૨. સન્થવવગ્ગો

[૧૬૧] ૧. ઇન્દસમાનગોત્તજાતકવણ્ણના

ન સન્થવં કાપુરિસેન કયિરાતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો એકં દુબ્બચજાતિકં આરબ્ભ કથેસિ. તસ્સ વત્થુ નવકનિપાતે ગિજ્ઝજાતકે (જા. ૧.૯.૧ આદયો) આવિભવિસ્સતિ. સત્થા પન તં ભિક્ખું ‘‘પુબ્બેપિ ત્વં, ભિક્ખુ, દુબ્બચતાય પણ્ડિતાનં વચનં અકત્વા મત્તહત્થિપાદેહિ સઞ્ચુણ્ણિતો’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વુડ્ઢિપ્પત્તો ઘરાવાસં પહાય ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા પઞ્ચન્નં ઇસિસતાનં ગણસત્થા હુત્વા હિમવન્તપદેસે વાસં કપ્પેસિ. તદા તેસુ તાપસેસુ ઇન્દસમાનગોત્તો નામેકો તાપસો અહોસિ દુબ્બચો અનોવાદકો. સો એકં હત્થિપોતકં પોસેસિ. બોધિસત્તો સુત્વા તં પક્કોસિત્વા ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં હત્થિપોતકં પોસેસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘સચ્ચં, આચરિય, મતમાતિકં એકં હત્થિપોતકં પોસેમી’’તિ. ‘‘હત્થિનો નામ વુડ્ઢિપ્પત્તા પોસકેયેવ મારેન્તિ, મા તં પોસેહી’’તિ. ‘‘તેન વિના વત્તિતું ન સક્કોમિ આચરિયા’’તિ. ‘‘તેન હિ પઞ્ઞાયિસ્સસી’’તિ. સો તેન પોસિયમાનો અપરભાગે મહાસરીરો અહોસિ.

અથેકસ્મિં કાલે તે ઇસયો વનમૂલફલાફલત્થાય દૂરં ગન્ત્વા તત્થેવ કતિપાહં વસિંસુ. હત્થીપિ અગ્ગદક્ખિણવાતે પભિન્નમદો હુત્વા તસ્સ પણ્ણસાલં વિદ્ધંસેત્વા પાનીયઘટં ભિન્દિત્વા પાસાણફલકં ખિપિત્વા આલમ્બનફલકં લુઞ્ચિત્વા ‘‘તં તાપસં મારેત્વાવ ગમિસ્સામી’’તિ એકં ગહનટ્ઠાનં પવિસિત્વા તસ્સ આગમનમગ્ગં ઓલોકેન્તો અટ્ઠાસિ. ઇન્દસમાનગોત્તો તસ્સ ગોચરં ગહેત્વા સબ્બેસં પુરતોવ આગચ્છન્તો તં દિસ્વા પકતિસઞ્ઞાયેવસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. અથ નં સો હત્થી ગહનટ્ઠાના નિક્ખમિત્વા સોણ્ડાય પરામસિત્વા ભૂમિયં પાતેત્વા સીસં પાદેન અક્કમિત્વા જીવિતક્ખયં પાપેત્વા મદ્દિત્વા કોઞ્ચનાદં કત્વા અરઞ્ઞં પાવિસિ. સેસતાપસા તં પવત્તિં બોધિસત્તસ્સ આરોચેસું. બોધિસત્તો ‘‘કાપુરિસેહિ નામ સદ્ધિં સંસગ્ગો ન કાતબ્બો’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા આહ –

૨૧. ‘‘ન સન્થવં કાપુરિસેન કયિરા, અરિયો અનરિયેન પજાનમત્થં;

ચિરાનુવુત્થોપિ કરોતિ પાપં, ગજો યથા ઇન્દસમાનગોત્તં.

૨૨. ‘‘યં ત્વેવ જઞ્ઞા સદિસો મમન્તિ, સીલેન પઞ્ઞાય સુતેન ચાપિ;

તેનેવ મેત્તિં કયિરાથ સદ્ધિં, સુખો હવે સપ્પુરિસેન સઙ્ગમો’’તિ.

તત્થ ન સન્થવં કાપુરિસેન કયિરાતિ કુચ્છિતેન કોધપુરિસેન સદ્ધિં તણ્હાસન્થવં વા મિત્તસન્થવં વા ન કયિરાથ. અરિયો અનરિયેન પજાનમત્થન્તિ અરિયોતિ ચત્તારો અરિયા આચારઅરિયો લિઙ્ગઅરિયો દસ્સનઅરિયો પટિવેધઅરિયોતિ. તેસુ આચારઅરિયો ઇધ અધિપ્પેતો. સો પજાનમત્થં અત્થં પજાનન્તો અત્થાનત્થકુસલો આચારે ઠિતો અરિયપુગ્ગલો અનરિયેન નિલ્લજ્જેન દુસ્સીલેન સદ્ધિં સન્થવં ન કરેય્યાતિ અત્થો. કિં કારણા? ચિરાનુવુત્થોપિ કરોતિ પાપન્તિ, યસ્મા અનરિયો ચિરં એકતો અનુવુત્થોપિ તં એકતો નિવાસં અગણેત્વા કરોતિ પાપં લામકકમ્મં કરોતિયેવ. યથા કિં? ગજો યથા ઇન્દસમાનગોત્તન્તિ, યથા સો ગજો ઇન્દસમાનગોત્તં મારેન્તો પાપં અકાસીતિ અત્થો. યં ત્વેવ જઞ્ઞા સદિસો મમન્તિઆદીસુ યં ત્વેવ પુગ્ગલં ‘‘અયં મમ સીલાદીહિ સદિસો’’તિ જાનેય્ય, તેનેવ સદ્ધિં મેત્તિં કયિરાથ, સપ્પુરિસેન સદ્ધિં સમાગમો સુખાવહોતિ.

એવં બોધિસત્તો ‘‘અનોવાદકેન નામ ન ભવિતબ્બં, સુસિક્ખિતેન ભવિતું વટ્ટતી’’તિ ઇસિગણં ઓવદિત્વા ઇન્દસમાનગોત્તસ્સ સરીરકિચ્ચં કારેત્વા બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા બ્રહ્મલોકૂપગો અહોસિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા ઇન્દસમાનગોત્તો અયં દુબ્બચો અહોસિ, ગણસત્થા પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

ઇન્દસમાનગોત્તજાતકવણ્ણના પઠમા.

[૧૬૨] ૨. સન્થવજાતકવણ્ણના

ન સન્થવસ્મા પરમત્થિ પાપિયોતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો અગ્ગિજુહનં આરબ્ભ કથેસિ. વત્થુ હેટ્ઠા નઙ્ગુટ્ઠજાતકે (જા. ૧.૧.૧૪૪ આદયો) કથિતસદિસમેવ. ભિક્ખૂ તે અગ્ગિં જુહન્તે દિસ્વા ‘‘ભન્તે, જટિલા નાનપ્પકારં મિચ્છાતપં કરોન્તિ, અત્થિ નુ ખો એત્થ વુડ્ઢી’’તિ ભગવન્તં પુચ્છિંસુ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, એત્થકાચિ વુડ્ઢિ નામ અત્થિ, પોરાણકપણ્ડિતાપિ અગ્ગિજુહને વુડ્ઢિ અત્થીતિ સઞ્ઞાય ચિરં અગ્ગિં જુહિત્વા તસ્મિં કમ્મે અવુડ્ઢિમેવ દિસ્વા અગ્ગિં ઉદકેન નિબ્બાપેત્વા સાખાદીહિ પોથેત્વા પુન નિવત્તિત્વાપિ ન ઓલોકેસુ’’ન્તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ. માતાપિતરો તસ્સ જાતગ્ગિં ગહેત્વા તં સોળસવસ્સુદ્દેસે ઠિતં આહંસુ – ‘‘કિં, તાત, જાતગ્ગિં ગહેત્વા અરઞ્ઞે અગ્ગિં પરિચરિસ્સસિ, ઉદાહુ તયો વેદે ઉગ્ગણ્હિત્વા કુટુમ્બં સણ્ઠપેત્વા ઘરાવાસં વસિસ્સસી’’તિ. સો ‘‘ન મે ઘરાવાસેન અત્થો, અરઞ્ઞે અગ્ગિં પરિચરિત્વા બ્રહ્મલોકપરાયણો ભવિસ્સામી’’તિ જાતગ્ગિં ગહેત્વા માતાપિતરો વન્દિત્વા અરઞ્ઞં પવિસિત્વા પણ્ણસાલાય વાસં કપ્પેત્વા અગ્ગિં પરિચરિ. સો એકદિવસં નિમન્તિતટ્ઠાનં ગન્ત્વા સપ્પિના પાયાસં લભિત્વા ‘‘ઇમં પાયાસં મહાબ્રહ્મુનો યજિસ્સામી’’તિ તં પાયાસં આહરિત્વા અગ્ગિં જાલેત્વા ‘‘અગ્ગિં તાવ ભવન્તં સપ્પિયુત્તં પાયાસં પાયેમી’’તિ પાયાસં અગ્ગિમ્હિ પક્ખિપિ. બહુસિનેહે પાયાસે અગ્ગિમ્હિ પક્ખિત્તમત્તેયેવ અગ્ગિ જલિત્વા પચ્ચુગ્ગતાહિ અચ્ચીહિ પણ્ણસાલં ઝાપેસિ. બ્રાહ્મણો ભીતતસિતો પલાયિત્વા બહિ ઠત્વા ‘‘કાપુરિસેહિ નામ સન્થવો ન કાતબ્બો, ઇદાનિ મે ઇમિના અગ્ગિના કિચ્છેન કતા પણ્ણસાલા ઝાપિતા’’તિ વત્વા પઠમં ગાથમાહ –

૨૩. ‘‘ન સન્થવસ્મા પરમત્થિ પાપિયો, યો સન્થવો કાપુરિસેન હોતિ;

સન્તપ્પિતો સપ્પિના પાયસેન, કિચ્છાકતં પણ્ણકુટિં અદય્હી’’તિ.

