૫. પણ્ડિતસામણેરવત્થુ

ઉદકઞ્હિ નયન્તીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો પણ્ડિતસામણેરં આરબ્ભ કથેસિ.

અતીતે કિર કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધો વીસતિખીણાસવસહસ્સપરિવારો બારાણસિં અગમાસિ. મનુસ્સા અત્તનો બલં સલ્લક્ખેત્વા અટ્ઠપિ દસપિ એકતો હુત્વા અગન્તુકદાનાદીનિ અદંસુ. અથેકદિવસં સત્થા ભત્તકિચ્ચપરિયોસાને એવં અનુમોદનમકાસિ –

‘‘ઉપાસકા ઇધ એકચ્ચો ‘અત્તનો સન્તકમેવ દાતું વટ્ટતિ, કિં પરેન સમાદપિતેના’તિ અત્તનાવ દાનં દેતિ, પરં ન સમાદપેતિ. સો નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને ભોગસમ્પદં લભતિ, નો પરિવારસમ્પદં. એકચ્ચો પરં સમાદપેતિ, અત્તના ન દેતિ. સો નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને પરિવારસમ્પદં લભતિ, નો ભોગસમ્પદં એકચ્ચો અત્તનાપિ ન દેતિ, પરમ્પિ ન સમાદપેતિ. સો નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને નેવ ભોગસમ્પદં લભતિ, ન પરિવારસમ્પદં, વિઘાસાદોવ હુત્વા જીવતિ. એકચ્ચો અત્તના ચ દેતિ, પરઞ્ચ સમાદપેતિ. સો નિબ્બત્તનિબ્બત્તટ્ઠાને ભોગસમ્પદમ્પિ લભતિ પરિવારસમ્પદમ્પી’’તિ.

તં સુત્વા સમીપે ઠિતો એકો પણ્ડિતપુરિસો ચિન્તેસિ – ‘‘અહં દાનિ તથા કરિસ્સામિ, યથા મે દ્વેપિ સમ્પત્તિયો ભવિસ્સન્તી’’તિ. સો સત્થારં વન્દિત્વા આહ – ‘‘ભન્તે, સ્વાતનાય મય્હં ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ. ‘‘કિત્તકેહિ તે ભિક્ખૂહિ અત્થો’’તિ? ‘‘કિત્તકો પન વો, ભન્તે, પરિવારો’’તિ? ‘‘વીસતિ ભિક્ખુસહસ્સાની’’તિ. ‘‘ભન્તે, સબ્બેહિ સદ્ધિં સ્વાતનાય મય્હં ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ. સત્થા અધિવાસેસિ. સો ગામં પવિસિત્વા, ‘‘અમ્મતાતા, સ્વાતનાય મયા બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો નિમન્તિતો, તુમ્હે યત્તકાનં ભિક્ખૂનં દાતું સક્ખિસ્સથ, તત્તકાનં દાનં દેથા’’તિ આરોચેત્વા વિચરન્તો અત્તનો અત્તનો બલં સલ્લક્ખેત્વા ‘‘મયં દસન્નં દસ્સામ, મયં વીસતિયા, મયં સતસ્સ, મયં પઞ્ચસતાન’’ન્તિ વુત્તે સબ્બેસં વચનં આદિતો પટ્ઠાય પણ્ણે આરોપેસિ.

તેન ચ સમયેન તસ્મિં નગરે અતિદુગ્ગતભાવેનેવ ‘‘મહાદુગ્ગતો’’તિ પઞ્ઞાતો એકો પુરિસો અત્થિ. સો તમ્પિ સમ્મુખાગતં દિસ્વા, સમ્મ મહાદુગ્ગત, મયા સ્વાતનાય બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો નિમન્તિતો, સ્વે નગરવાસિનો દાનં દસ્સન્તિ, ‘‘ત્વં કતિ ભિક્ખૂ ભોજેસ્સસી’’તિ? ‘‘સામિ, મય્હં કિં ભિક્ખૂહિ, ભિક્ખૂહિ નામ સધનાનં અત્થો, મય્હં પન સ્વે યાગુઅત્થાય તણ્ડુલનાળિમત્તમ્પિ નત્થિ, અહં ભતિં કત્વા જીવામિ, કિં મે ભિક્ખૂહી’’તિ? સમાદપકેન નામ બ્યત્તેન ભવિતબ્બં. તસ્મા સો તેન ‘‘નત્થી’’તિ વુત્તેપિ તુણ્હીભૂતો અહુત્વા એવમાહ – ‘‘સમ્મ મહાદુગ્ગત, ઇમસ્મિં નગરે સુભોજનં ભુઞ્જિત્વા સુખુમવત્થં નિવાસેત્વા નાનાભરણપટિમણ્ડિતા સિરિસયને સયમાના બહૂ જના સમ્પત્તિં અનુભવન્તિ, ત્વં પન દિવસં ભતિં કત્વા કુચ્છિપૂરણમત્તમ્પિ ન લભસિ, એવં સન્તેપિ ‘અહં પુબ્બે પુઞ્ઞં અકતત્તા કિઞ્ચિ ન લભામી’તિ ન જાનાસી’’તિ? ‘‘જાનામિ, સામી’’તિ. ‘‘અથ કસ્મા ઇદાનિ પુઞ્ઞં ન કરોસિ, ત્વં યુવા બલસમ્પન્નો, કિં તયા ભતિં કત્વાપિ યથાબલં દાનં દાતું ન વટ્ટતી’’તિ? સો તસ્મિં કથેન્તેયેવ સંવેગપ્પત્તો હુત્વા ‘‘મય્હમ્પિ એકં ભિક્ખું પણ્ણે આરોપેહિ, કિઞ્ચિદેવ ભતિં કત્વા એકસ્સ ભિક્ખં દસ્સામી’’તિ આહ. ઇતરો ‘‘કિં એકેન ભિક્ખુના પણ્ણે આરોપિતેના’’તિ ન આરોપેસિ? મહાદુગ્ગતોપિ ગેહં ગન્ત્વા ભરિયં આહ – ‘‘ભદ્દે, નગરવાસિનો સ્વે સઙ્ઘભત્તં કરિસ્સન્તિ, અહમ્પિ સમાદપકેન ‘એકસ્સ ભિક્ખં દેહી’તિ વુત્તો, મયમ્પિ સ્વે એકસ્સ ભિક્ખં દસ્સામા’’તિ. અથસ્સ ભરિયા ‘‘મયં દલિદ્દા, કસ્મા તયા સમ્પટિચ્છિત’’ન્તિ અવત્વાવ, ‘‘સામિ, ભદ્દકં તે કતં, મયં પુબ્બેપિ કિઞ્ચિ અદત્વા ઇદાનિ દુગ્ગતા જાતા, મયં ઉભોપિ ભતિં કત્વા એકસ્સ ભિક્ખં દસ્સામ, સામી’’તિ વત્વા ઉભોપિ ગેહા નિક્ખમિત્વા ભતિટ્ઠાનં અગમંસુ.

