૧. દળ્હવગ્ગો

[૧૫૧] ૧. રાજોવાદજાતકવણ્ણના

દળ્હં દળ્હસ્સ ખિપતીતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો રાજોવાદં આરબ્ભ કથેસિ. સો તેસકુણજાતકે (જા. ૨.૧૭.૧ આદયો) આવિ ભવિસ્સતિ. એકસ્મિં પન દિવસે કોસલરાજા એકં અગતિગતં દુબ્બિનિચ્છયં અડ્ડં વિનિચ્છિનિત્વા ભુત્તપાતરાસો અલ્લહત્થોવ અલઙ્કતરથં અભિરુય્હ સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ફુલ્લપદુમસસ્સિરિકેસુ પાદેસુ નિપતિત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ નં સત્થા એતદવોચ – ‘‘હન્દ કુતો નુ ત્વં, મહારાજ, આગચ્છસિ દિવા દિવસ્સા’’તિ. ‘‘ભન્તે, અજ્જ એકં અગતિગતં દુબ્બિનિચ્છયં અડ્ડં વિનિચ્છિનન્તો ઓકાસં અલભિત્વા ઇદાનિ તં તીરેત્વા ભુઞ્જિત્વા અલ્લહત્થોવ તુમ્હાકં ઉપટ્ઠાનં આગતોમ્હી’’તિ. સત્થા ‘‘મહારાજ, ધમ્મેન સમેન અડ્ડવિનિચ્છયં નામ કુસલં, સગ્ગમગ્ગો એસ. અનચ્છરિયં ખો પનેતં, યં તુમ્હે માદિસસ્સ સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધસ્સ સન્તિકા ઓવાદં લભમાના ધમ્મેન સમેન અડ્ડં વિનિચ્છિનેય્યાથ. એતદેવ અચ્છરિયં, યં પુબ્બે રાજાનો અસબ્બઞ્ઞૂનમ્પિ પણ્ડિતાનં વચનં સુત્વા ધમ્મેન સમેન અડ્ડં વિનિચ્છિનન્તા ચત્તારિ અગતિગમનાનિ વજ્જેત્વા દસ રાજધમ્મે અકોપેત્વા ધમ્મેન રજ્જં કારેત્વા સગ્ગપુરં પૂરયમાના અગમિંસૂ’’તિ વત્વા તેન યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો તસ્સ અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગહેત્વા લદ્ધગબ્ભપરિહારો સોત્થિના માતુકુચ્છિમ્હા નિક્ખમિ. નામગ્ગહણદિવસે પનસ્સ ‘‘બ્રહ્મદત્તકુમારો’’ત્વેવ નામં અકંસુ. સો અનુપુબ્બેન વયપ્પત્તો સોળસવસ્સકાલે તક્કસિલં ગન્ત્વા સબ્બસિપ્પેસુ નિપ્ફત્તિં પત્વા પિતુ અચ્ચયેન રજ્જે પતિટ્ઠાય ધમ્મેન સમેન રજ્જં કારેસિ, છન્દાદિવસેન અગન્ત્વા વિનિચ્છયં અનુસાસિ. તસ્મિં એવં ધમ્મેન રજ્જં કારેન્તે અમચ્ચાપિ ધમ્મેનેવ વોહારં વિનિચ્છિનિંસુ. વોહારેસુ ધમ્મેન વિનિચ્છયમાનેસુ કૂટડ્ડકારકા નામ નાહેસું, તેસં અભાવા અડ્ડત્થાય રાજઙ્ગણે ઉપરવો પચ્છિજ્જિ. અમચ્ચા દિવસમ્પિ વિનિચ્છયટ્ઠાને નિસીદિત્વા કઞ્ચિ વિનિચ્છયત્થાય આગચ્છન્તં અદિસ્વા ઉટ્ઠાય પક્કમન્તિ, વિનિચ્છયટ્ઠાનં છડ્ડેતબ્બભાવં પાપુણિ.

બોધિસત્તો ચિન્તેસિ – ‘‘મયિ ધમ્મેન રજ્જં કારેન્તે વિનિચ્છયટ્ઠાનં આગચ્છન્તા નામ નત્થિ, ઉપરવો પચ્છિજ્જિ, વિનિચ્છયટ્ઠાનં છડ્ડેતબ્બભાવં પત્તં, ઇદાનિ મયા અત્તનો અગુણં પરિયેસિતું વટ્ટતિ ‘અયં નામ મે અગુણો’તિ સુત્વા તં પહાય ગુણેસુયેવ વત્તિસ્સામી’’તિ. તતો પટ્ઠાય ‘‘અત્થિ નુ ખો મે કોચિ અગુણવાદી’’તિ પરિગ્ગણ્હન્તો અન્તોવળઞ્જકાનં અન્તરે કઞ્ચિ અગુણવાદિં અદિસ્વા અત્તનો ગુણકથમેવ સુત્વા ‘‘એતે મય્હં ભયેનાપિ અગુણં અવત્વા ગુણમેવ વદેય્યુ’’ન્તિ બહિવળઞ્જનકે પરિગ્ગણ્હન્તો તત્થાપિ અદિસ્વા અન્તોનગરે પરિગ્ગણ્હિ. બહિનગરે ચતૂસુ દ્વારેસુ ચતુગામકે પરિગ્ગણ્હિ. તત્થાપિ કઞ્ચિ અગુણવાદિં અદિસ્વા અત્તનો ગુણકથમેવ સુત્વા ‘‘જનપદં પરિગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ અમચ્ચે રજ્જં પટિચ્છાપેત્વા રથં આરુય્હ સારથિમેવ ગહેત્વા અઞ્ઞાતકવેસેન નગરા નિક્ખમિત્વા જનપદં પરિગ્ગણ્હમાનો યાવ પચ્ચન્તભૂમિં ગન્ત્વા કઞ્ચિ અગુણવાદિં અદિસ્વા અત્તનો ગુણકથમેવ સુત્વા પચ્ચન્તસીમતો મહામગ્ગેન નગરાભિમુખોયેવ નિવત્તિ.

તસ્મિં પન કાલે બલ્લિકો નામ કોસલરાજાપિ ધમ્મેન રજ્જં કારેન્તો અગુણકથં ગવેસન્તો હુત્વા અન્તોવળઞ્જકાદીસુ અગુણવાદિં અદિસ્વા અત્તનો ગુણકથમેવ સુત્વા જનપદં પરિગ્ગણ્હન્તો તં પદેસં અગમાસિ. તે ઉભોપિ એકસ્મિં નિન્નટ્ઠાને સકટમગ્ગે અભિમુખા અહેસું, રથસ્સ ઉક્કમનટ્ઠાનં નત્થિ. અથ બલ્લિકરઞ્ઞો સારથિ બારાણસિરઞ્ઞો સારથિં ‘‘તવ રથં ઉક્કમાપેહી’’તિ આહ. સોપિ ‘‘અમ્ભો સારથિ, તવ રથં ઉક્કમાપેહિ, ઇમસ્મિં રથે બારાણસિરજ્જસામિકો બ્રહ્મદત્તમહારાજા નિસિન્નો’’તિ આહ. ઇતરોપિ નં ‘‘અમ્ભો સારથિ, ઇમસ્મિં રથે કોસલરજ્જસામિકો બલ્લિકમહારાજા નિસિન્નો, તવ રથં ઉક્કમાપેત્વા અમ્હાકં રઞ્ઞો રથસ્સ ઓકાસં દેહી’’તિ આહ. બારાણસિરઞ્ઞો સારથિ ‘‘અયમ્પિ કિર રાજાયેવ, કિં નુ ખો કાતબ્બ’’ન્તિ ચિન્તેન્તો ‘‘અત્થેસો ઉપાયો’’તિ વયં પુચ્છિત્વા ‘‘દહરસ્સ રથં ઉક્કમાપેત્વા મહલ્લકસ્સ ઓકાસં દાપેસ્સામી’’તિ સન્નિટ્ઠાનં કત્વા તં સારથિં કોસલરઞ્ઞો વયં પુચ્છિત્વા પરિગ્ગણ્હન્તો ઉભિન્નમ્પિ સમાનવયભાવં ઞત્વા રજ્જપરિમાણં બલં ધનં યસં જાતિં ગોત્તં કુલપદેસન્તિ સબ્બં પુચ્છિત્વા ‘‘ઉભોપિ તિયોજનસતિકસ્સ રજ્જસ્સ સામિનો સમાનબલધનયસજાતિગોત્તકુલપદેસા’’તિ ઞત્વા ‘‘સીલવન્તસ્સ ઓકાસં દસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘ભો સારથિ, તુમ્હાકં રઞ્ઞો સીલાચારો કીદિસો’’તિ પુચ્છિ. સો ‘‘અયઞ્ચ અયઞ્ચ અમ્હાકં રઞ્ઞો સીલાચારો’’તિ અત્તનો રઞ્ઞો અગુણમેવ ગુણતો પકાસેન્તો પઠમં ગાથમાહ –

૧. ‘‘દળ્હં દળ્હસ્સ ખિપતિ, બલ્લિકો મુદુના મુદું;

સાધુમ્પિ સાધુના જેતિ, અસાધુમ્પિ અસાધુના;

એતાદિસો અયં રાજા, મગ્ગા ઉય્યાહિ સારથી’’તિ.

તત્થ દળ્હં દળ્હસ્સ ખિપતીતિ યો દળ્હો હોતિ બલવદળ્હેન પહારેન વા વચનેન વા જિનિતબ્બો, તસ્સ દળ્હમેવ પહારં વા વચનં વા ખિપતિ. એવં દળ્હોવ હુત્વા તં જિનાતીતિ દસ્સેતિ. બલ્લિકોતિ તસ્સ રઞ્ઞો નામં. મુદુના મુદુન્તિ મુદુપુગ્ગલં સયમ્પિ મુદુ હુત્વા મુદુનાવ ઉપાયેન જિનાતિ. સાધુમ્પિ સાધુના જેતીતિ યે સાધૂ સપ્પુરિસા, તે સયમ્પિ સાધુ હુત્વા સાધુનાવ ઉપાયેન જિનાતિ. અસાધુમ્પિ અસાધુનાતિ યે પન અસાધૂ, તે સયમ્પિ અસાધુ હુત્વા અસાધુનાવ ઉપાયેન જિનાતીતિ દસ્સેતિ. એતાદિસો અયં રાજાતિ અયં અમ્હાકં કોસલરાજા સીલાચારેન એવરૂપો. મગ્ગા ઉય્યાહિ સારથીતિ અત્તનો રથં મગ્ગા ઉક્કમાપેત્વા ઉય્યાહિ, ઉપ્પથેન યાહિ, અમ્હાકં રઞ્ઞો મગ્ગં દેહીતિ વદતિ.

અથ નં બારાણસિરઞ્ઞો સારથિ ‘‘અમ્ભો, કિં પન તયા અત્તનો રઞ્ઞો ગુણકથા કથિતા’’તિ વત્વા ‘‘આમા’’તિ વુત્તે ‘‘યદિ પન એતે ગુણાતિ વદસિ, અગુણા પન કીદિસી’’તિ વત્વા ‘‘એતે તાવ અગુણા હોન્તુ, તુમ્હાકં પન રઞ્ઞો કીદિસો ગુણો’’તિ વુત્તે ‘‘તેન હિ સુણાહી’’તિ દુતિયં ગાથમાહ –

૨. ‘‘અક્કોધેન જિને કોધં, અસાધું સાધુના જિને;

જિને કદરિયં દાનેન, સચ્ચેનાલિકવાદિનં;

એતાદિસો અયં રાજા, મગ્ગા ઉય્યાહિ સારથી’’તિ.

તત્થ એતાદિસોતિ એતેહિ ‘‘અક્કોધેન જિને કોધ’’ન્તિઆદિવસેન વુત્તેહિ ગુણેહિ સમન્નાગતો. અયઞ્હિ કુદ્ધં પુગ્ગલં સયં અક્કોધો હુત્વા અક્કોધેન જિનાતિ, અસાધું પન સયં સાધુ હુત્વા સાધુનાવ ઉપાયેન જિનાતિ, કદરિયં થદ્ધમચ્છરિં સયં દાયકો હુત્વા દાનેન જિનાતિ. સચ્ચેનાલિકવાદિનન્તિ મુસાવાદિં સયં સચ્ચવાદી હુત્વા સચ્ચેન જિનાતિ. મગ્ગા ઉય્યાહિ સારથીતિ, સમ્મ સારથિ, મગ્ગતો અપગચ્છ. એવંવિધસીલાચારગુણયુત્તસ્સ અમ્હાકં રઞ્ઞો મગ્ગં દેહિ, અમ્હાકં રાજા મગ્ગસ્સ અનુચ્છવિકોતિ.

એવં વુત્તે બલ્લિકરાજા ચ સારથિ ચ ઉભોપિ રથા ઓતરિત્વા અસ્સે મોચેત્વા રથં અપનેત્વા બારાણસિરઞ્ઞો મગ્ગં અદંસુ. બારાણસિરાજા બલ્લિકરઞ્ઞો ‘‘રઞ્ઞા નામ ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કાતું વટ્ટતી’’તિ ઓવાદં દત્વા બારાણસિં ગન્ત્વા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા જીવિતપરિયોસાને સગ્ગપુરં પૂરેસિ. બલ્લિકરાજાપિ તસ્સ ઓવાદં ગહેત્વા જનપદં પરિગ્ગહેત્વા અત્તનો અગુણવાદિં અદિસ્વાવ સકનગરં ગન્ત્વા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા જીવિતપરિયોસાને સગ્ગપુરમેવ પૂરેસિ.

સત્થા કોસલરાજસ્સ ઓવાદત્થાય ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા બલ્લિકરઞ્ઞો સારથિ મોગ્ગલ્લાનો અહોસિ, બલ્લિકરાજા આનન્દો, બારાણસિરઞ્ઞો સારથિ સારિપુત્તો, બારાણસિરાજા પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

રાજોવાદજાતકવણ્ણના પઠમા.

[૧૫૨] ૨. સિઙ્ગાલજાતકવણ્ણના

અસમેક્ખિતકમ્મન્તન્તિ ઇદં સત્થા કૂટાગારસાલાયં વિહરન્તો વેસાલિવાસિકં એકં ન્હાપિતપુત્તં આરબ્ભ કથેસિ. તસ્સ કિર પિતા રાજૂનં રાજોરોધાનં રાજકુમારાનં રાજકુમારિકાનઞ્ચ મસ્સુકરણકેસસણ્ઠપનઅટ્ઠપદટ્ઠપનાદીનિ સબ્બકિચ્ચાનિ કરોતિ સદ્ધો પસન્નો તિસરણગતો સમાદિન્નપઞ્ચસીલો, અન્તરન્તરે સત્થુ ધમ્મં સુણન્તો કાલં વીતિનામેતિ. સો એકસ્મિં દિવસે રાજનિવેસને કમ્મં કાતું ગચ્છન્તો અત્તનો પુત્તં ગહેત્વા ગતો. સો તત્થ એકં દેવચ્છરાપટિભાગં અલઙ્કતપટિયત્તં લિચ્છવિકુમારિકં દિસ્વા કિલેસવસેન પટિબદ્ધચિત્તો હુત્વા પિતરા સદ્ધિં રાજનિવેસના નિક્ખમિત્વા ‘‘એતં કુમારિકં લભમાનો જીવિસ્સામિ, અલભમાનસ્સ મે એત્થેવ મરણ’’ન્તિ આહારુપચ્છેદં કત્વા મઞ્ચકં પરિસ્સજિત્વા નિપજ્જિ.