તત્થ ન સન્થવસ્માતિ તણ્હાસન્થવાપિ ચ મિત્તસન્થવાપિ ચાતિ દુવિધાપિ એતસ્મા સન્થવા પરં ઉત્તરિ અઞ્ઞં પાપતરં નત્થિ, લામકતરં નામ નત્થીતિ અત્થો. યો સન્થવો કાપુરિસેનાતિ યો પાપકેન કાપુરિસેન સદ્ધિં દુવિધોપિ સન્થવો, તતો પાપતરં અઞ્ઞં નત્થિ. કસ્મા? સન્તપ્પિતો …પે…અદય્હીતિ, યસ્મા સપ્પિના ચ પાયાસેન ચ સન્તપ્પિતોપિ અયં અગ્ગિ મયા કિચ્છેન કતં પણ્ણસાલં ઝાપેસીતિ અત્થો.

સો એવં વત્વા ‘‘ન મે તયા મિત્તદુબ્ભિના અત્થો’’તિ તં અગ્ગિં ઉદકેન નિબ્બાપેત્વા સાખાહિ પોથેત્વા અન્તોહિમવન્તં પવિસિત્વા એકં સામમિગિં સીહસ્સ ચ બ્યગ્ઘસ્સ ચ દીપિનો ચ મુખં લેહન્તિં દિસ્વા ‘‘સપ્પુરિસેહિ સદ્ધિં સન્થવા પરં સેય્યો નામ નત્થી’’તિ ચિન્તેત્વા દુતિયં ગાથમાહ –

૨૪. ‘‘ન સન્થવસ્મા પરમત્થિ સેય્યો, યો સન્થવો સપ્પુરિસેન હોતિ;

સીહસ્સ બ્યગ્ઘસ્સ ચ દીપિનો ચ, સામા મુખં લેહતિ સન્થવેના’’તિ.

તત્થ સામા મુખં લેહતિ સન્થવેનાતિ સામા નામ મિગી ઇમેસં તિણ્ણં જનાનં સન્થવેન સિનેહેન મુખં લેહતીતિ.

એવં વત્વા બોધિસત્તો અન્તોહિમવન્તં પવિસિત્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અભિઞ્ઞા ચ સમાપત્તિયો ચ નિબ્બત્તેત્વા જીવિતપરિયોસાને બ્રહ્મલોકૂપગો અહોસિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તેન સમયેન તાપસો અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

સન્થવજાતકવણ્ણના દુતિયા.

[૧૬૩] ૩. સુસીમજાતકવણ્ણના

કાળા મિગા સેતદન્તા તવીમેતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો છન્દકદાનં આરબ્ભ કથેસિ. સાવત્થિયઞ્હિ કદાચિ એકમેવ કુલં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દાનં દેતિ, કદાચિ અઞ્ઞતિત્થિયાનં દેતિ, કદાચિ ગણબન્ધનેન બહૂ એકતો હુત્વા દેન્તિ, કદાચિ વીથિસભાગેન, કદાચિ સકલનગરવાસિનો છન્દકં સંહરિત્વા દાનં દેન્તિ. ઇમસ્મિં પન કાલે સકલનગરવાસિનો છન્દકં સંહરિત્વા સબ્બપરિક્ખારદાનં સજ્જેત્વા દ્વે કોટ્ઠાસા હુત્વા એકચ્ચે ‘‘ઇમં સબ્બપરિક્ખારદાનં અઞ્ઞતિત્થિયાનં દસ્સામા’’તિ આહંસુ, એકચ્ચે ‘‘બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સા’’તિ. એવં પુનપ્પુનં કથાય વત્તમાનાય અઞ્ઞતિત્થિયસાવકેહિ અઞ્ઞતિત્થિયાનઞ્ઞેવ, બુદ્ધસાવકેહિ ‘‘‘બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સેવા’તિ વુત્તે સમ્બહુલં કરિસામા’’તિ સમ્બહુલાય કથાય ‘‘બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દસ્સામા’’તિ વદન્તાયેવ બહુકા જાતા, તેસઞ્ઞેવ કથા પતિટ્ઠાસિ. અઞ્ઞતિત્થિયસાવકા બુદ્ધાનં દાતબ્બદાનસ્સ અન્તરાયં કાતું નાસક્ખિંસુ. નાગરા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં નિમન્તેત્વા સત્તાહં મહાદાનં પવત્તેત્વા સત્તમે દિવસે સબ્બપરિક્ખારે અદંસુ. સત્થા અનુમોદનં કત્વા મહાજનં મગ્ગફલેહિ પબોધેત્વા જેતવનવિહારમેવ ગન્ત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘેન વત્તે દસ્સિતે ગન્ધકુટિપ્પમુખે ઠત્વા સુગતોવાદં દત્વા ગન્ધકુટિં પાવિસિ.

સાયન્હસમયે ભિક્ખૂ ધમ્મસભાયં સન્નિપતિત્વા કથં સમુટ્ઠાપેસું – ‘‘આવુસો, અઞ્ઞતિત્થિયસાવકા બુદ્ધાનં દાતબ્બદાનસ્સ અન્તરાયકરણત્થાય વાયમન્તાપિ અન્તરાયં કાતું નાસક્ખિંસુ, તં સબ્બપરિક્ખારદાનં બુદ્ધાનંયેવ પાદમૂલં આગતં, અહો બુદ્ધબલં નામ મહન્ત’’ન્તિ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે ‘‘ન, ભિક્ખવે, એતે અઞ્ઞતિત્થિયસાવકા ઇદાનેવ મય્હં દાતબ્બદાનસ્સ અન્તરાયકરણત્થાય વાયમન્તિ, પુબ્બેપિ વાયમિંસુ, સો પન પરિક્ખારો સબ્બકાલેપિ મમેવ પાદમૂલં આગચ્છતી’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં સુસીમો નામ રાજા અહોસિ. તદા બોધિસત્તો તસ્સ પુરોહિતસ્સ બ્રાહ્મણિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિ, તસ્સ સોળસવસ્સિકકાલે પિતા કાલમકાસિ. સો પન ધરમાનકાલે રઞ્ઞો હત્થિમઙ્ગલકારકો અહોસિ. હત્થીનં મઙ્ગલકરણટ્ઠાને આભતઉપકરણભણ્ડઞ્ચ હત્થાલઙ્કારઞ્ચ સબ્બં સોયેવ અલત્થ. એવમસ્સ એકેકસ્મિં મઙ્ગલે કોટિમત્તં ધનં ઉપ્પજ્જતિ. અથ તસ્મિં કાલે હત્થિમઙ્ગલછણો સમ્પાપુણિ. સેસા બ્રાહ્મણા રાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘મહારાજ, હત્થિમઙ્ગલછણો સમ્પત્તો, મઙ્ગલં કાતું વટ્ટતિ. પુરોહિતબ્રાહ્મણસ્સ પન પુત્તો અતિદહરો, નેવ તયો વેદે જાનાતિ, ન હત્થિસુત્તં, મયં હત્થિમઙ્ગલં કરિસ્સામા’’તિ આહંસુ. રાજા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિ. બ્રાહ્મણા પુરોહિતપુત્તસ્સ હત્થિમઙ્ગલં કાતું અદત્વા ‘‘હત્થિમઙ્ગલં કત્વા મયં ધનં ગણ્હિસ્સામા’’તિ હટ્ઠતુટ્ઠા વિચરન્તિ. અથ ‘‘ચતુત્થે દિવસે હત્થિમઙ્ગલં ભવિસ્સતી’’તિ બોધિસત્તસ્સ માતા તં પવત્તિં સુત્વા ‘‘હત્થિમઙ્ગલકરણં નામ યાવ સત્તમા કુલપરિવટ્ટા અમ્હાકં વંસો, વંસો ચ નો ઓસક્કિસ્સતિ, ધના ચ પરિહાયિસ્સામા’’તિ અનુસોચમાના પરોદિ.

