૨૧. અસીતિનિપાતો

[૫૩૩] ૧. ચૂળહંસજાતકવણ્ણના

સુમુખાતિ ઇદં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો આયસ્મતો આનન્દસ્સ જીવિતપરિચ્ચાગં આરબ્ભ કથેસિ. દેવદત્તેન હિ તથાગતં જીવિતા વોરોપેતું પયોજિતેસુ ધનુગ્ગહેસુ સબ્બપઠમં પેસિતેન આગન્ત્વા ‘‘નાહં, ભન્તે, સક્કોમિ તં ભગવન્તં જીવિતા વોરોપેતું, મહિદ્ધિકો સો ભગવા મહાનુભાવો’’તિ વુત્તે દેવદત્તો ‘‘અલં, આવુસો, મા ત્વં સમણં ગોતમં જીવિતા વોરોપેહિ, અહમેવ સમણં ગોતમં જીવિતા વોરોપેસ્સામી’’તિ વત્વા તથાગતે ગિજ્ઝકૂટપબ્બતસ્સ પચ્છિમછાયાય ચઙ્કમન્તે સયં ગિજ્ઝકૂટં પબ્બતં અભિરુહિત્વા યન્તવેગેન મહતિં સિલં પવિજ્ઝિ, ‘‘ઇમાય સિલાય સમણં ગોતમં જીવિતા વોરોપેસ્સામી’’તિ. તદા દ્વે પબ્બતકૂટા સમાગન્ત્વા તં સિલં સમ્પટિચ્છિંસુ. તતો પપટિકા ઉપ્પતિત્વા ભગવતો પાદં પહરિત્વા રુહિરં ઉપ્પાદેસિ, બલવવેદના પવત્તિંસુ. જીવકો તથાગતસ્સ પાદં સત્થકેન ફાલેત્વા દુટ્ઠલોહિતં વમેત્વા પૂતિમંસં અપનેત્વા ધોવિત્વા ભેસજ્જં આલિમ્પિત્વા નિરોગમકાસિ. સત્થા પુરિમસદિસમેવ ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો મહતિયા બુદ્ધલીલાય વિચરિ.

અથ નં દિસ્વા દેવદત્તો ચિન્તેસિ – ‘‘સમણસ્સ ગોતમસ્સ રૂપસોભગ્ગપ્પત્તં સરીરં દિસ્વા કોચિ મનુસ્સભૂતો ઉપસઙ્કમિતું ન સક્કોતિ, રઞ્ઞો ખો પન નાળાગિરિ નામ હત્થી ચણ્ડો ફરુસો મનુસ્સઘાતકો બુદ્ધધમ્મસઙ્ઘગુણે ન જાનાતિ, સો તં જીવિતક્ખયં પાપેસ્સતી’’તિ. સો ગન્ત્વા રઞ્ઞો તમત્થં આરોચેસિ. રાજા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા હત્થાચરિયં પક્કોસાપેત્વા ‘‘સમ્મ, સ્વે નાળાગિરિં મત્તં કત્વા પાતોવ સમણેન ગોતમેન પટિપન્નવીથિયં વિસ્સજ્જેહી’’તિ આહ. દેવદત્તોપિ નં ‘‘અઞ્ઞેસુ દિવસેસુ હત્થી કિત્તકં સુરં પિવતી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘અટ્ઠ ઘટે, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘તેન હિ સ્વે ત્વં તં સોળસ ઘટે પાયેત્વા સમણેન ગોતમેન પટિપન્નવીથિયં અભિમુખં કરેય્યાસી’’તિ આહ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિ. રાજા નગરે ભેરિં ચરાપેસિ – ‘‘સ્વે નાળાગિરિં મત્તં કત્વા નગરે વિસ્સજ્જેસ્સતિ, નાગરા પાતોવ સબ્બકિચ્ચાનિ કત્વા અન્તરવીથિં મા પટિપજ્જિંસૂ’’તિ. દેવદત્તોપિ રાજનિવેસના ઓરુય્હ હત્થિસાલં ગન્ત્વા હત્થિગોપકે આમન્તેત્વા ‘‘મયં ભણે ઉચ્ચટ્ઠાનિયં નીચટ્ઠાને, નીચટ્ઠાનિયં વા ઉચ્ચટ્ઠાને કાતું સમત્થા, સચે વો યસેન અત્થો, સ્વે પાતોવ નાળાગિરિં તિખિણસુરાય સોળસ ઘટે પાયેત્વા સમણસ્સ ગોતમસ્સ આગમનવેલાય તુત્તતોમરેહિ વિજ્ઝિત્વા કુજ્ઝાપેત્વા હત્થિસાલં ભિન્દાપેત્વા સમણેન ગોતમેન પટિપન્નવીથિયં અભિમુખં કત્વા સમણં ગોતમં જીવિતક્ખયં પાપેથા’’તિ આહ. તે ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિંસુ.

સા પવત્તિ સકલનગરે વિત્થારિકા અહોસિ. બુદ્ધધમ્મસઙ્ઘમામકા ઉપાસકા તં સુત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘ભન્તે, દેવદત્તો રઞ્ઞા સદ્ધિં એકતો હુત્વા સ્વે તુમ્હેહિ પટિપન્નવીથિયં નાળાગિરિં વિસ્સજ્જાપેસ્સતિ, સ્વે પિણ્ડાય અપવિસિત્વા ઇધેવ હોથ, મયં વિહારેયેવ બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ભિક્ખં દસ્સામા’’તિ વદિંસુ. સત્થાપિ ‘‘સ્વે પિણ્ડાય ન પવિસિસ્સામી’’તિ અવત્વાવ ‘‘અહં સ્વે નાળાગિરિં દમેત્વા પાટિહારિયં કત્વા તિત્થિયે મદ્દિત્વા રાજગહે પિણ્ડાય અચરિત્વાવ ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો નગરા નિક્ખમિત્વા વેળુવનમેવ આગમિસ્સામિ, રાજગહવાસિનોપિ બહૂનિ ભત્તભાજનાનિ ગહેત્વા વેળુવનમેવ આગમિસ્સન્તિ, સ્વે વિહારેયેવ ભત્તગ્ગં ભવિસ્સતી’’તિ ઇમિના કારણેન તેસં અધિવાસેસિ. તે તથાગતસ્સ અધિવાસનં વિદિત્વા ભત્તભાજનાનિ આહરિત્વા ‘‘વિહારેયેવ દાનં દસ્સામા’’તિ પક્કમિંસુ.