અથ નં પિતા ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘તાત, અવત્થુમ્હિ છન્દરાગં મા કરિ, હીનજચ્ચો ત્વં ન્હાપિતપુત્તો, લિચ્છવિકુમારિકા ખત્તિયધીતા જાતિસમ્પન્ના, ન સા તુય્હં અનુચ્છવિકા, અઞ્ઞં તે જાતિગોત્તેહિ સદિસં કુમારિકં આનેસ્સામી’’તિ આહ. સો પિતુ કથં ન ગણ્હિ. અથ નં માતા ભાતા ભગિની ચૂળપિતા ચૂળમાતાતિ સબ્બેપિ ઞાતકા ચેવ મિત્તસુહજ્જા ચ સન્નિપતિત્વા સઞ્ઞાપેન્તાપિ સઞ્ઞાપેતું નાસક્ખિંસુ. સો તત્થેવ સુસ્સિત્વા પરિસુસ્સિત્વા જીવિતક્ખયં પાપુણિ. અથસ્સ પિતા સરીરકિચ્ચપેતકિચ્ચાનિ કત્વા તનુસોકો ‘‘સત્થારં વન્દિસ્સામી’’તિ બહું ગન્ધમાલાવિલેપનં ગહેત્વા મહાવનં ગન્ત્વા સત્થારં પૂજેત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસિન્નો ‘‘કિં નુ ખો, ઉપાસક, બહૂનિ દિવસાનિ ન દિસ્સસી’’તિ વુત્તે તમત્થં આરોચેસિ. સત્થા ‘‘ન ખો, ઉપાસક, ઇદાનેવ તવ પુત્તો અવત્થુસ્મિં છન્દરાગં ઉપ્પાદેત્વા વિનાસં પાપુણિ, પુબ્બેપિ પત્તોયેવા’’તિ વત્વા તેન યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો હિમવન્તપદેસે સીહયોનિયં નિબ્બત્તિ. તસ્સ છ કનિટ્ઠભાતરો એકા ચ ભગિની અહોસિ, સબ્બેપિ કઞ્ચનગુહાયં વસન્તિ. તસ્સા પન ગુહાય અવિદૂરે રજતપબ્બતે એકા ફલિકગુહા અત્થિ, તત્થેકો સિઙ્ગાલો વસતિ. અપરભાગે સીહાનં માતાપિતરો કાલમકંસુ. તે ભગિનિં સીહપોતિકં કઞ્ચનગુહાયં ઠપેત્વા ગોચરાય પક્કમિત્વા મંસં આહરિત્વા તસ્સા દેન્તિ. સો સિઙ્ગાલો તં સીહપોતિકં દિસ્વા પટિબદ્ધચિત્તો અહોસિ. તસ્સા પન માતાપિતૂનં ધરમાનકાલે ઓકાસં નાલત્થ, સો સત્તન્નમ્પિ તેસં ગોચરાય પક્કન્તકાલે ફલિકગુહાય ઓતરિત્વા કઞ્ચનગુહાય દ્વારં ગન્ત્વા સીહપોતિકાય પુરતો લોકામિસપટિસંયુત્તં એવરૂપં રહસ્સકથં કથેસિ – ‘‘સીહપોતિકે, અહમ્પિ ચતુપ્પદો, ત્વમ્પિ ચતુપ્પદા, ત્વં મે પજાપતી હોહિ, અહં તે પતિ ભવિસ્સામિ, તે મયં સમગ્ગા સમ્મોદમાના વસિસ્સામ, ત્વં ઇતો પટ્ઠાય મં કિલેસવસેન સઙ્ગણ્હાહી’’તિ. સા તસ્સ વચનં સુત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં સિઙ્ગાલો ચતુપ્પદાનં અન્તરે હીનો પટિકુટ્ઠો ચણ્ડાલસદિસો, મયં ઉત્તમરાજકુલસમ્મતા, એસ ખો મયા સદ્ધિં અસબ્ભિં અનનુચ્છવિકં કથં કથેતિ, અહં એવરૂપં કથં સુત્વા જીવિતેન કિં કરિસ્સામિ, નાસાવાતં સન્નિરુજ્ઝિત્વા મરિસ્સામી’’તિ. અથસ્સા એતદહોસિ – ‘‘મય્હં એવમેવ મરણં અયુત્તં, ભાતિકા તાવ મે આગચ્છન્તુ, તેસં કથેત્વા મરિસ્સામી’’તિ. સિઙ્ગાલોપિ તસ્સા સન્તિકા પટિવચનં અલભિત્વા ‘‘ઇદાનિ એસા મય્હં કુજ્ઝતી’’તિ દોમનસ્સપ્પત્તો ફલિકગુહાયં પવિસિત્વા નિપજ્જિ.

અથેકો સીહપોતકો મહિંસવારણાદીસુ અઞ્ઞતરં વધિત્વા મંસં ખાદિત્વા ભગિનિયા ભાગં આહરિત્વા ‘‘અમ્મ, મંસં ખાદસ્સૂ’’તિ આહ. ‘‘ભાતિક, નાહં મંસં ખાદામિ, મરિસ્સામી’’તિ. ‘‘કિં કારણા’’તિ? સા તં પવત્તિં આચિક્ખિ. ‘‘ઇદાનિ કહં સો સિઙ્ગાલો’’તિ ચ વુત્તે ફલિકગુહાયં નિપન્નં સિઙ્ગાલં ‘‘આકાસે નિપન્નો’’તિ મઞ્ઞમાના ‘‘ભાતિક, કિં ન પસ્સસિ, એસો રજતપબ્બતે આકાસે નિપન્નો’’તિ. સીહપોતકો તસ્સ ફલિકગુહાયં નિપન્નભાવં અજાનન્તો ‘‘આકાસે નિપન્નો’’તિ સઞ્ઞી હુત્વા ‘‘મારેસ્સામિ ન’’ન્તિ સીહવેગેન પક્ખન્દિત્વા ફલિકગુહં હદયેનેવ પહરિ. સો હદયેન ફલિતેન તત્થેવ જીવિતક્ખયં પત્વા પબ્બતપાદે પતિ. અથાપરો આગચ્છિ, સા તસ્સપિ તથેવ કથેસિ. સોપિ તથેવ કત્વા જીવિતક્ખયં પત્વા પબ્બતપાદે પતિ.

એવં છસુપિ ભાતિકેસુ મતેસુ સબ્બપચ્છા બોધિસત્તો આગચ્છિ. સા તસ્સપિ તં કારણં આરોચેત્વા ‘‘ઇદાનિ સો કુહિ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘એસો રજતપબ્બતમત્થકે આકાસે નિપન્નો’’તિ આહ. બોધિસત્તો ચિન્તેસિ – ‘‘સિઙ્ગાલાનં આકાસે પતિટ્ઠા નામ નત્થિ, ફલિકગુહાયં નિપન્નકો ભવિસ્સતી’’તિ. સો પબ્બતપાદં ઓતરિત્વા છ ભાતિકે મતે દિસ્વા ‘‘ઇમે અત્તનો બાલતાય પરિગ્ગણ્હનપઞ્ઞાય અભાવેન ફલિકગુહભાવં અજાનિત્વા હદયેન પહરિત્વા મતા ભવિસ્સન્તિ, અસમેક્ખિત્વા અતિતુરિતં કરોન્તાનં કમ્મં નામ એવરૂપં હોતી’’તિ વત્વા પઠમં ગાથમાહ –

૩. ‘‘અસમેક્ખિતકમ્મન્તં, તુરિતાભિનિપાતિનં;

સાનિ કમ્માનિ તપ્પેન્તિ, ઉણ્હંવજ્ઝોહિતં મુખે’’તિ.

તત્થ અસમેક્ખિતકમ્મન્તં, તુરિતાભિનિપાતિનન્તિ યો પુગ્ગલો યં કમ્મં કત્તુકામો હોતિ, તત્થ દોસં અસમેક્ખિત્વા અનુપધારેત્વા તુરિતો હુત્વા વેગેનેવ તં કમ્મં કાતું અભિનિપતતિ પક્ખન્દતિ પટિપજ્જતિ, તં અસમેક્ખિતકમ્મન્તં તુરિતાભિનિપાતિનં એવં સાનિ કમ્માનિ તપ્પેન્તિ, સોચેન્તિ કિલમેન્તિ. યથા કિં? ઉણ્હંવજ્ઝોહિતં મુખેતિ, યથા ભુઞ્જન્તેન ‘‘ઇદં સીતલં ઇદં ઉણ્હ’’ન્તિ અનુપધારેત્વા ઉણ્હં અજ્ઝોહરણીયં મુખે અજ્ઝોહરિતં ઠપિતં મુખમ્પિ કણ્ઠમ્પિ કુચ્છિમ્પિ દહતિ સોચેતિ કિલમેતિ, એવં તથારૂપં પુગ્ગલં સાનિ કમ્માનિ તપ્પેન્તિ.

ઇતિ સો સીહો ઇમં ગાથં વત્વા ‘‘મમ ભાતિકા અનુપાયકુસલતાય ‘સિઙ્ગાલં મારેસ્સામા’તિ અતિવેગેન પક્ખન્દિત્વા સયં મતા, અહં પન એવરૂપં અકત્વા સિઙ્ગાલસ્સ ફલિકગુહાયં નિપન્નસ્સેવ હદયં ફાલેસ્સામી’’તિ સિઙ્ગાલસ્સ આરોહનઓરોહનમગ્ગં સલ્લક્ખેત્વા તદભિમુખો હુત્વા તિક્ખત્તું સીહનાદં નદિ, પથવિયા સદ્ધિં આકાસં એકનિન્નાદં અહોસિ. સિઙ્ગાલસ્સ ફલિકગુહાયં નિપન્નસ્સેવ સીતતસિતસ્સ હદયં ફલિ, સો તત્થેવ જીવિતક્ખયં પાપુણિ.

સત્થા ‘‘એવં સો સિઙ્ગાલો સીહનાદં સુત્વા જીવિતક્ખયં પત્તો’’તિ વત્વા અભિસમ્બુદ્ધો હુત્વા દુતિયં ગાથમાહ –

૪. ‘‘સીહો ચ સીહનાદેન, દદ્દરં અભિનાદયિ;

સુત્વા સીહસ્સ નિગ્ઘોસં, સિઙ્ગાલો દદ્દરે વસં;

ભીતો સન્તાસમાપાદિ, હદયઞ્ચસ્સ અપ્ફલી’’તિ.

તત્થ સીહોતિ ચત્તારો સીહા – તિણસીહો, પણ્ડુસીહો, કાળસીહો, સુરત્તહત્થપાદો કેસરસીહોતિ. તેસુ કેસરસીહો ઇધ અધિપ્પેતો. દદ્દરં અભિનાદયીતિ તેન અસનિપાતસદ્દસદિસેન ભેરવતરેન સીહનાદેન તં રજતપબ્બતં અભિનાદયિ એકનિન્નાદં અકાસિ. દદ્દરે વસન્તિ ફલિકમિસ્સકે રજતપબ્બતે વસન્તો. ભીતો સન્તાસમાપાદીતિ મરણભયેન ભીતો ચિત્તુત્રાસં આપાદિ. હદયઞ્ચસ્સ અપ્ફલીતિ તેન ચસ્સ ભયેન હદયં ફલીતિ.

એવં સીહો સિઙ્ગાલં જીવિતક્ખયં પાપેત્વા ભાતરો એકસ્મિં ઠાને પટિચ્છાદેત્વા તેસં મતભાવં ભગિનિયા આચિક્ખિત્વા તં સમસ્સાસેત્વા યાવજીવં કઞ્ચનગુહાયં વસિત્વા યથાકમ્મં ગતો.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા સચ્ચાનિ પકાસેત્વા જાતકં સમોધાનેસિ, સચ્ચપરિયોસાને ઉપાસકો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. ‘‘તદા સિઙ્ગાલો ન્હાપિતપુત્તો અહોસિ, સીહપોતિકા લિચ્છવિકુમારિકા, છ કનિટ્ઠભાતરો અઞ્ઞતરથેરા અહેસું, જેટ્ઠભાતિકસીહો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

સિઙ્ગાલજાતકવણ્ણના દુતિયા.

[૧૫૩] ૩. સૂકરજાતકવણ્ણના

ચતુપ્પદો અહં, સમ્માતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો અઞ્ઞતરં મહલ્લકત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ. એકસ્મિઞ્હિ દિવસે રત્તિં ધમ્મસ્સવને વત્તમાને સત્થરિ ગન્ધકુટિદ્વારે રમણીયે સોપાનફલકે ઠત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સુગતોવાદં દત્વા ગન્ધકુટિં પવિટ્ઠે ધમ્મસેનાપતિ સત્થારં વન્દિત્વા અત્તનો પરિવેણં અગમાસિ. મહામોગ્ગલ્લાનોપિ પરિવેણમેવ ગન્ત્વા મુહુત્તં વિસ્સમિત્વા થેરસ્સ સન્તિકં આગન્ત્વા પઞ્હં પુચ્છિ, પુચ્છિતપુચ્છિતં ધમ્મસેનાપતિ ગગનતલે પુણ્ણચન્દં ઉટ્ઠાપેન્તો વિય વિસ્સજ્જેત્વા પાકટમકાસિ. ચતસ્સોપિ પરિસા ધમ્મં સુણમાના નિસીદિંસુ. તત્થેકો મહલ્લકત્થેરો ચિન્તેસિ – ‘‘સચાહં ઇમિસ્સા પરિસાય મજ્ઝે સારિપુત્તં આલુળેન્તો પઞ્હં પુચ્છિસ્સામિ, અયં મે પરિસા ‘બહુસ્સુતો અય’ન્તિ ઞત્વા સક્કારસમ્માનં કરિસ્સતી’’તિ પરિસન્તરા ઉટ્ઠાય થેરં ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં ઠત્વા ‘‘આવુસો સારિપુત્ત, મયમ્પિ તં એકં પઞ્હં પુચ્છામ, અમ્હાકમ્પિ ઓકાસં કરોહિ, દેહિ મે વિનિચ્છયં આવેધિકાય વા નિવેધિકાય વા નિગ્ગહે વા પગ્ગહે વા વિસેસે વા પટિવિસેસે વા’’તિ આહ. થેરો તં ઓલોકેત્વા ‘‘અયં મહલ્લકો ઇચ્છાચારે ઠિતો તુચ્છો ન કિઞ્ચિ જાનાતી’’તિ તેન સદ્ધિં અકથેત્વાવ લજ્જમાનો બીજનિં ઠપેત્વા આસના ઓતરિત્વા પરિવેણં પાવિસિ, મોગ્ગલ્લાનત્થેરોપિ અત્તનો પરિવેણમેવ અગમાસિ.