મહાસેટ્ઠિ તં દિસ્વા ‘‘કિં, સમ્મ મહાદુગ્ગત, ભતિં કરિસ્સસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘આમ, અય્યા’’તિ. ‘‘કિં કરિસ્સસી’’તિ? ‘‘યં તુમ્હે કારેસ્સથ, તં કરિસ્સામી’’તિ. ‘‘તેન હિ મયં સ્વે દ્વે તીણિ ભિક્ખુસતાનિ ભોજેસ્સામ, એહિ, દારૂનિ ફાલેહી’’તિ વાસિફરસું નીહરિત્વા દાપેસિ. મહાદુગ્ગતો દળ્હં કચ્છં બન્ધિત્વા મહુસ્સાહપ્પત્તો વાસિં પહાય ફરસું ગણ્હન્તો, ફરસું પહાય વાસિં ગણ્હન્તો દારૂનિ ફાલેતિ. અથ નં સેટ્ઠિ આહ – ‘‘સમ્મ, ત્વં અજ્જ અતિવિય ઉસ્સાહપ્પત્તો કમ્મં કરોસિ, કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ? ‘‘સામિ, અહં સ્વે એકં ભિક્ખું ભોજેસ્સામી’’તિ. તં સુત્વા સેટ્ઠિ પસન્નમાનસો ચિન્તેસિ – ‘‘અહો ઇમિના દુક્કરં કતં, ‘અહં દુગ્ગતો’તિ તુણ્હીભાવં અનાપજ્જિત્વા ‘ભતિં કત્વા એકં ભિક્ખું ભોજેસ્સામી’તિ વદતી’’તિ. સેટ્ઠિભરિયાપિ તસ્સ ભરિયં દિસ્વા, ‘‘અમ્મ, કિં કમ્મં કરિસ્સસી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘યં તુમ્હે કારેસ્સથ, તં કરોમી’’તિ વુત્તે ઉદુક્ખલસાલં પવેસેત્વા સુપ્પમુસલાદીનિ દાપેસિ. સા નચ્ચન્તી વિય તુટ્ઠપહટ્ઠા વીહિં કોટ્ટેતિ ચેવ ઓફુણાતિ ચ. અથ નં સેટ્ઠિભરિયા પુચ્છિ – ‘‘અમ્મ, ત્વં અતિવિય તુટ્ઠપહટ્ઠા કમ્મં કરોસિ, કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ? ‘‘અય્યે, ઇમં ભતિં કત્વા મયમ્પિ એકં ભિક્ખું ભોજેસ્સામા’’તિ. તં સુત્વા સેટ્ઠિભરિયાપિ તસ્સં ‘‘અહો વતાયં દુક્કરકારિકા’’તિ પસીદિ. સેટ્ઠિ મહાદુગ્ગતસ્સ દારૂનં ફાલિતકાલે ‘‘અયં તે ભતી’’તિ સાલીનં ચતસ્સો નાળિયો દાપેત્વા ‘‘અયં તે તુટ્ઠિદાયો’’તિ અપરાપિ ચતસ્સો નાળિયો દાપેસિ.

સો ગેહં ગન્ત્વા ભરિયં આહ – ‘‘મયા ભતિં કત્વા સાલિ લદ્ધો, અયં નિવાપો ભવિસ્સતિ, તયા લદ્ધાય ભતિયા દધિતેલકટુકભણ્ડાનિ ગણ્હાહી’’તિ. સેટ્ઠિભરિયાપિ પુન તસ્સા એકં સપ્પિકરોટિકઞ્ચેવ દધિભાજનઞ્ચ કટુકભણ્ડઞ્ચ સુદ્ધતણ્ડુળિનાળિઞ્ચ દાપેસિ. ઇતિ ચ ઉભિન્નમ્પિ નવ તણ્ડુલનાળિયો અહેસું. તે ‘‘દેય્યધમ્મો નો લદ્ધો’’તિ તુટ્ઠહટ્ઠા પાતોવ ઉટ્ઠહિંસુ. ભરિયા મહાદુગ્ગતં આહ – ‘‘ગચ્છ, સામિ, પણ્ણં પરિયેસિત્વા આહરા’’તિ. સો અન્તરાપણે પણ્ણં અદિસ્વા નદીતીરં ગન્ત્વા ‘‘અજ્જ અય્યાનં ભોજનં દાતું લભિસ્સામી’’તિ પહટ્ઠમાનસો ગાયન્તો પણ્ણં ઉચ્ચિનતિ. મહાજાલં ખિપિત્વા ઠિતો કેવટ્ટો ‘‘મહાદુગ્ગતસ્સ સદ્દેન ભવિતબ્બ’’ન્તિ તં પક્કોસિત્વા પુચ્છિ – ‘‘અતિવિય તુટ્ઠચિત્તો ગાયસિ, કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ? ‘‘પણ્ણં ઉચ્ચિનામિ, સમ્મા’’તિ. ‘‘કિં કરિસ્સસી’’તિ? ‘‘એકં ભિક્ખું ભોજેસ્સામી’’તિ. ‘‘અહો સુખિતો, ભિક્ખુ, સો તવ કિં પણ્ણં ખાદિસ્સતી’’તિ? ‘‘કિં કરોમિ, સમ્મ, અત્તના લદ્ધપણ્ણેન ભોજેસ્સામી’’તિ? ‘‘તેન હિ એહી’’તિ. ‘‘કિં કરોમિ, સમ્મા’’તિ? ‘‘ઇમે મચ્છે ગહેત્વા પાદગ્ઘનકાનિ અડ્ઢગ્ઘનકાનિ કહાપણગ્ઘનકાનિ ચ ઉદ્દાનાનિ કરોહી’’તિ. સો તથા અકાસિ. બદ્ધબદ્ધે મચ્છે નગરવાસિનો નિમન્તિતનિમન્તિતાનં ભિક્ખૂનં અત્થાય હરિંસુ. તસ્સ મચ્છુદ્દાનાનિ કરોન્તસ્સેવ ભિક્ખાચારવેલા પાપુણિ. સો વેલં સલ્લક્ખેત્વા ‘‘ગમિસ્સામહં, સમ્મ, અયં ભિક્ખૂનં આગમનવેલા’’તિ આહ. ‘‘અત્થિ પન કિઞ્ચિ મચ્છુદ્દાન’’ન્તિ? ‘‘નત્થિ, સમ્મ, સબ્બાનિ ખીણાની’’તિ. ‘‘તેન હિ મયા અત્તનો અત્થાય વાલુકાય નિખણિત્વા ચત્તારો રોહિતમચ્છા ઠપિતા, સચે ભિક્ખું ભોજેતુકામોસિ, ઇમે ગહેત્વા ગચ્છા’’તિ તે મચ્છે તસ્સ અદાસિ.