સત્થાપિ પઠમયામે ધમ્મં દેસેત્વા મજ્ઝિમયામે દેવતાનં પઞ્હં વિસ્સજ્જેત્વા પચ્છિમયામસ્સ પઠમકોટ્ઠાસે સીહસેય્યં કપ્પેત્વા દુતિયકોટ્ઠાસે ફલસમાપત્તિયા વીતિનામેત્વા તતિયકોટ્ઠાસે મહાકરુણાસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા વુટ્ઠાય બોધનેય્યબન્ધવે ઓલોકેન્તો નાળાગિરિદમને ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયં દિસ્વા વિભાતાય રત્તિયા કતસરીરપટિજગ્ગનો હુત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેત્વા, ‘‘આનન્દ, અજ્જ રાજગહપરિવત્તકેસુ અટ્ઠારસસુ મહાવિહારેસુ સબ્બેસમ્પિ ભિક્ખૂનં મયાસદ્ધિં રાજગહં પવિસિતું આરોચેહી’’તિ આહ. થેરો તથા અકાસિ. સબ્બેપિ ભિક્ખૂ વેળુવને સન્નિપતિંસુ. સત્થા મહાભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો રાજગહં પાવિસિ. અથ હત્થિમેણ્ડા યથાનુસિટ્ઠં પટિપજ્જિંસુ, મહન્તો સમાગમો અહોસિ. સદ્ધાસમ્પન્ના મનુસ્સા ‘‘અજ્જ કિર બુદ્ધનાગસ્સ તિરચ્છાનનાગેન સઙ્ગામો ભવિસ્સતિ, અનૂપમાય બુદ્ધલીલાય નાળાગિરિદમનં પસ્સિસ્સામા’’તિ પાસાદહમ્મિયગેહચ્છદનાદીનિ અભિરુહિત્વા અટ્ઠંસુ. અસદ્ધા પન મિચ્છાદિટ્ઠિકા ‘‘અયં નાળાગિરિ ચણ્ડો ફરુસો મનુસ્સઘાતકો બુદ્ધાદીનં ગુણં ન જાનાતિ, સો અજ્જ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સુવણ્ણવણ્ણં સરીરં વિદ્ધંસેત્વા જીવિતક્ખયં પાપેસ્સતિ, અજ્જ પચ્ચામિત્તસ્સ પિટ્ઠિં પસ્સિસ્સામા’’તિ પાસાદાદીસુ અટ્ઠંસુ.

હત્થીપિ ભગવન્તં આગચ્છન્તં દિસ્વા મનુસ્સે તાસેન્તો ગેહાનિ વિદ્ધંસેન્તો સકટાનિ સંચુણ્ણેન્તો સોણ્ડં ઉસ્સાપેત્વા પહટ્ઠકણ્ણવાલો પબ્બતો વિય અજ્ઝોત્થરન્તો યેન ભગવા તેનાભિધાવિ. તં આગચ્છન્તં દિસ્વા ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અયં, ભન્તે, નાળાગિરિ ચણ્ડો ફરુસો મનુસ્સઘાતકો ઇમં રચ્છં પટિપન્નો, ન ખો પનાયં બુદ્ધાદિગુણં જાનાતિ, પટિક્કમતુ, ભન્તે, ભગવા, પટિક્કમતુ સુગતો’’તિ. મા, ભિક્ખવે, ભાયિત્થ, પટિબલો અહં નાળાગિરિં દમેતુન્તિ. અથાયસ્મા સારિપુત્તો સત્થારં યાચિ – ‘‘ભન્તે, પિતુ ઉપ્પન્નકિચ્ચં નામ જેટ્ઠપુત્તસ્સ ભારો, અહમેવ તં દમેમી’’તિ. અથ નં સત્થા, ‘‘સારિપુત્ત, બુદ્ધબલં નામ અઞ્ઞં, સાવકબલં અઞ્ઞં, તિટ્ઠ ત્વ’’ન્તિ પટિબાહિ. એવં યેભુય્યેન અસીતિ મહાથેરા યાચિંસુ. સત્થા સબ્બેપિ પટિબાહિ. અથ આયસ્મા આનન્દો સત્થરિ બલવસિનેહેન અધિવાસેતું અસક્કોન્તો ‘‘અયં હત્થી પઠમં મં મારેતૂ’’તિ તથાગતસ્સત્થાય જીવિતં પરિચ્ચજિત્વા ગન્ત્વા સત્થુ પુરતો અટ્ઠાસિ. અથ નં સત્થા ‘‘અપેહિ, આનન્દ, મા મે પુરતો અટ્ઠાસી’’તિ આહ. ‘‘ભન્તે, અયં હત્થી ચણ્ડો ફરુસો મનુસ્સઘાતકો કપ્પુટ્ઠાનગ્ગિસદિસો પઠમં મં મારેત્વા પચ્છા તુમ્હાકં સન્તિકં આગચ્છતૂ’’તિ થેરો અવચ. યાવતતિયં વુચ્ચમાનોપિ તથેવ અટ્ઠાસિ ન પટિક્કમિ. અથ નં ભગવા ઇદ્ધિબલેન પટિક્કમાપેત્વા ભિક્ખૂનં અન્તરે ઠપેસિ.

તસ્મિં ખણે એકા ઇત્થી નાળાગિરિં દિસ્વા મરણભયભીતા પલાયમાના અઙ્કેન ગહિતં દારકં હત્થિનો ચ તથાગતસ્સ ચ અન્તરે છડ્ડેત્વા પલાયિ. હત્થી તં અનુબન્ધિત્વા નિવત્તિત્વા દારકસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. તદા દારકો મહારવં રવિ. સત્થા નાળાગિરિં ઓદિસ્સકમેત્તાય ફરિત્વા સુમધુરં બ્રહ્મસ્સરં નિચ્છારેત્વા ‘‘અમ્ભો નાળાગિરિ તં સોળસ સુરાઘટે પાયેત્વા મત્તં કરોન્તા ન ‘અઞ્ઞં ગણ્હિસ્સતી’તિ કરિંસુ, ‘મં ગણ્હિસ્સતી’તિ પન કરિંસુ, મા અકારણેન જઙ્ઘાયો કિલમેન્તો વિચરિ, ઇતો એહી’’તિ પક્કોસિ. સો સત્થુ વચનં સુત્વા અક્ખીનિ ઉમ્મીલેત્વા ભગવતો રૂપસિરિં ઓલોકેત્વા પટિલદ્ધસંવેગો બુદ્ધતેજેન પચ્છિન્નસુરામદો સોણ્ડં ઓલમ્બેન્તો કણ્ણે ચાલેન્તો આગન્ત્વા તથાગતસ્સ પાદેસુ પતિ. અથ નં સત્થા, ‘‘નાળાગિરિ, ત્વં તિરચ્છાનહત્થી, અહં બુદ્ધવારણો, ઇતો પટ્ઠાય મા ચણ્ડો ફરુસો મનુસ્સઘાતકો ભવ, સબ્બસત્તેસુ મેત્તચિત્તં પટિલભા’’તિ વત્વા દક્ખિણહત્થં પસારેત્વા કુમ્ભે પરામસિત્વા –

‘‘મા કુઞ્જર નાગમાસદો, દુક્ખો હિ કુઞ્જર નાગમાસદો;

ન હિ નાગહતસ્સ કુઞ્જર, સુગતિ હોતિ ઇતો પરં યતો.

