૧૧. ધમ્મિકઉપાસકવત્થુ

ઇધ મોદતીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો ધમ્મિકઉપાસકં આરબ્ભ કથેસિ.

સાવત્થિયં કિર પઞ્ચસતા ધમ્મિકઉપાસકા નામ અહેસું. તેસુ એકેકસ્સ પઞ્ચ પઞ્ચ ઉપાસકસતાનિ પરિવારા. યો તેસં જેટ્ઠકો, તસ્સ સત્ત પુત્તા સત્ત ધીતરો. તેસુ એકેકસ્સ એકેકા સલાકયાગુ સલાકભત્તં પક્ખિકભત્તં નિમન્તનભત્તં ઉપોસથિકભત્તં આગન્તુકભત્તં સઙ્ઘભત્તં વસ્સાવાસિકં અહોસિ. તેપિ સબ્બેવ અનુજાતપુત્તા નામ અહેસું. ઇતિ ચુદ્દસન્નં પુત્તાનં ભરિયાય ઉપાસકસ્સાતિ સોળસ સલાકયાગુઆદીનિ પવત્તન્તિ. ઇતિ સો સપુત્તદારો સીલવા કલ્યાણધમ્મો દાનસંવિભાગરતો અહોસિ. અથસ્સ અપરભાગે રોગો ઉપ્પજ્જિ, આયુસઙ્ખારો પરિહાયિ. સો ધમ્મં સોતુકામો ‘‘અટ્ઠ વા મે સોળસ વા ભિક્ખૂ પેસેથા’’તિ સત્થુ સન્તિકં પહિણિ. સત્થા પેસેસિ. તે ગન્ત્વા તસ્સ મઞ્ચં પરિવારેત્વા પઞ્ઞત્તેસુ આસનેસુ નિસિન્ના. ‘‘ભન્તે, અય્યાનં મે દસ્સનં દુલ્લભં ભવિસ્સતિ, દુબ્બલોમ્હિ, એકં મે સુત્તં સજ્ઝાયથા’’તિ વુત્તે ‘‘કતરં સુત્તં સોતુકામો ઉપાસકા’’તિ? ‘‘સબ્બબુદ્ધાનં અવિજહિતં સતિપટ્ઠાનસુત્ત’’ન્તિ વુત્તે – ‘‘એકાયનો અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા’’તિ (દી. નિ. ૨.૩૭૩; મ. નિ. ૧.૧૦૬) સુત્તન્તં પટ્ઠપેસું. તસ્મિં ખણે છહિ દેવલોકેહિ સબ્બાલઙ્કારપટિમણ્ડિતા સહસ્સસિન્ધવયુત્તા દિયડ્ઢયોજનસતિકા છ રથા આગમિંસુ. તેસુ ઠિતા દેવતા ‘‘અમ્હાકં દેવલોકં નેસ્સામ, અમ્હાકં દેવલોકં નેસ્સામ, અમ્ભો મત્તિકભાજનં ભિન્દિત્વા સુવણ્ણભાજનં ગણ્હન્તો વિય અમ્હાકં દેવલોકે અભિરમિતું ઇધ નિબ્બત્તાહિ, અમ્હાકં દેવલોકે અભિરમિતું ઇધ નિબ્બત્તાહી’’તિ વદિંસુ. ઉપાસકો ધમ્મસ્સવનન્તરાયં અનિચ્છન્તો – ‘‘આગમેથ આગમેથા’’તિ આહ. ભિક્ખૂ ‘‘અમ્હે વારેતી’’તિ સઞ્ઞાય તુણ્હી અહેસું.