બોધિસત્તો ‘‘કસ્મા, અમ્મ, રોદસી’’તિ વત્વા તં કારણં સુત્વા ‘‘નનુ, અમ્મ, અહં મઙ્ગલં કરિસ્સામી’’તિ આહ. ‘‘તાત, ત્વં નેવ તયો વેદે જાનાસિ, ન હત્થિસુત્તં, કથં મઙ્ગલં કરિસ્સસી’’તિ. ‘‘અમ્મ, કદા પન હત્થિમઙ્ગલં કરિસ્સતી’’તિ? ‘‘ઇતો ચતુત્થે દિવસે, તાતા’’તિ. ‘‘અમ્મ, તયો પન વેદે પગુણે કત્વા હત્થિસુત્તં જાનનકઆચરિયો કહં વસતી’’તિ? ‘‘તાત, એવરૂપો દિસાપામોક્ખો આચરિયો ઇતો વીસયોજનસતમત્થકે ગન્ધારરટ્ઠે તક્કસિલાયં વસતી’’તિ. ‘‘અમ્મ, અમ્હાકં વંસં ન નાસેસ્સામિ, અહં સ્વે એકદિવસેનેવ તક્કસિલં ગન્ત્વા એકરત્તેનેવ તયો વેદે ચ હત્થિસુત્તઞ્ચ ઉગ્ગણ્હિત્વા પુનદિવસે આગન્ત્વા ચતુત્થે દિવસે હત્થિમઙ્ગલં કરિસ્સામિ, મા રોદી’’તિ માતરં સમસ્સાસેત્વા પુનદિવસે બોધિસત્તો પાતોવ ભુઞ્જિત્વા એકકોવ નિક્ખમિત્વા એકદિવસેનેવ તક્કસિલં ગન્ત્વા આચરિયં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ.

અથ નં આચરિયો ‘‘કુતો આગતોસિ, તાતા’’તિ પુચ્છિ. ‘‘બારાણસિતો, આચરિયા’’તિ. ‘‘કેનત્થેના’’તિ? ‘‘તુમ્હાકં સન્તિકે તયો વેદે ચ હત્થિસુત્તઞ્ચ ઉગ્ગણ્હનત્થાયા’’તિ. ‘‘સાધુ, તાત, ઉગ્ગણ્હા’’તિ. બોધિસત્તો ‘‘આચરિય, મય્હં કમ્મં અચ્ચાયિક’’ન્તિ સબ્બં પવત્તિં આરોચેત્વા ‘‘અહં એકદિવસેનેવ વીસયોજનસતં આગતો, અજ્જેવેકરત્તિં મય્હમેવ ઓકાસં કરોથ, ઇતો તતિયદિવસે હત્થિમઙ્ગલં ભવિસ્સતિ, અહં એકેનેવ ઉદ્દેસમગ્ગેન સબ્બં ઉગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ વત્વા આચરિયં ઓકાસં કારેત્વા આચરિયસ્સ ભુત્તકાલે સયં ભુઞ્જિત્વા આચરિયસ્સ પાદે ધોવિત્વા સહસ્સત્થવિકં પુરતો ઠપેત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસિન્નો પરિયત્તિં પટ્ઠપેત્વા અરુણે ઉગ્ગચ્છન્તે તયો વેદે ચ હત્થિસુત્તઞ્ચ નિટ્ઠપેત્વા ‘‘અઞ્ઞોપિ અત્થિ, આચરિયા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘નત્થિ તાત, સબ્બં નિટ્ઠિત’’ન્તિ વુત્તે ‘‘આચરિય, ઇમસ્મિં ગન્થે એત્તકં પદપચ્ચાભટ્ઠં, એત્તકં સજ્ઝાયસમ્મોહટ્ઠાનં, ઇતો પટ્ઠાય તુમ્હે અન્તેવાસિકે એવં વાચેય્યાથા’’તિ આચરિયસ્સ સિપ્પં સોધેત્વા પાતોવ ભુઞ્જિત્વા આચરિયં વન્દિત્વા એકદિવસેનેવ બારાણસિં પચ્ચાગન્ત્વા માતરં વન્દિત્વા ‘‘ઉગ્ગહિતં તે, તાત, સિપ્પ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘આમ, અમ્મા’’તિ વત્વા માતરં પરિતોસેસિ.

પુનદિવસે હત્થિમઙ્ગલછણો પટિયાદિયિત્થ. સતમત્તે હત્થિસોણ્ડાલઙ્કારે ચ સુવણ્ણદ્ધજે હેમજાલસઞ્છન્ને કત્વા ઠપેસું, રાજઙ્ગણં અલઙ્કરિંસુ. બ્રાહ્મણા ‘‘મયં હત્થિમઙ્ગલં કરિસ્સામ, મયં કરિસ્સામા’’તિ મણ્ડિતપસાધિતા અટ્ઠંસુ. સુસીમોપિ રાજા સબ્બાલઙ્કારપટિમણ્ડિતો ઉપકરણભણ્ડં ગાહાપેત્વા મઙ્ગલટ્ઠાનં અગમાસિ. બોધિસત્તોપિ કુમારપરિહારેન અલઙ્કતો અત્તનો પરિસાય પુરક્ખતપરિવારિતો રઞ્ઞો સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘સચ્ચં કિર, મહારાજ, તુમ્હે અમ્હાકં વંસઞ્ચ અત્તનો વંસઞ્ચ નાસેત્વા ‘અઞ્ઞેહિ બ્રાહ્મણેહિ હત્થિમઙ્ગલં કારેત્વા હત્થાલઙ્કારઞ્ચ ઉપકરણાનિ ચ તેસં દસ્સામા’તિ અવચુત્થા’’તિ વત્વા પઠમં ગાથમાહ –

૨૫. ‘‘કાળા મિગા સેતદન્તા તવીમે, પરોસતં હેમજાલાભિછન્ના;

તે તે દદામીતિ સુસીમ બ્રૂસિ, અનુસ્સરં પેત્તિપિતામહાન’’ન્તિ.

તત્થ તે તે દદામીતિ સુસીમ બ્રૂસીતિ તે એતે તવ સન્તકે ‘‘કાળા મિગા સેતદન્તા’’તિ એવં ગતે પરોસતં સબ્બાલઙ્કારપટિમણ્ડિતે હત્થી અઞ્ઞેસં બ્રાહ્મણાનં દદામીતિ સચ્ચં કિર, ભો સુસીમ, એવં બ્રૂસીતિ અત્થો. અનુસ્સરં પેત્તિપિતામહાનન્તિ અમ્હાકઞ્ચ અત્તનો ચ વંસે પિતુપિતામહાનં આચિણ્ણં સરન્તોયેવ. ઇદં વુત્તં હોતિ – મહારાજ, યાવ સત્તમકુલપરિવટ્ટા તુમ્હાકં પેત્તિપિતામહાનં અમ્હાકં પેત્તિપિતામહા ચ હત્થિમઙ્ગલં કરોન્તિ, સો ત્વં એવં અનુસ્સરન્તોપિ અમ્હાકઞ્ચ અત્તનો ચ વંસં નાસેત્વા સચ્ચં કિર એવં બ્રૂસીતિ.

સુસીમો રાજા બોધિસત્તસ્સ વચનં સુત્વા દુતિયં ગાથમાહ –

૨૬. ‘‘કાળા મિગા સેતદન્તા મમીમે, પરોસતં હેમજાલાભિછન્ના;

તે તે દદામીતિ વદામિ માણવ, અનુસ્સરં પેત્તિપિતામહાન’’ન્તિ.

તત્થ તે તે દદામીતિ તે એતે હત્થી અઞ્ઞેસં બ્રાહ્મણાનં દદામીતિ સચ્ચમેવ માણવ વદામિ, નેવ હત્થી બ્રાહ્મણાનં દદામીતિ અત્થો. અનુસ્સરન્તિ પેત્તિપિતામહાનં કિરિયં અનુસ્સરામિયેવ, નો નાનુસ્સરામિ, અમ્હાકં પેત્તિપિતામહાનં હત્થિમઙ્ગલં તુમ્હાકં પેત્તિપિતામહા કરોન્તીતિ પન અનુસ્સરન્તોપિ એવં વદામિયેવાતિ અધિપ્પાયેનેવમાહ.

