૯. વેસ્સન્તરચરિયાવણ્ણના

૬૭. નવમે યા મે અહોસિ જનિકાતિ એત્થ મેતિ વેસ્સન્તરભૂતં અત્તાનં સન્ધાય સત્થા વદતિ. તેનેવાહ – ‘‘ફુસ્સતી નામ ખત્તિયા’’તિ. તદા હિસ્સ માતા ‘‘ફુસ્સતી’’તિ એવંનામિકા ખત્તિયાની અહોસિ. સા અતીતાસુ જાતીસૂતિ સા તતો અનન્તરાતીતજાતિયં. એકત્થે હિ એતં બહુવચનં. સક્કસ્સ મહેસી પિયા અહોસીતિ સમ્બન્ધો. અથ વા યા મે અહોસિ જનિકા ઇમસ્મિં ચરિમત્તભાવે, સા અતીતાસુ જાતીસુ ફુસ્સતી નામ, તત્થ અતીતાય જાતિયા ખત્તિયા, યત્થાહં તસ્સા કુચ્છિમ્હિ વેસ્સન્તરો હુત્વા નિબ્બત્તિં, તતો અનન્તરાતીતાય સક્કસ્સ મહેસી પિયા અહોસીતિ. તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા –

ઇતો હિ એકનવુતે કપ્પે વિપસ્સી નામ સત્થા લોકે ઉદપાદિ. તસ્મિં બન્ધુમતીનગરં ઉપનિસ્સાય ખેમે મિગદાયે વિહરન્તે બન્ધુમા રાજા કેનચિ રઞ્ઞા પેસિતં મહગ્ઘં ચન્દનસારં અત્તનો જેટ્ઠધીતાય અદાસિ. સા તેન સુખુમં ચન્દનચુણ્ણં કારેત્વા સમુગ્ગં પૂરેત્વા વિહારં ગન્ત્વા સત્થુ સુવણ્ણવણ્ણં સરીરં પૂજેત્વા સેસચુણ્ણાનિ ગન્ધકુટિયં વિકિરિત્વા ‘‘ભન્તે, અનાગતે તુમ્હાદિસસ્સ બુદ્ધસ્સ માતા ભવેય્ય’’ન્તિ પત્થનં અકાસિ. સા તતો ચુતા તસ્સા ચન્દનચુણ્ણપૂજાય ફલેન રત્તચન્દનપરિપ્ફોસિતેન વિય સરીરેન દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ સંસરન્તી તાવતિંસભવને સક્કસ્સ દેવરઞ્ઞો અગ્ગમહેસી હુત્વા નિબ્બત્તિ. અથસ્સા આયુપરિયોસાને પુબ્બનિમિત્તેસુ ઉપ્પન્નેસુ સક્કો દેવરાજા તસ્સા પરિક્ખીણાયુકતં ઞત્વા તસ્સા અનુકમ્પાય ‘‘ભદ્દે, ફુસ્સતિ દસ તે વરે દમ્મિ, તે ગણ્હસ્સૂ’’તિ આહ. તેન વુત્તં –

૬૮. ‘‘તસ્સા આયુક્ખયં ઞત્વા, દેવિન્દો એતદબ્રવિ;

‘દદામિ તે દસ વરે, વર ભદ્દે યદિચ્છસી’’’તિ.

તત્થ વરાતિ વરસ્સુ વરં ગણ્હ. ભદ્દે, યદિચ્છસીતિ, ભદ્દે, ફુસ્સતિ યં ઇચ્છસિ યં તવ પિયં, તં દસહિ કોટ્ઠાસેહિ ‘‘વરં વરસ્સુ પટિગ્ગણ્હાહી’’તિ વદતિ.

૬૯. પુનિદમબ્રવીતિ પુન ઇદં સા અત્તનો ચવનધમ્મતં અજાનન્તી ‘‘કિં નુ મે અપરાધત્થી’’તિઆદિકં અભાસિ. સા હિ પમત્તા હુત્વા અત્તનો આયુક્ખયં અજાનન્તી અયં ‘‘વરં ગણ્હા’’તિ વદન્તો ‘‘કત્થચિ મમ ઉપ્પજ્જનં ઇચ્છતી’’તિ ઞત્વા એવમાહ. તત્થ અપરાધત્થીતિ અપરાધો અત્થિ. કિં નુ દેસ્સા અહં તવાતિ કિં કારણં અહં તવ દેસ્સા કુજ્ઝિતબ્બા અપ્પિયા જાતા. રમ્મા ચાવેસિ મં ઠાનાતિ રમણીયા ઇમસ્મા ઠાના ચાવેસિ. વાતોવ ધરણીરુહન્તિ યેન બલવા માલુતો વિય રુક્ખં ઉમ્મૂલેન્તો ઇમમ્હા દેવલોકા ચાવેતુકામોસિ કિં નુ કારણન્તિ તં પુચ્છતિ.

૭૦. તસ્સિદન્તિ તસ્સા ઇદં. ન ચેવ તે કતં પાપન્તિ ન ચેવ તયા કિઞ્ચિ પાપં કતં યેન તે અપરાધો સિયા. ન ચ મે ત્વંસિ અપ્પિયાતિ મમ ત્વં ન ચાપિ અપ્પિયા, યેન દેસ્સા નામ મમ અપ્પિયાતિ અધિપ્પાયો.

૭૧. ઇદાનિ યેન અધિપ્પાયેન વરે દાતુકામો, તં દસ્સેન્તો ‘‘એત્તકંયેવ તે આયુ, ચવનકાલો ભવિસ્સતી’’તિ વત્વા વરે ગણ્હાપેન્તો ‘‘પટિગ્ગણ્હ મયા દિન્ને, વરે દસ વરુત્તમે’’તિ આહ.

તત્થ વરુત્તમેતિ વરેસુ ઉત્તમે અગ્ગવરે.

