૬. માનસુત્તવણ્ણના

૬. છટ્ઠે માનન્તિ જાતિઆદિવત્થુકં ચેતસો ઉન્નમનં. સો હિ ‘‘સેય્યોહમસ્મી’’તિઆદિના નયેન મઞ્ઞન્તિ તેન, સયં વા મઞ્ઞતિ, માનનં સમ્પગ્ગહોતિ વા માનોતિ વુચ્ચતિ. સ્વાયં સેય્યોહમસ્મીતિ માનો, સદિસોહમસ્મીતિ માનો, હીનોહમસ્મીતિ માનોતિ એવં તિવિધો. પુન સેય્યસ્સ સેય્યોહમસ્મીતિ માનો, સેય્યસ્સ સદિસો, સેય્યસ્સ હીનો; સદિસસ્સ સેય્યો, સદિસસ્સ સદિસો, સદિસસ્સ હીનો; હીનસ્સ સેય્યો, હીનસ્સ સદિસો, હીનસ્સ હીનોહમસ્મીતિ માનોતિ એવં નવવિધોપિ ઉન્નતિલક્ખણો, અહંકારરસો, સમ્પગ્ગહરસો વા, ઉદ્ધુમાતભાવપચ્ચુપટ્ઠાનો, કેતુકમ્યતાપચ્ચુપટ્ઠાનો વા, દિટ્ઠિવિપ્પયુત્તલોભપદટ્ઠાનો ઉમ્માદો વિયાતિ દટ્ઠબ્બો. પજહથાતિ તસ્સ સબ્બસ્સપિ અત્તુક્કંસનપરવમ્ભનનિમિત્તતા, ગરુટ્ઠાનિયેસુ અભિવાદનપચ્ચુપટ્ઠાનઅઞ્જલિકમ્મસામીચિકમ્માદીનં અકરણે કારણતા, જાતિમદપુરિસમદાદિભાવેન પમાદાપત્તિહેતુભાવોતિ એવમાદિભેદં આદીનવં તપ્પટિપક્ખતો નિરતિમાનતાય આનિસંસઞ્ચ પચ્ચવેક્ખિત્વા રાજસભં અનુપ્પત્તો ચણ્ડાલો વિય સબ્રહ્મચારીસુ નીચચિત્તતં પચ્ચુપટ્ઠપેત્વા પુબ્બભાગે તદઙ્ગાદિવસેન તં પજહન્તા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અનાગામિમગ્ગેન સમુચ્છિન્દથાતિ અત્થો. અનાગામિમગ્ગવજ્ઝો એવ હિ માનો ઇધાધિપ્પેતો. મત્તાસેતિ જાતિમદપુરિસમદાદિવસેન માનેન પમાદાપત્તિહેતુભૂતેન મત્તા અત્તાનં પગ્ગહેત્વા ચરન્તા. સેસં વુત્તનયમેવ.