અથ નં બોધિસત્તો એતદવોચ – ‘‘મહારાજ, અમ્હાકઞ્ચ અત્તનો ચ વંસં અનુસ્સરન્તોયેવ કસ્મા મં ઠપેત્વા અઞ્ઞેહિ હત્થિમઙ્ગલં કારાપેથા’’તિ. ‘‘ત્વં કિર, તાત, તયો વેદે હત્થિસુત્તઞ્ચ ન જાનાસી’’તિ મય્હં આરોચેસું, તેનાહં અઞ્ઞેહિ બ્રાહ્મણેહિ કારાપેમીતિ. ‘‘તેન હિ, મહારાજ, એત્તકેસુ બ્રાહ્મણેસુ એકબ્રાહ્મણોપિ તીસુ વેદેસુ વા હત્થિસુત્તેસુ વા એકદેસમ્પિ યદિ મયા સદ્ધિં કથેતું સમત્તો અત્થિ, ઉટ્ઠહતુ, તયોપિ વેદે હત્થિસુત્તઞ્ચ સદ્ધિં હત્થિમઙ્ગલકરણેન મં ઠપેત્વા અઞ્ઞો સકલજમ્બુદીપેપિ જાનન્તો નામ નત્થી’’તિ સીહનાદં નદિ. એકબ્રાહ્મણોપિ તસ્સ પટિસત્તુ હુત્વા ઉટ્ઠાતું નાસક્ખિ. બોધિસત્તો અત્તનો કુલવંસં પતિટ્ઠાપેત્વા મઙ્ગલં કત્વા બહું ધનં આદાય અત્તનો નિવેસનં અગમાસિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા સચ્ચાનિ પકાસેત્વા જાતકં સમોધાનેસિ, સચ્ચપરિયોસાને કેચિ સોતાપન્ના અહેસું, કેચિ સકદાગામિનો, કેચિ અનાગામિનો, કેચિ અરહત્તં પાપુણિંસુ. ‘‘તદા માતા મહામાયા અહોસિ, પિતા સુદ્ધોદનમહારાજા, સુસીમો રાજા આનન્દો, દિસાપામોક્ખો આચરિયો સારિપુત્તો, માણવો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

સુસીમજાતકવણ્ણના તતિયા.

[૧૬૪] ૪. ગિજ્ઝજાતકવણ્ણના

યં નુ ગિજ્ઝો યોજનસતન્તિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો એકં માતુપોસકભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ. વત્થુ સામજાતકે (જા. ૨.૨૨.૨૯૬ આદયો) આવિભવિસ્સતિ. સત્થા પન તં ભિક્ખું ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, ગિહી પોસેસી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘સચ્ચ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘કિં પન તે હોન્તી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘માતાપિતરો મે, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘સાધુ સાધૂ’’તિ તસ્સ સાધુકારં દત્વા ‘‘મા, ભિક્ખવે, ઇમં ભિક્ખું ઉજ્ઝાયિત્થ, પોરાણકપણ્ડિતાપિ ગુણવસેન અઞ્ઞાતકાનમ્પિ ઉપકારં અકંસુ, ઇમસ્સ પન માતાપિતૂનં ઉપકારકરણં ભારોયેવા’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો ગિજ્ઝકૂટપબ્બતે ગિજ્ઝયોનિયં નિબ્બત્તિત્વા માતાપિતરો પોસેતિ. અથેકસ્મિં કાલે મહતી વાતવુટ્ઠિ અહોસિ. ગિજ્ઝા વાતવુટ્ઠિં સહિતું અસક્કોન્તા સીતભયેન બારાણસિં ગન્ત્વા પાકારસમીપે ચ પરિખાસમીપે ચ સીતેન કમ્પમાના નિસીદિંસુ. તદા બારાણસિસેટ્ઠિ નગરા નિક્ખમિત્વા ન્હાયિતું ગચ્છન્તો તે ગિજ્ઝે કિલમન્તે દિસ્વા એકસ્મિં અનોવસ્સકટ્ઠાને સન્નિપાતેત્વા અગ્ગિં કારાપેત્વા ગોસુસાનં પેસેત્વા ગોમંસં આહરાપેત્વા તેસં દાપેત્વા આરક્ખં ઠપેસિ. ગિજ્ઝા વૂપસન્તાય વાતવુટ્ઠિયા કલ્લસરીરા હુત્વા પબ્બતમેવ અગમંસુ. તે તત્થેવ સન્નિપતિત્વા એવં મન્તયિંસુ – ‘‘બારાણસિસેટ્ઠિના અમ્હાકં ઉપકારો કતો, કતૂપકારસ્સ ચ નામ પચ્ચુપકારં કાતું વટ્ટતિ, તસ્મા ઇતો પટ્ઠાય તુમ્હેસુ યો યં વત્થં વા આભરણં વા લભતિ, તેન તં બારાણસિસેટ્ઠિસ્સ ગેહે આકાસઙ્ગણે પાતેતબ્બ’’ન્તિ.

તતો પટ્ઠાય ગિજ્ઝા મનુસ્સાનં વત્થાભરણાનિ આતપે સુક્ખાપેન્તાનં પમાદં ઓલોકેત્વા સેના વિય મંસપેસિં સહસા ગહેત્વા બારાણસિસેટ્ઠિસ્સ ગેહે આકાસઙ્ગણે પાતેન્તિ. સો ગિજ્ઝાનં આહરણભાવં ઞત્વા સબ્બાનિ તાનિ વિસુંયેવ ઠપેસિ. ‘‘ગિજ્ઝા નગરં વિલુમ્પન્તી’’તિ રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજા ‘‘એકં ગિજ્ઝમ્પિ તાવ ગણ્હથ, સબ્બં આહરાપેસ્સામી’’તિ તત્થ તત્થ પાસે ચેવ જાલાનિ ચ ઓડ્ડાપેસિ. માતુપોસકગિજ્ઝો પાસે બજ્ઝિ, તં ગહેત્વા ‘‘રઞ્ઞો દસ્સેસ્સામા’’તિ નેન્તિ. બારાણસિસેટ્ઠિ રાજુપટ્ઠાનં ગચ્છન્તો તે મનુસ્સે ગિજ્ઝં ગહેત્વા ગચ્છન્તે દિસ્વા ‘‘મા ઇમં ગિજ્ઝં બાધયિંસૂ’’તિ સદ્ધિઞ્ઞેવ અગમાસિ. ગિજ્ઝં રઞ્ઞો દસ્સેસું. અથ નં રાજા પુચ્છિ – ‘‘તુમ્હે નગરં વિલુમ્પિત્વા વત્થાદીનિ ગણ્હથા’’તિ. ‘‘આમ, મહારાજા’’તિ. ‘‘કસ્સ તાનિ દિન્નાની’’તિ? ‘‘બારાણસિસેટ્ઠિસ્સા’’તિ. ‘‘કિંકારણા’’તિ? ‘‘અમ્હાકં તેન જીવિતં દ્વિન્નં, ઉપકારસ્સ નામ પચ્ચુપકારં કાતું વટ્ટતિ, તસ્મા અદમ્હા’’તિ. અથ નં રાજા ‘‘ગિજ્ઝા કિર યોજનસતમત્થકે ઠત્વા કુણપં પસ્સન્તિ, કસ્મા ત્વં અત્તનો ઓડ્ડિતં પાસં ન પસ્સસી’’તિ વત્વા પઠમં ગાથમાહ –

૨૭. ‘‘યં નુ ગિજ્ઝો યોજનસતં, કુણપાનિ અવેક્ખતિ;

કસ્મા જાલઞ્ચ પાસઞ્ચ, આસજ્જાપિ ન બુજ્ઝસી’’તિ.

તત્થ યન્તિ નિપાતમત્તં, નૂતિ નામત્થે નિપાતો. ગિજ્ઝો નામ યોજનસતં અતિક્કમિત્વા ઠિતાનિ કુણપાનિ અવેક્ખતિ, પસ્સતીતિ અત્થો. આસજ્જાપીતિ આસાદેત્વાપિ, સમ્પાપુણિત્વાપીતિ અત્થો. ‘‘ત્વં અત્તનો અત્થાય ઓડ્ડિતં જાલઞ્ચ પાસઞ્ચ પત્વાપિ કસ્મા ન બુજ્ઝસી’’તિ પુચ્છિ.

ગિજ્ઝો તસ્સ વચનં સુત્વા દુતિયં ગાથમાહ –

૨૮. ‘‘યદા પરાભવો હોતિ, પોસો જીવિતસઙ્ખયે;

અથ જાલઞ્ચ પાસઞ્ચ, આસજ્જાપિ ન બુજ્ઝતી’’તિ.

તત્થ પરાભવોતિ વિનાસો. પોસોતિ સત્તો.

