૧૬. તિંસનિપાતો

[૫૧૧] ૧. કિંછન્દજાતકવણ્ણના

કિંછન્દો કિમધિપ્પાયોતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો ઉપોસથકમ્મં આરબ્ભ કથેસિ. એકદિવસઞ્હિ સત્થા બહૂ ઉપાસકે ચ ઉપાસિકાયો ચ ઉપોસથિકે ધમ્મસ્સવનત્થાય આગન્ત્વા ધમ્મસભાયં નિસિન્ને ‘‘ઉપોસથિકાત્થ ઉપાસકા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘સાધુ વો કતં ઉપોસથં કરોન્તેહિ, પોરાણકા ઉપડ્ઢૂપોસથકમ્મસ્સ નિસ્સન્દેન મહન્તં યસં પટિલભિંસૂ’’તિ વત્વા તેહિ યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તો ધમ્મેન રજ્જં કારેન્તો સદ્ધો અહોસિ દાનસીલઉપોસથકમ્મેસુ અપ્પમત્તો. સો સેસેપિ અમચ્ચાદયો દાનાદીસુ સમાદપેસિ. પુરોહિતો પનસ્સ પરપિટ્ઠિમંસિકો લઞ્જખાદકો કૂટવિનિચ્છયિકો અહોસિ. રાજા ઉપોસથદિવસે અમચ્ચાદયો પક્કોસાપેત્વા ‘‘ઉપોસથિકા હોથા’’તિ આહ. પુરોહિતો ઉપોસથં ન સમાદિયિ. અથ નં દિવા લઞ્જં ગહેત્વા કૂટડ્ડં કત્વા ઉપટ્ઠાનં આગતં રાજા ‘‘તુમ્હે ઉપોસથિકા’’તિ અમચ્ચે પુચ્છન્તો ‘‘ત્વમ્પિ આચરિય ઉપોસથિકો’’તિ પુચ્છિ. સો ‘‘આમા’’તિ મુસાવાદં કત્વા પાસાદા ઓતરિ. અથ નં એકો અમચ્ચો ‘‘નનુ તુમ્હે ન ઉપોસથિકા’’તિ ચોદેસિ. સો આહ – ‘‘અહં વેલાયમેવ ભુઞ્જિં, ગેહં પન ગન્ત્વા મુખં વિક્ખાલેત્વા ઉપોસથં અધિટ્ઠાય સાયં ન ભુઞ્જિસ્સામિ, રત્તિં સીલં રક્ખિસ્સામિ, એવં મે ઉપડ્ઢૂપોસથકમ્મં ભવિસ્સતી’’તિ? ‘‘સાધુ, આચરિયા’’તિ. સો ગેહં ગન્ત્વા તથા અકાસિ. પુનેકદિવસં તસ્મિં વિનિચ્છયે નિસિન્ને અઞ્ઞતરા સીલવતી ઇત્થી અડ્ડં કરોન્તી ઘરં ગન્તું અલભમાના ‘‘ઉપોસથકમ્મં નાતિક્કમિસ્સામી’’તિ ઉપકટ્ઠે કાલે મુખં વિક્ખાલેતું આરભિ. તસ્મિં ખણે બ્રાહ્મણસ્સ સુપક્કાનં અમ્બફલાનં અમ્બપિણ્ડિ આહરિયિત્થ. સો તસ્સા ઉપોસથિકભાવં ઞત્વા ‘‘ઇમાનિ ખાદિત્વા ઉપોસથિકા હોહી’’તિ અદાસિ. સા તથા અકાસિ. એત્તકં બ્રાહ્મણસ્સ કમ્મં.

સો અપરભાગે કાલં કત્વા હિમવન્તપદેસે કોસિકિગઙ્ગાય તીરે તિયોજનિકે અમ્બવને રમણીયે ભૂમિભાગે સોભગ્ગપ્પત્તે કનકવિમાને અલઙ્કતસિરિસયને સુત્તપ્પબુદ્ધો વિય નિબ્બત્તિ અલઙ્કતપટિયત્તો ઉત્તમરૂપધરો સોળસસહસ્સદેવકઞ્ઞાપરિવારો. સો રત્તિઞ્ઞેવ તં સિરિસમ્પત્તિં અનુભોતિ. વેમાનિકપેતભાવેન હિસ્સ કમ્મસરિક્ખકો વિપાકો અહોસિ, તસ્મા અરુણે ઉગ્ગચ્છન્તે અમ્બવનં પવિસતિ, પવિટ્ઠક્ખણેયેવસ્સ દિબ્બત્તભાવો અન્તરધાયતિ, અસીતિહત્થતાલક્ખન્ધપ્પમાણો અત્તભાવો નિબ્બત્તતિ, સકલસરીરં ઝાયતિ, સુપુપ્ફિતકિંસુકો વિય હોતિ. દ્વીસુ હત્થેસુ એકેકાવ અઙ્ગુલિ, તત્થ મહાકુદ્દાલપ્પમાણા નખા હોન્તિ. તેહિ નખેહિ અત્તનો પિટ્ઠિમંસં ફાલેત્વા ઉપ્પાટેત્વા ખાદન્તો વેદનાપ્પત્તો મહારવં રવન્તો દુક્ખં અનુભોતિ. સૂરિયે અત્થઙ્ગતે તં સરીરં અન્તરધાયતિ, દિબ્બસરીરં નિબ્બત્તતિ, અલઙ્કતપટિયત્તા દિબ્બનાટકિત્થિયો નાનાતૂરિયાનિ ગહેત્વા પરિવારેન્તિ. સો મહાસમ્પત્તિં અનુભવન્તો રમણીયે અમ્બવને દિબ્બપાસાદં અભિરુહતિ. ઇતિ સો ઉપોસથિકાય ઇત્થિયા અમ્બફલદાનસ્સ નિસ્સન્દેન તિયોજનિકં અમ્બવનં પટિલભતિ, લઞ્જં ગહેત્વા કૂટડ્ડકરણનિસ્સન્દેન પન પિટ્ઠિમંસં ઉપ્પાટેત્વા ખાદતિ, ઉપડ્ઢૂપોસથસ્સ નિસ્સન્દેન રત્તિં સમ્પત્તિં અનુભોતિ, સોળસસહસ્સનાટકિત્થીહિ પરિવુતો પરિચારેસિ.