તં દિવસં પન સત્થા પચ્ચૂસકાલે લોકં વોલોકેન્તો મહાદુગ્ગતં અત્તનો ઞાણજાલસ્સ અન્તો પવિટ્ઠં દિસ્વા ‘‘કિં નુ ખો ભવિસ્સતી’’તિ આવજ્જેન્તો ‘‘મહાદુગ્ગતો ‘એકં ભિક્ખું ભોજેસ્સામી’તિ ભરિયાય સદ્ધિં હિય્યો ભતિં અકાસિ, કતરં નુ ખો ભિક્ખું લભિસ્સતી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘મનુસ્સા પણ્ણે આરોપિતસઞ્ઞાય ભિક્ખૂ ગહેત્વા અત્તનો અત્તનો ગેહેસુ નિસીદાપેસ્સન્તિ, મહાદુગ્ગતો મં ઠપેત્વા અઞ્ઞં ભિક્ખું ન લભિસ્સતી’’તિ ઉપધારેસિ. બુદ્ધા કિર દુગ્ગતેસુ અનુકમ્પં કરોન્તિ. તસ્મા સત્થા પાતોવ સરીરપટિજગ્ગનં કત્વા ‘‘મહાદુગ્ગતં સઙ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ ગન્ધકુટિં પવિસિત્વા નિસીદિ. મહાદુગ્ગતેપિ મચ્છે ગહેત્વા ગેહં પવિસન્તે સક્કસ્સ પણ્ડુકમ્બલસિલાસનં ઉણ્હાકારં દસ્સેસિ. સો ‘‘કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ ઓલોકેન્તો ‘‘હિય્યો, મહાદુગ્ગતો ‘એકસ્સ ભિક્ખુનો ભિક્ખં દસ્સામી’તિ અત્તનો ભરિયાય સદ્ધિં ભતિં અકાસિ, કતરં નુ ખો ભિક્ખું લભિસ્સતી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘નત્થેતસ્સ અઞ્ઞો ભિક્ખુ, સત્થા પન મહાદુગ્ગતસ્સ સઙ્ગહં કરિસ્સામી’’તિ ગન્ધકુટિયં નિસિન્નો. મહાદુગ્ગતો અત્તનો ઉપકપ્પનકં યાગુભત્તં પણ્ણસૂપેય્યમ્પિ તથાગતસ્સ દદેય્ય, ‘‘યંનૂનાહં મહાદુગ્ગતસ્સ ગેહં ગન્ત્વા ભત્તકારકકમ્મં કરેય્ય’’ન્તિ અઞ્ઞાતકવેસેન તસ્સ ગેહસમીપં ગન્ત્વા ‘‘અત્થિ નુ ખો કસ્સચિ કિઞ્ચિ ભતિયા કાતબ્બ’’ન્તિ પુચ્છિ. મહાદુગ્ગતો તં દિસ્વા આહ – ‘‘સમ્મ, કિં કમ્મં કરિસ્સસી’’તિ? ‘‘અહં, સામિ, સબ્બસિપ્પિકો, મય્હં અજાનનસિપ્પં નામ નત્થિ, યાગુભત્તાદીનિપિ સમ્પાદેતું જાનામી’’તિ. ‘‘સમ્મ, મયં તવ કમ્મેન અત્થિકા, તુય્હં પન કિઞ્ચિ દાતબ્બં ભતિં ન પસ્સામા’’તિ. ‘‘કિં પન તે કત્તબ્બ’’ન્તિ? ‘‘એકસ્સ ભિક્ખુસ્સ ભિક્ખં દાતુકામોમ્હિ, તસ્સ યાગુભત્તસંવિધાનં ઇચ્છામી’’તિ. ‘‘સચે ભિક્ખુસ્સ ભિક્ખં દસ્સસિ, ન મે ભતિયા અત્થો, કિં મમ પુઞ્ઞં ન વટ્ટતી’’તિ? ‘‘એવં સન્તે સાધુ, સમ્મ, પવિસા’’તિ. સો તસ્સ ગેહં પવિસિત્વા તેલતણ્ડુલાદીનિ આહરાપેત્વા ‘‘ગચ્છ, અત્તનો પત્તભિક્ખું આનેહી’’તિ તં ઉય્યોજેસિ. દાનવેય્યાવટિકોપિ પણ્ણે આરોપિતનિયામેનેવ તેસં તેસં ગેહાનિ ભિક્ખૂ પહિણિ.

