૩. અઞ્ઞતરઉક્કણ્ઠિતભિક્ખુવત્થુ

સુદુદ્દસન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા સાવત્થિયં વિહરન્તો અઞ્ઞતરં ઉક્કણ્ઠિતભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ.

સત્થરિ કિર સાવત્થિયં વિહરન્તે એકો સેટ્ઠિપુત્તો અત્તનો કુલૂપગત્થેરં ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘ભન્તે, અહં દુક્ખા મુચ્ચિતુકામો, એકં મે દુક્ખતો મુચ્ચનકારણં કથેથા’’તિ આહ. ‘‘સાધાવુસો, સચેસિ દુક્ખા મુચ્ચિતુકામો, સલાકભત્તં દેહિ, પક્ખિકભત્તં દેહિ, વસ્સાવાસિકં દેહિ, ચીવરાદયો પચ્ચયે દેહિ, અત્તનો સાપતેય્યં તયો કોટ્ઠાસે કત્વા એકેન કમ્મન્તં પયોજેહિ, એકેન પુત્તદારં પોસેહિ, એકં બુદ્ધસાસને દેહી’’તિ આહ. સો ‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ વુત્તપટિપાટિયા સબ્બં કત્વા પુન થેરં પુચ્છિ – ‘‘તતો ઉત્તરિં અઞ્ઞં કિં કરોમિ, ભન્તે’’તિ? ‘‘આવુસો, તીણિ સરણાનિ ગણ્હ, પઞ્ચ સીલાનિ ગણ્હાહી’’તિ. તાનિપિ પટિગ્ગહેત્વા તતો ઉત્તરિં પુચ્છિ. ‘‘તેન હિ દસ સીલાનિ ગણ્હાહી’’તિ. ‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ગણ્હિ. સો એવં અનુપુબ્બેન પુઞ્ઞકમ્મસ્સ કતત્તા અનુપુબ્બસેટ્ઠિપુત્તો નામ જાતો. તતો ‘‘ઉત્તરિમ્પિ કત્તબ્બં અત્થિ, ભન્તે’’તિ પુન પુચ્છિત્વા, ‘‘તેન હિ પબ્બજાહી’’તિ વુત્તો નિક્ખમિત્વા પબ્બજિ. તસ્સેકો આભિધમ્મિકભિક્ખુ આચરિયો અહોસિ. એકો વિનયધરો ઉપજ્ઝાયો. તસ્સ લદ્ધૂપસમ્પદસ્સ આચરિયો અત્તનો સન્તિકં આગતકાલે અભિધમ્મે પઞ્હં કથેસિ – ‘‘બુદ્ધસાસને નામ ઇદં કાતું વટ્ટતિ, ઇદં ન વટ્ટતી’’તિ. ઉપજ્ઝાયોપિસ્સ અત્તનો સન્તિકં આગતકાલે વિનયે પઞ્હં કથેસિ – ‘‘બુદ્ધસાસને નામ ઇદં કાતું વટ્ટતિ, ઇદં ન વટ્ટતિ, ઇદં કપ્પતિ, ઇદં ન કપ્પતી’’તિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘અહો ભારિયં ઇદં કમ્મં, અહં દુક્ખા મુચ્ચિતુકામો પબ્બજિતો, ઇધ ચ મમ હત્થપસારણટ્ઠાનમ્પિ ન પઞ્ઞાયતિ, ગેહે ઠત્વાવ દુક્ખા મુચ્ચિતું સક્કા, મયા ગિહિના ભવિતું વટ્ટતી’’તિ. સો તતો પટ્ઠાય ઉક્કણ્ઠિતો અનભિરતો દ્વત્તિંસાકારે સજ્ઝાયં ન કરોતિ, ઉદ્દેસં ન ગણ્હાતિ, કિસો લૂખો ધમનિસન્થતગત્તો આલસ્સિયાભિભૂતો કચ્છુપરિકિણ્ણો અહોસિ.