તસ્મિં કાલે બારાણસિરાજા કામેસુ દોસં દિસ્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અધોગઙ્ગાય રમણીયે ભૂમિપદેસે પણ્ણસાલં કારેત્વા ઉઞ્છાચરિયાય યાપેન્તો વિહાસિ. અથેકદિવસં તમ્હા અમ્બવના મહાઘટપ્પમાણં અમ્બપક્કં ગઙ્ગાય પતિત્વા સોતેન વુય્હમાનં તસ્સ તાપસસ્સ પરિભોગતિત્થાભિમુખં અગમાસિ. સો મુખં ધોવન્તો તં મજ્ઝે નદિયા આગચ્છન્તં દિસ્વા ઉદકં તરન્તો ગન્ત્વા આદાય અસ્સમપદં આહરિત્વા અગ્યાગારે ઠપેત્વા સત્થકેન ફાલેત્વા યાપનમત્તં ખાદિત્વા સેસં કદલિપણ્ણેહિ પટિચ્છાદેત્વા પુનપ્પુનં દિવસે દિવસે યાવ પરિક્ખયા ખાદિ. તસ્મિં પન ખીણે અઞ્ઞં ફલાફલં ખાદિતું નાસક્ખિ, રસતણ્હાય બજ્ઝિત્વા ‘‘તમેવ અમ્બપક્કં ખાદિસ્સામી’’તિ નદીતીરં ગન્ત્વા નદિં ઓલોકેન્તો ‘‘અમ્બં અલભિત્વા ન ઉટ્ઠહિસ્સામી’’તિ સન્નિટ્ઠાનં કત્વા નિસીદિ. સો તત્થ નિરાહારો એકમ્પિ દિવસં, દ્વેપિ, તીણિ, ચતુ, પઞ્ચ, છ દિવસાનિ વાતાતપેન પરિસુસ્સન્તો અમ્બં ઓલોકેન્તો નિસીદિ. અથ સત્તમે દિવસે નદીદેવતા આવજ્જમાના તં કારણં ઞત્વા ‘‘અયં તાપસો તણ્હાવસિકો હુત્વા સત્તાહં નિરાહારો ગઙ્ગં ઓલોકેન્તો નિસીદિ, ઇમસ્સ અમ્બપક્કં અદાતું ન યુત્તં, અલભન્તો મરિસ્સતિ, દસ્સામિ તસ્સા’’તિ આગન્ત્વા ગઙ્ગાય ઉપરિ આકાસે ઠત્વા તેન સદ્ધિં સલ્લપન્તી પઠમં ગાથમાહ –

૧. ‘‘કિંછન્દો કિમધિપ્પાયો, એકો સમ્મસિ ઘમ્મનિ;

કિંપત્થયાનો કિં એસં, કેન અત્થેન બ્રાહ્મણા’’તિ.

તત્થ છન્દોતિ અજ્ઝાસયો. અધિપ્પાયોતિ ચિત્તં. સમ્મસીતિ અચ્છસિ. ઘમ્મનીતિ ગિમ્હે. એસન્તિ એસન્તો. બ્રાહ્મણાતિ પબ્બજિતત્તા તાપસં આલપતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – બ્રાહ્મણ, ત્વં કિં અધિપ્પાયો કિં ચિન્તેન્તો કિં પત્થેન્તો કિં ગવેસન્તો કેનત્થેન ઇમસ્મિં ગઙ્ગાતીરે ગઙ્ગં ઓલોકેન્તો નિસિન્નોતિ.

તં સુત્વા તાપસો નવ ગાથા અભાસિ –

૨. ‘‘યથા મહા વારિધરો, કુમ્ભો સુપરિણાહવા;

તથૂપમં અમ્બપક્કં, વણ્ણગન્ધરસુત્તમં.

૩. ‘‘તં વુય્હમાનં સોતેન, દિસ્વાનામલમજ્ઝિમે;

પાણીભિ નં ગહેત્વાન, અગ્યાયતનમાહરિં.

૪. ‘‘તતો કદલિપત્તેસુ, નિક્ખિપિત્વા સયં અહં;

સત્થેન નં વિકપ્પેત્વા, ખુપ્પિપાસં અહાસિ મે.

૫. ‘‘સોહં અપેતદરથો, બ્યન્તીભૂતો દુખક્ખમો;

અસ્સાદં નાધિગચ્છામિ, ફલેસ્વઞ્ઞેસુ કેસુચિ.

૬. ‘‘સોસેત્વા નૂન મરણં, તં મમં આવહિસ્સતિ;

અમ્બં યસ્સ ફલં સાદુ, મધુરગ્ગં મનોરમં;

યમુદ્ધરિં વુય્હમાનં, ઉદધિસ્મા મહણ્ણવે.

૭. ‘‘અક્ખાતં તે મયા સબ્બં, યસ્મા ઉપવસામહં;

રમ્મં પતિ નિસિન્નોસ્મિ, પુથુલોમાયુતા પુથુ.

૮. ‘‘ત્વઞ્ચ ખો મેવ અક્ખાહિ, અત્તાનમપલાયિનિ;

કા વા ત્વમસિ કલ્યાણિ, કિસ્સ વા ત્વં સુમજ્ઝિમે.

૯. ‘‘રુપ્પપટ્ટપલિમટ્ઠીવ, બ્યગ્ઘીવ ગિરિસાનુજા;

યા સન્તિ નારિયો દેવેસુ, દેવાનં પરિચારિકા.

૧૦. ‘‘યા ચ મનુસ્સલોકસ્મિં, રૂપેનાન્વાગતિત્થિયો;

રૂપેન તે સદિસી નત્થિ, દેવેસુ ગન્ધબ્બમનુસ્સલોકે;

પુટ્ઠાસિ મે ચારુપુબ્બઙ્ગિ, બ્રૂહિ નામઞ્ચ બન્ધવે’’તિ.

તત્થ વારિધરો કુમ્ભોતિ ઉદકઘટો. સુપરિણાહવાતિ સુસણ્ઠાનો. વણ્ણગન્ધરસુત્તમન્તિ વણ્ણગન્ધરસેહિ ઉત્તમં. દિસ્વાનાતિ દિસ્વા. અમલમજ્ઝિમેતિ નિમ્મલમજ્ઝે. દેવતં આલપન્તો એવમાહ. પાણીભીતિ હત્થેહિ. અગ્યાયતનમાહરિન્તિ અત્તનો અગ્ગિહુતસાલં આહરિં. વિકપ્પેત્વાતિ વિચ્છિન્દિત્વા. ‘‘વિકન્તેત્વા’’તિપિ પાઠો. ‘‘ખાદિ’’ન્તિ પાઠસેસો. અહાસિ મેતિ તં જિવ્હગ્ગે ઠપિતમત્તમેવ સત્ત રસહરણિસહસ્સાનિ ફરિત્વા મમ ખુદઞ્ચ પિપાસઞ્ચ હરિ. અપેતદરથોતિ વિગતકાયચિત્તદરથો. સુધાભોજનં ભુત્તસ્સ વિય હિ તસ્સ સબ્બદરથં અપહરિ. બ્યન્તીભૂતોતિ તસ્સ અમ્બપક્કસ્સ વિગતન્તો જાતો, પરિક્ખીણઅમ્બપક્કો હુત્વાતિ અત્થો. દુખક્ખમોતિ દુક્ખેન અસાતેન કાયક્ખમેન ચેવ ચિત્તક્ખમેન ચ સમન્નાગતો. અઞ્ઞેસુ પન કદલિપનસાદીસુ ફલેસુ પરિત્તકમ્પિ અસ્સાદં નાધિગચ્છામિ, સબ્બાનિ મે જિવ્હાય ઠપિતમત્તાનિ તિત્તકાનેવ સમ્પજ્જન્તીતિ દીપેતિ.