ગિજ્ઝસ્સ વચનં સુત્વા રાજા સેટ્ઠિં પુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર, મહાસેટ્ઠિ, ગિજ્ઝેહિ તુમ્હાકં ગેહે વત્થાદીનિ આભતાની’’તિ. ‘‘સચ્ચં, દેવા’’તિ. ‘‘કહં તાની’’તિ? ‘‘દેવ, મયા તાનિ સબ્બાનિ વિસું ઠપિતાનિ, યં યેસં સન્તકં, તં તેસં દસ્સામિ, ઇમં ગિજ્ઝં વિસ્સજ્જેથા’’તિ ગિજ્ઝં વિસ્સજ્જાપેત્વા મહાસેટ્ઠિં સબ્બેસં સન્તકાનિ દાપેસિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા સચ્ચાનિ પકાસેત્વા જાતકં સમોધાનેસિ, સચ્ચપરિયોસાને માતુપોસકભિક્ખુ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. ‘‘તદા રાજા આનન્દો અહોસિ, બારાણસિસેટ્ઠિ સારિપુત્તો, માતુપોસકગિજ્ઝો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

ગિજ્ઝજાતકવણ્ણના ચતુત્થા.

[૧૬૫] ૫. નકુલજાતકવણ્ણના

સદ્ધિં કત્વા અમિત્તેનાતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સેણિભણ્ડનં આરબ્ભ કથેસિ. વત્થુ હેટ્ઠા ઉરગજાતકે (જા. ૧.૨.૭-૮) કથિતસદિસમેવ. ઇધાપિ સત્થા ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇમે દ્વે મહામત્તા ઇદાનેવ મયા સમગ્ગા કતા, પુબ્બેપાહં ઇમે સમગ્ગે અકાસિંયેવા’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો એકસ્મિં ગામકે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો તક્કસિલાયં સબ્બસિપ્પાનિ ઉગ્ગહેત્વા ઘરાવાસં પહાય ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અભિઞ્ઞા ચ સમાપત્તિયો ચ નિબ્બત્તેત્વા ઉઞ્છાચરિયાય વનમૂલફલાહારો હિમવન્તપદેસે વાસં કપ્પેસિ. તસ્સ ચઙ્કમનકોટિયં એકસ્મિં વમ્મિકે નકુલો, તસ્સેવ સન્તિકે એકસ્મિં રુક્ખબિલે સપ્પો ચ વાસં કપ્પેસિ. તે ઉભોપિ અહિનકુલા નિચ્ચકાલં કલહં કરોન્તિ. બોધિસત્તો તેસં કલહે આદીનવઞ્ચ મેત્તાભાવનાય ચ આનિસંસં કથેત્વા ‘‘કલહં નામ અકત્વા સમગ્ગવાસં વસિતું વટ્ટતી’’તિ ઓવદિત્વા ઉભોપિ તે સમગ્ગે અકાસિ. અથ સપ્પસ્સ બહિનિક્ખન્તકાલે નકુલો ચઙ્કમનકોટિયં વમ્મિકસ્સ બિલદ્વારે સીસં નીહરિત્વા મુખં વિવરિત્વા નિપન્નો અસ્સસન્તો પસ્સસન્તો નિદ્દં ઉપગઞ્છિ. બોધિસત્તો તં તથા નિદ્દાયમાનં દિસ્વા ‘‘કિં નુ ખો તે નિસ્સાય ભયં ઉપ્પન્ન’’ન્તિ પુચ્છન્તો પઠમં ગાથમાહ –

૨૯. ‘‘સન્ધિં કત્વા અમિત્તેન, અણ્ડજેન જલાબુજ;

વિવરિય દાઠં સેસિ, કુતો તે ભયમાગત’’ન્તિ.

તત્થ સન્ધિં કત્વાતિ મિત્તભાવં કરિત્વા. અણ્ડજેનાતિ અણ્ડકોસે નિબ્બત્તેન નાગેન. જલાબુજાતિ નકુલં આલપતિ. સો હિ જલાબુમ્હિ જાતત્તા ‘‘જલાબુજો’’તિ વુચ્ચતિ. વિવરિયાતિ વિવરિત્વા.

એવં બોધિસત્તેન વુત્તો નકુલો ‘‘અય્ય, પચ્ચામિત્તો નામ ન અવજાનિતબ્બો આસઙ્કિતબ્બોયેવા’’તિ વત્વા દુતિયં ગાથમાહ –

૩૦. ‘‘સઙ્કેથેવ અમિત્તસ્મિં, મિત્તસ્મિમ્પિ ન વિસ્સસે;

અભયા ભયમુપ્પન્નં, અપિ મૂલાનિ કન્તતી’’તિ.

તત્થ અભયા ભયમુપ્પન્નન્તિ ન ઇતો તે ભયમુપ્પન્નન્તિ અભયો, કો સો? મિત્તો. યઞ્હિ મિત્તસ્મિમ્પિ વિસ્સાસે સતિ તતો ભયં ઉપ્પજ્જતિ, તં મૂલાનિપિ કન્તતિ, મિત્તસ્સ સબ્બરન્ધાનં વિદિતત્તા મૂલઘચ્ચાય સંવત્તતીતિ અત્થો.

અથ નં બોધિસત્તો ‘‘મા ભાયિ, યથા સપ્પો તયિ ન દુબ્ભતિ, એવમહં કરિસ્સામિ, ત્વં ઇતો પટ્ઠાય તસ્મિં આસઙ્કં મા કરી’’તિ ઓવદિત્વા ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા બ્રહ્મલોકપરાયણો અહોસિ. તેપિ યથાકમ્મં ગતા.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા સપ્પો ચ નકુલો ચ ઇમે દ્વે મહામત્તા અહેસું, તાપસો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

નકુલજાતકવણ્ણના પઞ્ચમા.

[૧૬૬] ૬. ઉપસાળકજાતકવણ્ણના

ઉપસાળકનામાનીતિ ઇદં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો એકં ઉપસાળકં નામ સુસાનસુદ્ધિકં બ્રાહ્મણં આરબ્ભ કથેસિ. સો કિર અડ્ઢો અહોસિ મહદ્ધનો, દિટ્ઠિગતિકત્તા પન ધુરવિહારે વસન્તાનમ્પિ બુદ્ધાનં સઙ્ગહં નામ ન અકાસિ. પુત્તો પનસ્સ પણ્ડિતો અહોસિ ઞાણસમ્પન્નો. સો મહલ્લકકાલે પુત્તં આહ – ‘‘મા ખો મં, તાત, અઞ્ઞસ્સ વસલસ્સ ઝાપિતસુસાને ઝાપેહિ, એકસ્મિં પન અનુચ્છિટ્ઠસુસાનેયેવ મં ઝાપેય્યાસી’’તિ. ‘‘તાત, અહં તુમ્હાકં ઝાપેતબ્બયુત્તકં ઠાનં ન જાનામિ, સાધુ વત મં આદાય ગન્ત્વા ‘ઇમસ્મિં ઠાને મં ઝાપેય્યાસી’તિ તુમ્હેવ આચિક્ખથા’’તિ. બ્રાહ્મણો ‘‘સાધુ, તાતા’’તિ તં આદાય નગરા નિક્ખમિત્વા ગિજ્ઝકૂટમત્થકં અભિરુહિત્વા ‘‘તાત, ઇદં અઞ્ઞસ્સ વસલસ્સ અઝાપિતટ્ઠાનં, એત્થ મં ઝાપેય્યાસી’’તિ વત્વા પુત્તેન સદ્ધિં પબ્બતા ઓતરિતું આરભિ.