૭૨. દિન્નવરાતિ ‘‘વરે દસ્સામી’’તિ પટિઞ્ઞાદાનવસેન દિન્નવરા. તુટ્ઠહટ્ઠાતિ ઇચ્છિતલાભપરિતોસેન તુટ્ઠા ચેવ તસ્સ ચ સિખાપ્પત્તિદસ્સનેન હાસવસેન હટ્ઠા ચ. પમોદિતાતિ બલવપામોજ્જેન પમુદિતા. મમં અબ્ભન્તરં કત્વાતિ તેસુ વરેસુ મં અબ્ભન્તરં કરિત્વા. દસ વરે વરીતિ સા અત્તનો ખીણાયુકભાવં ઞત્વા સક્કેન વરદાનત્થં કતોકાસા સકલજમ્બુદીપતલં ઓલોકેન્તી અત્તનો અનુચ્છવિકં સિવિરઞ્ઞો નિવેસનં દિસ્વા તત્થ તસ્સ અગ્ગમહેસિભાવો નીલનેત્તતા નીલભમુકતા ફુસ્સતીતિનામં ગુણવિસેસયુત્તપુત્તપટિલાભો અનુન્નતકુચ્છિભાવો અલમ્બત્થનતા અપલિતભાવો સુખુમચ્છવિતા વજ્ઝજનાનં મોચનસમત્થતા ચાતિ ઇમે દસ વરે ગણ્હિ.

ઇતિ સા દસ વરે ગહેત્વા તતો ચુતા મદ્દરઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તિ. જાયમાના ચ સા ચન્દનચુણ્ણપરિપ્ફોસિતેન વિય સરીરેન જાતા. તેનસ્સા નામગ્ગહણદિવસે ‘‘ફુસ્સતી’’ ત્વેવ નામં કરિંસુ. સા મહન્તેન પરિવારેન વડ્ઢિત્વા સોળસવસ્સકાલે ઉત્તમરૂપધરા અહોસિ. અથ નં જેતુત્તરનગરે સિવિમહારાજા પુત્તસ્સ સઞ્જયકુમારસ્સત્થાય આનેત્વા સેતચ્છત્તં ઉસ્સાપેત્વા તં સોળસન્નં ઇત્થિસહસ્સાનં જેટ્ઠકં કત્વા અગ્ગમહેસિટ્ઠાને ઠપેસિ. તેન વુત્તં –

૭૩. ‘‘તતો ચુતા સા ફુસ્સતી, ખત્તિયે ઉપપજ્જથ;

જેતુત્તરમ્હિ નગરે, સઞ્જયેન સમાગમી’’તિ.

સા સઞ્જયરઞ્ઞો પિયા અહોસિ મનાપા. અથ સક્કો આવજ્જેન્તો ‘‘મયા ફુસ્સતિયા દિન્નવરેસુ નવ વરા સમિદ્ધા’’તિ દિસ્વા ‘‘પુત્તવરો ન સમિદ્ધો, તમ્પિસ્સા સમિજ્ઝાપેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા બોધિસત્તં તદા તાવતિંસદેવલોકે ખીણાયુકં દિસ્વા તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘મારિસ, તયા મનુસ્સલોકે સિવિસઞ્જયરઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિતું વટ્ટતી’’તિ તસ્સ ચેવ અઞ્ઞેસઞ્ચ ચવનધમ્માનં સટ્ઠિસહસ્સાનં દેવપુત્તાનં પટિઞ્ઞં ગહેત્વા સકટ્ઠાનમેવ ગતો. મહાસત્તોપિ તતો ચવિત્વા તત્થુપ્પન્નો. સેસા દેવપુત્તાપિ સટ્ઠિસહસ્સાનં અમચ્ચાનં ગેહેસુ નિબ્બત્તિંસુ. મહાસત્તે કુચ્છિગતે ફુસ્સતિદેવી ચતૂસુ નગરદ્વારેસુ નગરમજ્ઝે નિવેસનદ્વારેતિ છ દાનસાલાયો કારેત્વા દેવસિકં છસતસહસ્સાનિ વિસ્સજ્જેત્વા દાનં દાતું દોહળિની અહોસિ. રાજા તસ્સા દોહળં સુત્વા નેમિત્તકે બ્રાહ્મણે પક્કોસાપેત્વા પુચ્છિત્વા ‘‘મહારાજ, દેવિયા કુચ્છિમ્હિ દાનાભિરતો ઉળારો સત્તો ઉપ્પન્નો, દાનેન તિત્તિં ન પાપુણિસ્સતી’’તિ સુત્વા તુટ્ઠમાનસો વુત્તપ્પકારં દાનં પટ્ઠપેસિ. સમણબ્રાહ્મણજિણ્ણાતુરકપણદ્ધિકવનિબ્બકયાચકે સન્તપ્પેસિ. બોધિસત્તસ્સ પટિસન્ધિગ્ગહણતો પટ્ઠાય રઞ્ઞો આયસ્સ પમાણં નાહોસિ. તસ્સ પુઞ્ઞાનુભાવેન સકલજમ્બુદીપે રાજાનો પણ્ણાકારં પહિણન્તિ. તેન વુત્તં –

૭૪. ‘‘યદાહં ફુસ્સતિયા કુચ્છિં, ઓક્કન્તો પિયમાતુયા;

મમ તેજેન મે માતા, તદા દાનરતા અહુ.

૭૫. ‘‘અધને આતુરે જિણ્ણે, યાચકે અદ્ધિકે જને;

સમણે બ્રાહ્મણે ખીણે, દેતિ દાનં અકિઞ્ચને’’તિ;

તત્થ મમ તેજેનાતિ મમ દાનજ્ઝાસયાનુભાવેન. ખીણેતિ ભોગાદીહિ પરિક્ખીણે પારિજુઞ્ઞપ્પત્તે. અકિઞ્ચનેતિ અપરિગ્ગહે. સબ્બત્થ વિસયે ભુમ્મં. અધનાદયો હિ દાનધમ્મસ્સ પવત્તિયા વિસયો.

દેવી મહન્તેન પરિહારેન ગબ્ભં ધારેન્તી દસમાસે પરિપુણ્ણે નગરં દટ્ઠુકામા હુત્વા રઞ્ઞો આરોચેસિ. રાજા દેવનગરં વિય નગરં અલઙ્કારાપેત્વા દેવિં રથવરં આરોપેત્વા નગરં પદક્ખિણં કારેસિ. તસ્સા વેસ્સવીથિયા મજ્ઝપ્પત્તકાલે કમ્મજવાતા ચલિંસુ. અમચ્ચા રઞ્ઞો આરોચેસું. સો વેસ્સવીથિયંયેવસ્સા સૂતિઘરં કારેત્વા આરક્ખં ગણ્હાપેસિ. સા તત્થ પુત્તં વિજાયિ. તેનાહ –

૭૬. ‘‘દસમાસે ધારયિત્વાન, કરોન્તે પુરં પદક્ખિણં;

વેસ્સાનં વીથિયા મજ્ઝે, જનેસિ ફુસ્સતી મમં.