સોસેત્વાતિ નિરાહારતાય સોસેત્વા સુક્ખાપેત્વા. તં મમન્તિ તં મમ. યસ્સાતિ યં અસ્સ, અહોસીતિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યં ફલં મમ સાદુ અહોસિ, યમહં ગમ્ભીરે પુથુલઉદકક્ખન્ધસઙ્ખાતે મહણ્ણવે વુય્હમાનં તતો ઉદધિસ્મા ઉદ્ધરિં, તં અમ્બં મમ મરણં આવહિસ્સતીતિ મઞ્ઞામિ, મય્હં તં અલભન્તસ્સ જીવિતં નપ્પવત્તિસ્સતીતિ. ઉપવસામીતિ ખુપ્પિપાસાહિ ઉપગતો વસામિ. રમ્મં પતિ નિસિન્નોસ્મીતિ રમણીયં નદિં પતિ અહં નિસિન્નો. પુથુલોમાયુતા પુથૂતિ અયં નદી પુથુલોમેહિ મચ્છેહિ આયુતા પુથુ વિપુલા, અપિ નામ મે ઇતો સોત્થિ ભવેય્યાતિ અધિપ્પાયો. અપલાયિનીતિ અપલાયિત્વા મમ સમ્મુખે ઠિતેતિ તં દેવતં આલપતિ. ‘‘અપલાસિની’’તિપિ પાઠો, પલાસરહિતે અનવજ્જસરીરેતિ અત્થો. કિસ્સ વાતિ કિસ્સ વા કારણા ઇધાગતાસીતિ પુચ્છતિ.

રૂપપટ્ટપલિમટ્ઠીવાતિ સુટ્ઠુ પરિમજ્જિતકઞ્ચનપટ્ટસદિસી. બ્યગ્ઘીવાતિ લીલાવિલાસેન તરુણબ્યગ્ઘપોતિકા વિય. દેવાનન્તિ છન્નં કામાવચરદેવાનં. યા ચ મનુસ્સલોકસ્મિન્તિ યા ચ મનુસ્સલોકે. રૂપેનાન્વાગતિત્થિયોતિ રૂપેન અન્વાગતા ઇત્થિયો નત્થીતિ અત્તનો સમ્ભાવનાય એવમાહ. તવ રૂપસદિસાય નામ ન ભવિતબ્બન્તિ હિસ્સ અધિપ્પાયો. ગન્ધબ્બમનુસ્સલોકેતિ મૂલગન્ધાદિનિસ્સિતેસુ ગન્ધબ્બેસુ ચ મનુસ્સલોકે ચ. ચારુપુબ્બઙ્ગીતિ ચારુના પુબ્બઙ્ગેન ઊરુલક્ખણેન સમન્નાગતે. નામઞ્ચ બન્ધવેતિ અત્તનો નામગોત્તઞ્ચ બન્ધવે ચ મય્હં અક્ખાહીતિ વદતિ.

તતો દેવધીતા અટ્ઠ ગાથા અભાસિ –

૧૧. ‘‘યં ત્વં પતિ નિસિન્નોસિ, રમ્મં બ્રાહ્મણ કોસિકિં;

સાહં ભુસાલયાવુત્થા, વરવારિવહોઘસા.

૧૨. ‘‘નાનાદુમગણાકિણ્ણા, બહુકા ગિરિકન્દરા;

મમેવ પમુખા હોન્તિ, અભિસન્દન્તિ પાવુસે.

૧૩. ‘‘અથો બહૂ વનતોદા, નીલવારિવહિન્ધરા;

બહુકા નાગવિત્તોદા, અભિસન્દન્તિ વારિના.

૧૪. ‘‘તા અમ્બજમ્બુલબુજા, નીપા તાલા ચુદુમ્બરા;

બહૂનિ ફલજાતાનિ, આવહન્તિ અભિણ્હસો.

૧૫. ‘‘યં કિઞ્ચિ ઉભતો તીરે, ફલં પતતિ અમ્બુનિ;

અસંસયં તં સોતસ્સ, ફલં હોતિ વસાનુગં.

૧૬. ‘‘એતદઞ્ઞાય મેધાવિ, પુથુપઞ્ઞ સુણોહિ મે;

મા રોચય મભિસઙ્ગં, પટિસેધ જનાધિપ.

૧૭. ‘‘ન વાહં વડ્ઢવં મઞ્ઞે, યં ત્વં રટ્ઠાભિવડ્ઢન;

આચેય્યમાનો રાજિસિ, મરણં અભિકઙ્ખસિ.

૧૮. ‘‘તસ્સ જાનન્તિ પિતરો, ગન્ધબ્બા ચ સદેવકા;

યે ચાપિ ઇસયો લોકે, સઞ્ઞતત્તા તપસ્સિનો;

અસંસયં તેપિ જાનન્તિ, પટ્ઠભૂતા યસસ્સિનો’’તિ.

તત્થ કોસિકિન્તિ યં ત્વં, બ્રાહ્મણ, રમ્મં કોસિકિં ગઙ્ગં પતિ નિસિન્નો. ભુસાલયાવુત્થાતિ ભુસે ચણ્ડસોતે આલયો યસ્સ વિમાનસ્સ, તસ્મિં અધિવત્થા, ગઙ્ગટ્ઠકવિમાનવાસિનીતિ અત્થો. વરવારિવહોઘસાતિ વરવારિવહેન ઓઘેન સમન્નાગતા. પમુખાતિ તા વુત્તપ્પકારા ગિરિકન્દરા મં પમુખં કરોન્તિ, અહં તાસં પામોક્ખા હોમીતિ દસ્સેતિ. અભિસન્દન્તીતિ સન્દન્તિ પવત્તન્તિ, તતો તતો આગન્ત્વા મં કોસિકિગઙ્ગં પવિસન્તીતિ અત્થો. વનતોદાતિ ન કેવલં કન્દરાવ, અથ ખો બહૂ વનતોદા તમ્હા તમ્હા વનમ્હા ઉદકાનિપિ મં બહૂનિ પવિસન્તિ. નીલવારિવહિન્ધરાતિ મણિવણ્ણેન નીલવારિના યુત્તે ઉદકક્ખન્ધસઙ્ખાતે વહે ધારયન્તિયો. નાગવિત્તોદાતિ નાગાનં વિત્તિકારેન ધનસઙ્ખાતેન વા ઉદકેન સમન્નાગતા. વારિનાતિ એવરૂપા હિ બહૂ નદિયો મં વારિનાવ અભિસન્દન્તિ પૂરેન્તીતિ દસ્સેતિ.

તાતિ તા નદિયો. આવહન્તીતિ એતાનિ અમ્બાદીનિ આકડ્ઢન્તિ. સબ્બાનિ હિ એતાનિ ઉપયોગત્થે પચ્ચત્તવચનાનિ. અથ વા તાતિ ઉપયોગબહુવચનં. આવહન્તીતિ ઇમાનિ અમ્બાદીનિ તા નદિયો આગચ્છન્તિ, ઉપગચ્છન્તીતિ અત્થો, એવં ઉપગતાનિ પન મમ સોતં પવિસન્તીતિ અધિપ્પાયો. સોતસ્સાતિ યં ઉભતો તીરે જાતરુક્ખેહિ ફલં મમ અમ્બુનિ પતતિ, સબ્બં તં મમ સોતસ્સેવ વસાનુગં હોતિ. નત્થેત્થ સંસયોતિ એવં અમ્બપક્કસ્સ નદીસોતેન આગમનકારણં કથેસિ.