મનુસ્સા ઉટ્ઠાય ‘‘ગણ્હથેતં તુચ્છમહલ્લકં, મધુરધમ્મસ્સવનં નો સોતું ન અદાસી’’તિ અનુબન્ધિંસુ. સો પલાયન્તો વિહારપચ્ચન્તે ભિન્નપદરાય વચ્ચકુટિયા પતિત્વા ગૂથમક્ખિતો અટ્ઠાસિ. મનુસ્સા તં દિસ્વા વિપ્પટિસારિનો હુત્વા સત્થુ સન્તિકં અગમંસુ. સત્થા તે દિસ્વા ‘‘કિં ઉપાસકા અવેલાય આગતત્થા’’તિ પુચ્છિ, મનુસ્સા તમત્થં આરોચેસું. સત્થા ‘‘ન ખો ઉપાસકા ઇદાનેવેસ મહલ્લકો ઉપ્પિલાવિતો હુત્વા અત્તનો બલં અજાનિત્વા મહાબલેહિ સદ્ધિં પયોજેત્વા ગૂથમક્ખિતો જાતો, પુબ્બેપેસ ઉપ્પિલાવિતો હુત્વા અત્તનો બલં અજાનિત્વા મહાબલેહિ સદ્ધિં પયોજેત્વા ગૂથમક્ખિતો અહોસી’’તિ વત્વા તેહિ યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો સીહો હુત્વા હિમવન્તપદેસે પબ્બતગુહાય વાસં કપ્પેસિ. તસ્સા અવિદૂરે એકં સરં નિસ્સાય બહૂ સૂકરા નિવાસં કપ્પેસું. તમેવ સરં નિસ્સાય તાપસાપિ પણ્ણસાલાસુ વાસં કપ્પેસું. અથેકદિવસં સીહો મહિંસવારણાદીસુ અઞ્ઞતરં વધિત્વા યાવદત્થં મંસં ખાદિત્વા તં સરં ઓતરિત્વા પાનીયં પિવિત્વા ઉત્તરિ. તસ્મિં ખણે એકો થૂલસૂકરો તં સરં નિસ્સાય ગોચરં ગણ્હાતિ. સીહો તં દિસ્વા ‘‘અઞ્ઞં એકદિવસં ઇમં ખાદિસ્સામિ, મં ખો પન દિસ્વા પુન ન આગચ્છેય્યા’’તિ તસ્સ અનાગમનભયેન સરતો ઉત્તરિત્વા એકેન પસ્સેન ગન્તું આરભિ. સૂકરો ઓલોકેત્વા ‘‘એસ મં દિસ્વા મમ ભયેન ઉપગન્તું અસક્કોન્તો ભયેન પલાયતિ, અજ્જ મયા ઇમિના સીહેન સદ્ધિં પયોજેતું વટ્ટતી’’તિ સીસં ઉક્ખિપિત્વા તં યુદ્ધત્થાય અવ્હયન્તો પઠમં ગાથમાહ –

૫. ‘‘ચતુપ્પદો અહં સમ્મ, ત્વમ્પિ સમ્મ ચતુપ્પદો;

એહિ સમ્મ નિવત્તસ્સુ, કિં નુ ભીતો પલાયસી’’તિ.

સીહો તસ્સ કથં સુત્વા ‘‘સમ્મ સૂકર, અજ્જ અમ્હાકં તયા સદ્ધિં સઙ્ગામો નત્થિ, ઇતો પન સત્તમે દિવસે ઇમસ્મિંયેવ ઠાને સઙ્ગામો હોતૂ’’તિ વત્વા પક્કામિ. સૂકરો ‘‘સીહેન સદ્ધિં સઙ્ગામેસ્સામી’’તિ હટ્ઠપહટ્ઠો તં પવત્તિં ઞાતકાનં આરોચેસિ. તે તસ્સ કથં સુત્વા ભીતતસિતા ‘‘ઇદાનિ ત્વં સબ્બેપિ અમ્હે નાસેસ્સસિ, અત્તનો બલં અજાનિત્વા સીહેન સદ્ધિં સઙ્ગામં કત્તુકામોતિ, સીહો આગન્ત્વા સબ્બેપિ અમ્હે જીવિતક્ખયં પાપેસ્સતિ, સાહસિકકમ્મં મા કરી’’તિ આહંસુ. સોપિ ભીતતસિતો ‘‘ઇદાનિ કિં કરોમી’’તિ પુચ્છિ. સૂકરા ‘‘સમ્મ, ત્વં એતેસં તાપસાનં ઉચ્ચારભૂમિં ગન્ત્વા પૂતિગૂથે સત્ત દિવસાનિ સરીરં પરિવટ્ટેત્વા સુક્ખાપેત્વા સત્તમે દિવસે સરીરં ઉસ્સાવબિન્દૂહિ તેમેત્વા સીહસ્સ આગમનતો પુરિમતરં ગન્ત્વા વાતયોગં ઞત્વા ઉપરિવાતે તિટ્ઠ, સુચિજાતિકો સીહો તવ સરીરગન્ધં ઘાયિત્વા તુય્હં જયં દત્વા ગમિસ્સતી’’તિ આહંસુ. સો તથા કત્વા સત્તમે દિવસે તત્થ અટ્ઠાસિ. સીહો તસ્સ સરીરગન્ધં ઘાયિત્વા ગૂથમક્ખિતભાવં ઞત્વા ‘‘સમ્મ સૂકર, સુન્દરો તે લેસો ચિન્તિતો, સચે ત્વં ગૂથમક્ખિતો નાભવિસ્સ, ઇધેવ તં જીવિતક્ખયં અપાપેસ્સં, ઇદાનિ પન તે સરીરં નેવ મુખેન ડંસિતું, ન પાદેન પહરિતું સક્કા, જયં તે દમ્મી’’તિ વત્વા દુતિયં ગાથમાહ –

૬. ‘‘અસુચિ પૂતિલોમોસિ, દુગ્ગન્ધો વાસિ સૂકર;

સચે યુજ્જિતુકામોસિ, જયં સમ્મ દદામિ તે’’તિ.

તત્થ પૂતિલોમોતિ મીળ્હમક્ખિતત્તા દુગ્ગન્ધલોમો. દુગ્ગન્ધો વાસીતિ અનિટ્ઠજેગુચ્છપટિકૂલગન્ધો હુત્વા વાયસિ. જયં, સમ્મ, દદામિ તેતિ ‘‘તુય્હં જયં દેમિ, અહં પરાજિતો, ગચ્છ ત્વ’’ન્તિ વત્વા સીહો તતોવ નિવત્તિત્વા ગોચરં ગહેત્વા સરે પાનીયં પિવિત્વા પબ્બતગુહમેવ ગતો. સૂકરોપિ ‘‘સીહો મે જિતો’’તિ ઞાતકાનં આરોચેસિ. તે ભીતતસિતા ‘‘પુન એકદિવસં આગચ્છન્તો સીહો સબ્બેવ અમ્હે જીવિતક્ખયં પાપેસ્સતી’’તિ પલાયિત્વા અઞ્ઞત્થ અગમંસુ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા સૂકરો મહલ્લકો અહોસિ, સીહો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

સૂકરજાતકવણ્ણના તતિયા.

[૧૫૪] ૪. ઉરગજાતકવણ્ણના

ઇધૂરગાનં પવરો પવિટ્ઠોતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સેણિભણ્ડનં આરબ્ભ કથેસિ. કોસલરઞ્ઞો કિર સેવકા સેણિપમુખા દ્વે મહામત્તા અઞ્ઞમઞ્ઞં દિટ્ઠટ્ઠાને કલહં કરોન્તિ, તેસં વેરિભાવો સકલનગરે પાકટો જાતો. તે નેવ રાજા, ન ઞાતિમિત્તા સમગ્ગે કાતું સક્ખિંસુ. અથેકદિવસં સત્થા પચ્ચૂસસમયે બોધનેય્યબન્ધવે ઓલોકેન્તો તેસં ઉભિન્નમ્પિ સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ ઉપનિસ્સયં દિસ્વા પુનદિવસે એકકોવ સાવત્થિયં પિણ્ડાય પવિસિત્વા તેસુ એકસ્સ ગેહદ્વારે અટ્ઠાસિ. સો નિક્ખમિત્વા પત્તં ગહેત્વા સત્થારં અન્તોનિવેસનં પવેસેત્વા આસનં પઞ્ઞપેત્વા નિસીદાપેસિ. સત્થા નિસીદિત્વા તસ્સ મેત્તાભાવનાય આનિસંસં કથેત્વા કલ્લચિત્તતં ઞત્વા સચ્ચાનિ પકાસેસિ, સો સચ્ચપરિયોસાને સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ.

સત્થા તસ્સ સોતાપન્નભાવં ઞત્વા તમેવ પત્તં ગાહાપેત્વા ઉટ્ઠાય ઇતરસ્સ ગેહદ્વારં અગમાસિ. સોપિ નિક્ખમિત્વા સત્થારં વન્દિત્વા ‘‘પવિસથ, ભન્તે’’તિ ઘરં પવેસેત્વા નિસીદાપેસિ. ઇતરોપિ પત્તં ગહેત્વા સત્થારા સદ્ધિંયેવ પાવિસિ. સત્થા તસ્સ એકાદસ મેત્તાનિસંસે વણ્ણેત્વા કલ્લચિત્તતં ઞત્વા સચ્ચાનિ પકાસેસિ, સચ્ચપરિયોસાને સોપિ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. ઇતિ તે ઉભોપિ સોતાપન્ના હુત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં અચ્ચયં દસ્સેત્વા ખમાપેત્વા સમગ્ગા સમ્મોદમાના એકજ્ઝાસયા અહેસું. તં દિવસઞ્ઞેવ ચ ભગવતો સમ્મુખાવ એકતો ભુઞ્જિંસુ. સત્થા ભત્તકિચ્ચં નિટ્ઠાપેત્વા વિહારં અગમાસિ. તે બહૂનિ માલાગન્ધવિલેપનાનિ ચેવ સપ્પિમધુફાણિતાદીનિ ચ આદાય સત્થારા સદ્ધિંયેવ નિક્ખમિંસુ. સત્થા ભિક્ખુસઙ્ઘેન વત્તે દસ્સિતે સુગતોવાદં દત્વા ગન્ધકુટિં પાવિસિ.

ભિક્ખૂ સાયન્હસમયે ધમ્મસભાયં સત્થુ ગુણકથં સમુટ્ઠાપેસું ‘‘આવુસો, સત્થા અદન્તદમકો, યે નામ દ્વે મહામત્તે ચિરં વાયમમાનોપિ નેવ રાજા સમગ્ગે કાતું સક્ખિ, ન ઞાતિમિત્તાદયો સક્ખિંસુ, તે એકદિવસેનેવ તથાગતેન દમિતા’’તિ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇદાનેવાહં ઇમે દ્વે જને સમગ્ગે અકાસિં, પુબ્બેપેતે મયા સમગ્ગા કતાયેવા’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બારાણસિયં ઉસ્સવે ઘોસિતે મહાસમજ્જં અહોસિ. બહૂ મનુસ્સા ચેવ દેવનાગસુપણ્ણાદયો ચ સમજ્જદસ્સનત્થં સન્નિપતિંસુ. તત્રેકસ્મિં ઠાને એકો નાગો ચ સુપણ્ણો ચ સમજ્જં પસ્સમાના એકતો અટ્ઠંસુ. નાગો સુપણ્ણસ્સ સુપણ્ણભાવં અજાનન્તો અંસે હત્થં ઠપેસિ. સુપણ્ણો ‘‘કેન મે અંસે હત્થો ઠપિતો’’તિ નિવત્તિત્વા ઓલોકેન્તો નાગં સઞ્જાનિ. નાગોપિ ઓલોકેન્તો સુપણ્ણં સઞ્જાનિત્વા મરણભયતજ્જિતો નગરા નિક્ખમિત્વા નદીપિટ્ઠેન પલાયિ. સુપણ્ણોપિ ‘‘તં ગહેસ્સામી’’તિ અનુબન્ધિ. તસ્મિં સમયે બોધિસત્તો તાપસો હુત્વા તસ્સા નદિયા તીરે પણ્ણસાલાય વસમાનો દિવા દરથપટિપ્પસ્સમ્ભનત્થં ઉદકસાટિકં નિવાસેત્વા વક્કલં બહિ ઠપેત્વા નદિં ઓતરિત્વા ન્હાયતિ. નાગો ‘‘ઇમં પબ્બજિતં નિસ્સાય જીવિતં લભિસ્સામી’’તિ પકતિવણ્ણં વિજહિત્વા મણિક્ખન્ધવણ્ણં માપેત્વા વક્કલન્તરં પાવિસિ. સુપણ્ણો અનુબન્ધમાનો તં તત્થ પવિટ્ઠં દિસ્વા વક્કલે ગરુભાવેન અગ્ગહેત્વા બોધિસત્તં આમન્તેત્વા ‘‘ભન્તે, અહં છાતો, તુમ્હાકં વક્કલં ગણ્હથ, ઇમં નાગં ખાદિસ્સામી’’તિ ઇમમત્થં પકાસેતું પઠમં ગાથમાહ –

૭. ‘‘ઇધૂરગાનં પવરો પવિટ્ઠો, સેલસ્સ વણ્ણેન પમોક્ખમિચ્છં;

બ્રહ્મઞ્ચ વણ્ણં અપચાયમાનો, બુભુક્ખિતો નો વિતરામિ ભોત્તુ’’ન્તિ.

તત્થ ઇધૂરગાનં પવરો પવિટ્ઠોતિ ઇમસ્મિં વક્કલે ઉરગાનં પવરો નાગરાજા પવિટ્ઠો. સેલસ્સ વણ્ણેનાતિ મણિવણ્ણેન, મણિક્ખન્ધો હુત્વા પવિટ્ઠોતિ અત્થો. પમોક્ખમિચ્છન્તિ મમ સન્તિકા મોક્ખં ઇચ્છમાનો. બ્રહ્મઞ્ચ વણ્ણં અપચાયમાનોતિ અહં પન તુમ્હાકં બ્રહ્મવણ્ણં સેટ્ઠવણ્ણં પૂજેન્તો ગરું કરોન્તો. બુભુક્ખિતો નો વિતરામિ ભોત્તુન્તિ એતં નાગં વક્કલન્તરં પવિટ્ઠં છાતોપિ સમાનો ભક્ખિતું ન સક્કોમીતિ.

બોધિસત્તો ઉદકે ઠિતોયેવ સુપણ્ણરાજસ્સ થુતિં કત્વા દુતિયં ગાથમાહ –

૮. ‘‘સો બ્રહ્મગુત્તો ચિરમેવ જીવ, દિબ્યા ચ તે પાતુભવન્તુ ભક્ખા;

યો બ્રહ્મવણ્ણં અપચાયમાનો, બુભુક્ખિતો નો વિતરાસિ ભોત્તુ’’ન્તિ.