૭૭. ‘‘ન મય્હં મત્તિકં નામં, નાપિ પેત્તિકસમ્ભવં.

જાતેત્થ વેસ્સવીથિયં, તસ્મા વેસ્સન્તરો અહૂ’’તિ.

તત્થ કરોન્તે પુરં પદક્ખિણન્તિ દેવિં ગહેત્વા સઞ્જયમહારાજે નગરં પદક્ખિણં કુરુમાને. વેસ્સાનન્તિ વાણિજાનં.

ન મત્તિકં નામન્તિ ન માતુઆગતં માતામહાદીનં નામં. પેત્તિકસમ્ભવન્તિ પિતુ ઇદન્તિ પેત્તિકં, સમ્ભવતિ એતસ્માતિ સમ્ભવો, તં પેત્તિકં સમ્ભવો એતસ્સાતિ પેત્તિકસમ્ભવં, નામં. માતાપિતુસમ્બન્ધવસેન ન કતન્તિ દસ્સેતિ. જાતેત્થાતિ જાતો એત્થ. ‘‘જાતોમ્હી’’તિપિ પાઠો. તસ્મા વેસ્સન્તરો અહૂતિ યસ્મા તદા વેસ્સવીથિયં જાતો, તસ્મા વેસ્સન્તરો નામ અહોસિ, વેસ્સન્તરોતિ નામં અકંસૂતિ અત્થો.

મહાસત્તો માતુ કુચ્છિતો નિક્ખમન્તો વિસદો હુત્વા અક્ખીનિ ઉમ્મીલેત્વાવ નિક્ખમિ. નિક્ખન્તમત્તે એવ માતુ હત્થં પસારેત્વા ‘‘અમ્મ, દાનં દસ્સામિ, અત્થિ કિઞ્ચી’’તિ આહ. અથસ્સ માતા ‘‘તાત, યથાજ્ઝાસયં દાનં દેહી’’તિ હત્થસમીપે સહસ્સત્થવિકં ઠપેસિ. બોધિસત્તો હિ ઉમ્મઙ્ગજાતકે (જા. ૨.૨૨.૫૯૦ આદયો) ઇમસ્મિં જાતકે પચ્છિમત્તભાવેતિ તીસુ ઠાનેસુ જાતમત્તોવ કથેસિ. રાજા મહાસત્તસ્સ અતિદીઘાદિદોસવિવજ્જિતા મધુરખીરા ચતુસટ્ઠિધાતિયો ઉપટ્ઠાપેસિ. તેન સદ્ધિં જાતાનં સટ્ઠિયા દારકસહસ્સાનમ્પિ ધાતિયો દાપેસિ. સો સટ્ઠિદારકસહસ્સેહિ સદ્ધિં મહન્તેન પરિવારેન વડ્ઢતિ. તસ્સ રાજા સતસહસ્સગ્ઘનકં કુમારપિળન્ધનં કારાપેત્વા અદાસિ. સો ચતુપઞ્ચવસ્સિકકાલે તં ઓમુઞ્ચિત્વા ધાતીનં દત્વા પુન તાહિ દીયમાનં ન ગણ્હાતિ. તં સુત્વા રાજા ‘‘મમ પુત્તેન દિન્નં સુદિન્ન’’ન્તિ વત્વા અપરમ્પિ કારેસિ. તમ્પિ દેતિ. દારકકાલેયેવ ધાતીનં નવવારે પિળન્ધનં અદાસિ.

અટ્ઠવસ્સિકકાલે પન સયનપીઠે નિસિન્નો ચિન્તેસિ – ‘‘અહં બાહિરકદાનં દેમિ, ન તં મં પરિતોસેતિ, અજ્ઝત્તિકદાનં દાતુકામોમ્હિ. સચે હિ મં કોચિ હદયં યાચેય્ય, હદયં નીહરિત્વા દદેય્યં. સચે અક્ખીનિ યાચેય્ય, અક્ખીનિ ઉપ્પાટેત્વા દદેય્યં. સચે સકલસરીરે મંસં રુધિરમ્પિ વા યાચેય્ય, સકલસરીરતો મંસં છિન્દિત્વા રુધિરમ્પિ અસિના વિજ્ઝિત્વા દદેય્યં. અથાપિ કોચિ ‘દાસો મે હોહી’તિ વદેય્ય, અત્તાનં તસ્સ સાવેત્વા દદેય્ય’’ન્તિ. તસ્સેવં સભાવં સરસં ચિન્તેન્તસ્સ ચતુનહુતાધિકદ્વિયોજનસતસહસ્સબહલા અયં મહાપથવી ઉદકપરિયન્તં કત્વા કમ્પિ. સિનેરુપબ્બતરાજા ઓનમિત્વા જેતુત્તરનગરાભિમુખો અટ્ઠાસિ. તેન વુત્તં –

૭૮. ‘‘યદાહં દારકો હોમિ, જાતિયા અટ્ઠવસ્સિકો;

તદા નિસજ્જ પાસાદે, દાનં દાતું વિચિન્તયિં.

૭૯. ‘‘હદયં દદેય્યં ચક્ખું, મંસમ્પિ રુધિરમ્પિ ચ;

દદેય્યં કાયં સાવેત્વા, યદિ કોચિ યાચયે મમં.

૮૦. ‘‘સભાવં ચિન્તયન્તસ્સ, અકમ્પિતમસણ્ઠિતં;

અકમ્પિ તત્થ પથવી, સિનેરુવનવટંસકા’’તિ.

તત્થ સાવેત્વાતિ ‘‘અજ્જ પટ્ઠાય અહં ઇમસ્સ દાસો’’તિ દાસભાવં સાવેત્વા. યદિ કોચિ યાચયે મમન્તિ કોચિ મં યદિ યાચેય્ય. સભાવં ચિન્તયન્તસ્સાતિ અવિપરીતં અત્તનો યથાભૂતં સભાવં અતિત્તિમં યથાજ્ઝાસયં ચિન્તેન્તસ્સ મમ, મયિ ચિન્તેન્તેતિ અત્થો. અકમ્પિતન્તિ કમ્પિતરહિતં. અસણ્ઠિતન્તિ સઙ્કોચરહિતં. યેન હિ લોભાદિના અબોધિસત્તાનં ચક્ખાદિદાને ચિત્તુત્રાસસઙ્ખાતં કમ્પિતં સઙ્કોચસઙ્ખાતં સણ્ઠિતઞ્ચ સિયા, તેન વિનાતિ અત્થો. અકમ્પીતિ અચલિ. સિનેરુવનવટંસકાતિ સિનેરુમ્હિ ઉટ્ઠિતનન્દનવનફારુસકવનમિસ્સકવનચિત્તલતાવનાદિકપ્પકતરુવનં સિનેરુવનં. અથ વા સિનેરુ ચ જમ્બુદીપાદીસુ રમણીયવનઞ્ચ સિનેરુવનં, તં વનં વટંસકં એતિસ્સાતિ સિનેરુવનવટંસકા.