ઇમેસુ પન પટિપાટિયા છસુ સુત્તેસુ ગાથાસુ વા અનાગામિફલં પાપેત્વા દેસના નિટ્ઠાપિતા. તત્થ યે ઇમે અવિહા અતપ્પા સુદસ્સા સુદસ્સી અકનિટ્ઠાતિ ઉપપત્તિભવવસેન પઞ્ચ અનાગામિનો, તેસુ અવિહેસુ ઉપપન્ના અવિહા નામ. તે અન્તરાપરિનિબ્બાયી, ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી, અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી, સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી, ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામીતિ પઞ્ચવિધા, તથા અતપ્પા, સુદસ્સા, સુદસ્સિનો. અકનિટ્ઠેસુ પન ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી પરિહાયતિ. તત્થ યો અવિહાદીસુ ઉપ્પજ્જિત્વા આયુવેમજ્ઝં અનતિક્કમિત્વા અરહત્તપ્પત્તિયા કિલેસપરિનિબ્બાનેન પરિનિબ્બાયતિ, અયં અન્તરાપરિનિબ્બાયી નામ. યો પન અવિહાદીસુ આદિતો પઞ્ચકપ્પસતાદિભેદં આયુવેમજ્ઝં અતિક્કમિત્વા પરિનિબ્બાયતિ, અયં ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી નામ. યો અસઙ્ખારેન અધિમત્તપ્પયોગં અકત્વા અપ્પદુક્ખેન અકસિરેન પરિનિબ્બાયતિ, અયં અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી નામ. યો પન સસઙ્ખારેન અધિમત્તપ્પયોગં કત્વા દુક્ખેન કિચ્છેન કસિરેન પરિનિબ્બાયતિ, અયં સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી નામ. ઇતરો પન અવિહાદીસુ ઉદ્ધંવાહિતભાવેન ઉદ્ધમસ્સ તણ્હાસોતં, વટ્ટસોતં, મગ્ગસોતમેવ વાતિ ઉદ્ધંસોતો. અવિહાદીસુ ઉપ્પજ્જિત્વા અરહત્તં પત્તું અસક્કોન્તો તત્થ તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા પટિસન્ધિગ્ગહણવસેન અકનિટ્ઠં ગચ્છતીતિ અકનિટ્ઠગામી.

એત્થ ચ ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી, ઉદ્ધંસોતો ન અકનિટ્ઠગામી, ન ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી, ન ઉદ્ધંસોતો ન અકનિટ્ઠગામીતિ ચતુક્કં વેદિતબ્બં. કથં? યો અવિહતો પટ્ઠાય ચત્તારો દેવલોકે સોધેત્વા અકનિટ્ઠં ગન્ત્વા પરિનિબ્બાયતિ, અયં ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી નામ. યો પન હેટ્ઠા તયો દેવલોકે સોધેત્વા સુદસ્સીદેવલોકે ઠત્વા પરિનિબ્બાયતિ, અયં ઉદ્ધંસોતો ન અકનિટ્ઠગામી નામ. યો ઇતો અકનિટ્ઠમેવ ગન્ત્વા પરિનિબ્બાયતિ, અયં ન ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી નામ. યો પન હેટ્ઠા ચતૂસુ દેવલોકેસુ તત્થ તત્થેવ પરિનિબ્બાયતિ, અયં ન ઉદ્ધંસોતો, ન અકનિટ્ઠગામી નામાતિ.

તત્થ અવિહેસુ ઉપ્પજ્જિત્વા કપ્પસતતો ઉદ્ધં પરિનિબ્બાયિકો, દ્વિન્નં કપ્પસતાનં મત્થકે પરિનિબ્બાયિકો, પઞ્ચકપ્પસતે અસમ્પત્તે પરિનિબ્બાયિકોતિ તયો અન્તરાપરિનિબ્બાયિનો. વુત્તઞ્હેતં ‘‘ઉપપન્નં વા સમનન્તરા અપ્પત્તં વા વેમજ્ઝ’’ન્તિ (પુ. પ. ૩૬). વા-સદ્દેન હિ પત્તમત્તોપિ સઙ્ગહિતોતિ. એવં તયો અન્તરાપરિનિબ્બાયિનો, એકો ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી એકો ઉદ્ધંસોતો. તેસુ અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિનો પઞ્ચ, સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિનો પઞ્ચાતિ દસ હોન્તિ. તથા અતપ્પાસુદસ્સાસુદસ્સીસૂતિ ચત્તારો દસકા ચત્તારીસં અકનિટ્ઠે પન ઉદ્ધંસોતસ્સ અભાવતો તયો અન્તરાપરિનિબ્બાયિનો, એકો ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયીતિ અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિનો ચત્તારો, સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિનો ચત્તારોતિ અટ્ઠ, એવમેતે અટ્ઠચત્તારીસં અનાગામિનો. તે સબ્બેપિ ઇમેસુ સુત્તેસુ અવિસેસવચનેન ગહિતાતિ દટ્ઠબ્બં.

છટ્ઠસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.