તત્થ સો બ્રહ્મગુત્તોતિ સો ત્વં બ્રહ્મગોપિતો બ્રહ્મરક્ખિતો હુત્વા. દિબ્યા ચ તે પાતુભવન્તુ ભક્ખાતિ દેવતાનં પરિભોગારહા ભક્ખા ચ તવ પાતુભવન્તુ, મા પાણાતિપાતં કત્વા નાગમંસખાદકો અહોસિ.

ઇતિ બોધિસત્તો ઉદકે ઠિતોવ અનુમોદનં કત્વા ઉત્તરિત્વા વક્કલં નિવાસેત્વા તે ઉભોપિ ગહેત્વા અસ્સમપદં ગન્ત્વા મેત્તાભાવનાય વણ્ણં કથેત્વા દ્વેપિ જને સમગ્ગે અકાસિ. તે તતો પટ્ઠાય સમગ્ગા સમ્મોદમાના સુખં વસિંસુ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા નાગો ચ સુપણ્ણો ચ ઇમે દ્વે મહામત્તા અહેસું, તાપસો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

ઉરગજાતકવણ્ણના ચતુત્થા.

[૧૫૫] ૫. ભગ્ગજાતકવણ્ણના

જીવ વસ્સસતં ભગ્ગાતિ ઇદં સત્થા જેતવનસમીપે પસેનદિકોસલેન રઞ્ઞા કારિતે રાજકારામે વિહરન્તો અત્તનો ખિપિતકં આરબ્ભ કથેસિ. એકસ્મિઞ્હિ દિવસે સત્થા રાજકારામે ચતુપરિસમજ્ઝે નિસીદિત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ખિપિ. ભિક્ખૂ ‘‘જીવતુ, ભન્તે ભગવા, જીવતુ, સુગતો’’તિ ઉચ્ચાસદ્દં મહાસદ્દં અકંસુ, તેન સદ્દેન ધમ્મકથાય અન્તરાયો અહોસિ. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અપિ નુ ખો, ભિક્ખવે, ખિપિતે ‘જીવા’તિ વુત્તો તપ્પચ્ચયા જીવેય્ય વા મરેય્ય વા’’તિ? ‘‘નો હેતં ભન્તે’’તિ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ખિપિતે ‘જીવા’તિ વત્તબ્બો, યો વદેય્ય આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૮૮). તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ભિક્ખૂનં ખિપિતે ‘‘જીવથ, ભન્તે’’તિ વદન્તિ, ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાલપન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ‘જીવથ, ભન્તે’તિ વુચ્ચમાના નાલપિસ્સન્તી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ગિહી, ભિક્ખવે, મઙ્ગલિકા, અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિહીનં ‘‘જીવથ, ભન્તે’’તિ વુચ્ચમાનેન ‘‘ચિરં જીવા’’તિ વત્તુન્તિ. ભિક્ખૂ ભગવન્તં પુચ્છિંસુ – ‘‘ભન્તે, જીવપટિજીવં નામ કદા ઉપ્પન્ન’’ન્તિ? સત્થા ‘‘ભિક્ખવે, જીવપટિજીવં નામ પોરાણકાલે ઉપ્પન્ન’’ન્તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો કાસિરટ્ઠે એકસ્મિં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ. તસ્સ પિતા વોહારં કત્વા જીવિકં કપ્પેતિ, સો સોળસવસ્સુદ્દેસિકં બોધિસત્તં મણિકભણ્ડં ઉક્ખિપાપેત્વા ગામનિગમાદીસુ ચરન્તો બારાણસિં પત્વા દોવારિકસ્સ ઘરે ભત્તં પચાપેત્વા ભુઞ્જિત્વા નિવાસટ્ઠાનં અલભન્તો ‘‘અવેલાય આગતા આગન્તુકા કત્થ વસન્તી’’તિ પુચ્છિ. અથ નં મનુસ્સા ‘‘બહિનગરે એકા સાલા અત્થિ, સા પન અમનુસ્સપરિગ્ગહિતા. સચે ઇચ્છથ, તત્થ વસથા’’તિ આહંસુ. બોધિસત્તો ‘‘એથ, તાત, ગચ્છામ, મા યક્ખસ્સ ભાયિત્થ, અહં તં દમેત્વા તુમ્હાકં પાદેસુ પાતેસ્સામી’’તિ પિતરં ગહેત્વા તત્થ ગતો. અથસ્સ પિતા ફલકે નિપજ્જિ, સયં પિતુ પાદે સમ્બાહન્તો નિસીદિ. તત્થ અધિવત્થો યક્ખો દ્વાદસ વસ્સાનિ વેસ્સવણં ઉપટ્ઠહિત્વા તં સાલં લભન્તો ‘‘ઇમં સાલં પવિટ્ઠમનુસ્સેસુ યો ખિપિતે ‘જીવા’તિ વદતિ, યો ચ ‘જીવા’તિ વુત્તે ‘પટિજીવા’તિ વદતિ, તે જીવપટિજીવભાણિનો ઠપેત્વા અવસેસે ખાદેય્યાસી’’તિ લભિ. સો પિટ્ઠિવંસથૂણાય વસતિ. સો ‘‘બોધિસત્તસ્સ પિતરં ખિપાપેસ્સામી’’તિ અત્તનો આનુભાવેન સુખુમચુણ્ણં વિસ્સજ્જેસિ, ચુણ્ણો આગન્ત્વા તસ્સ નાસપુટે પાવિસિ. સો ફલકે નિપન્નકોવ ખિપિ, બોધિસત્તો ન ‘‘જીવા’’તિ આહ. યક્ખો તં ખાદિતું થૂણાય ઓતરતિ. બોધિસત્તો તં ઓતરન્તં દિસ્વા ‘‘ઇમિના મે પિતા ખિપાપિતો ભવિસ્સતિ, અયં સો ખિપિતે ‘જીવા’તિ અવદન્તં ખાદકયક્ખો ભવિસ્સતી’’તિ પિતરં આરબ્ભ પઠમં ગાથમાહ –

૯. ‘‘જીવ વસ્સસતં ભગ્ગ, અપરાનિ ચ વીસતિં;

મા મં પિસાચા ખાદન્તુ, જીવ ત્વં સરદોસત’’ન્તિ.

તત્થ ભગ્ગાતિ પિતરં નામેનાલપતિ. અપરાનિ ચ વીસતિન્તિ અપરાનિ ચ વીસતિ વસ્સાનિ જીવ. મા મં પિસાચા ખાદન્તૂતિ મં પિસાચા મા ખાદન્તુ. જીવ ત્વં સરદોસતન્તિ ત્વં પન વીસુત્તરં વસ્સસતં જીવાતિ. સરદોસતઞ્હિ ગણિયમાનં વસ્સસતમેવ હોતિ, તં પુરિમેહિ વીસાય સદ્ધિં વીસુત્તરં ઇધ અધિપ્પેતં.

યક્ખો બોધિસત્તસ્સ વચનં સુત્વા ‘‘ઇમં તાવ માણવં ‘જીવા’તિ વુત્તત્તા ખાદિતું ન સક્કા, પિતરં પનસ્સ ખાદિસ્સામી’’તિ પિતુ સન્તિકં અગમાસિ. સો તં આગચ્છન્તં દિસ્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં સો ‘પટિજીવા’તિ અભણન્તાનં ખાદકયક્ખો ભવિસ્સતિ, પટિજીવં કરિસ્સામી’’તિ. સો પુત્તં આરબ્ભ દુતિયં ગાથમાહ –

૧૦. ‘‘ત્વમ્પિ વસ્સસતં જીવં, અપરાનિ ચ વીસતિં;

વિસં પિસાચા ખાદન્તુ, જીવ ત્વં સરદોસત’’ન્તિ.

તત્થ વિસં પિસાચા ખાદન્તૂતિ પિસાચા હલાહલવિસં ખાદન્તુ.

યક્ખો તસ્સ વચનં સુત્વા ‘‘ઉભોપિ મે ન સક્કા ખાદિતુ’’ન્તિ પટિનિવત્તિ. અથ નં બોધિસત્તો પુચ્છિ – ‘‘ભો યક્ખ, કસ્મા ત્વં ઇમં સાલં પવિટ્ઠમનુસ્સે ખાદસી’’તિ? ‘‘દ્વાદસ વસ્સાનિ વેસ્સવણં ઉપટ્ઠહિત્વા લદ્ધત્તા’’તિ. ‘‘કિં પન સબ્બેવ ખાદિતું લભસી’’તિ? ‘‘જીવપટિજીવભાણિનો ઠપેત્વા અવસેસે ખાદામી’’તિ. ‘‘યક્ખ, ત્વં પુબ્બેપિ અકુસલં કત્વા કક્ખળો ફરુસો પરવિહિંસકો હુત્વા નિબ્બત્તો, ઇદાનિપિ તાદિસં કમ્મં કત્વા તમો તમપરાયણો ભવિસ્સતિ, તસ્મા ઇતો પટ્ઠાય પાણાતિપાતાદીહિ વિરમસ્સૂ’’તિ તં યક્ખં દમેત્વા નિરયભયેન તજ્જેત્વા પઞ્ચસુ સીલેસુ પતિટ્ઠાપેત્વા યક્ખં પેસનકારકં વિય અકાસિ.

પુનદિવસે સઞ્ચરન્તા મનુસ્સા યક્ખં દિસ્વા બોધિસત્તેન ચસ્સ દમિતભાવં ઞત્વા રઞ્ઞો આરોચેસું – ‘‘દેવ, એકો માણવો તં યક્ખં દમેત્વા પેસનકારકં વિય કત્વા ઠિતો’’તિ. રાજા બોધિસત્તં પક્કોસાપેત્વા સેનાપતિટ્ઠાને ઠપેસિ, પિતુ ચસ્સ મહન્તં યસં અદાસિ. સો યક્ખં બલિપટિગ્ગાહકં કત્વા બોધિસત્તસ્સ ઓવાદે ઠત્વા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા સગ્ગપુરં પૂરેસિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા ‘‘જીવપટિજીવં નામ તસ્મિં કાલે ઉપ્પન્ન’’ન્તિ વત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા યક્ખો અઙ્ગુલિમાલો અહોસિ, રાજા આનન્દો, પિતા કસ્સપો, પુત્તો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

ભગ્ગજાતકવણ્ણના પઞ્ચમા.

[૧૫૬] ૬. અલીનચિત્તજાતકવણ્ણના

અલીનચિત્તં નિસ્સાયાતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો એકં ઓસ્સટ્ઠવીરિયં ભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ. વત્થુ એકાદસનિપાતે સંવરજાતકે (જા. ૧.૧૧.૯૭ આદયો) આવિભવિસ્સતિ. સો પન ભિક્ખુ સત્થારા ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, વીરિયં ઓસ્સજી’’તિ વુત્તે ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ આહ. અથ નં સત્થા ‘‘નનુ ત્વં, ભિક્ખુ, પુબ્બે વીરિયં અવિસ્સજ્જેત્વા મંસપેસિસદિસસ્સ દહરકુમારસ્સ દ્વાદસયોજનિકે બારાણસિનગરે રજ્જં ગહેત્વા અદાસિ, ઇદાનિ કસ્મા એવરૂપે સાસને પબ્બજિત્વા વીરિયં ઓસ્સજસી’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બારાણસિતો અવિદૂરે વડ્ઢકીગામો અહોસિ, તત્થ પઞ્ચસતા વડ્ઢકી વસન્તિ. તે નાવાય ઉપરિસોતં ગન્ત્વા અરઞ્ઞે ગેહસમ્ભારદારૂનિ કોટ્ટેત્વા તત્થેવ એકભૂમિકદ્વિભૂમિકાદિભેદે ગેહસમ્ભારે સજ્જેત્વા થમ્ભતો પટ્ઠાય સબ્બદારૂસુ સઞ્ઞં કત્વા નદીતીરં નેત્વા નાવં આરોપેત્વા અનુસોતેન નગરં આગન્ત્વા યે યાદિસાનિ ગેહાનિ આકઙ્ખન્તિ, તેસં તાદિસાનિ કત્વા કહાપણે ગહેત્વા પુન તત્થેવ ગન્ત્વા ગેહસમ્ભારે આહરન્તિ. એવં તેસં જીવિકં કપ્પેન્તાનં એકસ્મિં કાલે ખન્ધાવારં બન્ધિત્વા દારૂનિ કોટ્ટેન્તાનં અવિદૂરે એકો હત્થી ખદિરખાણુકં અક્કમિ. તસ્સ સો ખાણુકો પાદં વિજ્ઝિ, બલવવેદના વત્તન્તિ, પાદો ઉદ્ધુમાયિત્વા પુબ્બં ગણ્હિ. સો વેદનાપ્પત્તો તેસં દારુકોટ્ટનસદ્દં સુત્વા ‘‘ઇમે વડ્ઢકી નિસ્સાય મય્હં સોત્થિ ભવિસ્સતી’’તિ મઞ્ઞમાનો તીહિ પાદેહિ તેસં સન્તિકં ગન્ત્વા અવિદૂરે નિપજ્જિ, વડ્ઢકી તં ઉદ્ધુમાતપાદં દિસ્વા ઉપસઙ્કમિત્વા પાદે ખાણુકં દિસ્વા તિખિણવાસિયા ખાણુકસ્સ સમન્તતો ઓધિં દત્વા રજ્જુયા બન્ધિત્વા આકડ્ઢન્તા ખાણું નીહરિત્વા પુબ્બં મોચેત્વા ઉણ્હોદકેન ધોવિત્વા તદનુરૂપેહિ ભેસજ્જેહિ મક્ખેત્વા નચિરસ્સેવ વણં ફાસુકં કરિંસુ.

હત્થી અરોગો હુત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘મયા ઇમે વડ્ઢકી નિસ્સાય જીવિતં લદ્ધં, ઇદાનિ તેસં મયા ઉપકારં કાતું વટ્ટતી’’તિ. સો તતો પટ્ઠાય વડ્ઢકીહિ સદ્ધિં રુક્ખે નીહરતિ, તચ્છેન્તાનં પરિવત્તેત્વા દેતિ, વાસિઆદીનિ ઉપસંહરતિ, સોણ્ડાય વેઠેત્વા કાળસુત્તકોટિયં ગણ્હાતિ. વડ્ઢકીપિસ્સ ભોજનવેલાય એકેકં પિણ્ડં દેન્તા પઞ્ચ પિણ્ડસતાનિ દેન્તિ. તસ્સ પન હત્થિસ્સ પુત્તો સબ્બસેતો હત્થાજાનીયપોતકો અત્થિ, તેનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અહં એતરહિ મહલ્લકો. ઇદાનિ મયા ઇમેસં વડ્ઢકીનં કમ્મકરણત્તાય પુત્તં દત્વા ગન્તું વટ્ટતી’’તિ. સો વડ્ઢકીનં અનાચિક્ખિત્વાવ અરઞ્ઞં પવિસિત્વા પુત્તં આનેત્વા ‘‘અયં હત્થિપોતકો મમ પુત્તો, તુમ્હેહિ મય્હં જીવિતં દિન્નં, અહં વો વેજ્જવેતનત્થાય ઇમં દમ્મિ, અયં તુમ્હાકં ઇતો પટ્ઠાય કમ્માનિ કરિસ્સતી’’તિ વત્વા ‘‘ઇતો પટ્ઠાય, પુત્તક, યં મયા કત્તબ્બં કમ્મં, તં ત્વં કરોહી’’તિ પુત્તં ઓવદિત્વા વડ્ઢકીનં દત્વા સયં અરઞ્ઞં પાવિસિ.