એવઞ્ચ પથવિકમ્પને વત્તમાને મધુરગમ્ભીરદેવો ગજ્જન્તો ખણિકવસ્સં વસ્સિ, વિજ્જુલતા નિચ્છરિંસુ, મહાસમુદ્દો ઉબ્ભિજ્જિ, સક્કો દેવરાજા અપ્ફોટેસિ, મહાબ્રહ્મા સાધુકારમદાસિ, યાવ બ્રહ્મલોકા એકકોલાહલં અહોસિ. મહાસત્તો સોળસવસ્સકાલેયેવ સબ્બસિપ્પાનં નિપ્ફત્તિં પાપુણિ. તસ્સ પિતા રજ્જં દાતુકામો માતરા સદ્ધિં મન્તેત્વા મદ્દરાજકુલતો માતુલધીતરં મદ્દિં નામ રાજકઞ્ઞં આનેત્વા સોળસન્નં ઇત્થિસહસ્સાનં જેટ્ઠકં અગ્ગમહેસિં કત્વા મહાસત્તં રજ્જે અભિસિઞ્ચિ. મહાસત્તો રજ્જે પતિટ્ઠિતકાલતો પટ્ઠાય દેવસિકં છસતસહસ્સાનિ વિસ્સજ્જેત્વા મહાદાનં પવત્તેન્તો અન્વદ્ધમાસં દાનં ઓલોકેતું ઉપસઙ્કમતિ. અપરભાગે મદ્દિદેવી પુત્તં વિજાયિ. તં કઞ્ચનજાલેન સમ્પટિચ્છિંસુ, તેનસ્સ ‘‘જાલિકુમારો’’ત્વેવ નામં કરિંસુ. તસ્સ પદસા ગમનકાલે સા ધીતરં વિજાયિ. તં કણ્હાજિનેન સમ્પટિચ્છિંસુ, તેનસ્સા ‘‘કણ્હાજિના’’ત્વેવ નામં કરિંસુ. તેન વુત્તં –

૮૧. ‘‘અન્વદ્ધમાસે પન્નરસે, પુણ્ણમાસે ઉપોસથે;

પચ્ચયં નાગમારુય્હ, દાનં દાતું ઉપાગમિ’’ન્તિ.

તત્થ અન્વદ્ધમાસેતિ અનુઅદ્ધમાસે, અદ્ધમાસે અદ્ધમાસેતિ અત્થો. પુણ્ણમાસેતિ પુણ્ણમાસિયં, માસપરિપૂરિયા ચન્દપરિપૂરિયા ચ સમન્નાગતે પન્નરસે દાનં દાતું ઉપાગમિન્તિ સમ્બન્ધો. તત્રાયં યોજના – પચ્ચયં નાગમારુય્હ અદ્ધમાસે અદ્ધમાસે દાનં દાતું દાનસાલં ઉપાગમિં, એવં ઉપગચ્છન્તો ચ યદા એકસ્મિં પન્નરસે પુણ્ણમાસિઉપોસથે દાનં દાતું ઉપાગમિં, તદા કલિઙ્ગરટ્ઠવિસયા બ્રાહ્મણા ઉપગઞ્છુ મન્તિ તત્થ પચ્ચયં નાગન્તિ પચ્ચયનામકં મઙ્ગલહત્થિં. બોધિસત્તસ્સ હિ જાતદિવસે એકા આકાસચારિની કરેણુકા અભિમઙ્ગલસમ્મતં સબ્બસેતહત્થિપોતકં આનેત્વા મઙ્ગલહત્થિટ્ઠાને ઠપેત્વા પક્કામિ. તસ્સ મહાસત્તં પચ્ચયં કત્વા લદ્ધત્તા ‘‘પચ્ચયો’’ત્વેવ નામં કરિંસુ. તં પચ્ચયનામકં ઓપવય્હં હત્થિનાગં આરુય્હ દાનં દાતું ઉપાગમિન્તિ. તેન વુત્તં –

૮૨. ‘‘કલિઙ્ગરટ્ઠવિસયા, બ્રાહ્મણા ઉપગઞ્છુ મં;

અયાચું મં હત્થિનાગં, ધઞ્ઞં મઙ્ગલસમ્મતં.

૮૩. ‘‘અવુટ્ઠિકો જનપદો, દુબ્ભિક્ખો છાતકો મહા;

દદાહિ પવરં નાગં, સબ્બસેતં ગજુત્તમ’’ન્તિ.

તત્થ ‘‘કલિઙ્ગરટ્ઠવિસયા’’તિઆદિગાથા હેટ્ઠા કુરુરાજચરિતેપિ (ચરિયા. ૧.૨૧-૨૨) આગતા એવ, તસ્મા તાસં અત્થો કથામગ્ગો ચ તત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. ઇધ પન મઙ્ગલહત્થિનો સેતત્તા ‘‘સબ્બસેતં ગજુત્તમ’’ન્તિ વુત્તં. બોધિસત્તો હત્થિક્ખન્ધવરગતો –

૮૪. ‘‘દદામિ ન વિકમ્પામિ, યં મં યાચન્તિ બ્રાહ્મણા;

સન્તં નપ્પટિગૂહામિ, દાને મે રમતે મનો’’તિ. –

અત્તનો દાનાભિરતિં પવેદેન્તો –

૮૫. ‘‘ન મે યાચકમનુપ્પત્તે, પટિક્ખેપો અનુચ્છવો;