સત્થા પન તં દિવસં પચ્ચૂસકાલે બોધનેય્યબન્ધવે ઓલોકેન્તો તેસં પિતાપુત્તાનં સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ ઉપનિસ્સયં અદ્દસ. તસ્મા મગ્ગં ગહેત્વા ઠિતલુદ્દકો વિય પબ્બતપાદં ગન્ત્વા તેસં પબ્બતમત્થકા ઓતરન્તાનં આગમયમાનો નિસીદિ, તે ઓતરન્તા સત્થારં અદ્દસંસુ. સત્થા પટિસન્થારં કરોન્તો ‘‘કહં ગમિસ્સથ બ્રાહ્મણા’’તિ પુચ્છિ. માણવો તમત્થં આરોચેસિ. સત્થા ‘‘તેન હિ એહિ, તવ પિતરા આચિક્ખિતટ્ઠાનં ગચ્છામા’’તિ ઉભો પિતાપુત્તે ગહેત્વા પબ્બતમત્થકં આરુય્હ ‘‘કતરં ઠાન’’ન્તિ પુચ્છિ. માણવો ‘‘ઇમેસં તિણ્ણં પબ્બતાનં અન્તરં આચિક્ખિ, ભન્તે’’તિ આહ. સત્થા ‘‘ન ખો, માણવ, તવ પિતા ઇદાનેવ સુસાનસુદ્ધિકો, પુબ્બેપિ સુસાનસુદ્ધિકોવ, ન ચેસ ઇદાનેવ ‘ઇમસ્મિં ઠાને મં ઝાપેય્યાસી’તિ તવ આચિક્ખતિ, પુબ્બેપિ ઇમસ્મિંયેવ ઠાને અત્તનો ઝાપિતભાવં આચિક્ખી’’તિ વત્વા તેન યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે ઇમસ્મિઞ્ઞેવ રાજગહે અયમેવ ઉપસાળકો બ્રાહ્મણો અયમેવસ્સ પુત્તો અહોસિ. તદા બોધિસત્તો મગધરટ્ઠે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા પરિપુણ્ણસિપ્પો ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અભિઞ્ઞા ચ સમાપત્તિયો ચ નિબ્બત્તેત્વા ઝાનકીળં કીળન્તો હિમવન્તપદેસે ચિરં વસિત્વા લોણમ્બિલસેવનત્થાય ગિજ્ઝકૂટે પણ્ણસાલાયં વિહાસિ. તદા સો બ્રાહ્મણો ઇમિનાવ નિયામેન પુત્તં વત્વા પુત્તેન ‘‘તુમ્હેયેવ મે તથારૂપં ઠાનં આચિક્ખથા’’તિ વુત્તે ‘‘ઇદમેવ ઠાન’’ન્તિ આચિક્ખિત્વા પુત્તેન સદ્ધિં ઓતરન્તો બોધિસત્તં દિસ્વા તસ્સ સન્તિકં ઉપસઙ્કમિ. બોધિસત્તો ઇમિનાવ નિયામેન પુચ્છિત્વા માણવસ્સ વચનં સુત્વા ‘‘એહિ, તવ પિતરા આચિક્ખિતટ્ઠાનસ્સ ઉચ્છિટ્ઠભાવં વા અનુચ્છિટ્ઠભાવં વા જાનિસ્સામા’’તિ તેહિ સદ્ધિં પબ્બતમત્થકં આરુય્હ ‘‘ઇદં તિણ્ણં પબ્બતાનં અન્તરં અનુચ્છિટ્ઠટ્ઠાન’’ન્તિ માણવેન વુત્તે ‘‘માણવ, ઇમસ્મિંયેવ ઠાને ઝાપિતકાનં પમાણં નત્થિ, તવેવ પિતા ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે બ્રાહ્મણકુલેયેવ નિબ્બત્તિત્વા ઉપસાળકોયેવ નામ હુત્વા ઇમસ્મિંયેવ પબ્બતન્તરે ચુદ્દસ જાતિસહસ્સાનિ ઝાપિતો. પથવિયઞ્હિ અઝાપિતટ્ઠાનં વા અસુસાનટ્ઠાનં વા સીસાનં અનિવેસિતટ્ઠાનં વા લદ્ધું ન સક્કા’’તિ પુબ્બેનિવાસઞાણેન પરિચ્છિન્દિત્વા ઇમં ગાથાદ્વયમાહ –

૩૧. ‘‘ઉપસાળકનામાનિ, સહસ્સાનિ ચતુદ્દસ;

અસ્મિં પદેસે દડ્ઢાનિ, નત્થિ લોકે અનામતં.

૩૨. ‘‘યમ્હિ સચ્ચઞ્ચ ધમ્મો ચ, અહિંસા સંયમો દમો;

એતં અરિયા સેવન્તિ, એતં લોકે અનામત’’ન્તિ.

તત્થ અનામતન્તિ મતટ્ઠાનં. તઞ્હિ ઉપચારવસેન ‘‘અમત’’ન્તિ વુચ્ચતિ, તં પટિસેધેન્તો ‘‘અનામત’’ન્તિ આહ. ‘‘અનમત’’ન્તિપિ પાઠો, લોકસ્મિઞ્હિ અનમતટ્ઠાનં અસુસાનં નામ નત્થીતિ અત્થો. યમ્હિ સચ્ચઞ્ચ ધમ્મો ચાતિ યસ્મિં પુગ્ગલે ચતુસચ્ચવત્થુકં પુબ્બભાગસચ્ચઞાણઞ્ચ લોકુત્તરધમ્મો ચ અત્થિ. અહિંસાતિ પરેસં અવિહેસા અવિહેઠના. સંયમોતિ સીલસંયમો. દમોતિ ઇન્દ્રિયદમનં. ઇદઞ્ચ ગુણજાતં યમ્હિ પુગ્ગલે અત્થિ, એતં અરિયા સેવન્તીતિ, અરિયા બુદ્ધા ચ પચ્ચેકબુદ્ધા ચ બુદ્ધસાવકા ચ એતં ઠાનં સેવન્તિ, એવરૂપં પુગ્ગલં ઉપસઙ્કમન્તિ ભજન્તીતિ અત્થો. એતં લોકે અનામતન્તિ એતં ગુણજાતં લોકે અમતભાવસાધનતો અનામતં નામ.

એવં બોધિસત્તો પિતાપુત્તાનં ધમ્મં દેસેત્વા ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા બ્રહ્મલોકપરાયણો અહોસિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા સચ્ચાનિ પકાસેત્વા જાતકં સમોધાનેસિ, સચ્ચપરિયોસાને ઉભો પિતાપુત્તા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિંસુ. ‘‘તદા પિતાપુત્તાવ એતરહિ પિતાપુત્તા અહેસું, તાપસો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

ઉપસાળકજાતકવણ્ણના છટ્ઠા.

[૧૬૭] ૭. સમિદ્ધિજાતકવણ્ણના

અભુત્વા ભિક્ખસિ ભિક્ખૂતિ ઇદં સત્થા રાજગહં ઉપનિસ્સાય તપોદારામે વિહરન્તો સમિદ્ધિથેરં આરબ્ભ કથેસિ. એકદિવસઞ્હિ આયસ્મા સમિદ્ધિ સબ્બરત્તિં પધાનં પદહિત્વા અરુણુગ્ગમનવેલાય ન્હત્વા સુવણ્ણવણ્ણં અત્તભાવં સુક્ખાપયમાનો અન્તરવાસકં નિવાસેત્વા ઉત્તરાસઙ્ગં હત્થેન ગહેત્વા અટ્ઠાસિ સુપરિકમ્મકતા વિય સુવણ્ણપટિમા. અત્તભાવસમિદ્ધિયાયેવ હિસ્સ ‘‘સમિદ્ધી’’તિ નામં અહોસિ. અથસ્સ સરીરસોભગ્ગં દિસ્વા એકા દેવધીતા પટિબદ્ધચિત્તા થેરં એવમાહ – ‘‘ત્વં ખોસિ, ભિક્ખુ, દહરો યુવા સુસુ કાળકેસો ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો, એવરૂપસ્સ તવ કામે અપરિભુઞ્જિત્વા કો અત્થો પબ્બજ્જાય, કામે તાવ પરિભુઞ્જસ્સુ, પચ્છા પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં કરિસ્સસી’’તિ. અથ નં થેરો આહ – ‘‘દેવધીતે, ‘અસુકસ્મિં નામ વયે ઠિતો મરિસ્સામી’તિ મમ મરણકાલં ન જાનામિ, એસ મે કાલો પટિચ્છન્નો, તસ્મા તરુણકાલેયેવ સમણધમ્મં કત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સામી’’તિ. સા થેરસ્સ સન્તિકા પટિસન્થારં અલભિત્વા તત્થેવ અન્તરધાયિ. થેરો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા એતમત્થં આરોચેસિ. સત્થા ‘‘ન ખો, સમિદ્ધિ, ત્વઞ્ઞેવ એતરહિ દેવધીતાય પલોભિતો, પુબ્બેપિ દેવધીતરો પબ્બજિતે પલોભિંસુયેવા’’તિ વત્વા તેન યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો એકસ્મિં કાસિગામકે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો સબ્બસિપ્પેસુ નિપ્ફત્તિં પત્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અભિઞ્ઞા ચ સમાપત્તિયો ચ નિબ્બત્તેત્વા હિમવન્તપદેસે એકં જાતસ્સરં નિસ્સાય વાસં કપ્પેસિ. સો સબ્બરત્તિં પધાનં પદહિત્વા અરુણુગ્ગમનવેલાય ન્હત્વા એકં વક્કલં નિવાસેત્વા એકં હત્થેન ગહેત્વા સરીરં વોદકં કરોન્તો અટ્ઠાસિ. અથસ્સ રૂપસોભગ્ગપ્પત્તં અત્તભાવં ઓલોકેત્વા પટિબદ્ધચિત્તા એકા દેવધીતા બોધિસત્તં પલોભયમાના પઠમં ગાથમાહ –

૩૩. ‘‘અભુત્વા ભિક્ખસિ ભિક્ખુ, ન હિ ભુત્વાન ભિક્ખસિ;

ભુત્વાન ભિક્ખુ ભિક્ખસ્સુ, મા તં કાલો ઉપચ્ચગા’’તિ.