તતો પટ્ઠાય હત્થિપોતકો વડ્ઢકીનં વચનકરો ઓવાદક્ખમો હુત્વા સબ્બકિચ્ચાનિ કરોતિ. તેપિ તં પઞ્ચહિ પિણ્ડસતેહિ પોસેન્તિ, સો કમ્મં કત્વા નદિં ઓતરિત્વા ન્હત્વા કીળિત્વા આગચ્છતિ, વડ્ઢકીદારકાપિ તં સોણ્ડાદીસુ ગહેત્વા ઉદકેપિ થલેપિ તેન સદ્ધિં કીળન્તિ. આજાનીયા પન હત્થિનોપિ અસ્સાપિ પુરિસાપિ ઉદકે ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા ન કરોન્તિ, તસ્મા સોપિ ઉદકે ઉચ્ચારપસ્સાવં અકત્વા બહિનદીતીરેયેવ કરોતિ. અથેકસ્મિં દિવસે ઉપરિનદિયા દેવો વસ્સિ, અથ સુક્ખં હત્થિલણ્ડં ઉદકેન નદિં ઓતરિત્વા ગચ્છન્તં બારાણસીનગરતિત્થે એકસ્મિં ગુમ્બે લગ્ગેત્વા અટ્ઠાસિ. અથ રઞ્ઞો હત્થિગોપકા ‘‘હત્થી ન્હાપેસ્સામા’’તિ પઞ્ચ હત્થિસતાનિ નયિંસુ. આજાનીયલણ્ડસ્સ ગન્ધં ઘાયિત્વા એકોપિ હત્થી નદિં ઓતરિતું ન ઉસ્સહિ. સબ્બેપિ નઙ્ગુટ્ઠં ઉક્ખિપિત્વા પલાયિતું આરભિંસુ, હત્થિગોપકા હત્થાચરિયાનં આરોચેસું. તે ‘‘ઉદકે પરિપન્થેન ભવિતબ્બ’’ન્તિ ઉદકં સોધાપેત્વા તસ્મિં ગુમ્બે તં આજાનીયલણ્ડં દિસ્વા ‘‘ઇદમેત્થ કારણ’’ન્તિ ઞત્વા ચાટિં આહરાપેત્વા ઉદકસ્સ પૂરેત્વા તં તત્થ મદ્દિત્વા હત્થીનં સરીરે સિઞ્ચાપેસું, સરીરાનિ સુગન્ધાનિ અહેસું. તસ્મિં કાલે તે નદિં ઓતરિત્વા ન્હાયિંસુ.

હત્થાચરિયા રઞ્ઞો તં પવત્તિં આરોચેત્વા ‘‘તં હત્થાજાનીયં પરિયેસિત્વા આનેતું વટ્ટતિ, દેવા’’તિ આહંસુ. રાજા નાવાસઙ્ઘાટેહિ નદિં પક્ખન્દિત્વા ઉદ્ધંગામીહિ નાવાસઙ્ઘાટેહિ વડ્ઢકીનં વસનટ્ઠાનં સમ્પાપુણિ. હત્થિપોતકો નદિયં કીળન્તો ભેરિસદ્દં સુત્વા ગન્ત્વા વડ્ઢકીનં સન્તિકે અટ્ઠાસિ. વડ્ઢકી રઞ્ઞો પચ્ચુગ્ગમનં કત્વા ‘‘દેવ, સચે દારૂહિ અત્થો, કિં કારણા આગતત્થ, કિં પેસેત્વા આહરાપેતું ન વટ્ટતી’’તિ આહંસુ. ‘‘નાહં, ભણે, દારૂનં અત્થાય આગતો, ઇમસ્સ પન હત્થિસ્સ અત્થાય આગતોમ્હી’’તિ. ‘‘ગાહાપેત્વા ગચ્છથ, દેવા’’તિ. હત્થિપોતકો ગન્તું ન ઇચ્છિ. ‘‘કિં કારાપેતિ, ભણે, હત્થી’’તિ? ‘‘વડ્ઢકીનં પોસાવનિકં આહરાપેતિ, દેવા’’તિ. ‘‘સાધુ, ભણે’’તિ રાજા હત્થિસ્સ ચતુન્નં પાદાનં સોણ્ડાય નઙ્ગુટ્ઠસ્સ ચ સન્તિકે સતસહસ્સસતસહસ્સકહાપણે ઠપાપેસિ. હત્થી એત્તકેનાપિ અગન્ત્વા સબ્બવડ્ઢકીનં દુસ્સયુગેસુ વડ્ઢકીભરિયાનં નિવાસનસાટકેસુ દિન્નેસુ સદ્ધિંકીળિતાનં દારકાનઞ્ચ દારકપરિહારે કતે નિવત્તિત્વા વડ્ઢકી ચ ઇત્થિયો ચ દારકે ચ ઓલોકેત્વા રઞ્ઞા સદ્ધિં અગમાસિ.

રાજા તં આદાય નગરં ગન્ત્વા નગરઞ્ચ હત્થિસાલઞ્ચ અલઙ્કારાપેત્વા હત્થિં નગરં પદક્ખિણં કારેત્વા હત્થિસાલં પવેસેત્વા સબ્બાલઙ્કારેહિ અલઙ્કરિત્વા અભિસેકં દત્વા ઓપવય્હં કત્વા અત્તનો સહાયટ્ઠાને ઠપેત્વા ઉપડ્ઢરજ્જં હત્થિસ્સ દત્વા અત્તના સમાનપરિહારં અકાસિ. હત્થિસ્સ આગતકાલતો પટ્ઠાય રઞ્ઞો સકલજમ્બુદીપે રજ્જં હત્થગતમેવ અહોસિ. એવં કાલે ગચ્છન્તે બોધિસત્તો તસ્સ રઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિ. તસ્સા ગબ્ભપરિપાકકાલે રાજા કાલમકાસિ. હત્થી પન સચે રઞ્ઞો કાલકતભાવં જાનેય્ય, તત્થેવસ્સ હદયં ફલેય્ય, તસ્મા હત્થિં રઞ્ઞો કાલકતભાવં અજાનાપેત્વાવ ઉપટ્ઠહિંસુ. રઞ્ઞો પન કાલકતભાવં સુત્વા ‘‘તુચ્છં કિર રજ્જ’’ન્તિ અનન્તરસામન્તકોસલરાજા મહતિયા સેનાય આગન્ત્વા નગરં પરિવારેસિ. નગરવાસિનો દ્વારાનિ પિદહિત્વા કોસલરઞ્ઞો સાસનં પહિણિંસુ – ‘‘અમ્હાકં રઞ્ઞો અગ્ગમહેસી પરિપુણ્ણગબ્ભા ‘ઇતો કિર સત્તમે દિવસે પુત્તં વિજાયિસ્સતી’તિ અઙ્ગવિજ્જાપાઠકા આહંસુ. સચે સા પુત્તં વિજાયિસ્સતિ, મયં સત્તમે દિવસે યુદ્ધં દસ્સામ, ન રજ્જં, એત્તકં કાલં આગમેથા’’તિ. રાજા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિ.

દેવી સત્તમે દિવસે પુત્તં વિજાયિ. તસ્સ નામગ્ગહણદિવસે પન મહાજનસ્સ અલીનચિત્તં પગ્ગણ્હન્તો જાતોતિ ‘‘અલીનચિત્તકુમારો’’ત્વેવસ્સ નામં અકંસુ. જાતદિવસતોયેવ પનસ્સ પટ્ઠાય નાગરા કોસલરઞ્ઞા સદ્ધિં યુજ્ઝિંસુ. નિન્નાયકત્તા સઙ્ગામસ્સ મહન્તમ્પિ બલં યુજ્ઝમાનં થોકં થોકં ઓસક્કતિ. અમચ્ચા દેવિયા તમત્થં આરોચેત્વા ‘‘મયં એવં ઓસક્કમાને બલે પરાજયભાવસ્સ ભાયામ, અમ્હાકં પન રઞ્ઞો કાલકતભાવં, પુત્તસ્સ જાતભાવં, કોસલરઞ્ઞો આગન્ત્વા યુજ્ઝાનભાવઞ્ચ રઞ્ઞો સહાયકો મઙ્ગલહત્થી ન જાનાતિ, જાનાપેમ ન’’ન્તિ પુચ્છિંસુ. સા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા પુત્તં અલઙ્કરિત્વા દુકૂલચુમ્બટકે નિપજ્જાપેત્વા પાસાદા ઓરુય્હ અમચ્ચગણપરિવુતા હત્થિસાલં ગન્ત્વા બોધિસત્તં હત્થિસ્સ પાદમૂલે નિપજ્જાપેત્વા ‘‘સામિ, સહાયો તે કાલકતો, મયં તુય્હં હદયફાલનભયેન નારોચયિમ્હ, અયં તે સહાયસ્સ પુત્તો, કોસલરાજા આગન્ત્વા નગરં પરિવારેત્વા તવ પુત્તેન સદ્ધિં યુજ્ઝતિ, બલં ઓસક્કતિ, તવ પુત્તં ત્વઞ્ઞેવ વા મારેહિ, રજ્જં વાસ્સ ગણ્હિત્વા દેહી’’તિ આહ.

તસ્મિં કાલે હત્થી બોધિસત્તં સોણ્ડાય પરામસિત્વા ઉક્ખિપિત્વા કુમ્ભે ઠપેત્વા રોદિત્વા બોધિસત્તં ઓતારેત્વા દેવિયા હત્થે નિપજ્જાપેત્વા ‘‘કોસલરાજં ગણ્હિસ્સામી’’તિ હત્થિસાલતો નિક્ખમિ. અથસ્સ અમચ્ચા વમ્મં પટિમુઞ્ચિત્વા અલઙ્કરિત્વા નગરદ્વારં અવાપુરિત્વા તં પરિવારેત્વા નિક્ખમિંસુ. હત્થી નગરા નિક્ખમિત્વા કોઞ્ચનાદં કત્વા મહાજનં સન્તાસેત્વા પલાપેત્વા બલકોટ્ઠકં ભિન્દિત્વા કોસલરાજાનં ચૂળાય ગહેત્વા આનેત્વા બોધિસત્તસ્સ પાદમૂલે નિપજ્જાપેત્વા મારણત્થાયસ્સ ઉટ્ઠિતે વારેત્વા ‘‘ઇતો પટ્ઠાય અપ્પમત્તો હોહિ, ‘કુમારો દહરો’તિ સઞ્ઞં મા કરી’’તિ ઓવદિત્વા ઉય્યોજેસિ. તતો પટ્ઠાય સકલજમ્બુદીપે રજ્જં બોધિસત્તસ્સ હત્થગતમેવ જાતં, અઞ્ઞો પટિસત્તુ નામ ઉટ્ઠહિતું સમત્થો નાહોસિ. બોધિસત્તો સત્તવસ્સિકકાલે અભિસેકં કત્વા અલીનચિત્તરાજા નામ હુત્વા ધમ્મેન રજ્જં કારેત્વા જીવિતપરિયોસાને સગ્ગપુરં પૂરેસિ.

સત્થા ઇમં અતીતં આહરિત્વા અભિસમ્બુદ્ધો હુત્વા ઇમં ગાથાદ્વયમાહ –

૧૧. ‘‘અલીનચિત્તં નિસ્સાય, પહટ્ઠા મહતી ચમૂ;

કોસલં સેનાસન્તુટ્ઠં, જીવગ્ગાહં અગાહયિ.

૧૨. ‘‘એવં નિસ્સયસમ્પન્નો, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો;

ભાવયં કુસલં ધમ્મં, યોગક્ખેમસ્સ પત્તિયા;

પાપુણે અનુપુબ્બેન, સબ્બસંયોજનક્ખય’’ન્તિ.

તત્થ અલીનચિત્તં નિસ્સાયાતિ અલીનચિત્તં રાજકુમારં નિસ્સાય. પહટ્ઠા મહતી ચમૂતિ ‘‘પવેણીરજ્જં નો દિટ્ઠ’’ન્તિ હટ્ઠતુટ્ઠા હુત્વા મહતી સેના. કોસલં સેનાસન્તુટ્ઠન્તિ કોસલરાજાનં સેન રજ્જેન અસન્તુટ્ઠં પરરજ્જલોભેન આગતં. જીવગ્ગાહં અગાહયીતિ અમારેત્વાવ સા ચમૂ તં રાજાનં હત્થિના જીવગ્ગાહં ગણ્હાપેસિ. એવં નિસ્સયસમ્પન્નોતિ યથા સા ચમૂ, એવં અઞ્ઞોપિ કુલપુત્તો નિસ્સયસમ્પન્નો કલ્યાણમિત્તં બુદ્ધં વા બુદ્ધસાવકં વા નિસ્સયં લભિત્વા. ભિક્ખૂતિ પરિસુદ્ધાધિવચનમેતં. આરદ્ધવીરિયોતિ પગ્ગહિતવીરિયો ચતુદોસાપગતેન વીરિયેન સમન્નાગતો. ભાવયં કુસલં ધમ્મન્તિ કુસલં નિરવજ્જં સત્તતિંસબોધિપક્ખિયસઙ્ખાતં ધમ્મં ભાવેન્તો. યોગક્ખેમસ્સ પત્તિયાતિ ચતૂહિ યોગેહિ ખેમસ્સ નિબ્બાનસ્સ પાપુણનત્થાય તં ધમ્મં ભાવેન્તો. પાપુણે અનુપુબ્બેન, સબ્બસંયોજનક્ખયન્તિ એવં વિપસ્સનતો પટ્ઠાય ઇમં કુસલં ધમ્મં ભાવેન્તો સો કલ્યાણમિત્તુપનિસ્સયસમ્પન્નો ભિક્ખુ અનુપુબ્બેન વિપસ્સનાઞાણાનિ ચ હેટ્ઠિમમગ્ગફલાનિ ચ પાપુણન્તો પરિયોસાને દસન્નમ્પિ સંયોજનાનં ખયન્તે ઉપ્પન્નત્તા સબ્બસંયોજનક્ખયસઙ્ખાતં અરહત્તં પાપુણાતિ. યસ્મા વા નિબ્બાનં આગમ્મ સબ્બસંયોજનાનિ ખીયન્તિ, તસ્મા તમ્પિ સબ્બસંયોજનક્ખયમેવ, એવં અનુપુબ્બેન નિબ્બાનસઙ્ખાતં સબ્બસંયોજનક્ખયં પાપુણાતીતિ અત્થો.