‘‘મા ચ મદો મા ચ પમાદો, ન હિ પમત્તા સુગતિં વજન્તિ તે;

ત્વઞ્ઞેવ તથા કરિસ્સસિ, યેન ત્વં સુગતિં ગમિસ્સસી’’તિ. (ચૂળવ. ૩૪૨) –

ધમ્મં દેસેસિ.

તસ્સ સકલસરીરં પીતિયા નિરન્તરં ફુટં અહોસિ. સચે કિર તિરચ્છાનગતો નાભવિસ્સા, સોતાપત્તિફલં અધિગમિસ્સા. મનુસ્સા તં પાટિહારિયં દિસ્વા ઉન્નદિંસુ અપ્ફોટિંસુ, સઞ્જાતસોમનસ્સા નાનાભરણાનિ ખિપિંસુ, તાનિ હત્થિસ્સ સરીરં પટિચ્છાદયિંસુ. તતો પટ્ઠાય નાળાગિરિ ધનપાલકો નામ જાતો. તસ્મિં ખો પન ધનપાલકસમાગમે ચતુરાસીતિ પાણસહસ્સાનિ અમતં પિવિંસુ. સત્થા ધનપાલકં પઞ્ચસુ સીલેસુ પતિટ્ઠાપેસિ. સો સોણ્ડાય ભગવતો પાદે પંસૂનિ ગહેત્વા ઉપરિ મુદ્ધનિ આકિરિત્વા પટિકુટિતોવ પટિક્કમિત્વા દસ્સનૂપચારે ઠિતો દસબલં વન્દિત્વા નિવત્તિત્વા હત્થિસાલં પાવિસિ. તતો પટ્ઠાય દન્તસુદન્તો હુત્વા ન કઞ્ચિ વિહેઠેતિ. સત્થા નિપ્ફન્નમનોરથો ‘‘યેહિ યં ધનં ખિત્તં, તેસઞ્ઞેવ તં હોતૂ’’તિ અધિટ્ઠાય ‘‘અજ્જ મયા મહન્તં પાટિહારિયં કતં, ઇમસ્મિં નગરે પિણ્ડાય ચરણં અપ્પટિરૂપ’’ન્તિ તિત્થિયે મદ્દિત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો જયપ્પત્તો વિય ખત્તિયો નગરા નિક્ખમિત્વા વેળુવનમેવ ગતો. નગરવાસિનો બહું અન્નપાનખાદનીયં આદાય વિહારં ગન્ત્વા મહાદાનં પવત્તયિંસુ.

તં દિવસં સાયન્હસમયે ધમ્મસભં પૂરેત્વા સન્નિસિન્ના ભિક્ખૂ કથં સમુટ્ઠાપેસું – ‘‘આવુસો, આયસ્મતા આનન્દેન તથાગતસ્સત્થાય અત્તનો જીવિતં પરિચ્ચજન્તેન દુક્કરં કતં, નાળાગિરિં દિસ્વા સત્થારા તિક્ખત્તું પટિબાહિયમાનોપિ નાપગતો, અહો દુક્કરકારકો, આવુસો, આયસ્મા આનન્દો’’તિ. સત્થા ‘‘આનન્દસ્સ ગુણકથા પવત્તતિ, ગન્તબ્બં મયા એત્થા’’તિ ગન્ધકુટિતો નિક્ખમિત્વા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇદાનેવ, પુબ્બેપિ આનન્દો તિરચ્છાનયોનિયં નિબ્બત્તોપિ મમત્થાય જીવિતં પરિચ્ચજિયેવા’’તિ વત્વા તેહિ યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે મહિંસકરટ્ઠે સાગલનગરે સાગલો નામ રાજા ધમ્મેન રજ્જં કારેસિ. તદા નગરતો અવિદૂરે એકસ્મિં નેસાદગામકે અઞ્ઞતરો નેસાદો પાસેહિ સકુણે બન્ધિત્વા નગરે વિક્કિણન્તો જીવિકં કપ્પેસિ. નગરતો ચ અવિદૂરે આવટ્ટતો દ્વાદસયોજનો માનુસિયો નામ પદુમસરો અહોસિ પઞ્ચવણ્ણપદુમસઞ્છન્નો. તત્થ નાનપ્પકારો સકુણસઙ્ઘો ઓતરિ. સો નેસાદો તત્થ અનિયામેન પાસે ઓડ્ડેસિ. તસ્મિં કાલે ધતરટ્ઠો હંસરાજા છન્નવુતિહંસસહસ્સપરિવારો ચિત્તકૂટપબ્બતે સુવણ્ણગુહાયં વસતિ, સુમુખો નામસ્સ સેનાપતિ અહોસિ. અથેકદિવસં તતો હંસયૂથા કતિપયા સુવણ્ણહંસા માનુસિયં સરં ગન્ત્વા પહૂતગોચરે તસ્મિં યથાસુખં વિચરિત્વા સુહિતા ચિત્તકૂટં આગન્ત્વા ધતરટ્ઠસ્સ આરોચેસું – ‘‘મહારાજ, મનુસ્સપથે માનુસિયો નામ પદુમસરો સમ્પન્નગોચરો, તત્થ ગોચરં ગણ્હિતું ગચ્છામા’’તિ. સો ‘‘મનુસ્સપથો નામ સાસઙ્કો સપ્પટિભયો, મા વો રુચ્ચિત્થા’’તિ પટિક્ખિપિત્વાપિ તેહિ પુનપ્પુનં વુચ્ચમાનો ‘‘સચે તુમ્હાકં રુચ્ચતિ, ગચ્છામા’’તિ સપરિવારો તં સરં અગમાસિ. સો આકાસા ઓતરન્તો પાદં પાસે પવેસેન્તોયેવ ઓતરિ. અથસ્સ પાસો પાદં અયપટ્ટકેન કડ્ઢન્તો વિય આબન્ધિત્વા ગણ્હિ. અથસ્સ ‘‘છિન્દિસ્સામિ ન’’ન્તિ આકડ્ઢન્તસ્સ પઠમવારે ચમ્મં છિજ્જિ, દુતિયવારે મંસં છિજ્જિ, તતિયવારે ન્હારુ છિજ્જિ, પાસો અટ્ઠિં આહચ્ચ અટ્ઠાસિ, લોહિતં પગ્ઘરિ, બલવવેદના પવત્તિંસુ.