મા મે ભિજ્જિ સમાદાનં, દસ્સામિ વિપુલં ગજ’’ન્તિ. (ચરિયા. ૧.૨૩) –

પટિજાનિત્વા હત્થિક્ખન્ધતો ઓરુય્હ અનલઙ્કતટ્ઠાનં ઓલોકનત્થં અનુપરિયાયિત્વા અનલઙ્કતટ્ઠાનં અદિસ્વા કુસુમમિસ્સગન્ધોદકભરિતં સુવણ્ણભિઙ્ગારં ગહેત્વા ‘‘ભોન્તો ઇતો એથા’’તિ અલઙ્કતરજતદામસદિસં હત્થિસોણ્ડં તેસં હત્થે ઠપેત્વા ઉદકં પાતેત્વા અલઙ્કતવારણં અદાસિ. તેન વુત્તં –

૮૬. ‘‘નાગં ગહેત્વા સોણ્ડાય, ભિઙ્ગારે રતનામયે;

જલં હત્થે આકિરિત્વા, બ્રાહ્મણાનં અદં ગજ’’ન્તિ. (ચરિયા. ૧.૨૪);

તત્થ સન્તન્તિ વિજ્જમાનં દેય્યધમ્મં. નપ્પટિગૂહામીતિ ન પટિચ્છાદેમિ. યો હિ અત્તનો સન્તકં ‘‘મય્હમેવ હોતૂ’’તિ ચિન્તેતિ, યાચિતો વા પટિક્ખિપતિ, સો યાચકાનં અભિમુખે ઠિતમ્પિ અત્થતો પટિચ્છાદેતિ નામ. મહાસત્તો પન અત્તનો સીસં આદિં કત્વા અજ્ઝત્તિકદાનં દાતુકામોવ, કથં બાહિરં પટિક્ખિપતિ, તસ્મા આહ ‘‘સન્તં નપ્પટિગૂહામી’’તિ. તેનેવાહ ‘‘દાને મે રમતે મનો’’તિ. સેસં હેટ્ઠા વુત્તત્થમેવ.

તસ્સ પન હત્થિનો ચતૂસુ પાદેસુ અલઙ્કારા ચત્તારિ સતસહસ્સાનિ અગ્ઘન્તિ, ઉભોસુ પસ્સેસુ અલઙ્કારા દ્વે સતસહસ્સાનિ, હેટ્ઠા ઉદરે કમ્બલં સતસહસ્સં, પિટ્ઠિયં મુત્તાજાલં મણિજાલં કઞ્ચનજાલન્તિ તીણિ જાલાનિ તીણિ સતસહસ્સાનિ, ઉભો કણ્ણાલઙ્કારા દ્વે સતસહસ્સાનિ, પિટ્ઠિયં અત્થતકમ્બલં સતસહસ્સં, કુમ્ભાલઙ્કારો સતસહસ્સં, તયો વટંસકા તીણિ સતસહસ્સાનિ, કણ્ણચૂળાલઙ્કારો સતસહસ્સં, દ્વિન્નં દન્તાનં અલઙ્કારા દ્વે સતસહસ્સાનિ, સોણ્ડાય સોવત્થિકાલઙ્કારો સતસહસ્સં, નઙ્ગુટ્ઠાલઙ્કારો સતસહસ્સં, આરોહણનિસ્સેણિ સતસહસ્સં, ભુઞ્જનકટાહં સતસહસ્સં, ઠપેત્વા અનગ્ઘભણ્ડં ઇદં તાવ એત્તકં ચતુવીસતિ સતસહસ્સાનિ અગ્ઘતિ. છત્તપિણ્ડિયં પન મણિ, ચૂળામણિ, મુત્તાહારે મણિ, અઙ્કુસે મણિ, હત્થિકણ્ઠવેઠનમુત્તાહારે મણિ, હત્થિકુમ્ભે મણીતિ ઇમાનિ છ અનગ્ઘાનિ, હત્થીપિ અનગ્ઘો એવાતિ હત્થિના સદ્ધિં સત્ત અનગ્ઘાનિ, તાનિ સબ્બાનિ બ્રાહ્મણાનં અદાસિ. તથા હત્થિનો પરિચારકાનિ પઞ્ચ કુલસતાનિ હત્થિમેણ્ડહત્થિગોપકેહિ સદ્ધિં અદાસિ. સહ દાનેન પનસ્સ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ ભૂમિકમ્પાદયો અહેસું. તેન વુત્તં –

૮૭. ‘‘પુનાપરં દદન્તસ્સ, સબ્બસેતં ગજુત્તમં;

તદાપિ પથવી કમ્પિ, સિનેરુવનવટંસકા’’તિ.

જાતકેપિ (જા. ૨.૨૨.૧૬૭૩) વુત્તં –

‘‘તદાસિ યં ભિંસનકં, તદાસિ લોમહંસનં;

હત્થિનાગે પદિન્નમ્હિ, મેદની સમ્પકમ્પથા’’તિ.

૮૮. તસ્સ નાગસ્સ દાનેનાતિ છહિ અનગ્ઘેહિ સદ્ધિં ચતુવીસતિસતસહસ્સગ્ઘનિકઅલઙ્કારભણ્ડસહિતસ્સ તસ્સ મઙ્ગલહત્થિસ્સ પરિચ્ચાગેન. સિવયોતિ સિવિરાજકુમારા ચેવ સિવિરટ્ઠવાસિનો ચ. ‘‘સિવયો’’તિ ચ દેસનાસીસમેતં. તત્થ હિ અમચ્ચા પારિસજ્જા બ્રાહ્મણગહપતિકા નેગમજાનપદા નાગરા સકલરટ્ઠવાસિનો ચ સઞ્જયમહારાજં ફુસ્સતિદેવિં મદ્દિદેવિઞ્ચ ઠપેત્વા સબ્બે એવ. કુદ્ધાતિ દેવતાવત્તનેન બોધિસત્તસ્સ કુદ્ધા. સમાગતાતિ સન્નિપતિતા. તે કિર બ્રાહ્મણા હત્થિં લભિત્વા તં અભિરુહિત્વા મહાદ્વારેન પવિસિત્વા નગરમજ્ઝેન પાયિંસુ. મહાજનેન ચ ‘‘અમ્ભો બ્રાહ્મણા, અમ્હાકં હત્થી કુતો અભિરુળ્હો’’તિ વુત્તે ‘‘વેસ્સન્તરમહારાજેન નો હત્થી દિન્નો, કે તુમ્હે’’તિ હત્થવિકારાદીહિ ઘટ્ટેન્તા અગમંસુ. અથ અમચ્ચે આદિં કત્વા મહાજના રાજદ્વારે સન્નિપતિત્વા ‘‘રઞ્ઞા નામ બ્રાહ્મણાનં ધનં વા ધઞ્ઞં વા ખેત્તં વા વત્થુ વા દાસિદાસપરિચારિકા વા દાતબ્બા સિયા, કથઞ્હિ નામાયં વેસ્સન્તરમહારાજા રાજારહં મઙ્ગલહત્થિં દસ્સતિ, ન ઇદાનિ એવં રજ્જં વિનાસેતું દસ્સામા’’તિ ઉજ્ઝાયિત્વા સઞ્જયમહારાજસ્સ તમત્થં આરોચેત્વા તેન અનુનીયમાના અનનુયન્તા અગમંસુ. કેવલં પન –

