૧૬. પિઙ્ગિયમાણવસુત્તનિદ્દેસવણ્ણના

૮૯. સોળસમે પિઙ્ગિયસુત્તનિદ્દેસે – જિણ્ણોહમસ્મિ અબલો વીતવણ્ણોતિ સો કિર બ્રાહ્મણો જરાભિભૂતો વીસવસ્સસતિકો જાતિયા, દુબ્બલો ચ ‘‘ઇધ પાદં કરિસ્સામી’’તિ અઞ્ઞત્રેવ કરોતિ, વિનટ્ઠપુરિમછવિવણ્ણો ચ. તેનાહ – ‘‘જિણ્ણોહમસ્મિ અબલો વીતવણ્ણો’’તિ. માહં નસ્સં મોમુહો અન્તરાવાતિ માહં તુય્હં ધમ્મં અસચ્છિકત્વા અન્તરા એવ અવિદ્વા હુત્વા અનસ્સિં. જાતિજરાય ઇધ વિપ્પહાનન્તિ ઇધેવ તવ પાદમૂલે પાસાણકે ચેતિયે વા જાતિજરાય વિપ્પહાનં નિબ્બાનં ધમ્મરસં અહં વિજઞ્ઞં, તં મે આચિક્ખ.

અબલોતિ બલવિરહિતો. દુબ્બલોતિ દુબ્બલબલો. અપ્પબલોતિ પરિત્તબલો. અપ્પથામોતિ પરિત્તવીરિયો. વીતવણ્ણોતિ પરિવત્તિતછવિવણ્ણો. વિગતવણ્ણોતિ અપગતછવિવણ્ણો. વિગચ્છિતવણ્ણોતિ દૂરીભૂતછવિવણ્ણો. યા સા પુરિમા સુભા વણ્ણનિભાતિ યા સા સુભા સુન્દરા પુરિમકાલે સતિ, સા વણ્ણનિભા એતરહિ અન્તરહિતા વિગતા. આદીનવો પાતુભૂતોતિ ઉપદ્દવો પાતુરહોસિ. ‘‘યા સા પુરિમા સુભા વણ્ણનિભા’’તિ પાઠં ઠપેત્વા ‘‘યા સુભા અસ્સા’’તિ એકે વણ્ણયન્તિ.

અસુદ્ધાતિ પટલાદીહિ અસુદ્ધા. અવિસુદ્ધાતિ તિમિરાદીહિ અવિસુદ્ધા. અપરિસુદ્ધાતિ સમન્તતો ફોટપટલાદીહિ પરિયોનદ્ધત્તા અપરિસુદ્ધા. અવોદાતાતિ નપ્પસન્ના પસન્નસદિસા. નો તથા ચક્ખુના રૂપે પસ્સામીતિ યથા પોરાણચક્ખુના રૂપારમ્મણં પસ્સામિ ઓલોકેમિ, તથા તેન પકારેન ઇદાનિ ન પસ્સામિ. સોતં અસુદ્ધન્તિઆદીસુપિ એસેવ નયો. માહં નસ્સન્તિ અહં મા વિનસ્સં.

૯૦. ઇદાનિ યસ્મા પિઙ્ગિયો કાયે સાપેક્ખતાય ‘‘જિણ્ણોહમસ્મી’’તિઆદિમાહ. તેનસ્સ ભગવા કાયે સિનેહપ્પહાનત્થં ‘‘દિસ્વાન રૂપેસુ વિહઞ્ઞમાને’’તિ ગાથમાહ. તત્થ રૂપેસૂતિ રૂપહેતુ રૂપપચ્ચયા. વિહઞ્ઞમાનેતિ કમ્મકારણાદીહિ ઉપહઞ્ઞમાને. રુપ્પન્તિ રૂપેસૂતિ ચક્ખુરોગાદીહિ ચ રૂપહેતુયેવ જના રુપ્પન્તિ બાધિયન્તિ.