સો ચિન્તેસિ – ‘‘સચાહં બદ્ધરવં રવિસ્સામિ, ઞાતકા મે ઉત્રસ્તા હુત્વા ગોચરં અગ્ગણ્હિત્વા છાતજ્ઝત્તાવ પલાયન્તા દુબ્બલતાય મહાસમુદ્દે પતિસ્સન્તી’’તિ. સો વેદનં અધિવાસેત્વા ઞાતીનં યાવદત્થં ચરિત્વા હંસાનં કીળનકાલે મહન્તેન સદ્દેન બદ્ધરવં રવિ. તં સુત્વા તે હંસા મરણભયતજ્જિતા વગ્ગવગ્ગા હુત્વા ચિત્તકૂટાભિમુખા પક્કમિંસુ. તેસુ પક્કન્તેસુ સુમુખો હંસસેનાપતિ ‘‘કચ્ચિ નુ ખો ઇદં ભયં મહારાજસ્સ ઉપ્પન્નં, જાનિસ્સામિ ન’’ન્તિ વેગેન પક્ખન્દિત્વા પુરતો ગચ્છન્તસ્સ હંસગણસ્સ અન્તરે મહાસત્તં અદિસ્વા મજ્ઝિમહંસગણં વિચિનિ, તત્થપિ અદિસ્વા પચ્છિમહંસગણં વિચિનિ, તત્થપિ અદિસ્વા ‘‘નિસ્સંસયં તસ્સેવેદં ભયં ઉપ્પન્ન’’ન્તિ નિવત્તિત્વા આગચ્છન્તો મહાસત્તં પાસે બદ્ધં લોહિતમક્ખિતં દુક્ખાતુરં પઙ્કપિટ્ઠે નિપન્નં દિસ્વા ‘‘મા ભાયિ, મહારાજ, અહં મમ જીવિતં પરિચ્ચજિત્વા તુમ્હે પાસતો મોચેસ્સામી’’તિ વદન્તો ઓતરિત્વા મહાસત્તં અસ્સાસેન્તોવ પઙ્કપિટ્ઠે નિસીદિ. અથ નં વીમંસન્તો મહાસત્તો પઠમં ગાથમાહ –

૧. ‘‘સુમુખ અનુપચિનન્તા, પક્કમન્તિ વિહઙ્ગમા;

ગચ્છ તુવમ્પિ મા કઙ્ખિ, નત્થિ બદ્ધે સહાયતા’’તિ.

તત્થ અનુપચિનન્તાતિ સિનેહેન આલયવસેન અનોલોકેન્તા. પક્કમન્તીતિ એતે છન્નવુતિ હંસસહસ્સા ઞાતિવિહઙ્ગમા મં છડ્ડેત્વા ગચ્છન્તિ, ત્વમ્પિ ગચ્છ, મા ઇધ વાસં આકઙ્ખિ, એવઞ્હિ પાસેન બદ્ધે મયિ સહાયતા નામ નત્થિ, ન હિ તે અહં ઇદાનિ કિઞ્ચિ સહાયકિચ્ચં કાતું સક્ખિસ્સામિ, કિં તે મયા નિરૂપકારેન, પપઞ્ચં અકત્વા ગચ્છેવાતિ વદતિ.

ઇતો પરં –

૨. ‘‘ગચ્છે વાહં ન વા ગચ્છે, ન તેન અમરો સિયં;

સુખિતં તં ઉપાસિત્વા, દુક્ખિતં તં કથં જહે.

૩. ‘‘મરણં વા તયા સદ્ધિં, જીવિતં વા તયા વિના;

તદેવ મરણં સેય્યો, યઞ્ચે જીવે તયા વિના.

૪. ‘‘નેસ ધમ્મો મહારાજ, યં તં એવં ગતં જહે;

યા ગતિ તુય્હં સા મય્હં, રુચ્ચતે વિહગાધિપ.

૫. ‘‘કા નુ પાસેન બદ્ધસ્સ, ગતિ અઞ્ઞા મહાનસા;

સા કથં ચેતયાનસ્સ, મુત્તસ્સ તવ રુચ્ચતિ.

૬. ‘‘કં વા ત્વં પસ્સસે અત્થં, મમ તુય્હઞ્ચ પક્ખિમ;

ઞાતીનં વાવસિટ્ઠાનં, ઉભિન્નં જીવિતક્ખયે.

૭. ‘‘યં ન કઞ્ચનદેપિઞ્છ, અન્ધેન તમસા ગતં;

તાદિસે સઞ્ચજં પાણં, કમત્થમભિજોતયે.

૮. ‘‘કથં નુ પતતં સેટ્ઠ, ધમ્મે અત્થં ન બુજ્ઝસિ;

ધમ્મો અપચિતો સન્તો, અત્થં દસ્સેતિ પાણિનં.

૯. ‘‘સોહં ધમ્મં અપેક્ખાનો, ધમ્મા ચત્થં સમુટ્ઠિતં;

ભત્તિઞ્ચ તયિ સમ્પસ્સં, નાવકઙ્ખામિ જીવિતં.

૧૦. ‘‘અદ્ધા એસો સતં ધમ્મો, યો મિત્તો મિત્તમાપદે.

ન ચજે જીવિતસ્સાપિ, હેતુધમ્મમનુસ્સરં.

૧૧. ‘‘સ્વાયં ધમ્મો ચ તે ચિણ્ણો, ભત્તિ ચ વિદિતા મયિ;

કામં કરસ્સુ મય્હેતં, ગચ્છેવાનુમતો મયા.

૧૨. ‘‘અપિ ત્વેવં ગતે કાલે, યં ખણ્ડં ઞાતિનં મયા;

તયા તં બુદ્ધિસમ્પન્નં, અસ્સ પરમસંવુતં.

૧૩. ‘‘ઇચ્ચેવં મન્તયન્તાનં, અરિયાનં અરિયવુત્તિનં;

પચ્ચદિસ્સથ નેસાદો, આતુરાનમિવન્તકો.