મહાદુગ્ગતો તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘મય્હં પત્તભિક્ખું દેહી’’તિ આહ. સો તસ્મિં ખણે સતિં લભિત્વા ‘‘અહં તવ ભિક્ખું પમુટ્ઠો’’તિ આહ. મહાદુગ્ગતો તિખિણાય સત્તિયા કુચ્છિયં પહટો વિય, ‘‘સામિ, કસ્મા મં નાસેસિ, અહં તયા હિય્યો સમાદપિતો ભરિયાય સદ્ધિં દિવસં ભતિં કત્વા અજ્જ પાતોવ પણ્ણત્થાય નદીતીરે આહિણ્ડિત્વા આગતો, દેહિ મે એકં ભિક્ખુ’’ન્તિ બાહા પગ્ગય્હ પરિદેવિ. મનુસ્સા સન્નિપતિત્વા ‘‘કિમેતં, મહાદુગ્ગતા’’તિ પુચ્છિંસુ. સો તમત્થં આરોચેસિ. તે વેય્યાવટિકં પુચ્છિંસુ – ‘‘સચ્ચં કિર, સમ્મ, તયા એસ ‘ભતિં કત્વા એકસ્સ ભિક્ખુસ્સ ભિક્ખં દેહી’તિ સમાદપિતો’’તિ? ‘‘આમ, અય્યા’’તિ. ‘‘ભારિયં તે કમ્મં કતં, યો ત્વં એત્તકે ભિક્ખૂ સંવિદહન્તો એતસ્સ એકં ભિક્ખું નાદાસી’’તિ. સો તેસં વચનેન મઙ્કુભૂતો તં આહ – ‘‘સમ્મ મહાદુગ્ગત, મા મં નાસયિ, અહં તવ કારણા મહાવિહેસં પત્તો, મનુસ્સા પણ્ણે આરોપિતનિયામેન અત્તનો અત્તનો પત્તભિક્ખૂ નયિંસુ, અત્તનો ગેહે નિસિન્નભિક્ખું નીહરિત્વા દેન્તો નામ નત્થિ, સત્થા પન મુખં ધોવિત્વા ગન્ધકુટિયમેવ નિસિન્નો, રાજયુવરાજસેનાપતિઆદયો સત્થુ ગન્ધકુટિતો નિક્ખમનં ઓલોકેન્તા નિસિન્ના સત્થુ પત્તં ગહેત્વા ‘ગમિસ્સામા’તિ. બુદ્ધા નામ દુગ્ગતે અનુકમ્પં કરોન્તિ, ત્વં વિહારં ગન્ત્વા ‘દુગ્ગતોમ્હિ, ભન્તે, મમ સઙ્ગહં કરોથા’તિ સત્થારં વન્દ, સચે તે પુઞ્ઞં અત્થિ, અદ્ધા લચ્છસી’’તિ.

સો વિહારં અગમાસિ. અથ નં અઞ્ઞેસુ દિવસેસુ વિહારે વિઘાસાદભાવેન દિટ્ઠત્તા રાજયુવરાજાદયો, ‘‘મહાદુગ્ગત, ન તાવ ભત્તકાલો, કસ્મા ત્વં આગચ્છસી’’તિ આહંસુ. સો ‘‘જાનામિ, સામિ, ‘ન તાવ ભત્તકાલો’તિ. સત્થારં પન વન્દિતું આગચ્છામી’’તિ વદન્તો ગન્ત્વા ગન્ધકુટિયા ઉમ્મારે સીસં ઠપેત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમસ્મિં નગરે મયા દુગ્ગતતરો નત્થિ, અવસ્સયો મે હોથ, કરોથ મે સઙ્ગહ’’ન્તિ આહ. સત્થા ગન્ધકુટિદ્વારં વિવરિત્વા પત્તં નીહરિત્વા તસ્સ હત્થે ઠપેસિ. સો ચક્કવત્તિસિરિં પત્તો વિય અહોસિ, રાજયુવરાજાદયો અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ મુખાનિ ઓલોકયિંસુ. સત્થારા દિન્નપત્તઞ્હિ કોચિ ઇસ્સરિયવસેન ગહેતું સમત્થો નામ નત્થિ. એવં પન વદિંસુ, ‘‘સમ્મ મહાદુગ્ગત, સત્થુ પત્તં અમ્હાકં દેહિ એત્તકં નામ તે ધનં દસ્સામ, ત્વં દુગ્ગતો ધનં ગણ્હાહિ, કિં તે પત્તેના’’તિ? મહાદુગ્ગતો ‘‘ન કસ્સચિ દસ્સામિ, ન મે ધનેન અત્થો, સત્થારંયેવ ભોજેસ્સામી’’તિ આહ. અવસેસા તં યાચિત્વા પત્તં અલભિત્વા નિવત્તિંસુ. રાજા પન ‘‘મહાદુગ્ગતો ધનેન પલોભિયમાનોપિ સત્થુ પત્તં ન દેતિ, સત્થારા ચ સયં દિન્નપત્તં કોચિ ગહેતું ન સક્કોતિ, ઇમસ્સ દેય્યધમ્મો નામ કિત્તકો ભવિસ્સતિ, ઇમિના દેય્યધમ્મસ્સ દિન્નકાલે સત્થારં આદાય ગેહં નેત્વા મય્હં સમ્પાદિતં આહારં દસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા સત્થારા સદ્ધિંયેવ અગમાસિ. સક્કોપિ દેવરાજા યાગુખજ્જકભત્તસૂપેય્યપણ્ણાદીનિ સમ્પાદેત્વા સત્થુ નિસીદનારહં આસનં પઞ્ઞપેત્વા નિસીદિ.

મહાદુગ્ગતો સત્થારં નેત્વા ‘‘પવિસથ, ભન્તે’’તિ આહ. વસનગેહઞ્ચસ્સ નીચં હોતિ, અનોનતેન પવિસિતું ન સક્કા. બુદ્ધા ચ નામ ગેહં પવિસન્તા ન ઓનમિત્વા પવિસન્તિ. ગેહઞ્હિ પવિસનકાલે મહાપથવી વા હેટ્ઠા ઓગચ્છતિ, ગેહં વા ઉદ્ધં ગચ્છતિ. ઇદં તેસં સુદિન્નદાનસ્સ ફલં. પુન નિક્ખમિત્વા ગતકાલે સબ્બં પાકતિકમેવ હોતિ. તસ્મા સત્થા ઠિતકોવ ગેહં પવિસિત્વા સક્કેન પઞ્ઞત્તાસને નિસીદિ. સત્થરિ નિસિન્ને રાજા આહ – ‘‘સમ્મ મહાદુગ્ગત, તયા અમ્હાકં યાચન્તાનમ્પિ સત્થુ પત્તો ન દિન્નો, પસ્સામ તાવ, કીદિસો તે સત્થુ સક્કારો કતો’’તિ? અથસ્સ સક્કો યાગુખજ્જકાદીનિ વિવરિત્વા દસ્સેસિ. તેસં વાસગન્ધો સકલનગરં છાદેત્વા અટ્ઠાસિ. રાજા યાગુઆદીનિ ઓલોકેત્વા ભગવન્તં આહ – ‘‘ભન્તે, ‘અહં મહાદુગ્ગતસ્સ દેય્યધમ્મો કિત્તકો ભવિસ્સતિ, ઇમિના દેય્યધમ્મે દિન્ને સત્થારં ગેહં નેત્વા અત્તનો સમ્પાદિતં આહારં દસ્સામી’તિ ચિન્તેત્વા આગતો, મયા એવરૂપો આહારો ન દિટ્ઠપુબ્બો, મયિ ઇધ ઠિતે મહાદુગ્ગતો કિલમેય્ય, ગચ્છામહ’’ન્તિ સત્થારં વન્દિત્વા પક્કામિ. સક્કોપિ સત્થારં યાગુઆદીનિ દત્વા સક્કચ્ચં પરિવિસિ. સત્થાપિ કતભત્તકિચ્ચો અનુમોદનં કત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