મેધાવિ પુથુપઞ્ઞાતિ ઉભયં આલપનમેવ. મા રોચયાતિ એવં તણ્હાભિસઙ્ગં મા રોચય. પટિસેધાતિ પટિસેધેહિ નન્તિ રાજાનં ઓવદતિ. વડ્ઢવન્તિ પઞ્ઞાવડ્ઢભાવં પણ્ડિતભાવં. રટ્ઠાભિવડ્ઢનાતિ રટ્ઠસ્સ અભિવડ્ઢન. આચેય્યમાનોતિ મંસલોહિતેહિ આચિયન્તો વડ્ઢન્તો, તરુણોવ હુત્વાતિ અત્થો. રાજિસીતિ તં આલપતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – યં ત્વં નિરાહારતાય સુસ્સમાનો તરુણોવ સમાનો અમ્બલોભેન મરણં અભિકઙ્ખસિ, ન વે અહં તવ ઇમં પણ્ડિતભાવં મઞ્ઞામીતિ.

તસ્સાતિ યો પુગ્ગલો તણ્હાવસિકો હોતિ, તસ્સ તણ્હાવસિકભાવં ‘‘પિતરો’’તિ સઙ્ખં ગતા બ્રહ્માનો ચ સદ્ધિં કામાવચરદેવેહિ ગન્ધબ્બા ચ વુત્તપ્પકારા દિબ્બચક્ખુકા ઇસયો ચ અસંસયં જાનન્તિ. અનચ્છરિયઞ્ચેતં, યં તે ઇદ્ધિમન્તો જાનેય્યું, ‘‘અસુકો હિ નામ તણ્હાવસિકો હોતી’’તિ. પુન તેસં ભાસમાનાનં વચનં સુત્વા યેપિ તેસં પટ્ઠભૂતા યસસ્સિનો પરિચારકા, તેપિ જાનન્તિ. પાપકમ્મં કરોન્તસ્સ હિ રહો નામ નત્થીતિ તાપસસ્સ સંવેગં ઉપ્પાદેન્તી એવમાહ.

તતો તાપસો ચતસ્સો ગાથા અભાસિ –

૧૯. ‘‘એવં વિદિત્વા વિદૂ સબ્બધમ્મં, વિદ્ધંસનં ચવનં જીવિતસ્સ;

ન ચીયતી તસ્સ નરસ્સ પાપં, સચે ન ચેતેતિ વધાય તસ્સ.

૨૦. ‘‘ઇસિપૂગસમઞ્ઞાતે, એવં લોક્યા વિદિતા સતિ;

અનરિયપરિસમ્ભાસે, પાપકમ્મં જિગીસસિ.

૨૧. ‘‘સચે અહં મરિસ્સામિ, તીરે તે પુથુસુસ્સોણિ;

અસંસયં તં અસિલોકો, મયિ પેતે આગમિસ્સતિ.

૨૨. ‘‘તસ્મા હિ પાપકં કમ્મં, રક્ખસ્સેવ સુમજ્ઝિમે;

મા તં સબ્બો જનો પચ્છા, પકુટ્ઠાયિ મયિ મતે’’તિ.

તત્થ એવં વિદિત્વાતિ યથા અહં સીલઞ્ચ અનિચ્ચતઞ્ચ જાનામિ, એવં જાનિત્વા ઠિતસ્સ. વિદૂતિ વિદુનો. સબ્બધમ્મન્તિ સબ્બં સુચરિતધમ્મં. તિવિધઞ્હિ સુચરિતં ઇધ સબ્બધમ્મોતિ અધિપ્પેતં. વિદ્ધંસનન્તિ ભઙ્ગં. ચવનન્તિ ચુતિં. જીવિતસ્સાતિ આયુનો. ઇદં વુત્તં હોતિ – એવં વિદિત્વા ઠિતસ્સ પણ્ડિતસ્સ સબ્બં સુચરિતધમ્મં જીવિતસ્સ ચ અનિચ્ચતં જાનન્તસ્સ એવરૂપસ્સ નરસ્સ પાપં ન ચીયતિ ન વડ્ઢતિ. સચે ન ચેતેતિ વધાય તસ્સાતિ તસ્સ સઙ્ખં ગતસ્સ પરપુગ્ગલસ્સ વધાય ન ચેતેતિ ન પકપ્પેતિ, નેવ પરપુગ્ગલં વધાય ચેતેતિ, નાપિ પરસન્તકં વિનાસેતિ, અહઞ્ચ કસ્સચિ વધાય અચેતેત્વા કેવલં અમ્બપક્કે આસઙ્ગં કત્વા ગઙ્ગં ઓલોકેન્તો નિસિન્નો, ત્વં મય્હં કિં નામ અકુસલં પસ્સસીતિ.

ઇસિપૂગસમઞ્ઞાતેતિ ઇસિગણેન સુટ્ઠુ અઞ્ઞાતે ઇસીનં સમ્મતે. એવં લોક્યાતિ ત્વં નામ પાપપવાહનેન લોકસ્સ હિતાતિ એવં વિદિતા. સતીતિ સતિ સોભને ઉત્તમેતિ આલપનમેતં. અનરિયપરિસમ્ભાસેતિ ‘‘તસ્સ જાનન્તિ પિતરો’’તિઆદિકાય અસુન્દરાય પરિભાસાય સમન્નાગતે. જિગીસસીતિ મયિ પાપે અસંવિજ્જન્તેપિ મં એવં પરિભાસન્તી ચ પરમરણં અજ્ઝુપેક્ખન્તી ચ અત્તનો પાપકમ્મં ગવેસસિ ઉપ્પાદેસિ. તીરે તેતિ તવ ગઙ્ગાતીરે. પુથુસુસ્સોણીતિ પુથુલાય સુન્દરાય સોણિયા સમન્નાગતે. પેતેતિ અમ્બપક્કં અલભિત્વા પરલોકં ગતે, મતેતિ અત્થો. પકુટ્ઠાયીતિ અક્કોસિ ગરહિ નિન્દિ. ‘‘પક્વત્થાસી’’તિપિ પાઠો.

તં સુત્વા દેવધીતા પઞ્ચ ગાથા અભાસિ –

૨૩. ‘‘અઞ્ઞાતમેતં અવિસય્હસાહિ, અત્તાનમમ્બઞ્ચ દદામિ તે તં;

યો દુબ્બજે કામગુણે પહાય, સન્તિઞ્ચ ધમ્મઞ્ચ અધિટ્ઠિતોસિ.

૨૪. ‘‘યો હિત્વા પુબ્બસઞ્ઞોગં, પચ્છાસંયોજને ઠિતો;

અધમ્મઞ્ચેવ ચરતિ, પાપઞ્ચસ્સ પવડ્ઢતિ.

૨૫. ‘‘એહિ તં પાપયિસ્સામિ, કામં અપ્પોસ્સુકો ભવ;

ઉપનયામિ સીતસ્મિં, વિહરાહિ અનુસ્સુકો.

૨૬. ‘‘તં પુપ્ફરસમત્તેભિ, વક્કઙ્ગેહિ અરિન્દમ;

કોઞ્ચા મયૂરા દિવિયા, કોલટ્ઠિમધુસાળિકા;

કૂજિતા હંસપૂગેહિ, કોકિલેત્થ પબોધરે.

૨૭. ‘‘અમ્બેત્થ વિપ્પસાખગ્ગા, પલાલખલસન્નિભા;

કોસમ્બસલળા નીપા, પક્કતાલવિલમ્બિનો’’તિ.