૧૪. ‘‘તે સત્તુમભિસઞ્ચિક્ખ, દીઘરત્તં હિતા દિજા;

તુણ્હીમાસિત્થ ઉભયો, ન સઞ્ચલેસુમાસના.

૧૫. ‘‘ધતરટ્ઠે ચ દિસ્વાન, સમુડ્ડેન્તે તતો તતો;

અભિક્ખમથ વેગેન, દિજસત્તુ દિજાધિપે.

૧૬. ‘‘સો ચ વેગેનભિક્કમ્મ, આસજ્જ પરમે દિજે;

પચ્ચકમિત્થ નેસાદો, બદ્ધા ઇતિ વિચિન્તયં.

૧૭. ‘‘એકંવ બદ્ધમાસીનં, અબદ્ધઞ્ચ પુનાપરં;

આસજ્જ બદ્ધમાસીનં, પેક્ખમાનમદીનવં.

૧૮. ‘‘તતો સો વિમતોયેવ, પણ્ડરે અજ્ઝભાસથ;

પવડ્ઢકાયે આસીને, દિજસઙ્ઘગણાધિપે.

૧૯. ‘‘યં નુ પાસેન મહતા, બદ્ધો ન કુરુતે દિસં;

અથ કસ્મા અબદ્ધો ત્વં, બલી પક્ખિ ન ગચ્છસિ.

૨૦. ‘‘કિં નુ ત્યાયં દિજો હોતિ, મુત્તો બદ્ધં ઉપાસસિ;

ઓહાય સકુણા યન્તિ, કિં એકો અવહીયસિ.

૨૧. ‘‘રાજા મે સો દિજામિત્ત, સખા પાણસમો ચ મે;

નેવ નં વિજહિસ્સામિ, યાવ કાલસ્સ પરિયાયં.

૨૨. ‘‘કથં પનાયં વિહઙ્ગો, નાદ્દસ પાસમોડ્ડિતં;

પદઞ્હેતં મહન્તાનં, બોદ્ધુમરહન્તિ આપદં.

૨૩. ‘‘યદા પરાભવો હોતિ, પોસો જીવિતસઙ્ખયે;

અથ જાલઞ્ચ પાસઞ્ચ, આસજ્જાપિ ન બુજ્ઝતિ.

૨૪. ‘‘અપિ ત્વેવ મહાપઞ્ઞ, પાસા બહુવિધા તતા;

ગુય્હમાસજ્જ બજ્ઝન્તિ, અથેવં જીવિતક્ખયે’’તિ. –

ઇમાસં ગાથાનં સમ્બન્ધો પાળિનયેનેવ વેદિતબ્બો.

તત્થ ગચ્છે વાતિ, મહારાજ, અહં ઇતો ગચ્છેય્યં વા ન વા, નાહં તેન ગમનેન વા અગમનેન વા અમરો સિયં, અહઞ્હિ ઇતો ગતોપિ અગતોપિ મરણતો અમુત્તોવ, ઇતો પુબ્બે પન સુખિતં તં ઉપાસિત્વા ઇદાનિ દુક્ખિતં તં કથં જહેય્યન્તિ વદતિ. મરણં વાતિ મમ અગચ્છન્તસ્સ વા તયા સદ્ધિં મરણં ભવેય્ય, ગચ્છન્તસ્સ વા તયા વિના જીવિતં. તેસુ દ્વીસુ યં તયા સદ્ધિં મરણં, તદેવ મે વરં, યં તયા વિના જીવેય્યં, ન મે તં વરન્તિ અત્થો. રુચ્ચતેતિ યા તવ ગતિ નિપ્ફત્તિ, સાવ મય્હં રુચ્ચતિ. સા કથન્તિ સમ્મ સુમુખ મમ તાવ દળ્હેન વાલપાસેન બદ્ધસ્સ પરહત્થં ગતસ્સ સા ગતિ રુચ્ચતુ, તવ પન ચેતયાનસ્સ સચેતનસ્સ પઞ્ઞવતો મુત્તસ્સ કથં રુચ્ચતિ.

પક્ખિમાતિ પક્ખસમ્પન્ન. ઉભિન્નન્તિ અમ્હાકં દ્વિન્નં જીવિતક્ખયે સતિ ત્વં મમ વા તવ વા અવસિટ્ઠઞાતીનં વા કં અત્થં પસ્સસિ. યં નાતિ એત્થ ન-કારો ઉપમાને. કઞ્ચનદેપિઞ્છાતિ કઞ્ચનદ્વેપિઞ્છ, અયમેવ વા પાઠો, કઞ્ચનસદિસઉભયપક્ખાતિ અત્થો. તમસાતિ તમસિ. ગતન્તિ કતં, અયમેવ વા પાઠો. પુરિમસ્સ ન-કારસ્સ ઇમિના સમ્બન્ધો, ‘‘ન કત’’ન્તિ કતં વિયાતિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – તયિ પાણં ચજન્તેપિ અચજન્તેપિ મમ જીવિતસ્સ અભાવા યં તવ પાણસઞ્ચજનં, તં અન્ધેન તમસિ કતં વિય કિઞ્ચિદેવ રૂપકમ્મં અપચ્ચક્ખગુણં, તાદિસે તવ અપચ્ચક્ખગુણે પાણસઞ્ચજને ત્વં પાણં સઞ્ચજન્તો કમત્થં જોતેય્યાસીતિ.

ધમ્મો અપચિતો સન્તોતિ ધમ્મો પૂજિતો માનિતો સમાનો. અત્થં દસ્સેતીતિ વુદ્ધિં દસ્સેતિ. અપેક્ખાનોતિ અપેક્ખન્તો. ધમ્મા ચત્થન્તિ ધમ્મતો ચ અત્થં સમુટ્ઠિતં પસ્સન્તો. ભત્તિન્તિ સિનેહં. સતં ધમ્મોતિ પણ્ડિતાનં સભાવો. યો મિત્તોતિ યો મિત્તો આપદાસુ મિત્તં ન ચજે, તસ્સ અચજન્તસ્સ મિત્તસ્સ એસ સભાવો નામ અદ્ધા સતં ધમ્મો. વિદિતાતિ પાકટા જાતા. કામં કરસ્સૂતિ એતં મમ કામં મયા ઇચ્છિતં મમ વચનં કરસ્સુ. અપિ ત્વેવં ગતે કાલેતિ અપિ તુ એવં ગતે કાલે મયિ ઇમસ્મિં ઠાને પાસેન બદ્ધે. પરમસંવુતન્તિ પરમપરિપુણ્ણં.