ઇતિ ભગવા અમતમહાનિબ્બાનેન ધમ્મદેસનાય કૂટં ગહેત્વા ઉત્તરિપિ સચ્ચાનિ પકાસેત્વા જાતકં સમોધાનેસિ, સચ્ચપરિયોસાને ઓસ્સટ્ઠવીરિયો ભિક્ખુ અરહત્તે પતિટ્ઠહિ. ‘‘તદા માતા મહામાયા, પિતા સુદ્ધોદનમહારાજા અહોસિ, રજ્જં ગહેત્વા દિન્નહત્થી અયં ઓસ્સટ્ઠવીરિયો ભિક્ખુ, હત્થિસ્સ પિતા સારિપુત્તો, સામન્તકોસલરાજા મોગ્ગલ્લાનો, અલીનચિત્તકુમારો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

અલીનચિત્તજાતકવણ્ણના છટ્ઠા.

[૧૫૭] ૭. ગુણજાતકવણ્ણના

યેન કામં પણામેતીતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો આનન્દત્થેરસ્સ સાટકસહસ્સલાભં આરબ્ભ કથેસિ. થેરસ્સ કોસલરઞ્ઞો અન્તેપુરે ધમ્મવાચનવત્થુ હેટ્ઠા મહાસારજાતકે (જા. ૧.૧.૯૨) આગતમેવ. ઇતિ થેરે રઞ્ઞો અન્તેપુરે ધમ્મં વાચેન્તે રઞ્ઞો સહસ્સગ્ઘનિકાનં સાટકાનં સહસ્સં આહરિયિત્થ. રાજા તતો પઞ્ચ સાટકસતાનિ પઞ્ચન્નં દેવીસતાનં અદાસિ. તા સબ્બાપિ તે સાટકે ઠપેત્વા પુનદિવસે આનન્દત્થેરસ્સ દત્વા સયં પુરાણસાટકેયેવ પારુપિત્વા રઞ્ઞો પાતરાસટ્ઠાનં અગમંસુ.

રાજા ‘‘મયા તુમ્હાકં સહસ્સગ્ઘનિકા સાટકા દાપિતા, કસ્મા તુમ્હે તે અપારુપિત્વાવ આગતા’’તિ પુચ્છિ. ‘‘દેવ, અમ્હેહિ તે આનન્દત્થેરસ્સ દિન્ના’’તિ. ‘‘આનન્દત્થેરેન સબ્બે ગહિતા’’તિ? ‘‘આમ, દેવા’’તિ. ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધેન તિચીવરં અનુઞ્ઞાતં, આનન્દત્થેરો દુસ્સવણિજ્જં મઞ્ઞે કરિસ્સતિ, અતિબહૂ તેન સાટકા ગહિતા’’તિ થેરસ્સ કુજ્ઝિત્વા ભુત્તપાતરાસો વિહારં ગન્ત્વા થેરસ્સ પરિવેણં પવિસિત્વા થેરં વન્દિત્વા નિસિન્નો પુચ્છિ – ‘‘અપિ, ભન્તે, અમ્હાકં ઘરે ઇત્થિયો તુમ્હાકં સન્તિકે ધમ્મં ઉગ્ગણ્હન્તિ વા સુણન્તિ વા’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ગહેતબ્બયુત્તકં ગણ્હન્તિ, સોતબ્બયુત્તકં સુણન્તી’’તિ. ‘‘કિં તા સુણન્તિયેવ, ઉદાહુ તુમ્હાકં નિવાસનં વા પારુપનં વા દદન્તી’’તિ? ‘‘તા અજ્જ, મહારાજ, સહસ્સગ્ઘનિકાનિ પઞ્ચ સાટકસતાનિ અદંસૂ’’તિ. ‘‘તુમ્હેહિ ગહિતાનિ તાનિ, ભન્તે’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજા’’તિ. ‘‘નનુ, ભન્તે, સત્થારા તિચીવરમેવ અનુઞ્ઞાત’’ન્તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ભગવતા એકસ્સ ભિક્ખુનો તિચીવરમેવ પરિભોગસીસેન અનુઞ્ઞાતં, પટિગ્ગહણં પન અવારિતં, તસ્મા મયાપિ અઞ્ઞેસં જિણ્ણચીવરિકાનં દાતું તે સાટકા પટિગ્ગહિતા’’તિ. ‘‘તે પન ભિક્ખૂ તુમ્હાકં સન્તિકા સાટકે લભિત્વા પોરાણચીવરાનિ કિં કરિસ્સન્તી’’તિ? ‘‘પોરાણસઙ્ઘાટિં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિસ્સન્તી’’તિ? ‘‘પોરાણઉત્તરાસઙ્ગં કિં કરિસ્સન્તી’’તિ? ‘‘અન્તરવાસકં કરિસ્સન્તી’’તિ. ‘‘પોરાણઅન્તરવાસકં કિં કરિસ્સન્તી’’તિ? ‘‘પચ્ચત્થરણં કરિસ્સન્તી’’તિ. ‘‘પોરાણપચ્ચત્થરણં કિં કરિસ્સન્તી’’તિ? ‘‘ભુમ્મત્થરણં કરિસ્સન્તી’’તિ. ‘‘પોરાણભુમ્મત્થરણં કિં કરિસ્સન્તી’’તિ? ‘‘પાદપુઞ્છનં કરિસ્સન્તી’’તિ. ‘‘પોરાણપાદપુઞ્છનં કિં કરિસ્સન્તી’’તિ? ‘‘મહારાજ, સદ્ધાદેય્યં નામ વિનિપાતેતું ન લબ્ભતિ, તસ્મા પોરાણપાદપુઞ્છનં વાસિયા કોટ્ટેત્વા મત્તિકાય મક્ખેત્વા સેનાસનેસુ મત્તિકાલેપનં કરિસ્સન્તી’’તિ. ‘‘ભન્તે, તુમ્હાકં દિન્નં યાવ પાદપુઞ્છનાપિ નસ્સિતું ન લબ્ભતી’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, અમ્હાકં દિન્નં નસ્સિતું ન લબ્ભતિ, પરિભોગમેવ હોતી’’તિ.

રાજા તુટ્ઠો સોમનસ્સપ્પત્તો હુત્વા ઇતરાનિપિ ગેહે ઠપિતાનિ પઞ્ચ સાટકસતાનિ આહરાપેત્વા થેરસ્સ દત્વા અનુમોદનં સુત્વા થેરં વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. થેરો પઠમલદ્ધાનિ પઞ્ચ સાટકસતાનિ જિણ્ણચીવરિકાનં ભિક્ખૂનં અદાસિ. થેરસ્સ પન પઞ્ચમત્તાનિ સદ્ધિવિહારિકસતાનિ, તેસુ એકો દહરભિક્ખુ થેરસ્સ બહૂપકારો પરિવેણં સમ્મજ્જતિ, પાનીયપરિભોજનીયં ઉપટ્ઠપેતિ, દન્તકટ્ઠં મુખોદકં ન્હાનોદકં દેતિ, વચ્ચકુટિજન્તાઘરસેનાસનાનિ પટિજગ્ગતિ, હત્થપરિકમ્મપાદપરિકમ્મપિટ્ઠિપરિકમ્માદીનિ કરોતિ. થેરો પચ્છા લદ્ધાનિ પઞ્ચ સાટકસતાનિ ‘‘અયં મે બહૂપકારો’’તિ યુત્તવસેન સબ્બાનિ તસ્સેવ અદાસિ. સોપિ સબ્બે તે સાટકે ભાજેત્વા અત્તનો સમાનુપજ્ઝાયાનં અદાસિ.

એવં સબ્બેપિ તે લદ્ધસાટકા ભિક્ખૂ સાટકે છિન્દિત્વા રજિત્વા કણિકારપુપ્ફવણ્ણાનિ કાસાયાનિ નિવાસેત્વા ચ પારુપિત્વા ચ સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિત્વા એવમાહંસુ – ‘‘ભન્તે, સોતાપન્નસ્સ અરિયસાવકસ્સ મુખોલોકનદાનં નામ અત્થી’’તિ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અરિયસાવકાનં મુખોલોકનદાનં નામ અત્થી’’તિ. ‘‘ભન્તે, અમ્હાકં ઉપજ્ઝાયેન ધમ્મભણ્ડાગારિકત્થેરેન સહસ્સગ્ઘનિકાનં સાટકાનં પઞ્ચ સતાનિ એકસ્સેવ દહરભિક્ખુનો દિન્નાનિ, સો પન અત્તના લદ્ધે ભાજેત્વા અમ્હાકં અદાસી’’તિ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, આનન્દો મુખોલોકનભિક્ખં દેતિ, સો પનસ્સ ભિક્ખુ બહૂપકારો, તસ્મા અત્તનો ઉપકારસ્સ ઉપકારવસેન ગુણવસેન યુત્તવસેન ‘ઉપકારસ્સ નામ પચ્ચુપકારો કાતું વટ્ટતી’તિ કતઞ્ઞુકતવેદિભાવેન અદાસિ. પોરાણકપણ્ડિતાપિ હિ અત્તનો ઉપકારાનઞ્ઞેવ પચ્ચુપકારં કરિંસૂ’’તિ વત્વા તેહિ યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો સીહો હુત્વા પબ્બતગુહાયં વસતિ. સો એકદિવસં ગુહાય નિક્ખમિત્વા પબ્બતપાદં ઓલોકેસિ, તં પન પબ્બતપાદં પરિક્ખિપિત્વા મહાસરો અહોસિ. તસ્સ એકસ્મિં ઉન્નતટ્ઠાને ઉપરિથદ્ધકદ્દમપિટ્ઠે મુદૂનિ હરિતતિણાનિ જાયિંસુ. સસકા ચેવ હરિણાદયો ચ સલ્લહુકમિગા કદ્દમમત્થકે વિચરન્તા તાનિ ખાદન્તિ. તં દિવસમ્પિ એકો મિગો તાનિ ખાદન્તો વિચરતિ. સીહો ‘‘તં મિગં ગણ્હિસ્સામી’’તિ પબ્બતમત્થકા ઉપ્પતિત્વા સીહવેગેન પક્ખન્દિ, મિગો મરણભયતજ્જિતો વિરવન્તો પલાયિ. સીહો વેગં સન્ધારેતું અસક્કોન્તો કલલપિટ્ઠે નિપતિત્વા ઓસીદિત્વા ઉગ્ગન્તું અસક્કોન્તો ચત્તારો પાદા થમ્ભા વિય ઓસીદિત્વા સત્તાહં નિરાહારો અટ્ઠાસિ.

અથ નં એકો સિઙ્ગાલો ગોચરપ્પસુતો તં દિસ્વા ભયેન પલાયિ. સીહો તં પક્કોસિત્વા ‘‘ભો સિઙ્ગાલ, મા પલાયિ, અહં કલલે લગ્ગો, જીવિતં મે દેહી’’તિ આહ. સિઙ્ગાલો તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘અહં તં ઉદ્ધરેય્યં, ઉદ્ધટો પન મં ખાદેય્યાસીતિ ભાયામી’’તિ આહ. ‘‘મા ભાયિ, નાહં તં ખાદિસ્સામિ, મહન્તં પન તે ગુણં કરિસ્સામિ, એકેનુપાયેન મં ઉદ્ધરાહી’’તિ. સિઙ્ગાલો તસ્સ પટિઞ્ઞં ગહેત્વા ચતુન્નં પાદાનં સમન્તા કલલે અપનેત્વા ચતુન્નમ્પિ પાદાનં ચતસ્સો માતિકા ખણિત્વા ઉદકાભિમુખં અકાસિ, ઉદકં પવિસિત્વા કલલં મુદું અકાસિ. તસ્મિં ખણે સિઙ્ગાલો સીહસ્સ ઉદરન્તરં અત્તનો સીસં પવેસેત્વા ‘‘વાયામં કરોહિ, સામી’’તિ ઉચ્ચાસદ્દં કરોન્તો સીસેન ઉદરં પહરિ. સીહો વેગં જનેત્વા કલલા ઉગ્ગન્ત્વા પક્ખન્દિત્વા થલે અટ્ઠાસિ. સો મુહુત્તં વિસ્સમિત્વા સરં ઓરુય્હ કદ્દમં ધોવિત્વા ન્હાયિત્વા દરથં પટિપ્પસ્સમ્ભેત્વા એકં મહિંસં વધિત્વા દાઠાહિ ઓવિજ્ઝિત્વા મંસં ઉબ્બત્તેત્વા ‘‘ખાદ, સમ્મા’’તિ સિઙ્ગાલસ્સ પુરતો ઠપેત્વા તેન ખાદિતે પચ્છા અત્તના ખાદિ. પુન સિઙ્ગાલો એકં મંસપેસિં ડંસિત્વા ગણ્હિ. ‘‘ઇદં કિમત્થાય, સમ્મા’’તિ ચ વુત્તે ‘‘તુમ્હાકં દાસી અત્થિ, તસ્સા ભાગો ભવિસ્સતી’’તિ આહ. સીહો ‘‘ગણ્હાહી’’તિ વત્વા સયમ્પિ સીહિયા અત્થાય મંસં ગણ્હિત્વા ‘‘એહિ, સમ્મ, અમ્હાકં પબ્બતમુદ્ધનિ ઠત્વા સખિયા વસનટ્ઠાનં ગમિસ્સામા’’તિ વત્વા તત્થ ગન્ત્વા મંસં ખાદાપેત્વા સિઙ્ગાલઞ્ચ સિઙ્ગાલિઞ્ચ અસ્સાસેત્વા ‘‘ઇતો પટ્ઠાય ઇદાનિ અહં તુમ્હે પટિજગ્ગિસ્સામી’’તિ અત્તનો વસનટ્ઠાનં નેત્વા ગુહાય દ્વારે અઞ્ઞિસ્સા ગુહાય વસાપેસિ. તે તતો પટ્ઠાય ગોચરાય ગચ્છન્તા સીહિઞ્ચ સિઙ્ગાલિઞ્ચ ઠપેત્વા સિઙ્ગાલેન સદ્ધિં ગન્ત્વા નાનામિગે વધિત્વા ઉભોપિ તત્થેવ મંસં ખાદિત્વા ઇતરાસમ્પિ દ્વિન્નં આહરિત્વા દેન્તિ.