તત્થ અઞ્ઞાતમેતન્તિ ‘‘ગરહા તે ભવિસ્સતીતિ વદન્તો અમ્બપક્કત્થાય વદસી’’તિ એતં કારણં મયા અઞ્ઞાતં. અવિસય્હસાહીતિ રાજાનો નામ દુસ્સહં સહન્તિ, તેન નં આલપન્તી એવમાહ. અત્તાનન્તિ તં આલિઙ્ગિત્વા અમ્બવનં નયન્તી અત્તાનઞ્ચ તે દદામિ તઞ્ચ અમ્બં. કામગુણેતિ કઞ્ચનમાલાસેતચ્છત્તપટિમણ્ડિતે વત્થુકામે. સન્તિઞ્ચ ધમ્મઞ્ચાતિ દુસ્સીલ્યવૂપસમેન સન્તિસઙ્ખાતં સીલઞ્ચેવ સુચરિતધમ્મઞ્ચ. અધિટ્ઠિતોસીતિ યો ત્વં ઇમે ગુણે ઉપગતો, એતેસુ વા પતિટ્ઠિતોતિ અત્થો.

પુબ્બસઞ્ઞોગન્તિ પુરિમબન્ધનં. પચ્છાસંયોજનેતિ પચ્છિમબન્ધને. ઇદં વુત્તં હોતિ – અમ્ભો તાપસ યો મહન્તં રજ્જસિરિવિભવં પહાય અમ્બપક્કમત્તે રસતણ્હાય બજ્ઝિત્વા વાતાતપં અગણેત્વા નદીતીરે સુસ્સમાનો નિસીદતિ, સો મહાસમુદ્દં તરિત્વા વેલન્તે સંસીદનપુગ્ગલસદિસો. યો પુગ્ગલો રસતણ્હાવસિકો અધમ્મઞ્ચેવ ચરતિ, રસતણ્હાવસેન કરિયમાનં પાપઞ્ચસ્સ પવડ્ઢતીતિ. ઇતિ સા તાપસં ગરહન્તી એવમાહ.

કામં અપ્પોસ્સુકો ભવાતિ એકંસેનેવ અમ્બપક્કે નિરાલયો હોહિ. સીતસ્મિન્તિ સીતલે અમ્બવને. તન્તિ એવં વદમાનાવ દેવતા તાપસં આલિઙ્ગિત્વા ઉરે નિપજ્જાપેત્વા આકાસે પક્ખન્તા તિયોજનિકં દિબ્બઅમ્બવનં દિસ્વા સકુણસદ્દઞ્ચ સુત્વા તાપસસ્સ આચિક્ખન્તી ‘‘ત’’ન્તિ એવમાહ. પુપ્ફરસમત્તેભીતિ પુપ્ફરસેન મત્તેહિ. વક્કઙ્ગેહીતિ વઙ્કગીવેહિ સકુણેહિ અભિનાદિતન્તિ અત્થો. ઇદાનિ તે સકુણે આચિક્ખન્તી ‘‘કોઞ્ચા’’તિઆદિમાહ. તત્થ દિવિયાતિ દિબ્યા. કોલટ્ઠિમધુસાળિકાતિ કોલટ્ઠિસકુણા ચ નામ સુવણ્ણસાળિકા સકુણા ચ. એતે દિબ્બસકુણા એત્થ વસન્તીતિ દસ્સેતિ. કૂજિતા હંસપૂગેહીતિ હંસગણેહિ ઉપકૂજિતા વિરવસઙ્ઘટ્ટિતા. કોકિલેત્થ પબોધરેતિ એત્થ અમ્બવને કોકિલા વસ્સન્તિયો અત્તાનં પબોધેન્તિ ઞાપેન્તિ. અમ્બેત્થાતિ અમ્બા એત્થ. વિપ્પસાખગ્ગાતિ ફલભારેન ઓનમિતસાખગ્ગા. પલાલખલસન્નિભાતિ પુપ્ફસન્નિચયેન સાલિપલાલખલસદિસા. પક્કતાલવિલમ્બિનોતિ પક્કતાલફલવિલમ્બિનો. એવરૂપા રુક્ખા ચ એત્થ અત્થીતિ અમ્બવનં વણ્ણેતિ.

વણ્ણયિત્વા ચ પન તાપસં તત્થ ઓતારેત્વા ‘‘ઇમસ્મિં અમ્બવને અમ્બાનિ ખાદન્તો અત્તનો તણ્હં પૂરેહી’’તિ વત્વા પક્કામિ. તાપસો અમ્બાનિ ખાદિત્વા તણ્હં પૂરેત્વા વિસ્સમિત્વા અમ્બવને વિચરન્તો તં પેતં દુક્ખં અનુભવન્તં દિસ્વા કિઞ્ચિ વત્તું નાસક્ખિ. સૂરિયે પન અત્થઙ્ગતે તં નાટકિત્થિપરિવારિતં દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવમાનં દિસ્વા તિસ્સો ગાથા અભાસિ –

૨૮. ‘‘માલી કિરિટી કાયૂરી, અઙ્ગદી ચન્દનુસ્સદો;

રત્તિં ત્વં પરિચારેસિ, દિવા વેદેસિ વેદનં.

૨૯. ‘‘સોળસિત્થિસહસ્સાનિ, યા તેમા પરિચારિકા;

એવં મહાનુભાવોસિ, અબ્ભુતો લોમહંસનો.

૩૦. ‘‘કિં કમ્મમકરી પુબ્બે, પાપં અત્તદુખાવહં;

યં કરિત્વા મનુસ્સેસુ, પિટ્ઠિમંસાનિ ખાદસી’’તિ.

તત્થ માલીતિ દિબ્બમાલાધરો. કિરિટીતિ દિબ્બવેઠનધરો. કાયૂરીતિ દિબ્બાભરણપટિમણ્ડિતો. અઙ્ગદીતિ દિબ્બઙ્ગદસમન્નાગતો. ચન્દનુસ્સદોતિ દિબ્બચન્દનવિલિત્તો. પરિચારેસીતિ ઇન્દ્રિયાનિ દિબ્બવિસયેસુ ચારેસિ. દિવાતિ દિવા પન મહાદુક્ખં અનુભોસિ. યા તેમાતિ યા તે ઇમા. અબ્ભુતોતિ મનુસ્સલોકે અભૂતપુબ્બો. લોમહંસનોતિ યે તં પસ્સન્તિ, તેસં લોમાનિ હંસન્તિ. પુબ્બેતિ પુરિમભવે. અત્તદુખાવહન્તિ અત્તનો દુક્ખાવહં. મનુસ્સેસૂતિ યં મનુસ્સલોકે કત્વા ઇદાનિ અત્તનો પિટ્ઠિમંસાનિ ખાદસીતિ પુચ્છતિ.

પેતો તં સઞ્જાનિત્વા ‘‘તુમ્હે મં ન સઞ્જાનાથ, અહં તુમ્હાકં પુરોહિતો અહોસિં, ઇદં મે રત્તિં સુખાનુભવનં તુમ્હે નિસ્સાય કતસ્સ ઉપડ્ઢૂપોસથસ્સ નિસ્સન્દેન લદ્ધં, દિવા દુક્ખાનુભવનં પન મયા પકતસ્સ પાપસ્સેવ નિસ્સન્દેન. અહઞ્હિ તુમ્હેહિ વિનિચ્છયે ઠપિતો કૂટડ્ડં કરિત્વા લઞ્જં ગહેત્વા પરપિટ્ઠિમંસિકો હુત્વા તસ્સ દિવા કતસ્સ કમ્મસ્સ નિસ્સન્દેન ઇદં દુક્ખં અનુભવામી’’તિ વત્વા ગાથાદ્વયમાહ –

૩૧. ‘‘અજ્ઝેનાનિ પટિગ્ગય્હ, કામેસુ ગધિતો અહં;

અચરિં દીઘમદ્ધાનં, પરેસં અહિતાયહં.