તત્થ અભુત્વા ભિક્ખસિ ભિક્ખૂતિ ભિક્ખુ ત્વં દહરકાલે કિલેસકામવસેન વત્થુકામે અભુત્વાવ ભિક્ખાય ચરસિ. ન હિ ભુત્વાન ભિક્ખસીતિ નનુ નામ પઞ્ચ કામગુણે ભુત્વા ભિક્ખાય ચરિતબ્બં, કામે અભુત્વાવ ભિક્ખાચરિયં ઉપગતોસિ. ભુત્વાન ભિક્ખુ ભિક્ખસ્સૂતિ ભિક્ખુ દહરકાલે તાવ કામે ભુઞ્જિત્વા પચ્છા મહલ્લકકાલે ભિક્ખસ્સુ. મા તં કાલો ઉપચ્ચગાતિ અયં કામે ભુઞ્જનકાલો દહરકાલો, તં મા અતિક્કમતૂતિ.

બોધિસત્તો દેવતાય વચનં સુત્વા અત્તનો અજ્ઝાસયં પકાસેન્તો દુતિયં ગાથમાહ –

૩૪. ‘‘કાલં વોહં ન જાનામિ, છન્નો કાલો ન દિસ્સતિ;

તસ્મા અભુત્વા ભિક્ખામિ, મા મં કાલો ઉપચ્ચગા’’તિ.

તત્થ કાલં વોહં ન જાનામીતિ વોતિ નિપાતમત્તં. અહં પન ‘‘પઠમવયે વા મયા મરિતબ્બં મજ્ઝિમવયે વા પચ્છિમવયે વા’’તિ એવં અત્તનો મરણકાલં ન જાનામિ. પણ્ડિતેન હિ પુગ્ગલેન –

‘‘જીવિતં બ્યાધિ કાલો ચ, દેહનિક્ખેપનં ગતિ;

પઞ્ચેતે જીવલોકસ્મિં, અનિમિત્તા ન નાયરે’’તિ.

છન્નો કાલો ન દિસ્સતીતિ યસ્મા ‘‘અસુકસ્મિં નામ વયકાલે હેમન્તાદિઉતુકાલે વા મયા મરિતબ્બ’’ન્તિ મય્હમ્પેસ છન્નો હુત્વા કાલો ન દિસ્સતિ, સુપ્પટિચ્છન્નો હુત્વા ઠિતો ન પઞ્ઞાયતિ. તસ્મા અભુત્વા ભિક્ખામીતિ તેન કારણેન પઞ્ચ કામગુણે અભુત્વા ભિક્ખામિ. મા મં કાલો ઉપચ્ચગાતિ મં સમણધમ્મકરણકાલો મા અતિક્કમતૂતિ અત્થો. ઇમિના કારણેન દહરોવ સમાનો પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં કરોમીતિ. દેવધીતા બોધિસત્તસ્સ વચનં સુત્વા તત્થેવ અન્તરધાયિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા દેવધીતા અયં દેવધીતા અહોસિ, અહમેવ તેન સમયેન તાપસો અહોસિ’’ન્તિ.

સમિદ્ધિજાતકવણ્ણના સત્તમા.

[૧૬૮] ૮. સકુણગ્ઘિજાતકવણ્ણના

સેનો બલસા પતમાનોતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો અત્તજ્ઝાસયં સકુણોવાદસુત્તં (સં. નિ. ૫.૩૭૨) આરબ્ભ કથેસિ. એકદિવસઞ્હિ સત્થા ભિક્ખૂ આમન્તેત્વા ‘‘ગોચરે, ભિક્ખવે, ચરથ સકે પેત્તિકે વિસયે’’તિ (સં. નિ. ૫.૩૭૨) ઇમં સંયુત્તમહાવગ્ગે સુત્તન્તં કથેન્તો ‘‘તુમ્હે તાવ તિટ્ઠથ, પુબ્બે તિરચ્છાનગતાપિ સકં પેત્તિકવિસયં પહાય અગોચરે ચરન્તા પચ્ચામિત્તાનં હત્થપથં ગન્ત્વાપિ અત્તનો પઞ્ઞાસમ્પત્તિયા ઉપાયકોસલ્લેન પચ્ચામિત્તાનં હત્થા મુચ્ચિંસૂ’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો લાપસકુણયોનિયં નિબ્બત્તિત્વા નઙ્ગલકટ્ઠકરણે લેડ્ડુટ્ઠાને વાસં કપ્પેસિ. સો એકદિવસં ‘‘સકવિસયે ગોચરગહણં પહાય પરવિસયે ગોચરં ગણ્હિસ્સામી’’તિ અટવિપરિયન્તં અગમાસિ. અથ નં તત્થ ગોચરં ગણ્હન્તં દિસ્વા સકુણગ્ઘિ સહસા અજ્ઝપ્પત્તા અગ્ગહેસિ. સો સકુણગ્ઘિયા હરિયમાનો એવં પરિદેવસિ – ‘‘મયમેવમ્હ અલક્ખિકા, મયં અપ્પપુઞ્ઞા, યે મયં અગોચરે ચરિમ્હ પરવિસયે, સચેજ્જ મયં ગોચરે ચરેય્યામ સકે પેત્તિકે વિસયે, ન મ્યાયં સકુણગ્ઘિ અલં અભવિસ્સ યદિદં યુદ્ધાયા’’તિ. ‘‘કો પન, તે લાપ, ગોચરો સકો પેત્તિકો વિસયો’’તિ? ‘‘યદિદં નઙ્ગલકટ્ઠકરણં લેડ્ડુટ્ઠાન’’ન્તિ. અથ નં સકુણગ્ઘિ સકે બલે અપત્થદ્ધા અમુઞ્ચિ – ‘‘ગચ્છ ખો, ત્વં લાપ, તત્રપિ મે ગન્ત્વા ન મોક્ખસી’’તિ. સો તત્થ ગન્ત્વા મહન્તં લેડ્ડું અભિરુહિત્વા ‘‘એહિ ખો દાનિ સકુણગ્ઘી’’તિ સેનં અવ્હયન્તો અટ્ઠાસિ. સકુણગ્ઘિ સકે બલે અપત્થદ્ધા ઉભો પક્ખે સન્નય્હ લાપસકુણં સહસા અજ્ઝપ્પત્તા. યદા પન તં લાપો ‘‘બહુઆગતા ખો મ્યાયં સકુણગ્ઘી’’તિ અઞ્ઞાસિ, અથ પરિવત્તિત્વા તસ્સેવ લેડ્ડુસ્સ અન્તરં પચ્ચાપાદિ. સકુણગ્ઘિ વેગં સન્ધારેતું અસક્કોન્તી તત્થેવ ઉરં પચ્ચતાળેસિ. એવં સા ભિન્નેન હદયેન નિક્ખન્તેહિ અક્ખીહિ જીવિતક્ખયં પાપુણિ.

સત્થા ઇમં અતીતં દસ્સેત્વા ‘‘એવં, ભિક્ખવે, તિરચ્છાનગતાપિ અગોચરે ચરન્તા સપત્તહત્થં ગચ્છન્તિ, ગોચરે પન સકે પેત્તિકે વિસયે ચરન્તા સપત્તે નિગ્ગણ્હન્તિ, તસ્મા તુમ્હેપિ મા અગોચરે ચરથ પરવિસયે. અગોચરે, ભિક્ખવે, ચરતં પરવિસયે લચ્છતિ મારો ઓતારં, લચ્છતિ મારો આરમ્મણં. કો ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અગોચરો પરવિસયો? યદિદં પઞ્ચ કામગુણા. કતમે પઞ્ચ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા…પે… અયં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અગોચરો પરવિસયો’’તિ વત્વા અભિસમ્બુદ્ધો હુત્વા પઠમં ગાથમાહ –

૩૫. ‘‘સેનો બલસા પતમાનો, લાપં ગોચરઠાયિનં;

સહસા અજ્ઝપ્પત્તોવ, મરણં તેનુપાગમી’’તિ.

તત્થ બલસા પતમાનોતિ ‘‘લાપં ગણ્હિસ્સામી’’તિ બલેન થામેન પતમાનો. ગોચરઠાયિનન્તિ સકવિસયા નિક્ખમિત્વા ગોચરત્થાય અટવિપરિયન્તે ઠિતં. અજ્ઝપ્પત્તોતિ સમ્પત્તો. મરણં તેનુપાગમીતિ તેન કારણેન મરણં પત્તો.

તસ્મિં પન મરણં પત્તે લાપો નિક્ખમિત્વા ‘‘દિટ્ઠા વત મે પચ્ચામિત્તસ્સ પિટ્ઠી’’તિ તસ્સ હદયે ઠત્વા ઉદાનં ઉદાનેન્તો દુતિયં ગાથમાહ –

૩૬. ‘‘સોહં નયેન સમ્પન્નો, પેત્તિકે ગોચરે રતો;

અપેતસત્તુ મોદામિ, સમ્પસ્સં અત્થમત્તનો’’તિ.