સક્કો મહાદુગ્ગતસ્સ સઞ્ઞં અદાસિ. સો પત્તં ગહેત્વા સત્થારં અનુગચ્છિ. સક્કો નિવત્તિત્વા મહાદુગ્ગતસ્સ ગેહદ્વારે ઠિતો આકાસં ઓલોકેસિ. તાવદેવ આકાસતો સત્તરતનવસ્સં વસ્સિત્વા તસ્સ ગેહે સબ્બભાજનાનિ પૂરેત્વા સકલં ગેહં પૂરેસિ. તસ્સ ગેહે ઓકાસો નાહોસિ. તસ્સ ભરિયા દારકે હત્થેસુ ગહેત્વા નીહરિત્વા બહિ અટ્ઠાસિ. સો સત્થારં અનુગન્ત્વા નિવત્તો દારકે બહિ દિસ્વા ‘‘કિં ઇદ’’ન્તિ પુચ્છિ. ‘‘સામિ, સકલં નો ગેહં સત્તહિ રતનેહિ પુણ્ણં, પવિસિતું ઓકાસો નત્થી’’તિ. સો ‘‘અજ્જેવ મે દાનેન વિપાકો દિન્નો’’તિ ચિન્તેત્વા રઞ્ઞો સન્તિકં ગન્ત્વા વન્દિત્વા, ‘‘કસ્મા આગતોસી’’તિ વુત્તે આહ –‘‘દેવ, ગેહં મે સત્તહિ રતનેહિ પુણ્ણં, તં ધનં ગણ્હથા’’તિ. રાજા ‘‘અહો બુદ્ધાનં દિન્નદાનં, અજ્જેવ મત્થકં પત્ત’’ન્તિ ચિન્તેત્વા તં આહ – ‘‘કિં તે લદ્ધું વટ્ટતી’’તિ? ‘‘ધનહરણત્થાય સકટસહસ્સં, દેવા’’તિ. રાજા સકટસહસ્સં પેસેત્વા ધનં આહરાપેત્વા રાજઙ્ગણે ઓકિરાપેસિ. તાલપ્પમાણો રાસિ અહોસિ. રાજા નગરે સન્નિપાતાપેત્વા ‘‘ઇમસ્મિં નગરે અત્થિ કસ્સચિ એત્તકં ધન’’ન્તિ પુચ્છિ. ‘‘નત્થિ, દેવા’’તિ. ‘‘એવં મહાધનસ્સ કિં કાતું વટ્ટતી’’તિ? ‘‘સેટ્ઠિટ્ઠાનં દાતું વટ્ટતિ, દેવા’’તિ. રાજા તસ્સ મહાસક્કારં કત્વા સેટ્ઠિટ્ઠાનં દાપેસિ.

અથસ્સ પુબ્બે એકસ્સ સેટ્ઠિનો ગેહટ્ઠાનં આચિક્ખિત્વા ‘‘એત્થ જાતે ગચ્છે હરાપેત્વા ગેહં ઉટ્ઠાપેત્વા વસાહી’’તિ આહ. તસ્સ તં ઠાનં સોધેત્વા સમં કત્વા ભૂમિયા ખઞ્ઞમાનાય અઞ્ઞમઞ્ઞં આહચ્ચ નિધિકુમ્ભિયો ઉટ્ઠહિંસુ. તેન રઞ્ઞો આરોચિતે ‘‘તવ પુઞ્ઞેન નિબ્બત્તા, ત્વમેવ ગણ્હાહી’’તિ આહ. સો ગેહં કારેત્વા સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મહાદાનં અદાસિ. તતો પરમ્પિ યાવતાયુકં તિટ્ઠન્તો પુઞ્ઞાનિ કરિત્વા આયુપરિયોસાને દેવલોકે નિબ્બત્તો.

એકં બુદ્ધન્તરં દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે તતો ચુતો સાવત્થિયં સારિપુત્તત્થેરસ્સૂપટ્ઠાકકુલે સેટ્ઠિધીતુ કુચ્છિયં પટિસન્ધિં ગણ્હિ. અથસ્સા માતાપિતરો ગબ્ભસ્સ પતિટ્ઠિતભાવં ઞત્વા ગબ્ભપરિહારં અદંસુ. તસ્સા અપરેન સમયેન એવરૂપો દોહળો ઉપ્પજ્જિ – ‘‘અહો વતાહં ધમ્મદેસનાપતિં આદિં કત્વા પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં રોહિતમચ્છરસેન દાનં દત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ નિવાસેત્વા આસનપરિયન્તે નિસિન્ના તેસં ભિક્ખૂનં ઉચ્છિટ્ઠભત્તં પરિભુઞ્જેય્ય’’ન્તિ. સા માતાપિતૂનં આરોચેત્વા તથા અકાસિ, દોહળો પટિપસ્સમ્ભિ. અથસ્સા તતો અપરેસુપિ સત્તસુ મઙ્ગલેસુ રોહિતમચ્છરસેનેવ ધમ્મસેનાપતિત્થેરપ્પમુખાનિ પઞ્ચ ભિક્ખુસતાનિ ભોજેસું. સબ્બં તિસ્સકુમારસ્સ વત્થુમ્હિ વુત્તનિયામેનેવ વેદિતબ્બં. અયમસ્સ પન મહાદુગ્ગતકાલે દિન્નસ્સ રોહિતમચ્છરસદાનસ્સેવ નિસ્સન્દો. નામગ્ગહણદિવસે પનસ્સ, ‘‘ભન્તે, દાસસ્સ વો સિક્ખાપદાનિ દેથા’’તિ માતરા વુત્તે થેરો આહ – ‘‘કોનામો અયં દારકો’’તિ? ‘‘ભન્તે, ઇમસ્સ દારકસ્સ કુચ્છિયં પટિસન્ધિગ્ગહણતો પટ્ઠાય ઇમસ્મિં ગેહે જળા એળમૂગાપિ પણ્ડિતા જાતા, તસ્મા મે પુત્તસ્સ પણ્ડિતોત્વેવ નામં ભવિસ્સતી’’તિ. થેરો સિક્ખાપદાનિ અદાસિ. જાતદિવસતો પટ્ઠાય પનસ્સ ‘‘નાહં મમ પુત્તસ્સ અજ્ઝાસયં ભિન્દિસ્સામી’’તિ માતુ ચિત્તં ઉપ્પજ્જિ. સો સત્તવસ્સિકકાલે માતરં આહ – ‘‘અમ્મ, થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિસ્સામી’’તિ. ‘‘સાધુ, તાત, ‘અહં તવ અજ્ઝાસયં ન ભિન્દિસ્સામિચ્ચેવ મનં ઉપ્પાદેસિ’’’ન્તિ વત્વા થેરં નિમન્તેત્વા ભોજેત્વા, ‘‘ભન્તે, દાસો વો પબ્બજિતુકામો, અહં ઇમં સાયન્હસમયે વિહારં આનેસ્સામી’’તિ થેરં ઉય્યોજેત્વા ઞાતકે સન્નિપાતાપેત્વા ‘‘મમ પુત્તસ્સ ગિહિકાલે કત્તબ્બસક્કારં અજ્જેવ કરિસ્સામા’’તિ મહન્તં સક્કારં કારેત્વા તં આદાય વિહારં ગન્ત્વા ‘‘ઇમં, ભન્તે, પબ્બાજેથા’’તિ થેરસ્સ અદાસિ.