૩૨. ‘‘યો પિટ્ઠિમંસિકો હોતિ, એવં ઉક્કચ્ચ ખાદતિ;

યથાહં અજ્જ ખાદામિ, પિટ્ઠિમંસાનિ અત્તનો’’તિ.

તત્થ અજ્ઝેનાનીતિ વેદે. પટિગ્ગય્હાતિ પટિગ્ગહેત્વા અધીયિત્વા. અચરિન્તિ પટિપજ્જિં. અહિતાયહન્તિ અહિતાય અત્થનાસનાય અહં. યો પિટ્ઠિમંસિકોતિ યો પુગ્ગલો પરેસં પિટ્ઠિમંસખાદકો પિસુણો હોતિ. ઉક્કચ્ચાતિ ઉક્કન્તિત્વા.

ઇદઞ્ચ પન વત્વા તાપસં પુચ્છિ – ‘‘તુમ્હે કથં ઇધાગતા’’તિ. તાપસો સબ્બં વિત્થારેન કથેસિ. ‘‘ઇદાનિ પન, ભન્તે, ઇધેવ વસિસ્સથ, ગમિસ્સથા’’તિ. ‘‘ન વસિસ્સામિ, અસ્સમપદંયેવ ગમિસ્સામી’’તિ. પેતો ‘‘સાધુ, ભન્તે, અહં વો નિબદ્ધં અમ્બપક્કેન ઉપટ્ઠહિસ્સામી’’તિ વત્વા અત્તનો આનુભાવેન અસ્સમપદેયેવ ઓતારેત્વા ‘‘અનુક્કણ્ઠા ઇધેવ વસથા’’તિ પટિઞ્ઞં ગહેત્વા ગતો. તતો પટ્ઠાય નિબદ્ધં અમ્બપક્કેન ઉપટ્ઠહિ. તાપસો તં પરિભુઞ્જન્તો કસિણપરિકમ્મં કત્વા ઝાનાભિઞ્ઞા નિબ્બત્તેત્વા બ્રહ્મલોકપરાયણો અહોસિ.

સત્થા ઉપાસકાનં ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા સચ્ચાનિ પકાસેત્વા જાતકં સમોધાનેસિ, સચ્ચપરિયોસાને કેચિ સોતાપન્ના અહેસું, કેચિ સકદાગામિનો, કેચિ અનાગામિનો. તદા દેવધીતા ઉપ્પલવણ્ણા અહોસિ, તાપસો પન અહમેવ અહોસિન્તિ.

કિંછન્દજાતકવણ્ણના પઠમા.

[૫૧૨] ૨. કુમ્ભજાતકવણ્ણના

કો પાતુરાસીતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો વિસાખાય સહાયિકા સુરાપીતા પઞ્ચસતા ઇત્થિયો આરબ્ભ કથેસિ. સાવત્થિયં કિર સુરાછણે સઙ્ઘુટ્ઠે તા પઞ્ચસતા ઇત્થિયો સામિકાનં છણે કીળમાનાનં તિક્ખસુરં પટિયાદેત્વા ‘‘છણં કીળિસ્સામા’’તિ સબ્બાપિ વિસાખાય સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘સહાયિકે છણં કીળિસ્સામા’’તિ વત્વા ‘‘અયં સુરાછણો, ન અહં સુરં પિવિસ્સામી’’તિ વુત્તે – ‘‘તુમ્હે સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ દાનં દેથ, મયં છણં કરિસ્સામા’’તિ આહંસુ. સા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા તા ઉય્યોજેત્વા સત્થારં નિમન્તાપેત્વા મહાદાનં પવત્તેત્વા બહું ગન્ધમાલં આદાય સાયન્હસમયે ધમ્મકથં સોતું તાહિ પરિવુતા જેતવનં અગમાસિ. તા પનિત્થિયો સુરં પિવમાનાવ તાય સદ્ધિં ગન્ત્વા દ્વારકોટ્ઠકે ઠત્વા સુરં પિવિત્વાવ તાય સદ્ધિં સત્થુ સન્તિકં અગમંસુ. વિસાખા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ, ઇતરાસુ એકચ્ચા સત્થુ સન્તિકેયેવ નચ્ચિંસુ, એકચ્ચા ગાયિંસુ, એકચ્ચા હત્થકુક્કુચ્ચપાદકુક્કુચ્ચાનિ, એકચ્ચા કલહં અકંસુ.

સત્થા તાસં સંવેગજનનત્થાય ભમુકલોમતો રંસી વિસ્સજ્જેસિ, અન્ધકારતિમિસા અહોસિ. તા ભીતા અહેસું મરણભયતજ્જિતા, તેન તાસં સુરા જીરિ. સત્થા નિસિન્નપલ્લઙ્કે અન્તરહિતો સિનેરુમુદ્ધનિ ઠત્વા ઉણ્ણલોમતો રંસી વિસ્સજ્જેસિ, ચન્દસૂરિયસહસ્સુગ્ગમનં વિય અહોસિ. સત્થા તત્થ ઠિતોવ તાસં સંવેગજનનત્થાય –

‘‘કો નુ હાસો કિમાનન્દો, નિચ્ચં પજ્જલિતે સતિ;

અન્ધકારેન ઓનદ્ધા, પદીપં ન ગવેસથા’’તિ. (ધ. પ. ૧૪૬) –

ઇમં ગાથમાહ. ગાથાપરિયોસાને તા પઞ્ચસતાપિ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિંસુ. સત્થા આગન્ત્વા ગન્ધકુટિછાયાય બુદ્ધાસને નિસીદિ. અથ નં વિસાખા વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇદં હિરોત્તપ્પભેદકં સુરાપાનં નામ કદા ઉપ્પન્ન’’ન્તિ પુચ્છિ. સો તસ્સા આચિક્ખન્તો અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે એકો કાસિરટ્ઠવાસી સુરો નામ વનચરકો ભણ્ડપરિયેસનત્થાય હિમવન્તં અગમાસિ. તત્થેકો રુક્ખો ઉગ્ગન્ત્વા પોરિસમત્તે ઠાને તિધાકપ્પો અહોસિ. તસ્સ તિણ્ણં કપ્પાનં અન્તરે ચાટિપ્પમાણો આવાટો અહોસિ. સો દેવે વસ્સન્તે ઉદકેન પૂરિતો, તં પરિવારેત્વા હરીતકી આમલકી મરિચગચ્છો ચ અહોસિ, તેસં પક્કાનિ ફલાનિ છિજ્જિત્વા તત્થ પતન્તિ. તસ્સાવિદૂરે સયંજાતસાલિ જાતો, તતો સુવકા સાલિસીસાનિ આહરિત્વા તસ્મિં રુક્ખે નિસીદિત્વા ખાદન્તિ. તેસં ખાદમાનાનં સાલીપિ તણ્ડુલાપિ તત્થ પતન્તિ. ઇતિ તં ઉદકં સૂરિયસન્તાપેન પચ્ચમાનં રસં લોહિતવણ્ણં અહોસિ. નિદાઘસમયે પિપાસિતા સકુણગણા આગન્ત્વા તં પિવિત્વા મત્તા પરિવત્તિત્વા રુક્ખમૂલે પતિંસુ, તસ્મિં થોકં નિદ્દાયિત્વા વિકૂજમાના પક્કમન્તિ. રુક્ખસુનખમક્કટાદીસુપિ એસેવ નયો. વનચરકો તં દિસ્વા ‘‘સચે ઇદં વિસં ભવેય્ય, ઇમે મરેય્યું, ઇમે પન થોકં નિદ્દાયિત્વા યથાસુખં ગચ્છન્તિ, નયિદં વિસ’’ન્તિ સયં પિવિત્વા મત્તો હુત્વા મંસં ખાદિતુકામો અહોસિ. તતો અગ્ગિં કત્વા રુક્ખમૂલે પતિતે તિત્તિરકુક્કુટાદયો મારેત્વા મંસં અઙ્ગારે પચિત્વા એકેન હત્થેન નચ્ચન્તો એકેન મંસં ખાદન્તો એકાહદ્વીહં તત્થેવ અહોસિ.