ઇચ્ચેવં મન્તયન્તાનન્તિ ‘‘ગચ્છ, ન ગચ્છામી’’તિ એવં કથેન્તાનં અરિયાનન્તિ આચારઅરિયાનં. પચ્ચદિસ્સથાતિ કાસાયાનિ નિવાસેત્વા રત્તમાલં પિળન્ધિત્વા મુગ્ગરં આદાય આગચ્છન્તો અદિસ્સથ. આતુરાનન્તિ ગિલાનાનં મચ્ચુ વિય. અભિસઞ્ચિક્ખાતિ, ભિક્ખવે, તે ઉભોપિ સત્તું આયન્તં પસ્સિત્વા. હિતાતિ દીઘરત્તં અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ હિતા મુદુચિત્તા. ન સઞ્ચલેસુમાસનાતિ આસનતો ન ચલિંસુ, યથાનિસિન્નાવ અહેસું. સુમુખો પન ‘‘અયં નેસાદો આગન્ત્વા પહરન્તો મં પઠમં પહરતૂ’’તિ ચિન્તેત્વા મહાસત્તં પચ્છતો કત્વા નિસીદિ.

ધતરટ્ઠેતિ હંસે. સમુડ્ડેન્તેતિ મરણભયેન ઇતો ચિતો ચ ઉપ્પતન્તે દિસ્વા. આસજ્જાતિ ઇતરે દ્વે જને ઉપગન્ત્વા. પચ્ચકમિત્થાતિ ‘‘બદ્ધા, ન બદ્ધા’’તિ ચિન્તેન્તો ઉપધારેન્તો અકમિત્થ, વેગં હાપેત્વા સણિકં અગમાસિ. આસજ્જ બદ્ધમાસીનન્તિ બદ્ધં મહાસત્તં ઉપગન્ત્વા નિસિન્નં સુમુખં. અદીનવન્તિઆદીનવમેવ હુત્વા મહાસત્તં ઓલોકેન્તં દિસ્વા. વિમતોતિ કિં નુ ખો અબદ્ધો બદ્ધસ્સ સન્તિકે નિસિન્નો, કારણં પુચ્છિસ્સામીતિ વિમતિજાતો હુત્વાતિ અત્થો. પણ્ડરેતિ હંસે, અથ વા પરિસુદ્ધે નિમ્મલે, સમ્પહટ્ઠકઞ્ચનવણ્ણેતિ અત્થો. પવડ્ઢકાયેતિ વડ્ઢિતકાયે મહાસરીરે. યં નૂતિ યં તાવ એસો મહાપાસેન બદ્ધો. ન કુરુતે દિસન્તિ પલાયનત્થાય એકં દિસં ન ભજતિ, તં યુત્તન્તિ અધિપ્પાયો. બલીતિ બલસમ્પન્નો હુત્વાપિ. પક્ખીતિ તં આલપતિ. ઓહાયાતિ છડ્ડેત્વા. યન્તીતિ સેસસકુણા ગચ્છન્તિ. અવહીયસીતિ ઓહીયસિ.

દિજામિત્તાતિ દિજાનં અમિત્ત. યાવ કાલસ્સ પરિયાયન્તિ યાવ મરણસ્સ વારો આગચ્છતિ. કથં પનાયન્તિ ત્વં રાજા મે સોતિ વદસિ, રાજાનો ચ નામ પણ્ડિતા હોન્તિ, ઇતિપિ પણ્ડિતો સમાનો કેન કારણેન ઓડ્ડિતં પાસં ન અદ્દસ. પદં હેતન્તિ યસમહત્તં વા ઞાણમહત્તં વા પત્તાનં અત્તનો આપદબુજ્ઝનં નામ પદં કારણં, તસ્મા તે આપદં બોદ્ધુમરહન્તિ. પરાભવોતિ અવડ્ઢિ. આસજ્જાપીતિ ઉપગન્ત્વાપિ ન બુજ્ઝતિ. તતાતિ વિતતા ઓડ્ડિતા. ગુય્હમાસજ્જાતિ તેસુ પાસેસુ યો ગુળ્હો પટિચ્છન્નો પાસો, તં આસજ્જ બજ્ઝન્તિ. અથેવન્તિ અથ એવં જીવિતક્ખયે બજ્ઝન્તેવાતિ અત્થો.

ઇતિ નં સો કથાસલ્લાપેન મુદુહદયં કત્વા મહાસત્તસ્સ જીવિતં યાચન્તો ગાથમાહ –

૨૫. ‘‘અપિ નાયં તયા સદ્ધિં, સંવાસસ્સ સુખુદ્રયો;

અપિ નો અનુમઞ્ઞાસિ, અપિ નો જીવિતં દદે’’તિ.

તત્થ અપિ નાયન્તિ અપિ નુ અયં. સુખુદ્રયોતિ સુખફલો. અપિ નો અનુમઞ્ઞાસીતિ ચિત્તકૂટં ગન્ત્વા ઞાતકે પસ્સિતું ત્વં અપિ નો અનુજાનેય્યાસિ. અપિ નો જીવિતં દદેતિ અપિ નો ઇમાય કથાય ઉપ્પન્નવિસ્સાસો ન મારેય્યાસીતિ.

સો તસ્સ મધુરકથાય બજ્ઝિત્વા ગાથમાહ –

૨૬. ‘‘ન ચેવ મે ત્વં બદ્ધોસિ, નપિ ઇચ્છામિ તે વધં;

કામં ખિપ્પમિતો ગન્ત્વા, જીવ ત્વં અનિઘો ચિર’’ન્તિ.

તતો સુમુખો ચતસ્સો ગાથા અભાસિ –

૨૭. ‘‘નેવાહમેતમિચ્છામિ, અઞ્ઞત્રેતસ્સ જીવિતા;

સચે એકેન તુટ્ઠોસિ, મુઞ્ચેતં મઞ્ચ ભક્ખય.

૨૮. ‘‘આરોહપરિણાહેન, તુલ્યાસ્મા વયસા ઉભો;

ન તે લાભેન જીવત્થિ, એતેન નિમિના તુવં.

૨૯. ‘‘તદિઙ્ઘ સમપેક્ખસ્સુ, હોતુ ગિદ્ધિ તવમ્હસુ;

મં પુબ્બે બન્ધ પાસેન, પચ્છા મુઞ્ચ દિજાધિપં.

૩૦. ‘‘તાવદેવ ચ તે લાભો, કતાસ્સ યાચનાય ચ;

મિત્તિ ચ ધતરટ્ઠેહિ, યાવજીવાય તે સિયા’’તિ.