એવં કાલે ગચ્છન્તે સીહી દ્વે પુત્તે વિજાયિ, સિઙ્ગાલીપિ દ્વે પુત્તે વિજાયિ. તે સબ્બેપિ સમગ્ગવાસં વસિંસુ. અથેકદિવસં સીહિયા એતદહોસિ – ‘‘અયં સીહો સિઙ્ગાલઞ્ચ સિઙ્ગાલિઞ્ચ સિઙ્ગાલપોતકે ચ અતિવિય પિયાયતિ, નૂનમસ્સ સિઙ્ગાલિયા સદ્ધિં સન્થવો અત્થિ, તસ્મા એવં સિનેહં કરોતિ, યંનૂનાહં ઇમં પીળેત્વા તજ્જેત્વા ઇતો પલાપેય્ય’’ન્તિ. સા સીહસ્સ સિઙ્ગાલં ગહેત્વા ગોચરાય ગતકાલે સિઙ્ગાલિં પીળેસિ તજ્જેસિ ‘‘કિંકારણા ઇમસ્મિં ઠાને વસતિ, ન પલાયસી’’તિ? પુત્તાપિસ્સા સિઙ્ગાલિપુત્તે તથેવ તજ્જયિંસુ. સિઙ્ગાલી તમત્થં સિઙ્ગાલસ્સ કથેત્વા ‘‘સીહસ્સ વચનેન એતાય એવં કતભાવમ્પિ ન જાનામ, ચિરં વસિમ્હા, નાસાપેય્યાપિ નો, અમ્હાકં વસનટ્ઠાનમેવ ગચ્છામા’’તિ આહ. સિઙ્ગાલો તસ્સા વચનં સુત્વા સીહં ઉપસઙ્કમિત્વા આહ – ‘‘સામિ, ચિરં અમ્હેહિ તુમ્હાકં સન્તિકે નિવુત્થં, અતિચિરં વસન્તા નામ અપ્પિયા હોન્તિ, અમ્હાકં ગોચરાય પક્કન્તકાલે સીહી સિઙ્ગાલિં વિહેઠેતિ ‘ઇમસ્મિં ઠાને કસ્મા વસથ, પલાયથા’તિ તજ્જેતિ, સીહપોતકાપિ સિઙ્ગાલપોતકે તજ્જેન્તિ. યો નામ યસ્સ અત્તનો સન્તિકે વાસં ન રોચેતિ, તેન સો ‘યાહી’તિ નીહરિતબ્બોવ, વિહેઠનં નામ કિમત્થિય’’ન્તિ વત્વા પઠમં ગાથમાહ –

૧૩. ‘‘યેન કામં પણામેતિ, ધમ્મો બલવતં મિગી;

ઉન્નદન્તી વિજાનાહિ, જાતં સરણતો ભય’’ન્તિ.

તત્થ યેન કામં પણામેતિ, ધમ્મો બલવતન્તિ બલવા નામ ઇસ્સરો અત્તનો સેવકં યેન દિસાભાગેન ઇચ્છતિ, તેન દિસાભાગેન સો પણામેતિ નીહરતિ. એસ ધમ્મો બલવતં અયં ઇસ્સરાનં સભાવો પવેણિધમ્મોવ, તસ્મા સચે અમ્હાકં વાસં ન રોચેથ, ઉજુકમેવ નો નીહરથ, વિહેઠનેન કો અત્થોતિ દીપેન્તો એવમાહ. મિગીતિ સીહં આલપતિ. સો હિ મિગરાજતાય મિગા અસ્સ અત્થીતિ મિગી. ઉન્નદન્તીતિપિ તમેવ આલપતિ. સો હિ ઉન્નતાનં દન્તાનં અત્થિતાય ઉન્નતા દન્તા અસ્સ અત્થીતિ ઉન્નદન્તી. ‘‘ઉન્નતદન્તી’’તિપિ પાઠોયેવ. વિજાનાહીતિ ‘‘એસ ઇસ્સરાનં ધમ્મો’’તિ એવં જાનાહિ. જાતં સરણતો ભયન્તિ અમ્હાકં તુમ્હે પતિટ્ઠાનટ્ઠેન સરણં, તુમ્હાકઞ્ઞેવ સન્તિકા ભયં જાતં, તસ્મા અત્તનો વસનટ્ઠાનમેવ ગમિસ્સામાતિ દીપેતિ.

અપરો નયો – તવ મિગી સીહી ઉન્નદન્તીમમ પુત્તદારં તજ્જેન્તી યેન કામં પણામેતિ, યેન યેનાકારેન ઇચ્છતિ, તેન પણામેતિ પવત્તતિ, વિહેઠેતિપિ પલાપેતિપિ, એવં ત્વં વિજાનાહિ, તત્થ કિં સક્કા અમ્હેહિ કાતું. ધમ્મો બલવતં એસ બલવન્તાનં સભાવો, ઇદાનિ મયં ગમિસ્સામ. કસ્મા? જાતં સરણતો ભયન્તિ.

તસ્સ વચનં સુત્વા સીહો સીહિં આહ – ‘‘ભદ્દે, અસુકસ્મિં નામ કાલે મમ ગોચરત્થાય ગન્ત્વા સત્તમે દિવસે ઇમિના સિઙ્ગાલેન ઇમાય ચ સિઙ્ગાલિયા સદ્ધિં આગતભાવં સરસી’’તિ. ‘‘આમ, સરામી’’તિ. ‘‘જાનાસિ પન મય્હં સત્તાહં અનાગમનસ્સ કારણ’’ન્તિ? ‘‘ન જાનામિ, સામી’’તિ. ‘‘ભદ્દે, અહં ‘એકં મિગં ગણ્હિસ્સામી’તિ વિરજ્ઝિત્વા કલલે લગ્ગો, તતો નિક્ખમિતું અસક્કોન્તો સત્તાહં નિરાહારો અટ્ઠાસિં, સ્વાહં ઇમં સિઙ્ગાલં નિસ્સાય જીવિતં લભિં, અયં મે જીવિતદાયકો સહાયો. મિત્તધમ્મે ઠાતું સમત્થો હિ મિત્તો દુબ્બલો નામ નત્થિ, ઇતો પટ્ઠાય મય્હં સહાયસ્સ ચ સહાયિકાય ચ પુત્તકાનઞ્ચ એવરૂપં અવમાનં મા અકાસી’’તિ વત્વા સીહો દુતિયં ગાથમાહ –

૧૪. ‘‘અપિ ચેપિ દુબ્બલો મિત્તો, મિત્તધમ્મેસુ તિટ્ઠતિ;

સો ઞાતકો ચ બન્ધુ ચ, સો મિત્તો સો ચ મે સખા;

દાઠિનિ માતિમઞ્ઞિત્થો, સિઙ્ગાલો મમ પાણદો’’તિ.

તત્થ અપિ ચેપીતિ એકો અપિસદ્દો અનુગ્ગહત્થો, એકો સમ્ભાવનત્થો. તત્રાયં યોજના – દુબ્બલોપિ ચે મિત્તો મિત્તધમ્મેસુ અપિ તિટ્ઠતિ, સચે ઠાતું સક્કોતિ, સો ઞાતકો ચ બન્ધુ ચ, સો મેત્તચિત્તતાય મિત્તો, સો ચ મે સહાયટ્ઠેન સખા. દાઠિનિ માતિમઞ્ઞિત્થોતિ, ભદ્દે, દાઠાસમ્પન્ને સીહિ મા મય્હં સહાયં વા સહાયિં વા અતિમઞ્ઞિ, અયઞ્હિ સિઙ્ગાલો મમ પાણદોતિ.

સા તસ્સ વચનં સુત્વા સિઙ્ગાલિં ખમાપેત્વા તતો પટ્ઠાય સપુત્તાય તાય સદ્ધિં સમગ્ગવાસં વસિ. સીહપોતકાપિ સિઙ્ગાલપોતકેહિ સદ્ધિં કીળમાના સમ્મોદમાના માતાપિતૂનં અતિક્કન્તકાલેપિ મિત્તભાવં અભિન્દિત્વા સમ્મોદમાના વસિંસુ. તેસં કિર સત્તકુલપરિવટ્ટે અભિજ્જમાના મેત્તિ અગમાસિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા સચ્ચાનિ પકાસેત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – સચ્ચપરિયોસાને કેચિ સોતાપન્ના, કેચિ સકદાગામિનો, કેચિ અનાગામિનો, કેચિ અરહન્તો અહેસું. ‘‘તદા સિઙ્ગાલો આનન્દો અહોસિ, સીહો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

ગુણજાતકવણ્ણના સત્તમા.

[૧૫૮] ૮. સુહનુજાતકવણ્ણના

નયિદં વિસમસીલેનાતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો દ્વે ચણ્ડભિક્ખૂ આરબ્ભ કથેસિ. તસ્મિઞ્હિ સમયે જેતવનેપિ એકો ભિક્ખુ ચણ્ડો અહોસિ ફરુસો સાહસિકો જનપદેપિ. અથેકદિવસં જાનપદો ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન જેતવનં અગમાસિ, સામણેરા ચેવ દહરભિક્ખૂ ચ તસ્સ ચણ્ડભાવં જાનન્તિ. ‘‘તેસં દ્વિન્નં ચણ્ડાનં કલહં પસ્સિસ્સામા’’તિ કુતૂહલેન તં ભિક્ખું જેતવનવાસિકસ્સ પરિવેણં પહિણિંસુ. તે ઉભોપિ ચણ્ડા અઞ્ઞમઞ્ઞં દિસ્વાવ પિયસંવાસં સંસન્દિંસુ સમિંસુ, હત્થપાદપિટ્ઠિસમ્બાહનાદીનિ અકંસુ. ધમ્મસભાયં ભિક્ખૂ કથં સમુટ્ઠાપેસું – ‘‘આવુસો, ચણ્ડા ભિક્ખૂ અઞ્ઞેસં ઉપરિ ચણ્ડા ફરુસા સાહસિકા, અઞ્ઞમઞ્ઞં પન ઉભોપિ સમગ્ગા સમ્મોદમાના પિયસંવાસા જાતા’’તિ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇદાનેવ, પુબ્બેપેતે અઞ્ઞેસં ચણ્ડા ફરુસા સાહસિકા, અઞ્ઞમઞ્ઞં પન સમગ્ગા સમ્મોદમાના પિયસંવાસા ચ અહેસુ’’ન્તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો તસ્સ સબ્બત્થસાધકો અત્થધમ્માનુસાસકો અમચ્ચો અહોસિ. સો પન રાજા થોકં ધનલોભપકતિકો, તસ્સ મહાસોણો નામ કૂટઅસ્સો અત્થિ. અથ ઉત્તરાપથકા અસ્સવાણિજા પઞ્ચ અસ્સસતાનિ આનેસું, અસ્સાનં આગતભાવં રઞ્ઞો આરોચેસું. તતો પુબ્બે પન બોધિસત્તો અસ્સે અગ્ઘાપેત્વા મૂલં અપરિહાપેત્વા દાપેસિ. રાજા તં પરિહાયમાનો અઞ્ઞં અમચ્ચં પક્કોસાપેત્વા ‘‘તાત, અસ્સે અગ્ઘાપેહિ, અગ્ઘાપેન્તો ચ પઠમં મહાસોણં યથા તેસં અસ્સાનં અન્તરં પવિસતિ, તથા વિસ્સજ્જેત્વા અસ્સે ડંસાપેત્વા વણિતે કારાપેત્વા દુબ્બલકાલે મૂલં હાપેત્વા અસ્સે અગ્ઘાપેય્યાસી’’તિ આહ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા તથા અકાસિ.

અસ્સવાણિજા અનત્તમના હુત્વા તેન કતકિરિયં બોધિસત્તસ્સ આરોચેસું. બોધિસત્તો ‘‘કિં પન તુમ્હાકં નગરે કૂટઅસ્સો નત્થી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘અત્થિ સામિ, સુહનુ નામ કૂટઅસ્સો ચણ્ડો ફરુસો’’તિ. ‘‘તેન હિ પુન આગચ્છન્તા તં અસ્સં આનેય્યાથા’’તિ. તે ‘‘સાધૂ’’તિ પટિસ્સુણિત્વા પુન આગચ્છન્તા તં કૂટસ્સં ગાહાપેત્વા આગચ્છિંસુ. રાજા ‘‘અસ્સવાણિજા આગતા’’તિ સુત્વા સીહપઞ્જરં ઉગ્ઘાટેત્વા અસ્સે ઓલોકેત્વા મહાસોણં વિસ્સજ્જાપેસિ. અસ્સવાણિજાપિ મહાસોણં આગચ્છન્તં દિસ્વા સુહનું વિસ્સજ્જાપેસું. તે અઞ્ઞમઞ્ઞં પત્વા સરીરાનિ લેહન્તા સમ્મોદમાના અટ્ઠંસુ. રાજા બોધિસત્તં પુચ્છિ – ‘‘પસ્સસિ ઇમે દ્વે કૂટસ્સા અઞ્ઞેસં ચણ્ડા ફરુસા સાહસિકા, અઞ્ઞે અસ્સે ડંસિત્વા ગેલઞ્ઞં પાપેન્તિ, ઇદાનિ અઞ્ઞમઞ્ઞં પન સરીરં લેહન્તા સમ્મોદમાના અટ્ઠંસુ, કિં નામેત’’ન્તિ? બોધિસત્તો ‘‘નયિમે, મહારાજ, વિસમસીલા, સમસીલા સમધાતુકા ચ એતે’’તિ વત્વા ઇમં ગાથાદ્વયમાહ –

૧૫. ‘‘નયિદં વિસમસીલેન, સોણેન સુહનૂ સહ;

સુહનૂપિ તાદિસોયેવ, યો સોણસ્સ સગોચરો.

૧૬. ‘‘પક્ખન્દિના પગબ્ભેન, નિચ્ચં સન્દાનખાદિના;

સમેતિ પાપં પાપેન, સમેતિ અસતા અસ’’ન્તિ.

તત્થ નયિદં વિસમસીલેન, સોણેન સુહનૂ સહાતિ યં ઇદં સુહનુ કૂટસ્સો સોણેન સદ્ધિં પેમં કરોતિ, ઇદં ન અત્તનો વિસમસીલેન, અથ ખો અત્તનો સમસીલેનેવ સદ્ધિં કરોતિ. ઉભોપિ હેતે અત્તનો અનાચારતાય દુસ્સીલતાય સમસીલા સમધાતુકા. સુહનૂપિ તાદિસોયેવ, યો સોણસ્સ સગોચરોતિ યાદિસો સોણો, સુહનુપિ તાદિસોયેવ, યો સોણસ્સ સગોચરો યંગોચરો સોણો, સોપિ તંગોચરોયેવ. યથેવ હિ સોણો અસ્સગોચરો અસ્સે ડંસેન્તોવ ચરતિ, તથા સુહનુપિ. ઇમિના નેસં સમાનગોચરતં દસ્સેતિ.

તે પન આચારગોચરે એકતો કત્વા દસ્સેતું ‘‘પક્ખન્દિના’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ પક્ખન્દિનાતિ અસ્સાનં ઉપરિ પક્ખન્દનસીલેન પક્ખન્દનગોચરેન. પગબ્ભેનાતિ કાયપાગબ્ભિયાદિસમન્નાગતેન દુસ્સીલેન. નિચ્ચં સન્દાનખાદિનાતિ સદા અત્તનો બન્ધનયોત્તં ખાદનસીલેન ખાદનગોચરેન ચ. સમેતિ પાપં પાપેનાતિ એતેસુ અઞ્ઞતરેન પાપેન સદ્ધિં અઞ્ઞતરસ્સ પાપં દુસ્સીલ્યં સમેતિ. અસતા અસન્તિ એતેસુ અઞ્ઞતરેન અસતા અનાચારગોચરસમ્પન્નેન સહ ઇતરસ્સ અસં અસાધુકમ્મં સમેતિ, ગૂથાદીનિ વિય ગૂથાદીહિ એકતો સંસન્દતિ સદિસં નિબ્બિસેસમેવ હોતીતિ.