તત્થ નયેનાતિ ઉપાયેન. અત્થમત્તનોતિ અત્તનો અરોગભાવસઙ્ખાતં વુડ્ઢિં.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા સચ્ચાનિ પકાસેત્વા જાતકં સમોધાનેસિ, સચ્ચપરિયોસાને બહૂ ભિક્ખૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસુ. ‘‘તદા સેનો દેવદત્તો અહોસિ, લાપો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

સકુણગ્ઘિજાતકવણ્ણના અટ્ઠમા.

[૧૬૯] ૯. અરકજાતકવણ્ણના

યો વે મેત્તેન ચિત્તેનાતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો મેત્તસુત્તં આરબ્ભ કથેસિ. એકસ્મિઞ્હિ સમયે સત્થા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘મેત્તાય, ભિક્ખવે, ચેતોવિમુત્તિયા આસેવિતાય ભાવિતાય બહુલીકતાય યાનીકતાય વત્થુકતાય અનુટ્ઠિતાય પરિચિતાય સુસમારદ્ધાય એકાદસાનિસંસા પાટિકઙ્ખા. કતમે એકાદસ? સુખં સુપતિ, સુખં પટિબુજ્ઝતિ, ન પાપકં સુપિનં પસ્સતિ, મનુસ્સાનં પિયો હોતિ, અમનુસ્સાનં પિયો હોતિ, દેવતા રક્ખન્તિ, નાસ્સ અગ્ગિ વા વિસં વા સત્થં વા કમતિ, તુવટં ચિત્તં સમાધિયતિ, મુખવણ્ણો વિપ્પસીદતિ, અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, ઉત્તરિ અપ્પટિવિજ્ઝન્તો બ્રહ્મલોકૂપગો હોતિ. મેત્તાય, ભિક્ખવે, ચેતોવિમુત્તિયા આસેવિતાય…પે… સુસમારદ્ધાય ઇમે એકાદસાનિસંસા પાટિકઙ્ખા’’તિ (અ. નિ. ૧૧.૧૫). ઇમે એકાદસાનિસંસે ગહેત્વા ઠિતં મેત્તાભાવનં વણ્ણેત્વા ‘‘ભિક્ખવે, ભિક્ખુના નામ સબ્બસત્તેસુ ઓદિસ્સકાનોદિસ્સકવસેન મેત્તા ભાવેતબ્બા, હિતોપિ હિતેન ફરિતબ્બો, અહિતોપિ હિતેન ફરિતબ્બો, મજ્ઝત્તોપિ હિતેન ફરિતબ્બો. એવં સબ્બસત્તેસુ ઓદિસ્સકાનોદિસ્સકવસેન મેત્તા ભાવેતબ્બા, કરુણા મુદિતા ઉપેક્ખા ભાવેતબ્બા, ચતૂસુ બ્રહ્મવિહારેસુ કમ્મં કાતબ્બમેવ. એવં કરોન્તો હિ મગ્ગં વા ફલં વા અલભન્તોપિ બ્રહ્મલોકપરાયણો અહોસિ, પોરાણકપણ્ડિતાપિ સત્ત વસ્સાનિ મેત્તં ભાવેત્વા સત્ત સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે બ્રહ્મલોકસ્મિંયેવ વસિંસૂ’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે એકસ્મિં કપ્પે બોધિસત્તો બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો કામે પહાય ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ચતુન્નં બ્રહ્મવિહારાનં લાભી અરકો નામ સત્થા હુત્વા હિમવન્તપદેસે વાસં કપ્પેસિ, તસ્સ મહા પરિવારો અહોસિ. સો ઇસિગણં ઓવદન્તો ‘‘પબ્બજિતેન નામ મેત્તા ભાવેતબ્બા, કરુણા મુદિતા ઉપેક્ખા ભાવેતબ્બા. મેત્તચિત્તઞ્હિ નામેતં અપ્પનાપ્પત્તં બ્રહ્મલોકપરાયણતં સાધેતી’’તિ મેત્તાય આનિસંસં પકાસેન્તો ઇમા ગાથા આહ –

૩૭. ‘‘યો વે મેત્તેન ચિત્તેન, સબ્બલોકાનુકમ્પતિ;

ઉદ્ધં અધો ચ તિરિયં, અપ્પમાણેન સબ્બસો.

૩૮. ‘‘અપ્પમાણં હિતં ચિત્તં, પરિપુણ્ણં સુભાવિતં;

યં પમાણકતં કમ્મં, ન તં તત્રાવસિસ્સતી’’તિ.

તત્થ યો વે મેત્તેન ચિત્તેન, સબ્બલોકાનુકમ્પતીતિ ખત્તિયાદીસુ વા સમણબ્રાહ્મણેસુ વા યો કોચિ અપ્પમાણેન મેત્તેન ચિત્તેન સકલં સત્તલોકં અનુકમ્પતિ. ઉદ્ધન્તિ પથવિતો યાવ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનબ્રહ્મલોકા. અધોતિ પથવિયા હેટ્ઠા ઉસ્સદે મહાનિરયે. તિરિયન્તિ મનુસ્સલોકે, યત્તકાનિ ચક્કવાળાનિ ચ તેસુ સબ્બેસુ એત્તકે ઠાને નિબ્બત્તા સબ્બે સત્તા અવેરા હોન્તુ, અબ્યાપજ્ઝા અનીઘા, સુખી અત્તાનં પરિહરન્તૂતિ એવં ભાવિતેન મેત્તેન ચિત્તેનાતિ અત્થો. અપ્પમાણેનાતિ અપ્પમાણસત્તાનં અપ્પમાણારમ્મણત્તા અપ્પમાણેન. સબ્બસોતિ સબ્બાકારેન, ઉદ્ધં અધો તિરિયન્તિ એવં સબ્બસુગતિદુગ્ગતિવસેનાતિ અત્થો.

અપ્પમાણં હિતં ચિત્તન્તિ અપ્પમાણં કત્વા ભાવિતં સબ્બસત્તેસુ હિતચિત્તં. પરિપુણ્ણન્તિ અવિકલં. સુભાવિતન્તિ સુવડ્ઢિતં, અપ્પનાચિત્તસ્સેતં નામં. યં પમાણકતં કમ્મન્તિ યં ‘‘અપ્પમાણં અપ્પમાણારમ્મણ’’ન્તિ એવં આરમ્મણત્તિકવસેન ચ વસીભાવપ્પત્તિવસેન ચ અવડ્ઢિત્વા કતં પરિત્તં કામાવચરકમ્મં. ન તં તત્રાવસિસ્સતીતિ તં પરિત્તં કમ્મં યં તં ‘‘અપ્પમાણં હિતં ચિત્ત’’ન્તિ સઙ્ખગતં રૂપાવચરકમ્મં, તત્ર ન અવસિસ્સતિ. યથા નામ મહોઘેન અજ્ઝોત્થટં પરિત્તોદકં ઓઘસ્સ અબ્ભન્તરે તેન અસંહીરમાનં નાવસિસ્સતિ ન તિટ્ઠતિ, અથ ખો મહોઘોવ તં અજ્ઝોત્થરિત્વા તિટ્ઠતિ, એવમેવ તં પરિત્તકમ્મં તસ્સ મહગ્ગતકમ્મસ્સ અબ્ભન્તરે તેન મહગ્ગતકમ્મેન અચ્છિન્દિત્વા અગ્ગહિતવિપાકોકાસં હુત્વા ન અવસિસ્સતિ ન તિટ્ઠતિ, ન સક્કોતિ અત્તનો વિપાકં દાતું, અથ ખો મહગ્ગતકમ્મમેવ તં અજ્ઝોત્થરિત્વા તિટ્ઠતિ વિપાકં દેતીતિ.

એવં બોધિસત્તો અન્તેવાસિકાનં મેત્તાભાવનાય આનિસંસં કથેત્વા અપરિહીનજ્ઝાનો બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિત્વા સત્ત સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે ન ઇમં લોકં પુન અગમાસિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા ઇસિગણો બુદ્ધપરિસા અહોસિ, અરકો પન સત્થા અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

અરકજાતકવણ્ણના નવમા.

[૧૭૦] ૧૦. કકણ્ટકજાતકવણ્ણના

નાયં પુરે ઉણ્ણમતીતિ ઇદં કકણ્ટકજાતકં મહાઉમઙ્ગજાતકે (જા. ૨.૨૨.૫૯૦ આદયો) આવિભવિસ્સતિ.

કકણ્ટકજાતકવણ્ણના દસમા.

સન્થવવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

ઇન્દસમાનગોત્તઞ્ચ, સન્થવં સુસીમં ગિજ્ઝં;

નકુલં ઉપસાળકં, સમિદ્ધિ ચ સકુણગ્ઘિ;

અરકઞ્ચ કકણ્ટકં.