‘‘મા નં દણ્ડેન સત્થેન, ન હિ સો બન્ધનારહો;

પબ્બાજેહિ ચ નં રટ્ઠા, વઙ્કે વસતુ પબ્બતે’’તિ. (જા. ૨.૨૨.૧૬૮૭) –

વદિંસુ. તેન વુત્તં –

‘‘પબ્બાજેસું સકા રટ્ઠા, વઙ્કં ગચ્છતુ પબ્બત’’ન્તિ.

તત્થ પબ્બાજેસુન્તિ રજ્જતો બહિ વાસત્થાય ઉસ્સુક્કમકંસુ; –

રાજાપિ ‘‘મહા ખો અયં પટિપક્ખો, હન્દ મમ પુત્તો કતિપાહં રજ્જતો બહિ વસતૂ’’તિ ચિન્તેત્વા –

‘‘એસો ચે સિવીનં છન્દો, છન્દં નપ્પનુદામસે;

ઇમં સો વસતુ રત્તિં, કામે ચ પરિભુઞ્જતુ.

‘‘તતો રત્યા વિવસાને, સૂરિયુગ્ગમનં પતિ;

સમગ્ગા સિવયો હુત્વા, રટ્ઠા પબ્બાજયન્તુ ન’’ન્તિ. (જા. ૨.૨૨.૧૬૮૮-૧૬૮૯) –

વત્વા પુત્તસ્સ સન્તિકે કત્તારં પેસેસિ ‘‘ઇમં પવત્તિં મમ પુત્તસ્સ આરોચેહી’’તિ. સો તથા અકાસિ.

મહાસત્તોપિ તં સુત્વા –

‘‘કિસ્મિં મે સિવયો કુદ્ધા, નાહં પસ્સામિ દુક્કટં;

તં મે કત્તે વિયાચિક્ખ, કસ્મા પબ્બાજયન્તિ મ’’ન્તિ. (જા. ૨.૨૨.૧૭૦૧) –

કારણં પુચ્છિ. તેન ‘‘તુમ્હાકં હત્થિદાનેના’’તિ વુત્તે સોમનસ્સપ્પત્તો હુત્વા –

‘‘હદયં ચક્ખુમ્પહં દજ્જં, કિં મે બાહિરકં ધનં;

હિરઞ્ઞં વા સુવણ્ણં વા, મુત્તા વેળુરિયા મણિ.

‘‘દક્ખિણં વાપહં બાહું, દિસ્વા યાચકમાગતે;

દદેય્યં ન વિકમ્પેય્યં, દાને મે રમતે મનો.

‘‘કામં મં સિવયો સબ્બે, પબ્બાજેન્તુ હનન્તુ વા;

નેવ દાના વિરમિસ્સં, કામં છિન્દન્તુ સત્તધા’’તિ. (જા. ૨.૨૨.૧૭૦૩-૧૭૦૫) –

વત્વા ‘‘નાગરા મે એકદિવસં દાનં દાતું ઓકાસં દેન્તુ, સ્વે દાનં દત્વા તતિયદિવસે ગમિસ્સામી’’તિ વત્વા કત્તારં તેસં સન્તિકે પેસેત્વા ‘‘અહં સ્વે સત્તસતકં નામ મહાદાનં દસ્સામિ, સત્તહત્થિસતાનિ સત્તઅસ્સસતાનિ સત્તરથસતાનિ સત્તઇત્થિસતાનિ સત્તદાસસતાનિ સત્તદાસિસતાનિ સત્તધેનુસતાનિ પટિયાદેહિ, નાનપ્પકારઞ્ચ અન્નપાનાદિં સબ્બં દાતબ્બયુત્તકં ઉપટ્ઠપેહી’’તિ સબ્બકમ્મિકં અમચ્ચં આણાપેત્વા એકકોવ મદ્દિદેવિયા વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા ‘‘ભદ્દે મદ્દિ, અનુગામિકનિધિં નિદહમાના, સીલવન્તેસુ દદેય્યાસી’’તિ તમ્પિ દાને નિયોજેત્વા તસ્સા અત્તનો ગમનકારણં આચિક્ખિત્વા ‘‘અહં વનં વસનત્થાય ગમિસ્સામિ, ત્વં ઇધેવ અનુક્કણ્ઠિતા વસાહી’’તિ આહ. સા ‘‘નાહં, મહારાજ, તુમ્હેહિ વિના એકદિવસમ્પિ વસિસ્સામી’’તિ આહ.

દુતિયદિવસે સત્તસતકં મહાદાનં પવત્તેસિ. તસ્સ સત્તસતકં દાનં દેન્તસ્સેવ સાયં અહોસિ. અલઙ્કતરથેન માતાપિતૂનં વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા ‘‘અહં સ્વે ગમિસ્સામી’’તિ તે આપુચ્છિત્વા અકામકાનં તેસં અસ્સુમુખાનં રોદન્તાનંયેવ વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા તતો નિક્ખમિત્વા તં દિવસં અત્તનો નિવેસને વસિત્વા પુનદિવસે ‘‘ગમિસ્સામી’’તિ પાસાદતો ઓતરિ. મદ્દિદેવી સસ્સુસસુરેહિ નાનાનયેહિ યાચિત્વા નિવત્તિયમાનાપિ તેસં વચનં અનાદિયિત્વા તે વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા સેસિત્થિયો અપલોકેત્વા દ્વે પુત્તે આદાય વેસ્સન્તરસ્સ પઠમતરં ગન્ત્વા રથે અટ્ઠાસિ.