તતો પન અવિદૂરે એકો વરુણો નામ તાપસો વસતિ. વનચરકો અઞ્ઞદાપિ તસ્સ સન્તિકં ગચ્છતિ. અથસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ઇદં પાનં તાપસેન સદ્ધિં પિવિસ્સામી’’તિ. સો એકં વેળુનાળિકં પૂરેત્વા પક્કમંસેન સદ્ધિં આહરિત્વા પણ્ણસાલં ગન્ત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમં પિવથા’’તિ વત્વા ઉભોપિ મંસં ખાદન્તા પિવિંસુ. ઇતિ સુરેન ચ વરુણેન ચ દિટ્ઠત્તા તસ્સ પાનસ્સ ‘‘સુરા’’તિ ચ ‘‘વરુણા’’તિ ચ નામં જાતં. તે ઉભોપિ ‘‘અત્થેસો ઉપાયો’’તિ વેળુનાળિયો પૂરેત્વા કાજેનાદાય પચ્ચન્તનગરં ગન્ત્વા ‘‘પાનકારકા નામ આગતા’’તિ રઞ્ઞો આરોચાપેસું. રાજા ને પક્કોસાપેસિ, તે તસ્સ પાનં ઉપનેસું. રાજા દ્વે તયો વારે પિવિત્વા મજ્જિ, તસ્સ તં એકાહદ્વીહમત્તમેવ અહોસિ. અથ ને ‘‘અઞ્ઞમ્પિ અત્થી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘અત્થિ, દેવા’’તિ. ‘‘કુહિ’’ન્તિ? ‘‘હિમવન્તે દેવા’’તિ. ‘‘તેન હિ આનેથા’’તિ. તે ગન્ત્વા એકદ્વે વારે આનેત્વા ‘‘નિબદ્ધં ગન્તું ન સક્ખિસ્સામા’’તિ સમ્ભારે સલ્લક્ખેત્વા તસ્સ રુક્ખસ્સ તચં આદિં કત્વા સબ્બસમ્ભારે પક્ખિપિત્વા નગરે સુરં કરિંસુ. નાગરા સુરં પિવિત્વા પમાદં આપન્ના દુગ્ગતા અહેસું, નગરં સુઞ્ઞં વિય અહોસિ, તેન પાનકારકા તતો પલાયિત્વા બારાણસિં ગન્ત્વા ‘‘પાનકારકા આગતા’’તિ રઞ્ઞો આરોચાપેસું. રાજા ને પક્કોસાપેત્વા પરિબ્બયં અદાસિ. તે તત્થાપિ સુરં અકંસુ, તમ્પિ નગરં તથેવ વિનસ્સિ, તતો પલાયિત્વા સાકેતં, સાકેતતો સાવત્થિં અગમંસુ.

તદા સાવત્થિયં સબ્બમિત્તો નામ રાજા અહોસિ. સો તેસં સઙ્ગહં કત્વા ‘‘કેન વો અત્થો’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘સમ્ભારમૂલેન ચેવ સાલિપિટ્ઠેન ચ પઞ્ચહિ ચાટિસતેહિ ચા’’તિ વુત્તે સબ્બં દાપેસિ. તે પઞ્ચસુ ચાટિસતેસુ સુરં સણ્ઠાપેત્વા મૂસિકભયેન ચાટિરક્ખણત્થાય એકેકાય ચાટિયા સન્તિકે એકેકં બિળારં બન્ધિંસુ. તે પચ્ચિત્વા ઉત્તરણકાલે ચાટિકુચ્છીસુ પગ્ઘરન્તં સુરં પિવિત્વા મત્તા નિદ્દાયિંસુ. મૂસિકા આગન્ત્વા તેસં કણ્ણનાસિકદાઠિકનઙ્ગુટ્ઠે ખાદિત્વા અગમંસુ. ‘‘બિળારા સુરં પિવિત્વા મતા’’તિ આયુત્તકપુરિસા રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજા ‘‘વિસકારકા એતે ભવિસ્સન્તી’’તિ તેસં દ્વિન્નમ્પિ જનાનં સીસાનિ છિન્દાપેસિ. તે ‘‘સુરં દેવ, મધુરં દેવા’’તિ વિરવન્તાવ મરિંસુ. રાજા તે મારાપેત્વા ‘‘ચાટિયો ભિન્દથા’’તિ આણાપેસિ. બિળારાપિ સુરાય જિણ્ણાય ઉટ્ઠહિત્વા કીળન્તા વિચરિંસુ, તે દિસ્વા રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજા ‘‘સચે વિસં અસ્સ, એતે મરેય્યું, મધુરેનેવ ભવિતબ્બં, પિવિસ્સામિ ન’’ન્તિ નગરં અલઙ્કારાપેત્વા રાજઙ્ગણે મણ્ડપં કારાપેત્વા અલઙ્કતમણ્ડપે સમુસ્સિતસેતચ્છત્તે રાજપલ્લઙ્કે નિસીદિત્વા અમચ્ચગણપરિવુતો સુરં પાતું આરભિ.

તદા સક્કો દેવરાજા ‘‘કે નુ ખો માતુપટ્ઠાનાદીસુ અપ્પમત્તા તીણિ સુચરિતાનિ પૂરેન્તી’’તિ લોકં વોલોકેન્તો તં રાજાનં સુરં પાતું નિસિન્નં દિસ્વા ‘‘સચાયં સુરં પિવિસ્સતિ, સકલજમ્બુદીપો નસ્સિસ્સતિ. યથા ન પિવિસ્સતિ, તથા નં કરિસ્સામી’’તિ એકં સુરાપુણ્ણં કુમ્ભં હત્થતલે ઠપેત્વા બ્રાહ્મણવેસેનાગન્ત્વા રઞ્ઞો સમ્મુખટ્ઠાને આકાસે ઠત્વા ‘‘ઇમં કુમ્ભં કિણાથ, ઇમં કુમ્ભં કિણાથા’’તિ આહ. સબ્બમિત્તરાજા તં તથા વદન્તં આકાસે ઠિતં દિસ્વા ‘‘કુતો નુ ખો બ્રાહ્મણો આગચ્છતી’’તિ તેન સદ્ધિં સલ્લપન્તો તિસ્સો ગાથા અભાસિ –

૩૩. ‘‘કો પાતુરાસી તિદિવા નભમ્હિ, ઓભાસયં સંવરિં ચન્દિમાવ;

ગત્તેહિ તે રસ્મિયો નિચ્છરન્તિ, સતેરતા વિજ્જુરિવન્તલિક્ખે.