થેરો પબ્બજ્જાય દુક્કરભાવં આચિક્ખિત્વા ‘‘કરિસ્સામહં, ભન્તે, તુમ્હાકં ઓવાદ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘તેન હિ એહી’’તિ કેસે તેમેત્વા તચપઞ્ચકકમ્મટ્ઠાનં આચિક્ખિત્વા પબ્બાજેસિ. માતાપિતરોપિસ્સ સત્તાહં વિહારેયેવ વસન્તા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ રોહિતમચ્છરસેનેવ દાનં દત્વા સત્તમે દિવસે સાયં ગેહં અગમંસુ. થેરો અટ્ઠમે દિવસે અન્તોગામં ગચ્છન્તો તં આદાય ગચ્છતિ, ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં નાગમાસિ. કિં કારણા? ન તાવસ્સ પત્તચીવરગ્ગહણાનિ વા ઇરિયાપથો વા પાસાદિકો હોતિ, અપિચ વિહારે થેરસ્સ કત્તબ્બવત્તં અત્થિ. થેરો હિ ભિક્ખુસઙ્ઘે અન્તોગામં પવિટ્ઠે સકલવિહારં વિચરન્તો અસમ્મજ્જનટ્ઠાનં સમ્મજ્જિત્વા તુચ્છભાજનેસુ પાનીયપરિભોજનીયાનિ ઉપટ્ઠપેત્વા દુન્નિક્ખિત્તાનિ મઞ્ચપીઠાદીનિ પટિસામેત્વા પચ્છા ગામં પવિસતિ. અપિચ ‘‘અઞ્ઞતિત્થિયા તુચ્છવિહારં પવિસિત્વા ‘પસ્સથ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકાનં નિસિન્નટ્ઠાનાની’તિ વત્તું મા લભિંસૂ’’તિ સકલવિહારં પટિજગ્ગિત્વા પચ્છા ગામં પવિસતિ. તસ્મા તં દિવસમ્પિ સામણેરેન પત્તચીવરં ગાહાપેત્વા દિવાતરં પિણ્ડાય પાવિસિ.

સામણેરો ઉપજ્ઝાયેન સદ્ધિં ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે માતિકં દિસ્વા, ‘‘ભન્તે, ઇદં કિં નામા’’તિ પુચ્છિ. ‘‘માતિકા નામ, સામણેરા’’તિ. ‘‘ઇમાય કિં કરોન્તી’’તિ? ‘‘ઇતો ચિતો ચ ઉદકં આહરિત્વા અત્તનો સસ્સકમ્મં સમ્પાદેન્તી’’તિ. ‘‘કિં પન, ભન્તે, ઉદકસ્સ ચિત્તં અત્થી’’તિ? ‘‘નત્થાવુસો’’તિ. ‘‘એવરૂપં અચિત્તકં અત્તનો ઇચ્છિતટ્ઠાનં હરન્તિ, ભન્તે’’તિ? ‘‘આમાવુસો’’તિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘સચે એવરૂપમ્પિ અચિત્તકં અત્તનો ઇચ્છિતિચ્છિતટ્ઠાનં હરિત્વા કમ્મં કરોન્તિ, કસ્મા સચિત્તકાપિ ચિત્તં અત્તનો વસે વત્તેત્વા સમણધમ્મં કાતું ન સક્ખિસ્સન્તી’’તિ. અથેસો પુરતો ગચ્છન્તો ઉસુકારે સરદણ્ડકં અગ્ગિમ્હિ તાપેત્વા અક્ખિકોટિયા ઓલોકેત્વા ઉજુકં કરોન્તે દિસ્વા, ‘‘ઇમે, ભન્તે, કે નામા’’તિ પુચ્છિ. ‘‘ઉસુકારા નામાવુસો’’તિ. ‘‘કિં પનેતે કરોન્તી’’તિ? ‘‘અગ્ગિમ્હિ તાપેત્વા સરદણ્ડકં ઉજું કરોન્તી’’તિ. ‘‘સચિત્તકો, ભન્તે, એસો’’તિ? ‘‘અચિત્તકો, આવુસો’’તિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘સચે અચિત્તકં ગહેત્વા અગ્ગિમ્હિ તાપેત્વા ઉજું કરોન્તિ, કસ્મા સચિત્તકાપિ અત્તનો ચિત્તં વસે વત્તેત્વા સમણધમ્મં કાતું ન સક્ખિસ્સન્તી’’તિ. અથેસો પુરતો ગચ્છન્તો દારૂનિ અરનેમિનાભિઆદીનિ તચ્છન્તે દિસ્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમે કે નામા’’તિ પુચ્છિ. ‘‘તચ્છકા નામાવુસો’’તિ. ‘‘કિં પનેતે કરોન્તી’’તિ? ‘‘દારૂનિ ગહેત્વા યાનકાદીનં ચક્કાદીનિ કરોન્તિ, આવુસો’’તિ. ‘‘એતાનિ પન સચિત્તકાનિ, ભન્તે’’તિ? ‘‘અચિત્તકાનિ, આવુસો’’તિ. અથસ્સ એતદહોસિ – ‘‘સચે અચિત્તકાનિ કટ્ઠકલિઙ્ગરાનિ ગહેત્વા ચક્કાદીનિ કરોન્તિ, કસ્મા સચિત્તકા અત્તનો ચિત્તં વસે વત્તેત્વા સમણધમ્મં કાતું ન સક્ખિસ્સન્તી’’તિ. સો ઇમાનિ કારણાનિ દિસ્વા, ‘‘ભન્તે, સચે તુમ્હાકં પત્તચીવરે તુમ્હે ગણ્હેય્યાથ, અહં નિવત્તેય્ય’’ન્તિ. થેરો ‘‘અયં અધુના પબ્બજિતો દહરસામણેરો મં અનુબન્ધમાનો એવં વદેતી’’તિ ચિત્તં અનુપ્પાદેત્વાવ ‘‘આહર, સામણેરા’’તિ વત્વા અત્તનો પત્તચીવરં અગ્ગહેસિ.