તત્થ એતન્તિ યં અઞ્ઞત્ર એતસ્સ જીવિતા મમ જીવિતં, એતં અહં નેવ ઇચ્છામિ. તુલ્યાસ્માતિ સમાના હોમ. નિમિના તુવન્તિ પરિવત્તેહિ ત્વં. તવમ્હસૂતિ તવ અમ્હેસુ ગિદ્ધિ હોતુ, કિં તે એતેન, મયિ લોભં ઉપ્પાદેહીતિ વદતિ. તાવદેવાતિ તત્તકોયેવ. યાચનાય ચાતિ યા મમ યાચના, સાવ કતા અસ્સાતિ અત્થો.

ઇતિ સો તાય ધમ્મદેસનાય તેલે પક્ખિત્તકપ્પાસપિચુ વિય મુદુગતહદયો મહાસત્તં તસ્સ દાયં કત્વા દદન્તો આહ –

૩૧. ‘‘પસ્સન્તુ નો મહાસઙ્ઘા, તયા મુત્તં ઇતો ગતં;

મિત્તામચ્ચા ચ ભચ્ચા ચ, પુત્તદારા ચ બન્ધવા.

૩૨. ‘‘ન ચ તે તાદિસા મિત્તા, બહૂનં ઇધ વિજ્જતિ;

યથા ત્વં ધતરટ્ઠસ્સ, પાણસાધારણો સખા.

૩૩. ‘‘સો તે સહાયં મુઞ્ચામિ, હોતુ રાજા તવાનુગો;

કામં ખિપ્પમિતો ગન્ત્વા, ઞાતિમજ્ઝે વિરોચથા’’તિ.

તત્થ નોતિ નિપાતમત્તં. તયા મુત્તન્તિ ઇમઞ્હિ ત્વઞ્ઞેવ મુઞ્ચસિ નામ, તસ્મા ઇમં તયા મુત્તં ઇતો ચિત્તકૂટપબ્બતં ગતં મહન્તા ઞાતિસઙ્ઘા એતે ચ મિત્તાદયો પસ્સન્તુ. એત્થ ચ બન્ધવાતિ એકલોહિતસમ્બન્ધા. વિજ્જતીતિ વિજ્જન્તિ. પાણસાધારણોતિ સાધારણપાણો અવિભત્તજીવિકો, યથા ત્વં એતસ્સ સખા, એતાદિસા અઞ્ઞેસં બહૂનં મિત્તા નામ ન વિજ્જન્તિ. તવાનુગોતિ એતં દુક્ખિતં આદાય પુરતો ગચ્છન્તસ્સ તવ અયં અનુગો હોતૂતિ.

એવં વત્વા પન નેસાદપુત્તો મેત્તચિત્તેન મહાસત્તં ઉપસઙ્કમિત્વા બન્ધનં છિન્દિત્વા આલિઙ્ગિત્વા સરતો નિક્ખામેત્વા સરતીરે તરુણદબ્બતિણપિટ્ઠે નિસીદાપેત્વા પાદે બન્ધનપાસં મુદુચિત્તેન સણિકં મોચેત્વા દૂરે ખિપિત્વા મહાસત્તે બલવસિનેહં પચ્ચુપટ્ઠાપેત્વા મેત્તચિત્તેન ઉદકં આદાય લોહિતં ધોવિત્વા પુનપ્પુનં પરિમજ્જિ. તસ્સ મેત્તચિત્તાનુભાવેન બોધિસત્તસ્સ પાદે સિરા સિરાહિ, મંસં મંસેન, ચમ્મં ચમ્મેન ઘટિતં, તાવદેવ પાદો સંરુળ્હો સઞ્જાતછવિસઞ્જાતલોમો અહોસિ અબદ્ધપાદેન નિબ્બિસેસો. બોધિસત્તો સુખિતો પકતિભાવેનેવ નિસીદિ. અથ સુમુખો અત્તાનં નિસ્સાય મહાસત્તસ્સ સુખિતભાવં દિસ્વા સઞ્જાતસોમનસ્સો નેસાદસ્સ થુતિમકાસિ. તમત્થં પકાસેન્તો સત્થા આહ –

૩૪. ‘‘સો પતીતો પમુત્તેન, ભત્તુના ભત્તુગારવો;

અજ્ઝભાસથ વક્કઙ્ગો, વાચં કણ્ણસુખં ભણં.

૩૫. ‘‘એવં લુદ્દક નન્દસ્સુ, સહ સબ્બેહિ ઞાતિભિ;

યથાહમજ્જ નન્દામિ, મુત્તં દિસ્વા દિજાધિપ’’ન્તિ.

તત્થ વક્કઙ્ગોતિ વઙ્કગીવો.

એવં લુદ્દસ્સ થુતિં કત્વા સુમુખો બોધિસત્તં આહ – ‘‘મહારાજ, ઇમિના અમ્હાકં મહાઉપકારો કતો, અયઞ્હિ અમ્હાકં વચનં અકત્વા કીળાહંસે નો કત્વા ઇસ્સરાનં દેન્તો બહું ધનં લભેય્ય, મારેત્વા મંસં વિક્કિણન્તો મૂલમ્પિ લભેથ, અત્તનો પન જીવિતં અનોલોકેત્વા અમ્હાકં વચનં અકરિ, ઇમં રઞ્ઞો સન્તિકં નેત્વા સુખજીવિતં કરોમા’’તિ. મહાસત્તો સમ્પટિચ્છિ. સુમુખો અત્તનો ભાસાય મહાસત્તેન સદ્ધિં કથેત્વા પુન મનુસ્સભાસાય લુદ્દપુત્તં આમન્તેત્વા ‘‘સમ્મ, ત્વં કિમત્થં પાસે ઓડ્ડેસી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ધનત્થ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘એવં સન્તે અમ્હે આદાય નગરં પવિસિત્વા રઞ્ઞો દસ્સેહિ, બહું તે ધનં દાપેસ્સામી’’તિ વત્વા આહ –

૩૬. ‘‘એહિ તં અનુસિક્ખામિ, યથા ત્વમપિ લચ્છસે;

લાભં તવાયં ધતરટ્ઠો, પાપં કિઞ્ચિ ન દક્ખતિ.

૩૭. ‘‘ખિપ્પમન્તેપુરં નેત્વા, રઞ્ઞો દસ્સેહિ નો ઉભો;

અબદ્ધે પકતિભૂતે, કાજે ઉભયતો ઠિતે.