અથ નં દહરસામણેરા, ‘‘આવુસો, કિં ત્વં ઠિતટ્ઠાને ઠિતોવ નિસિન્નટ્ઠાને નિસિન્નોવ અહોસિ, પણ્ડુરોગાભિભૂતો કિસો લૂખો ધમનિસન્થતગત્તો આલસ્સિયાભિભૂતો કચ્છુપરિકિણ્ણો, કિં તે કત’’ન્તિ પુચ્છિંસુ. ‘‘ઉક્કણ્ઠિતોમ્હિ, આવુસો’’તિ. ‘‘કિં કારણા’’તિ? સો તં પવત્તિં આરોચેસિ. તે તસ્સ આચરિયુપજ્ઝાયાનં આચિક્ખિંસુ. આચરિયુપજ્ઝાયા તં આદાય સત્થુ સન્તિકં અગમંસુ. સત્થા ‘‘કિં, ભિક્ખવે, આગતત્થા’’તિ આહ. ‘‘ભન્તે, અયં ભિક્ખુ તુમ્હાકં સાસને ઉક્કણ્ઠિતો’’તિ. ‘‘એવં કિર ભિક્ખૂ’’તિ. ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં કારણા’’તિ? ‘‘અહં, ભન્તે, દુક્ખા મુચ્ચિતુકામોવ પબ્બજિતો, તસ્સ મે આચરિયો અભિધમ્મકથં કથેસિ, ઉપજ્ઝાયો વિનયકથં કથેસિ, સ્વાહં ‘ઇધ મે હત્થપસારણટ્ઠાનમ્પિ નત્થિ, ગિહિના હુત્વા સક્કા દુક્ખા મુચ્ચિતું, ગિહિ ભવિસ્સામી’તિ સન્નિટ્ઠાનમકાસિં, ભન્તે’’તિ. ‘‘સચે ત્વં, ભિક્ખુ, એકમેવ રક્ખિતું સક્ખિસ્સસિ, અવસેસાનં રક્ખનકિચ્ચં નત્થી’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે’’તિ? ‘‘તવ ચિત્તમેવ રક્ખિતું સક્ખિસ્સસી’’તિ. ‘‘સક્ખિસ્સામિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘તેન હિ અત્તનો ચિત્તમેવ રક્ખાહિ, સક્કા દુક્ખા મુચ્ચિતુ’’ન્તિ ઇમં ઓવાદં દત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૩૬. ‘‘સુદુદ્દસં સુનિપુણં, યત્થકામનિપાતિનં;

ચિત્તં રક્ખેથ મેધાવી, ચિત્તં ગુત્તં સુખાવહ’’ન્તિ.

તત્થ સુદુદ્દસન્તિ સુટ્ઠુ દુદ્દસં. સુનિપુણન્તિ સુટ્ઠુ નિપુણં પરમસણ્હં. યત્થકામનિપાતિનન્તિ જાતિઆદીનિ અનોલોકેત્વા લભિતબ્બાલભિતબ્બયુત્તાયુત્તટ્ઠાનેસુ યત્થ કત્થચિ નિપતનસીલં. ચિત્તં રક્ખેથ મેધાવીતિ અન્ધબાલો દુમ્મેધો અત્તનો ચિત્તં રક્ખિતું સમત્થો નામ નત્થિ, ચિત્તવસિકો હુત્વા અનયબ્યસનં પાપુણાતિ. મેધાવી પન પણ્ડિતોવ ચિત્તં રક્ખિતું સક્કોતિ, તસ્મા ત્વમ્પિ ચિત્તમેવ ગોપેહિ. ઇદઞ્હિ ચિત્તં ગુત્તં સુખાવહં મગ્ગફલનિબ્બાનસુખાનિ આવહતીતિ.

દેસનાપરિયોસાને સો ભિક્ખુ સોતાપત્તિફલં પાપુણિ, અઞ્ઞેપિ બહૂ સોતાપન્નાદયો અહેસું, દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસીતિ.

અઞ્ઞતરઉક્કણ્ઠિતભિક્ખુવત્થુ તતિયં.