સામણેરોપિ ઉપજ્ઝાયં વન્દિત્વા નિવત્તન્તો, ‘‘ભન્તે, મય્હં આહારં આહરન્તો રોહિતમચ્છરસેનેવ આહરેય્યાથા’’તિ આહ. ‘‘કથં લભિસ્સામાવુસો’’તિ? ‘‘ભન્તે, અત્તનો પુઞ્ઞેન અલભન્તા મમ પુઞ્ઞેન લભિસ્સથા’’તિ આહ. થેરો ‘‘દહરસામણેરસ્સ બહિ નિસિન્નકસ્સ પરિપન્થોપિ ભવેય્યા’’તિ કુઞ્જિકં દત્વા ‘‘મય્હં વસનગબ્ભસ્સ દ્વારં વિવરિત્વા અન્તો પવિસિત્વા નિસીદેય્યાસી’’તિ આહ. સો તથા કત્વા અત્તનો કરજકાયે ઞાણં ઓતારેત્વા અત્તભાવં સમ્મસન્તો નિસીદિ. અથસ્સ ગુણતેજેન સક્કસ્સ આસનં ઉણ્હાકારં દસ્સેસિ. સો ‘‘કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ ઉપધારેન્તો ‘‘પણ્ડિતસામણેરો ઉપજ્ઝાયસ્સ પત્તચીવરં દત્વા ‘સમણધમ્મં કરિસ્સામી’તિ નિવત્તો, મયાપિ તત્થ ગન્તું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા ચત્તારો મહારાજે આમન્તેત્વા ‘‘વિહારસ્સ ઉપવને વસન્તે સકુણે પલાપેત્વા સમન્તતો આરક્ખં ગણ્હથા’’તિ વત્વા ચન્દદેવપુત્તં ‘‘ચન્દમણ્ડલં આકડ્ઢિત્વા ગણ્હાહી’’તિ, સૂરિયદેવપુત્તં ‘‘સૂરિયમણ્ડલં આકડ્ઢિત્વા ગણ્હાહી’’તિ વત્વા સયં ગન્ત્વા આવિઞ્છનરજ્જુટ્ઠાને આરક્ખં ગહેત્વા અટ્ઠાસિ, વિહારે પુરાણપણ્ણસ્સ પતન્તસ્સપિ સદ્દો નાહોસિ, સામણેરસ્સ ચિત્તં એકગ્ગં અહોસિ. સો અન્તરાભત્તેયેવ અત્તભાવં સમ્મસિત્વા તીણિ ફલાનિ પાપુણિ.

થેરોપિ ‘‘સામણેરો વિહારે નિસિન્નો, તસ્સ ઉપકપ્પનકં ભોજનં અસુકકુલે નામ સક્કા લદ્ધુ’’ન્તિ એકં પેમગારવયુત્તં ઉપટ્ઠાકકુલં અગમાસિ. તત્થ ચ મનુસ્સા તં દિવસં રોહિતમચ્છે લભિત્વા થેરસ્સેવ આગમનં ઓલોકેન્તો નિસીદિંસુ. તે થેરં આગચ્છન્તં દિસ્વા, ‘‘ભન્તે, ભદ્દકં વો કતં ઇધાગચ્છન્તેહી’’તિ અન્તોગેહે પવેસેત્વા યાગુખજ્જકાદીનિ દત્વા રોહિતમચ્છરસેનસ્સ પિણ્ડપાતં અદંસુ. થેરો હરણાકારં દસ્સેસિ. મનુસ્સા ‘‘પરિભુઞ્જથ, ભન્તે, હરણકભત્તમ્પિ લભિસ્સથા’’તિ વત્વા થેરસ્સ ભત્તકિચ્ચાવસાને પત્તં રોહિતમચ્છરસભોજનસ્સ પૂરેત્વા અદંસુ. થેરો ‘‘સામણેરો મે છાતો’’તિ સીઘં અગમાસિ. સત્થાપિ તં દિવસં કાલસ્સેવ ભુઞ્જિત્વા વિહારં ગન્ત્વા એવં આવજ્જેસિ – ‘‘પણ્ડિતસામણેરો ઉપજ્ઝાયસ્સ પત્તચીવરં દત્વા ‘સમણધમ્મં કરિસ્સામી’તિ નિવત્તો, નિપ્ફજ્જિસ્સતિ નુ ખો અસ્સ પબ્બજિતકિચ્ચ’’ન્તિ ઉપધારેન્તો તિણ્ણં ફલાનં પત્તભાવં ઞત્વા ‘‘અરહત્તસ્સ ઉપનિસ્સયો અત્થિ, નત્થી’’તિ આવજ્જેન્તો ‘‘અત્થી’’તિ દિસ્વા ‘‘પુરેભત્તમેવ અરહત્તં પત્તું સક્ખિસ્સતિ, ન સક્ખિસ્સતી’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘સક્ખિસ્સતી’’તિ અઞ્ઞાસિ. અથસ્સ એતદહોસિ – ‘‘સારિપુત્તો સામણેરસ્સ ભત્તં આદાય સીઘં આગચ્છતિ, અન્તરાયમ્પિસ્સ કરેય્ય દ્વારકોટ્ઠકે આરક્ખં ગહેત્વા નિસીદિસ્સામિ, અથ નં પઞ્હં પુચ્છિસ્સામિ, તસ્મિં પઞ્હે વિસ્સજ્જિયમાને સામણેરો સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિસ્સતી’’તિ. તતો ગન્ત્વા દ્વારકોટ્ઠકે ઠત્વા સમ્પત્તં થેરં ચત્તારો પઞ્હે પુચ્છિ, પુટ્ઠં પુટ્ઠં પઞ્હં વિસ્સજ્જેસિ.