એવં વત્વા ચ પન બોધિસત્તો ‘‘મહારાજ, રઞ્ઞા નામ અતિલુદ્ધેન ન ભવિતબ્બં, પરસ્સ સન્તકં નામ નાસેતું ન વટ્ટતી’’તિ રાજાનં ઓવદિત્વા અસ્સે અગ્ઘાપેત્વા ભૂતમેવ મૂલં દાપેસિ. અસ્સવાણિજા યથાસભાવમેવ મૂલં લભિત્વા હટ્ઠતુટ્ઠા અગમંસુ. રાજાપિ બોધિસત્તસ્સ ઓવાદે ઠત્વા યથાકમ્મં ગતો.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા દ્વે અસ્સા ઇમે દ્વે દુટ્ઠભિક્ખૂ અહેસું, રાજા આનન્દો, પણ્ડિતામચ્ચો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

સુહનુજાતકવણ્ણના અટ્ઠમા.

[૧૫૯] ૯. મોરજાતકવણ્ણના

ઉદેતયં ચક્ખુમા એકરાજાતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો એકં ઉક્કણ્ઠિતભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ. સો હિ ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ સત્થુ સન્તિકં નીતો ‘‘સચ્ચં કિર, ત્વં ભિક્ખુ, ઉક્કણ્ઠિતો’’તિ વુત્તે ‘‘સચ્ચં, ભન્તે’’તિ વત્વા ‘‘કિં દિસ્વા’’તિ વુત્તે ‘‘એકં અલઙ્કતપટિયત્તસરીરં માતુગામં ઓલોકેત્વા’’તિ આહ. અથ નં સત્થા ‘‘ભિક્ખુ માતુગામો નામ કસ્મા તુમ્હાદિસાનં ચિત્તં નાલુળેસ્સતિ, પોરાણકપણ્ડિતાનમ્પિ હિ માતુગામસ્સ સદ્દં સુત્વા સત્ત વસ્સસતાનિ અસમુદાચિણ્ણકિલેસા ઓકાસં લભિત્વા ખણેનેવ સમુદાચરિંસુ. વિસુદ્ધાપિ સત્તા સંકિલિસ્સન્તિ, ઉત્તમયસસમઙ્ગિનોપિ આયસક્યં પાપુણન્તિ, પગેવ અપરિસુદ્ધા’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો મોરયોનિયં પટિસન્ધિં ગહેત્વા અણ્ડકાલેપિ કણિકારમકુળવણ્ણઅણ્ડકોસો હુત્વા અણ્ડં ભિન્દિત્વા નિક્ખન્તો સુવણ્ણવણ્ણો અહોસિ દસ્સનીયો પાસાદિકો પક્ખાનં અન્તરે સુરત્તરાજિવિરાજિતો, સો અત્તનો જીવિતં રક્ખન્તો તિસ્સો પબ્બતરાજિયો અતિક્કમ્મ ચતુત્થાય પબ્બતરાજિયા એકસ્મિં દણ્ડકહિરઞ્ઞપબ્બતતલે વાસં કપ્પેસિ. સો પભાતાય રત્તિયા પબ્બતમત્થકે નિસિન્નો સૂરિયં ઉગ્ગચ્છન્તં ઓલોકેત્વા અત્તનો ગોચરભૂમિયં રક્ખાવરણત્થાય બ્રહ્મમન્તં બન્ધન્તો ‘‘ઉદેતય’’ન્તિઆદિમાહ.

૧૭. ‘‘ઉદેતયં ચક્ખુમા એકરાજા,

હરિસ્સવણ્ણો પથવિપ્પભાસો;

તં તં નમસ્સામિ હરિસ્સવણ્ણં પથવિપ્પભાસં,

તયાજ્જ ગુત્તા વિહરેમુ દિવસ’’ન્તિ.

તત્થ ઉદેતીતિ પાચીનલોકધાતુતો ઉગ્ગચ્છતિ. ચક્ખુમાતિ સકલચક્કવાળવાસીનં અન્ધકારં વિધમિત્વા ચક્ખુપટિલાભકરણેન યં તેન તેસં દિન્નં ચક્ખુ, તેન ચક્ખુના ચક્ખુમા. એકરાજાતિ સકલચક્કવાળે આલોકકરાનં અન્તરે સેટ્ઠવિસિટ્ઠટ્ઠેન એકરાજા. હરિસ્સવણ્ણોતિ હરિસમાનવણ્ણો, સુવણ્ણવણ્ણોતિ અત્થો. પથવિપ્પભાસોતિ પથવિયા પભાસો. તં તં નમસ્સામીતિ તસ્મા તં એવરૂપં ભવન્તં નમસ્સામિ વન્દામિ. તયાજ્જ ગુત્તા વિહરેમુ દિવસન્તિ તયા અજ્જ રક્ખિતા ગોપિતા હુત્વા ઇમં દિવસં ચતુઇરિયાપથવિહારેન સુખં વિહરેય્યામ.

એવં બોધિસત્તો ઇમાય ગાથાય સૂરિયં નમસ્સિત્વા દુતિયગાથાય અતીતે પરિનિબ્બુતે બુદ્ધે ચેવ બુદ્ધગુણે ચ નમસ્સતિ.

‘‘યે બ્રાહ્મણા વેદગૂ સબ્બધમ્મે, તે મે નમો તે ચ મં પાલયન્તુ;

નમત્થુ બુદ્ધાનં નમત્થુ બોધિયા, નમો વિમુત્તાનં નમો વિમુત્તિયા;

ઇમં સો પરિત્તં કત્વા, મોરો ચરતિ એસના’’તિ.

તત્થ યે બ્રાહ્મણાતિ યે બાહિતપાપા વિસુદ્ધિબ્રાહ્મણા. વેદગૂતિ વેદાનં પારં ગતાતિપિ વેદગૂ, વેદેહિ પારં ગતાતિપિ વેદગૂ. ઇધ પન સબ્બે સઙ્ખતાસઙ્ખતધમ્મે વિદિતે પાકટે કત્વા ગતાતિ વેદગૂ. તેનેવાહ ‘‘સબ્બધમ્મે’’તિ. સબ્બે ખન્ધાયતનધાતુધમ્મે સલક્ખણસામઞ્ઞલક્ખણવસેન અત્તનો ઞાણસ્સ વિદિતે પાકટે કત્વા ગતા, તિણ્ણં મારાનં મત્થકં મદ્દિત્વા દસસહસ્સિલોકધાતું ઉન્નાદેત્વા બોધિતલે સમ્માસમ્બોધિં પત્વા સંસારં વા અતિક્કન્તાતિ અત્થો. તે મે નમોતિ તે મમ ઇમં નમક્કારં પટિચ્છન્તુ. તે ચ મં પાલયન્તૂતિ એવં મયા નમસ્સિતા ચ તે ભગવન્તો મં પાલેન્તુ રક્ખન્તુ ગોપેન્તુ. નમત્થુ બુદ્ધાનં નમત્થુ બોધિયા, નમો વિમુત્તાનં નમો વિમુત્તિયાતિ અયં મમ નમક્કારો અતીતાનં પરિનિબ્બુતાનં બુદ્ધાનં અત્થુ, તેસઞ્ઞેવ ચતૂસુ ચ મગ્ગેસુ ચતૂસુ ફલેસુ ઞાણસઙ્ખાતાય બોધિયા અત્થુ, તથા તેસઞ્ઞેવ અરહત્તફલવિમુત્તિયા વિમુત્તાનં અત્થુ, યા ચ નેસં તદઙ્ગવિમુત્તિ વિક્ખમ્ભનવિમુત્તિ સમુચ્છેદવિમુત્તિ પટિપ્પસ્સદ્ધિવિમુત્તિ નિસ્સરણવિમુત્તીતિ પઞ્ચવિધા વિમુત્તિ, તસ્સા નેસં વિમુત્તિયાપિ અયં મય્હં નમક્કારો અત્થૂતિ. ‘‘ઇમં સો પરિત્તં કત્વા, મોરો ચરતિ એસના’’તિ ઇદં પન પદદ્વયં સત્થા અભિસમ્બુદ્ધો હુત્વા આહ. તસ્સત્થો – ભિક્ખવે, સો મોરો ઇમં પરિત્તં ઇમં રક્ખં કત્વા અત્તનો ગોચરભૂમિયં પુપ્ફફલાદીનં અત્થાય નાનપ્પકારાય એસનાય ચરતિ.

એવં દિવસં ચરિત્વા સાયં પબ્બતમત્થકે નિસીદિત્વા અત્થઙ્ગતં સૂરિયં ઓલોકેન્તો બુદ્ધગુણે આવજ્જેત્વા નિવાસટ્ઠાને રક્ખાવરણત્થાય પુન બ્રહ્મમન્તં બન્ધન્તો ‘‘અપેતય’’ન્તિઆદિમાહ.

૧૮. ‘‘અપેતયં ચક્ખુમા એકરાજા, હરિસ્સવણ્ણો પથવિપ્પભાસો;

તં તં નમસ્સામિ હરિસ્સવણ્ણં પથવિપ્પભાસં, તયાજ્જ ગુત્તા વિહરેમુ રત્તિં.

‘‘યે બ્રાહ્મણા વેદગૂ સબ્બધમ્મે, તે મે નમો તે ચ મં પાલયન્તુ;

નમત્થુ બુદ્ધાનં નમત્થુ બોધિયા, નમો વિમુત્તાનં નમો વિમુત્તિયા;

ઇમં સો પરિત્તં કત્વા, મોરો વાસમકપ્પયી’’તિ.

તત્થ અપેતીતિ અપયાતિ અત્થં ગચ્છતિ. ઇમં સો પરિત્તં કત્વા, મોરો વાસમકપ્પયીતિ ઇદમ્પિ અભિસમ્બુદ્ધો હુત્વા આહ. તસ્સત્થો – ભિક્ખવે, સો મોરો ઇમં પરિત્તં ઇમં રક્ખં કત્વા અત્તનો નિવાસટ્ઠાને વાસં કપ્પયિત્થ, તસ્સ રત્તિં વા દિવા વા ઇમસ્સ પરિત્તસ્સાનુભાવેન નેવ ભયં, ન લોમહંસો અહોસિ.

અથેકો બારાણસિયા અવિદૂરે નેસાદગામવાસી નેસાદો હિમવન્તપદેસે વિચરન્તો તસ્મિં દણ્ડકહિરઞ્ઞપબ્બતમત્થકે નિસિન્નં બોધિસત્તં દિસ્વા આગન્ત્વા પુત્તસ્સ આરોચેસિ. અથેકદિવસં ખેમા નામ બારાણસિરઞ્ઞો દેવી સુપિનેન સુવણ્ણવણ્ણં મોરં ધમ્મં દેસેન્તં દિસ્વા પબુદ્ધકાલે રઞ્ઞો આરોચેસિ – ‘‘અહં, દેવ, સુવણ્ણવણ્ણસ્સ મોરસ્સ ધમ્મં સોતુકામા’’તિ. રાજા અમચ્ચે પુચ્છિ. અમચ્ચા ‘‘બ્રાહ્મણા જાનિસ્સન્તી’’તિ આહંસુ. બ્રાહ્મણા તં સુત્વા ‘‘સુવણ્ણવણ્ણા મોરા નામ હોન્તી’’તિ વત્વા ‘‘કત્થ હોન્તી’’તિ વુત્તે ‘‘નેસાદા જાનિસ્સન્તી’’તિ આહંસુ. રાજા નેસાદે સન્નિપાતેત્વા પુચ્છિ. અથ સો નેસાદપુત્તો ‘‘આમ, મહારાજ, દણ્ડકહિરઞ્ઞપબ્બતો નામ અત્થિ, તત્થ સુવણ્ણવણ્ણો મોરો વસતી’’તિ આહ. ‘‘તેન હિ તં મોરં અમારેત્વા બન્ધિત્વાવ આનેહી’’તિ. નેસાદો ગન્ત્વા તસ્સ ગોચરભૂમિયં પાસે ઓડ્ડેસિ. મોરેન અક્કન્તટ્ઠાનેપિ પાસો ન સઞ્ચરતિ. નેસાદો ગણ્હિતું અસક્કોન્તો સત્ત વસ્સાનિ વિચરિત્વા તત્થેવ કાલમકાસિ. ખેમાપિ દેવી પત્થિતં અલભમાના કાલમકાસિ.

રાજા ‘‘મોરં મે નિસ્સાય દેવી કાલકતા’’તિ કુજ્ઝિત્વા ‘‘હિમવન્તપદેસે દણ્ડકહિરઞ્ઞપબ્બતો નામ અત્થિ, તત્થ સુવણ્ણવણ્ણો મોરો વસતિ, યે તસ્સ મંસં ખાદન્તિ, તે અજરા અમરા હોન્તી’’તિ અક્ખરં સુવણ્ણપટ્ટે લિખાપેત્વા સુવણ્ણપટ્ટં મઞ્જૂસાય નિક્ખિપાપેસિ. તસ્મિં કાલકતે અઞ્ઞો રાજા રજ્જં પત્વા સુવણ્ણપટ્ટં વાચેત્વા ‘‘અજરો અમરો ભવિસ્સામી’’તિ અઞ્ઞં નેસાદં પેસેસિ. સોપિ ગન્ત્વા બોધિસત્તં ગહેતું અસક્કોન્તો તત્થેવ કાલમકાસિ. એતેનેવ નિયામેન છ રાજપરિવટ્ટા ગતા. અથ સત્તમો રાજા રજ્જં પત્વા એકં નેસાદં પહિણિ. સો ગન્ત્વા બોધિસત્તેન અક્કન્તટ્ઠાનેપિ પાસસ્સ અસઞ્ચરણભાવં, અત્તનો પરિત્તં કત્વા ગોચરભૂમિગમનભાવઞ્ચસ્સ ઞત્વા પચ્ચન્તં ઓતરિત્વા એકં મોરિં ગહેત્વા યથા હત્થતાળસદ્દેન નચ્ચતિ, અચ્છરાસદ્દેન ચ વસ્સતિ, એવં સિક્ખાપેત્વા તં આદાય ગન્ત્વા મોરેન પરિત્તે અકતે પાતોયેવ પાસયટ્ઠિયો રોપેત્વા પાસે ઓડ્ડેત્વા મોરિં વસ્સાપેસિ. મોરો વિસભાગં માતુગામસદ્દં સુત્વા કિલેસાતુરો હુત્વા પરિત્તં કાતું અસક્કુણિત્વા ગન્ત્વા પાસે બજ્ઝિ. અથ નં નેસાદો ગહેત્વા ગન્ત્વા બારાણસિરઞ્ઞો અદાસિ.