અથસ્સ પુત્તધીતરો ‘‘અમ્હાકં પિતા પુબ્બે ધમ્મસ્સવનેન અતિત્તો અહોસિ, ઇદાનિ પન ભિક્ખૂ પક્કોસાપેત્વા સજ્ઝાયં કારેત્વા સયમેવ વારેતિ, મરણસ્સ અભાયનકસત્તો નામ નત્થી’’તિ વિરવિંસુ. ભિક્ખૂ ‘‘ઇદાનિ અનોકાસો’’તિ ઉટ્ઠાયાસના પક્કમિંસુ. ઉપાસકો થોકં વીતિનામેત્વા સતિં પટિલભિત્વા પુત્તે પુચ્છિ – ‘‘કસ્મા કન્દથા’’તિ? ‘‘તાત, તુમ્હે ભિક્ખૂ પક્કોસાપેત્વા ધમ્મં સુણન્તા સયમેવ વારયિત્થ, અથ મયં ‘મરણસ્સ અભાયનકસત્તો નામ નત્થી’તિ કન્દિમ્હા’’તિ. ‘‘અય્યા પન કુહિ’’ન્તિ? ‘‘‘અનોકાસો’તિ ઉટ્ઠાયાસના પક્કન્તા, તાતા’’તિ. ‘‘નાહં, અય્યેહિ સદ્ધિં કથેમી’’તિ વુત્તે ‘‘અથ કેન સદ્ધિં કથેથા’’તિ. ‘‘છહિ દેવલોકેહિ દેવતા છ રથે અલઙ્કરિત્વા આદાય આકાસે ઠત્વા ‘અમ્હાહિ દેવલોકે અભિરમ, અમ્હાકં દેવલોકે અભિરમા’તિ સદ્દં કરોન્તિ, તાહિ સદ્ધિં કથેમી’’તિ. ‘‘કુહિં, તાત, રથા, ન મયં પસ્સામા’’તિ? ‘‘અત્થિ પન મય્હં ગન્થિતાનિ પુપ્ફાની’’તિ? ‘‘અત્થિ, તાતા’’તિ. ‘‘કતરો દેવલોકો રમણીયો’’તિ? ‘‘સબ્બબોધિસત્તાનં બુદ્ધમાતાપિતૂનઞ્ચ વસિતટ્ઠાનં તુસિતભવનં રમણીયં, તાતા’’તિ. ‘‘તેન હિ ‘તુસિતભવનતો આગતરથે લગ્ગતૂ’તિ પુપ્ફદામં ખિપથા’’તિ. તે ખિપિંસુ. તં રથધુરે લગ્ગિત્વા આકાસે ઓલમ્બિ. મહાજનો તદેવ પસ્સતિ, રથં ન પસ્સતિ. ઉપાસકો ‘‘પસ્સથેતં પુપ્ફદામ’’ન્તિ વત્વા, ‘‘આમ, પસ્સામા’’તિ વુત્તે – ‘‘એતં તુસિતભવનતો આગતરથે ઓલમ્બતિ, અહં તુસિતભવનં ગચ્છામિ, તુમ્હે મા ચિન્તયિત્થ, મમ સન્તિકે નિબ્બત્તિતુકામા હુત્વા મયા કતનિયામેનેવ પુઞ્ઞાનિ કરોથા’’તિ વત્વા કાલં કત્વા રથે પતિટ્ઠાસિ.

તાવદેવસ્સ તિગાવુતપ્પમાણો સટ્ઠિસકટભારાલઙ્કારપટિમણ્ડિતો અત્તભાવો નિબ્બત્તિ, અચ્છરાસહસ્સં પરિવારેસિ, પઞ્ચવીસતિયોજનિકં કનકવિમાનં પાતુરહોસિ. તેપિ ભિક્ખૂ વિહારં અનુપ્પત્તે સત્થા પુચ્છિ – ‘‘સુતા, ભિક્ખવે, ઉપાસકેન ધમ્મદેસના’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, અન્તરાયેવ પન ‘આગમેથા’તિ વારેસિ. અથસ્સ પુત્તધીતરો કન્દિંસુ. મયં ‘ઇદાનિ અનોકાસો’તિ ઉટ્ઠાયાસના નિક્ખન્તા’’તિ. ‘‘ન સો, ભિક્ખવે, તુમ્હેહિ સદ્ધિં કથેસિ, છહિ દેવલોકેહિ દેવતા છ રથે અલઙ્કરિત્વા આહરિત્વા તં ઉપાસકં પક્કોસિંસુ. સો ધમ્મદેસનાય અન્તરાયં અનિચ્છન્તો તાહિ સદ્ધિં કથેસી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવં, ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘ઇદાનિ કુહિં નિબ્બત્તો’’તિ? ‘‘તુસિતભવને, ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘ભન્તે, ઇદાનિ ઇધ ઞાતિમજ્ઝે મોદમાનો વિચરિત્વા ઇદાનેવ ગન્ત્વા પુન મોદનટ્ઠાનેયેવ નિબ્બત્તો’’તિ. ‘‘આમ, ભિક્ખવે, અપ્પમત્તા હિ ગહટ્ઠા વા પબ્બજિતા વા સબ્બત્થ મોદન્તિયેવા’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૧૬. ‘‘ઇધ મોદતિ પેચ્ચ મોદતિ,

કતપુઞ્ઞો ઉભયત્થ મોદતિ;

સો મોદતિ સો પમોદતિ,

દિસ્વા કમ્મવિસુદ્ધિમત્તનો’’તિ.

તત્થ કતપુઞ્ઞોતિ નાનપ્પકારસ્સ કુસલસ્સ કારકો પુગ્ગલો ‘‘અકતં વત મે પાપં, કતં મે કલ્યાણ’’ન્તિ ઇધ કમ્મમોદનેન, પેચ્ચ વિપાકમોદનેન મોદતિ. એવં ઉભયત્થ મોદતિ નામ. કમ્મવિસુદ્ધિન્તિ ધમ્મિકઉપાસકોપિ અત્તનો કમ્મવિસુદ્ધિં પુઞ્ઞકમ્મસમ્પત્તિં દિસ્વા કાલકિરિયતો પુબ્બે ઇધલોકેપિ મોદતિ, કાલં કત્વા ઇદાનિ પરલોકેપિ અતિમોદતિયેવાતિ.

ગાથાપરિયોસાને બહૂ સોતાપન્નાદયો અહેસું મહાજનસ્સ સાત્થિકા ધમ્મદેસના જાતાતિ.

ધમ્મિકઉપાસકવત્થુ એકાદસમં.