તત્રિદં પુચ્છાવિસ્સજ્જનં – સત્થા કિર નં આહ – ‘‘સારિપુત્ત, કિં તે લદ્ધ’’ન્તિ? ‘‘આહારો, ભન્તે’’તિ. ‘‘આહારો નામ કિં આહરતિ, સારિપુત્તા’’તિ? ‘‘વેદનં, ભન્તે’’તિ. ‘‘વેદનં કિં આહરતિ, સારિપુત્તા’’તિ? ‘‘રૂપં, ભન્તે’’તિ. ‘‘રૂપં પન કિં આહરતિ, સારિપુત્તા’’તિ? ‘‘ફસ્સં, ભન્તે’’તિ. તત્રાયં અધિપ્પાયો – ‘‘જિઘચ્છિતેન હિ પરિભુત્તો આહારો તસ્સ ખુદ્દં પરિહરિત્વા સુખં વેદનં આહરતિ. આહારપરિભોગેન સુખિતસ્સ સુખાય વેદનાય ઉપ્પજ્જમાનાય સરીરે વણ્ણસમ્પત્તિ હોતિ. એવં વેદના રૂપં આહરતિ. સુખિતો પન આહારજરૂપવસેન ઉપ્પન્નસુખસોમનસ્સો ‘ઇદાનિ મે અસ્સાદો જાતો’તિ નિપ્પજ્જન્તો વા નિસીદન્તો વા સુખસમ્ફસ્સં પટિલભતી’’તિ.

એવં ઇમેસુ ચતૂસુ પઞ્હેસુ વિસ્સજ્જિકેસુ સામણેરો સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પત્તો. સત્થાપિ થેરં આહ – ‘‘ગચ્છ, સારિપુત્ત, તવ સામણેરસ્સ ભત્તં દેહી’’તિ. થેરો ગન્ત્વા દ્વારં આકોટેસિ. સામણેરો નિક્ખમિત્વા થેરસ્સ હત્થતો પત્તં ગહેત્વા એકમન્તં ઠપેત્વા તાલવણ્ટેન થેરં બીજિ. અથ નં થેરો આહ – ‘‘સામણેર, ભત્તકિચ્ચં કરોહી’’તિ. ‘‘તુમ્હે પન, ભન્તે’’તિ. ‘‘કતં મયા ભત્તકિચ્ચં, ત્વં કરોહી’’તિ. સત્તવસ્સિકદારકો પબ્બજિત્વા અટ્ઠમે દિવસે તં ખણં વિકસિતપદુમુપ્પલસદિસો અરહત્તં પત્તો, પચ્ચવેક્ખિતટ્ઠાનં પન પચ્ચવેક્ખન્તો નિસીદિત્વા ભત્તકિચ્ચમકાસિ. તેન પત્તં ધોવિત્વા પટિસામિતકાલે ચન્દદેવપુત્તો ચન્દમણ્ડલં વિસ્સજ્જેસિ, સૂરિયદેવપુત્તો સૂરિયમણ્ડલં. ચત્તારો મહારાજાનો ચતુદ્દિસં આરક્ખં વિસ્સજ્જેસું, સક્કો દેવરાજા આવિઞ્છનકે આરક્ખં વિસ્સજ્જેસિ. સૂરિયો મજ્ઝટ્ઠાનતો ગલિત્વા ગતો.

ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયિંસુ, ‘‘છાયા અધિકપ્પમાણા જાતા, સૂરિયો મજ્ઝટ્ઠાનતો ગલિત્વા ગતો, સામણેરેન ચ ઇદાનેવ ભુત્તં, કિં નુ ખો એત’’ન્તિ. સત્થા તં પવત્તિં ઞત્વા આગન્ત્વા પુચ્છિ – ‘‘ભિક્ખવે, કિં કથેથા’’તિ? ‘‘ઇદં નામ, ભન્તે’’તિ? ‘‘આમ, ભિક્ખવે, પુઞ્ઞવતો સમણધમ્મં કરણકાલે ચન્દદેવપુત્તો ચન્દમણ્ડલં, સૂરિયદેવપુત્તો સૂરિયમણ્ડલં આકડ્ઢિત્વા ગણ્હિ, ચત્તારો મહારાજાનો વિહારોપવને ચતુદ્દિસં આરક્ખં ગણ્હિંસુ, સક્કો દેવરાજા આવિઞ્છનકે આરક્ખં ગણ્હિ, અહમ્પિ ‘બુદ્ધોમ્હી’તિ અપ્પોસ્સુક્કો નિસીદિતું નાલત્થં, ગન્ત્વા દ્વારકોટ્ઠકે મમ પુત્તસ્સ આરક્ખં અગ્ગહેસિં, નેત્તિકે ચ માતિકાય ઉદકં હરન્તે, ઉસુકારે ચ ઉસું ઉજું કરોન્તે, તચ્છકે ચ દારૂનિ તચ્છન્તે દિસ્વા એત્તકં આરમ્મણં ગહેત્વા પણ્ડિતા અત્તાનં દમેત્વા અરહત્તં ગણ્હન્તિયેવા’’તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૮૦. ‘‘ઉદકઞ્હિ નયન્તિ નેત્તિકા, ઉસુકારા નમયન્તિ તેજનં;

દારું નમયન્તિ તચ્છકા, અત્તાનં દમયન્તિ પણ્ડિતા’’તિ.

તત્થ ઉદકન્તિ પથવિયા થલટ્ઠાનં ખણિત્વા આવાટટ્ઠાનં પૂરેત્વા માતિકં વા કત્વા રુક્ખદોણિં વા ઠપેત્વા અત્તના ઇચ્છિતિચ્છિતટ્ઠાનં ઉદકં. નેન્તીતિ નેત્તિકા. તેજનન્તિ કણ્ડં. ઇદં વુત્તં હોતિ – નેત્તિકા અત્તનો રુચિયા ઉદકં નયન્તિ, ઉસુકારાપિ તાપેત્વા તેજનં નમયન્તિ ઉસું ઉજું કરોન્તિ. તચ્છકાપિ નેમિઆદીનં અત્થાય તચ્છન્તા દારું નમયન્તિ અત્તનો રુચિયા ઉજું વા વઙ્કં વા કરોન્તિ. એવં એત્તકં આરમ્મણં કત્વા પણ્ડિતા સોતાપત્તિમગ્ગાદીનિ ઉપ્પાદેન્તા અત્તાનં દમયન્તિ, અરહત્તપ્પત્તા પન એકન્તદન્તા નામ હોન્તીતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

પણ્ડિતસામણેરવત્થુ પઞ્ચમં.