હઞ્ઞન્તીતિ ઘટીયન્તિ. વિહઞ્ઞન્તીતિ વિહેસિયન્તિ. ઉપવિહઞ્ઞન્તીતિ હત્થપાદચ્છેદાદિં લભન્તિ. ઉપઘાતિયન્તીતિ મરણં લભન્તિ. કુપ્પન્તીતિ પરિવત્તન્તિ. પીળયન્તીતિ વિઘાતં આપજ્જન્તિ. ઘટ્ટયન્તીતિ ઘટ્ટનં પાપુણન્તિ. બ્યાધિતાતિ ભીતા. દોમનસ્સિતાતિ ચિત્તવિઘાતં પત્તા. વેમાનેતિ નસ્સમાને.

૯૧. એવં ભગવતા યાવ અરહત્તં, તાવ કથિતં પટિપત્તિં સુત્વા પિઙ્ગિયો જરાદુબ્બલતાય વિસેસં અનધિગન્ત્વા ચ પુન ‘‘દિસા ચતસ્સો’’તિ ઇમાય ગાથાય ભગવન્તં થોમેન્તો દેસનં યાચતિ.

૯૨. અથસ્સ ભગવા પુનપિ યાવ અરહત્તં, તાવ પટિપદં દસ્સેન્તો ‘‘તણ્હાધિપન્ને’’તિ ગાથમાહ.

તણ્હાધિપન્નેતિ તણ્હાય વિમુચ્ચિત્વા ઠિતે. તણ્હાનુગેતિ તણ્હાય સહ ગચ્છન્તે. તણ્હાનુગતેતિ તણ્હાય અનુબન્ધન્તે. તણ્હાનુસટેતિ તણ્હાય સહ ધાવન્તે. તણ્હાય પન્નેતિ તણ્હાય નિમુગ્ગે. પટિપન્નેતિ તણ્હાય અવત્થટે. અભિભૂતેતિ મદ્દિતે. પરિયાદિન્નચિત્તેતિ પરિયાદિયિત્વા ગહિતકુસલચિત્તે.

સન્તાપજાતેતિ સઞ્જાતચિત્તસન્તાપે. ઈતિજાતેતિ રોગુપ્પન્ને. ઉપદ્દવજાતેતિ આદીનવજાતે. ઉપસગ્ગજાતેતિ ઉપ્પન્નદુક્ખજાતે.

વિરજં વીતમલન્તિ એત્થ વિરજન્તિ વિગતરાગાદિરજં. વીતમલન્તિ વીતરાગાદિમલં. રાગાદયો હિ અજ્ઝોત્થરણટ્ઠેન રજો નામ, દૂસટ્ઠેન મલં નામ. ધમ્મચક્ખુન્તિ કત્થચિ પઠમમગ્ગઞાણં, કત્થચિ આદીનિ તીણિ મગ્ગઞાણાનિ, કત્થચિ ચતુત્થમગ્ગઞાણમ્પિ. ઇધ પન જટિલસહસ્સસ્સ ચતુત્થમગ્ગઞાણં. પિઙ્ગિયસ્સ તતિયમગ્ગઞાણમેવ. યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મન્તિ વિપસ્સનાવસેન એવં પવત્તસ્સ ધમ્મચક્ખું ઉદપાદીતિ અત્થો. સેસં સબ્બત્થ પાકટમેવ.

એવં ઇદમ્પિ સુત્તં ભગવા અરહત્તનિકૂટેનેવ દેસેસિ, દેસનાપરિયોસાને ચ પિઙ્ગિયો અનાગામિફલે પતિટ્ઠાસિ. સો કિર અન્તરન્તરા ચિન્તેસિ – ‘‘એવં વિચિત્રપટિભાનં નામ દેસનં ન લભતિ મય્હં માતુલો બાવરી સવનાયા’’તિ. તેન સિનેહવિક્ખેપેન અરહત્તં પાપુણિતું નાસક્ખિ. અન્તેવાસિકા પનસ્સ સહસ્સજટિલા અરહત્તં પાપુણિંસુ. સબ્બેવ ઇદ્ધિમયપત્તચીવરધરા એહિભિક્ખુનો અહેસુન્તિ.

સદ્ધમ્મપ્પજ્જોતિકાય ચૂળનિદ્દેસ-અટ્ઠકથાય

પિઙ્ગિયમાણવસુત્તનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.