુતદુસ્સન્તિ અત્થો.

તતો રાજા –

૫૫૩. ‘‘કસ્મિં પદેસે સમણં વસન્તં, ગન્ત્વાન પસ્સેમુ મયં ઇદાનિ;

યો મજ્જ કઙ્ખં વિચિકિચ્છિતઞ્ચ, દિટ્ઠીવિસૂકાનિ વિનોદયેય્યા’’તિ. –

થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં પુચ્છિ. તત્થ કસ્મિં પદેસેતિ કતરસ્મિં પદેસે. યો મજ્જાતિ યો અજ્જ, મ-કારો પદસન્ધિકરો.

તતો પેતો –

૫૫૪. ‘‘એસો નિસિન્નો કપિનચ્ચનાયં, પરિવારિતો દેવતાહિ બહૂહિ;

ધમ્મિં કથં ભાસતિ સચ્ચનામો, સકસ્મિમાચેરકે અપ્પમત્તો’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ કપિનચ્ચનાયન્તિ કપીનં વાનરાનં નચ્ચનેન ‘‘કપિનચ્ચના’’તિ લદ્ધવોહારે પદેસે. સચ્ચનામોતિ ઝાયી સુસીલો અરહા વિમુત્તોતિઆદીહિ ગુણનામેહિ યાથાવનામો અવિપરીતનામો.

એવં પેતેન વુત્તે રાજા તાવદેવ થેરસ્સ સન્તિકં ગન્તુકામો –

૫૫૫. ‘‘તથાહં કસ્સામિ ગન્ત્વા ઇદાનિ, અચ્છાદયિસ્સં સમણં યુગેન;

પટિગ્ગહીતાનિ ચ તાનિ અસ્સુ, તુવઞ્ચ પસ્સેમુ સન્નદ્ધદુસ્સ’’ન્તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ કસ્સામીતિ કરિસ્સામિ.

અથ પેતો ‘‘દેવતાનં થેરો ધમ્મં દેસેતિ, તસ્મા નાયં ઉપસઙ્કમનકાલો’’તિ દસ્સેન્તો –

૫૫૬. ‘‘મા અક્ખણે પબ્બજિતં ઉપાગમિ, સાધુ વો લિચ્છવિ નેસ ધમ્મો;

તતો ચ કાલે ઉપસઙ્કમિત્વા, તત્થેવ પસ્સાહિ રહો નિસિન્ન’’ન્તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ સાધૂતિ આયાચને નિપાતો. વો લિચ્છવિ નેસ ધમ્મોતિ, લિચ્છવિરાજ, તુમ્હાકં રાજૂનં એસ ધમ્મો ન હોતિ, યં અકાલે ઉપસઙ્કમનં. તત્થેવાતિ તસ્મિંયેવ ઠાને.

એવં પેતેન વુત્તે રાજા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા અત્તનો નિવેસનમેવ ગન્ત્વા પુન યુત્તપત્તકાલે અટ્ઠ વત્થુયુગાનિ ગાહાપેત્વા થેરં ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં નિસિન્નો પટિસન્થારં કત્વા ‘‘ઇમાનિ, ભન્તે, અટ્ઠ વત્થયુગાનિ પટિગ્ગણ્હા’’તિ આહ. તં સુત્વા થેરો કથાસમુટ્ઠાપનત્થં ‘‘મહારાજ, પુબ્બે ત્વં અદાનસીલો સમણબ્રાહ્મણાનં વિહેઠનજાતિકોવ કથં પણીતાનિ વત્થાનિ દાતુકામો જાતો’’તિ આહ. તં સુત્વા રાજા તસ્સ કારણં આચિક્ખન્તો પેતેન સમાગમં, તેન ચ અત્તના ચ કથિતં સબ્બં થેરસ્સ આરોચેત્વા વત્થાનિ દત્વા પેતસ્સ ઉદ્દિસિ. તેન પેતો દિબ્બવત્થધરો અલઙ્કતપટિયત્તો અસ્સારુળ્હો થેરસ્સ ચ રઞ્ઞો ચ પુરતો પાતુભવિ. તં દિસ્વા રાજા અત્તમનો પમુદિતો પીતિસોમનસ્સજાતો ‘‘પચ્ચક્ખતો વત મયા કમ્મફલં દિટ્ઠં, ન દાનાહં પાપં કરિસ્સામિ, પુઞ્ઞમેવ કરિસ્સામી’’તિ વત્વા તેન પેતેન સક્ખિં અકાસિ. સો ચ પેતો ‘‘સચે, ત્વં લિચ્છવિરાજ, ઇતો પટ્ઠાય અધમ્મં પહાય ધમ્મં ચરસિ, એવાહં તવ સક્ખિં કરિસ્સામિ, સન્તિકઞ્ચ તે આગમિસ્સામિ, સૂલાવુતઞ્ચ પુરિસં સીઘં સૂલતો મોચેહિ, એવં સો જીવિતં લભિત્વા ધમ્મં ચરન્તો દુક્ખતો મુચ્ચિસ્સતિ, થેરઞ્ચ કાલેન કાલં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુણન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોહી’’તિ વત્વા ગતો.

અથ રાજા થેરં વન્દિત્વા નગરં પવિસિત્વા સીઘં સીઘં લિચ્છવિપરિસં સન્નિપાતેત્વા તે અનુજાનાપેત્વા તં પુરિસં સૂલતો મોચેત્વા ‘‘ઇમં અરોગં કરોથા’’તિ તિકિચ્છકે આણાપેસિ. થેરઞ્ચ ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છિ – ‘‘સિયા નુ ખો, ભન્તે, નિરયગામિકમ્મં કત્વા ઠિતસ્સ નિરયતો મુત્તી’’તિ. સિયા, મહારાજ, સચે ઉળારં પુઞ્ઞં કરોતિ, મુચ્ચતીતિ વત્વા થેરો રાજાનં સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠાપેસિ. સો તત્થ પતિટ્ઠિતો થેરસ્સ ઓવાદે ઠત્વા સોતાપન્નો અહોસિ, સૂલાવુતો પન પુરિસો અરોગો હુત્વા સંવેગજાતો ભિક્ખૂસુ પબ્બજિત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તમત્થં દસ્સેન્તા સઙ્ગીતિકારા –

૫૫૭. ‘‘તથાતિ વત્વા અગમાસિ તત્થ, પરિવારિતો દાસગણેન લિચ્છવિ;

સો તં નગરં ઉપસઙ્કમિત્વા, વાસૂપગચ્છિત્થ સકે નિવેસને.

૫૫૮. ‘‘તતો ચ કાલે ગિહિકિચ્ચાનિ કત્વા,

ન્હત્વા પિવિત્વા ચ ખણં લભિત્વા;

વિચેય્ય પેળાતો ચ યુગાનિ અટ્ઠ,