મહાપુરિસો રથં અભિરુહિત્વા રથે ઠિતો મહાજનં આપુચ્છિત્વા ‘‘અપ્પમત્તા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કરોથા’’તિ ઓવાદમસ્સ દત્વા નગરતો નિક્ખમિ. બોધિસત્તસ્સ માતા ‘‘પુત્તો મે દાનવિત્તકો દાનં દેતૂ’’તિ આભરણેહિ સદ્ધિં સત્તરતનપૂરાનિ સકટાનિ ઉભોસુ પસ્સેસુ પેસેસિ. સોપિ અત્તનો કાયારુળ્હમેવ આભરણભણ્ડં સમ્પત્તયાચકાનં અટ્ઠારસ વારે દત્વા સેસં સબ્બમદાસિ. નગરા નિક્ખમિત્વાવ નિવત્તિત્વા ઓલોકેતુકામો અહોસિ. અથસ્સ પુઞ્ઞાનુભાવેન રથપ્પમાણે ઠાને મહાપથવી ભિજ્જિત્વા પરિવત્તિત્વા રથં નગરાભિમુખં અકાસિ. સો માતાપિતૂનં વસનટ્ઠાનં ઓલોકેસિ. તેન કારુઞ્ઞેન પથવિકમ્પો અહોસિ. તેન વુત્તં ‘‘તેસં નિચ્છુભમાનાન’’ન્તિઆદિ.

૮૯-૯૦. તત્થ નિચ્છુભમાનાનન્તિ તેસુ સિવીસુ નિક્કડ્ઢન્તેસુ, પબ્બાજેન્તેસૂતિ અત્થો. તેસં વા નિક્ખમન્તાનં. મહાદાનં પવત્તેતુન્તિ સત્તસતકમહાદાનં દાતું. આયાચિસ્સન્તિ યાચિં. સાવયિત્વાતિ ઘોસાપેત્વા. કણ્ણભેરિન્તિ યુગલમહાભેરિં. દદામહન્તિ દદામિ અહં.

૯૧. અથેત્થાતિ અથેવં દાને દીયમાને એતસ્મિં દાનગ્ગે. તુમૂલોતિ એકકોલાહલીભૂતો. ભેરવોતિ ભયાવહો. મહાસત્તઞ્હિ ઠપેત્વા અઞ્ઞેસં સો ભયં જનેતિ, તસ્સ ભયજનનાકારં દસ્સેતું. ‘‘દાનેનિમ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. ઇમં વેસ્સન્તરમહારાજાનં દાનેન હેતુના સિવયો રટ્ઠતો નીહરન્તિ પબ્બાજેન્તિ, તથાપિ પુન ચ એવરૂપં દાનં દેતિ અયન્તિ.

૯૨-૯૪. ઇદાનિ તં દાનં દસ્સેતું ‘‘હત્થિ’’ન્તિ ગાથમાહ. તત્થ ગવન્તિ ધેનું. ચતુવાહિં રથં દત્વાતિ વહન્તીતિ વાહિનો, અસ્સા, ચતુરો આજઞ્ઞસિન્ધવે રથઞ્ચ બ્રાહ્મણાનં દત્વાતિ અત્થો. મહાસત્તો હિ તથા નગરતો નિક્ખમન્તો સહજાતે સટ્ઠિસહસ્સે અમચ્ચે સેસજનઞ્ચ અસ્સુપુણ્ણમુખં અનુબદ્ધન્તં નિવત્તેત્વા રથં પાજેન્તો મદ્દિં આહ – ‘‘સચે, ભદ્દે, પચ્છતો યાચકા આગચ્છન્તિ, ઉપધારેય્યાસી’’તિ. સા ઓલોકેન્તી નિસીદિ. અથસ્સ સત્તસતકમહાદાનં ગમનકાલે કતદાનઞ્ચ સમ્પાપુણિતું અસક્કોન્તા ચત્તારો બ્રાહ્મણા આગન્ત્વા ‘‘વેસ્સન્તરો કુહિ’’ન્તિ પુચ્છિત્વા ‘‘દાનં દત્વા રથેન ગતો’’તિ વુત્તે ‘‘અસ્સે યાચિસ્સામા’’તિ અનુબન્ધિંસુ. મદ્દી તે આગચ્છન્તે દિસ્વા ‘‘યાચકા, દેવા’’તિ આરોચેસિ. મહાસત્તો રથં ઠપેસિ. તે આગન્ત્વા અસ્સે યાચિંસુ. મહાસત્તો અસ્સે અદાસિ. તે તે ગહેત્વા ગતા. અસ્સેસુ પન દિન્નેસુ રથધુરં આકાસેયેવ અટ્ઠાસિ. અથ ચત્તારો દેવપુત્તા રોહિતમિગવણ્ણેનાગન્ત્વા રથધુરં સમ્પટિચ્છિત્વા અગમંસુ. મહાસત્તો તેસં દેવપુત્તભાવં ઞત્વા –

‘‘ઇઙ્ઘ મદ્દિ નિસામેહિ, ચિત્તરૂપંવ દિસ્સતિ;

મિગરોહિચ્ચવણ્ણેન, દક્ખિણસ્સા વહન્તિ મ’’ન્તિ. (જા. ૨.૨૨.૧૮૬૪) –

મદ્દિયા આહ.

તત્થ ચિત્તરૂપંવાતિ અચ્છરિયરૂપં વિય. દક્ખિણસ્સાતિ સુસિક્ખિતઅસ્સા વિય મં વહન્તિ.

અથ નં એવં ગચ્છન્તં અપરો બ્રાહ્મણો આગન્ત્વા રથં યાચિ. મહાસત્તો પુત્તદારં ઓતારેત્વા રથં અદાસિ. રથે પન દિન્ને દેવપુત્તા અન્તરધાયિંસુ. તતો પટ્ઠાય પન સબ્બેપિ પત્તિકાવ અહેસું. અથ મહાસત્તો ‘‘મદ્દિ, ત્વં કણ્હાજિનં ગણ્હાહિ, અહં જાલિકુમારં ગણ્હામી’’તિ ઉભોપિ દ્વે દારકે અઙ્કેનાદાય અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયસલ્લાપા પટિપથં આગચ્છન્તે મનુસ્સે વઙ્કપબ્બતસ્સ મગ્ગં પુચ્છન્તા સયમેવ ઓનતેસુ ફલરુક્ખેસુ ફલાનિ દારકાનં દદન્તા અત્થકામાહિ દેવતાહિ મગ્ગસ્સ સઙ્ખિપિતત્તા તદહેવ ચેતરટ્ઠં સમ્પાપુણિંસુ. તેન વુત્તં ‘‘ચતુવાહિં રથં દત્વા’’તિઆદિ.