૩૪. ‘‘સો છિન્નવાતં કમસી અઘમ્હિ, વેહાયસં ગચ્છસિ તિટ્ઠસી ચ;

ઇદ્ધી નુ તે વત્થુકતા સુભાવિતા, અનદ્ધગૂનં અપિ દેવતાનં.

૩૫. ‘‘વેહાયસં ગમ્મમાગમ્મ તિટ્ઠસિ, કુમ્ભં કિણાથાતિ યમેતમત્થં;

કો વા તુવં કિસ્સ વા તાય કુમ્ભો, અક્ખાહિ મે બ્રાહ્મણ એતમત્થ’’ન્તિ.

તત્થ કો પાતુરાસીતિ કુતો પાતુભૂતોસિ, કુતો આગતોસીતિ અત્થો. તિદિવા નભમ્હીતિ કિં તાવતિંસભવના આગન્ત્વા ઇધ નભમ્હિ આકાસે પાકટો જાતોસીતિ પુચ્છતિ. સંવરિન્તિ રત્તિં. સતેરતાતિ એવંનામિકા. સોતિ સો ત્વં. છિન્નવાતન્તિ વલાહકોપિ તાવ વાતેન કમતિ, તસ્સ પન સોપિ વાતો નત્થિ, તેનેવમાહ. કમસીતિ પવત્તેસિ. અઘમ્હીતિ અપ્પટિઘે આકાસે. વત્થુકતાતિ વત્થુ વિય પતિટ્ઠા વિય કતા. અનદ્ધગૂનં અપિ દેવતાનન્તિ યા પદસા અદ્ધાનં અગમનેન અનદ્ધગૂનં દેવતાનં ઇદ્ધિ, સા અપિ તવ સુભાવિતાતિ પુચ્છતિ. વેહાયસં ગમ્મમાગમ્માતિ આકાસે પવત્તં પદવીતિહારં પટિચ્ચ નિસ્સાય. ‘‘તિટ્ઠસી’’તિ ઇમસ્સ ‘‘કો વા તુવ’’ન્તિ ઇમિના સમ્બન્ધો, એવં તિટ્ઠમાનો કો વા ત્વન્તિ અત્થો. યમેતમત્થન્તિ યં એતં વદસિ. ઇમસ્સ ‘‘કિસ્સ વા તાય’’ન્તિ ઇમિના સમ્બન્ધો, યં એતં કુમ્ભં કિણાથાતિ વદસિ, કિસ્સ વા તે અયં કુમ્ભોતિ અત્થો.

તતો સક્કો ‘‘તેન હિ સુણાહી’’તિ વત્વા સુરાય દોસે દસ્સેન્તો આહ –

૩૬. ‘‘ન સપ્પિકુમ્ભો નપિ તેલકુમ્ભો, ન ફાણિતસ્સ ન મધુસ્સ કુમ્ભો;

કુમ્ભસ્સ વજ્જાનિ અનપ્પકાનિ, દોસે બહૂ કુમ્ભગતે સુણાથ.

૩૭. ‘‘ગળેય્ય યં પિત્વા પતે પપાતં, સોબ્ભં ગુહં ચન્દનિયોળિગલ્લં;

બહુમ્પિ ભુઞ્જેય્ય અભોજનેય્યં, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૩૮. ‘‘યં પિત્વા ચિત્તસ્મિં અનેસમાનો, આહિણ્ડતી ગોરિવ ભક્ખસાદી;

અનાથમાનો ઉપગાયતિ નચ્ચતિ ચ, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૩૯. ‘‘યં વે પિવિત્વા અચેલોવ નગ્ગો, ચરેય્ય ગામે વિસિખન્તરાનિ;

સમ્મૂળ્હચિત્તો અતિવેલસાયી, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૦. ‘‘યં પિત્વા ઉટ્ઠાય પવેધમાનો, સીસઞ્ચ બાહુઞ્ચ પચાલયન્તો;

સો નચ્ચતી દારુકટલ્લકોવ, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૧. ‘‘યં વે પિવિત્વા અગ્ગિદડ્ઢા સયન્તિ, અથો સિગાલેહિપિ ખાદિતાસે;

બન્ધં વધં ભોગજાનિઞ્ચુપેન્તિ, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૨. ‘‘યં પિત્વા ભાસેય્ય અભાસનેય્યં, સભાયમાસીનો અપેતવત્થો;

સમ્મક્ખિતો વન્તગતો બ્યસન્નો, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૩. ‘‘યં વે પિવિત્વા ઉક્કટ્ઠો આવિલક્ખો, મમેવ સબ્બપથવીતિ મઞ્ઞે;

ન મે સમો ચાતુરન્તોપિ રાજા, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૪. ‘‘માનાતિમાના કલહાનિ પેસુણી, દુબ્બણ્ણિની નગ્ગયિની પલાયિની;

ચોરાન ધુત્તાન ગતી નિકેતો, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૫. ‘‘ઇદ્ધાનિ ફીતાનિ કુલાનિ અસ્સુ, અનેકસાહસ્સધનાનિ લોકે;

ઉચ્છિન્નદાયજ્જકતાનિમાય, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૬. ‘‘ધઞ્ઞં ધનં રજતં જાતરૂપં, ખેત્તં ગવં યત્થ વિનાસયન્તિ;

ઉચ્છેદની વિત્તગતં કુલાનં, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૭. ‘‘યં વે પિત્વા દિત્તરૂપોવ પોસો, અક્કોસતિ માતરં પિતરઞ્ચ;

સસ્સુમ્પિ ગણ્હેય્ય અથોપિ સુણ્હં, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૮. ‘‘યં વે પિત્વા દિત્તરૂપાવ નારી, અક્કોસતી સસ્સુરં સામિકઞ્ચ;

દાસમ્પિ ગણ્હે પરિચારિકમ્પિ, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૪૯. ‘‘યં વે પિવિત્વાન હનેય્ય પોસો, ધમ્મે ઠિતં સમણં બ્રાહ્મણં વા;

ગચ્છે અપાયમ્પિ તતોનિદાનં, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૫૦. ‘‘યં વે પિવિત્વા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, કાયેન વાચાય ચ ચેતસા ચ;

નિરયં વજન્તિ દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૫૧. ‘‘યં યાચમાના ન લભન્તિ પુબ્બે, બહું હિરઞ્ઞમ્પિ પરિચ્ચજન્તા;

સો તં પિવિત્વા અલિકં ભણાતિ, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.

૫૨. ‘‘યં વે પિત્વા પેસને પેસિયન્તો, અચ્ચાયિકે કરણીયમ્હિ જાતે;

અત્થમ્પિ સો નપ્પજાનાતિ વુત્તો, તસ્સા પુણ્ણં કુમ્ભમિમં કિણાથ.