૩૮. ‘‘ધતરટ્ઠા મહારાજ, હંસાધિપતિનો ઇમે;

અયઞ્હિ રાજા હંસાનં, અયં સેનાપતીતરો.

૩૯. ‘‘અસંસયં ઇમં દિસ્વા, હંસરાજં નરાધિપો.

પતીતો સુમનો વિત્તો, બહું દસ્સતિ તે ધન’’ન્તિ.

તત્થ અનુસિક્ખામીતિ અનુસાસામિ. પાપન્તિ લામકં. રઞ્ઞો દસ્સેહિ નો ઉભોતિ અમ્હે ઉભોપિ રઞ્ઞો દસ્સેહિ. અયં બોધિસત્તસ્સ પઞ્ઞાપભાવદસ્સનત્થં, અત્તનો મિત્તધમ્મસ્સ આવિભાવનત્થં, લુદ્દસ્સ ધનલાભત્થં, રઞ્ઞો સીલેસુ પતિટ્ઠાપનત્થઞ્ચાતિ ચતૂહિ કારણેહિ એવમાહ. ધતરટ્ઠાતિ નેત્વા ચ પન રઞ્ઞો એવં આચિક્ખેય્યાસિ, ‘‘મહારાજ, ઇમે ધતરટ્ઠકુલે જાતા દ્વે હંસાધિપતિનો, એતેસુ અયં રાજા, ઇતરો સેનાપતી’’તિ. ઇતિ નં સિક્ખાપેસિ. ‘‘પતીતો’’તિઆદીનિ તીણિપિ તુટ્ઠાકારવેવચનાનેવ.

એવં વુત્તે લુદ્દો, ‘‘સામિ, મા વો રાજદસ્સનં રુચ્ચિ, રાજાનો નામ ચલચિત્તા, કીળાહંસે વા વો કરેય્યું મારાપેય્યું વા’’તિ વત્વા, ‘‘સમ્મ, મા ભાયિ, અહં તાદિસં કક્ખળં લુદ્દં લોહિતપાણિં ધમ્મકથાય મુદુકં કત્વા મમ પાદેસુ પાતેસિં, રાજાનો નામ પુઞ્ઞવન્તો પઞ્ઞવન્તો ચ સુભાસિતદુબ્ભાસિતઞ્ઞૂ ચ, ખિપ્પં અમ્હે રઞ્ઞો દસ્સેહી’’તિ વુત્તે ‘‘તેન હિ મા મય્હં કુજ્ઝિત્થ, અહં અવસ્સં તુમ્હાકં રુચિયા નેમી’’તિ વત્વા ઉભોપિ કાજં આરોપેત્વા રાજકુલં ગન્ત્વા રઞ્ઞો દસ્સેત્વા રઞ્ઞા પુટ્ઠો યથાભૂતં આરોચેસિ. તમત્થં પકાસેન્તો સત્થા આહ –

૪૦. ‘‘તસ્સ તં વચનં સુત્વા, કમ્મુના ઉપપાદયિ;

ખિપ્પમન્તેપુરં ગન્ત્વા, રઞ્ઞો હંસે અદસ્સયિ;

અબદ્ધે પકતિભૂતે, કાજે ઉભયતો ઠિતે.

૪૧. ‘‘ધતરટ્ઠા મહારાજ, હંસાધિપતિનો ઇમે;

અયઞ્હિ રાજા હંસાનં, અયં સેનાપતીતરો;

૪૨. ‘‘કથં પનિમે વિહઙ્ગા, તવ હત્થત્તમાગતા;

કથં લુદ્દો મહન્તાનં, ઇસ્સરે ઇધ અજ્ઝગા.

૪૩. ‘‘વિહિતા સન્તિમે પાસા, પલ્લલેસુ જનાધિપ;

યં યદાયતનં મઞ્ઞે, દિજાનં પાણરોધનં.

૪૪. ‘‘તાદિસં પાસમાસજ્જ, હંસરાજા અબજ્ઝથ;

તં અબદ્ધો ઉપાસિનો, મમાયં અજ્ઝભાસથ.

૪૫. ‘‘સુદુક્કરં અનરિયેભિ, દહતે ભાવમુત્તમં;

ભત્તુરત્થે પરક્કન્તો, ધમ્મયુત્તો વિહઙ્ગમો.

૪૬. ‘‘અત્તનાયં ચજિત્વાન, જીવિતં જીવિતારહો;

અનુત્થુનન્તો આસીનો, ભત્તુ યાચિત્થ જીવિતં.

૪૭. ‘‘તસ્સ તં વચનં સુત્વા, પસાદમહમજ્ઝગા;

તતો નં પામુચિં પાસા, અનુઞ્ઞાસિં સુખેન ચ.

૪૮. ‘‘સો પતીતો પમુત્તેન, ભત્તુના ભત્તુગારવો;

અજ્ઝભાસથ વક્કઙ્ગો, વાચં કણ્ણસુખં ભણં.

૪૯. ‘‘એવં લુદ્દક નન્દસ્સુ, સહ સબ્બેહિ ઞાતિભિ;

યથાહમજ્જ નન્દામિ, મુત્તં દિસ્વા દિજાધિપં.

૫૦. ‘‘એહિ તં અનુસિક્ખામિ, યથા ત્વમપિ લચ્છસે;

લાભં તવાયં ધતરટ્ઠો, પાપં કિઞ્ચિ ન દક્ખતિ.

૫૧. ‘‘ખિપ્પમન્તેપુરં નેત્વા, રઞ્ઞો દસ્સેહિ નો ઉભો;

અબદ્ધે પકતિભૂતે, કાજે ઉભયતો ઠિતે.

૫૨. ‘‘ધતરટ્ઠા મહારાજ, હંસાધિપતિનો ઇમે;

અયઞ્હિ રાજા હંસાનં, અયં સેનાપતીતરો.

૫૩. ‘‘અસંસયં ઇમં દિસ્વા, હંસરાજં નરાધિપો;

પતીતો સુમનો વિત્તો, બહું દસ્સતિ તે ધનં.

૫૪. ‘‘એવમેતસ્સ વચના, આનીતામે ઉભો મયા;

એત્થેવ હિ ઇમે આસું, ઉભો અનુમતા મયા.

૫૫. ‘‘સોયં એવં ગતો પક્ખી, દિજો પરમધમ્મિકો;

માદિસસ્સ હિ લુદ્દસ્સ, જનયેય્યાથ મદ્દવં.

૫૬. ‘‘ઉપાયનઞ્ચ તે દેવ, નાઞ્ઞં પસ્સામિ એદિસં;