તત્થ ઠત્વા ચાતુમ્મહાપથેતિ અત્તનો ગમનમગ્ગેન પસ્સતો આગતેન તેન બ્રાહ્મણેન આગતમગ્ગેન ચ વિનિવિજ્ઝિત્વા ગતટ્ઠાનત્તા ચતુક્કસઙ્ખાતે ચતુમહાપથે ઠત્વા તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ રથં દત્વા. એકાકિયોતિ અમચ્ચસેવકાદિસહાયાભાવેન એકકો. તેનેવાહ ‘‘અદુતિયો’’તિ. મદ્દિદેવિં ઇદમબ્રવીતિ મદ્દિદેવિં ઇદં અભાસિ.

૯૬-૯૯. પદુમં પુણ્ડરીકંવાતિ પદુમં વિય, પુણ્ડરીકં વિય ચ. કણ્હાજિનગ્ગહીતિ કણ્હાજિનં અગ્ગહેસિ. અભિજાતાતિ જાતિસમ્પન્ના. વિસમં સમન્તિ વિસમં સમઞ્ચ ભૂમિપ્પદેસં. એન્તીતિ આગચ્છન્તિ. અનુમગ્ગે પટિપ્પથેતિ અનુમગ્ગે વા પટિપથે વાતિ વા-સદ્દસ્સ લોપો દટ્ઠબ્બો. કરુણન્તિ ભાવનપુંસકનિદ્દેસો, કરુણાયિતત્તન્તિ અત્થો. દુક્ખં તે પટિવેદેન્તીતિ ઇમે એવં સુખુમાલા પદસા ગચ્છન્તિ, દૂરેવ ઇતો વઙ્કપબ્બતોતિ તે તદા અમ્હેસુ કારુઞ્ઞવસેન અત્તના દુક્ખં પટિલભન્તિ, તથા અત્તનો ઉપ્પન્નદુક્ખં પટિવેદેન્તિ વાતિ અત્થો.

૧૦૦-૧. પવનેતિ મહાવને. ફલિનેતિ ફલવન્તે. ઉબ્બિદ્ધાતિ ઉદ્ધં ઉગ્ગતા ઉચ્ચા. ઉપગચ્છન્તિ દારકેતિ યથા ફલાનિ દારકાનં હત્થૂપગય્હકાનિ હોન્તિ, એવં રુક્ખા સયમેવ સાખાહિ ઓનમિત્વા દારકે ઉપેન્તિ.

૧૦૨. અચ્છરિયન્તિ અચ્છરાયોગ્ગં, અચ્છરં પહરિતું યુત્તં. અભૂતપુબ્બં ભૂતન્તિ અબ્ભુતં. લોમાનં હંસનસમત્થતાય લોમહંસનં. સાહુકારન્તિ સાધુકારં, અયમેવ વા પાઠો. ઇત્થિરતનભાવેન સબ્બેહિ અઙ્ગેહિ અવયવેહિ સોભતીતિ સબ્બઙ્ગસોભના.

૧૦૩-૪. અચ્છેરં વતાતિ અચ્છરિયં વત. વેસ્સન્તરસ્સ તેજેનાતિ વેસ્સન્તરસ્સ પુઞ્ઞાનુભાવેન. સઙ્ખિપિંસુ પથં યક્ખાતિ દેવતા મહાસત્તસ્સ પુઞ્ઞતેજેન ચોદિતા તં મગ્ગં પરિક્ખયં પાપેસું, અપ્પકં અકંસુ, તં પન દારકેસુ કરુણાય કતં વિય કત્વા વુત્તં ‘‘અનુકમ્પાય દારકે’’તિ. જેતુત્તરનગરતો હિ સુવણ્ણગિરિતાલો નામ પબ્બતો પઞ્ચ યોજનાનિ, તતો કોન્તિમારા નામ નદી પઞ્ચ યોજનાનિ, તતો મારઞ્જનાગિરિ નામ પબ્બતો પઞ્ચ યોજનાનિ, તતો દણ્ડબ્રાહ્મણગામો નામ પઞ્ચ યોજનાનિ, તતો માતુલનગરં દસ યોજનાનિ, ઇતિ તં રટ્ઠં જેતુત્તરનગરતો તિંસ યોજનાનિ હોતિ. દેવતા બોધિસત્તસ્સ પુઞ્ઞતેજેન ચોદિતા મગ્ગં પરિક્ખયં પાપેસું. તં સબ્બં એકાહેનેવ અતિક્કમિંસુ. તેન વુત્તં ‘‘નિક્ખન્તદિવસેનેવ, ચેતરટ્ઠમુપાગમુ’’ન્તિ.

એવં મહાસત્તો સાયન્હસમયં ચેતરટ્ઠે માતુલનગરં પત્વા તસ્સ નગરસ્સ દ્વારસમીપે સાલાયં નિસીદિ. અથસ્સ મદ્દિદેવી પાદેસુ રજં પુઞ્છિત્વા પાદે સમ્બાહિત્વા ‘‘વેસ્સન્તરસ્સ આગતભાવં જાનાપેસ્સામી’’તિ સાલતો નિક્ખમિત્વા તસ્સ ચક્ખુપથે સાલદ્વારે અટ્ઠાસિ. નગરં પવિસન્તિયો ચ નિક્ખમન્તિયો ચ ઇત્થિયો તં દિસ્વા પરિવારેસું. મહાજનો તઞ્ચ વેસ્સન્તરઞ્ચ પુત્તે ચસ્સ તથા આગતે દિસ્વા રાજૂનં આચિક્ખિ. સટ્ઠિસહસ્સા રાજાનો રોદન્તા પરિદેવન્તા તસ્સ સન્તિકં આગન્ત્વા મગ્ગપરિસ્સમં વિનોદેત્વા તથા આગમનકારણં પુચ્છિંસુ.

મહાસત્તો હત્થિદાનં આદિં કત્વા સબ્બં કથેસિ. તં સુત્વા તે અત્તનો રજ્જેન નિમન્તયિંસુ. મહાપુરિસો ‘‘મયા તુમ્હાકં રજ્જં પટિગ્ગહિતમેવ હોતુ, રાજા પન મં રટ્ઠા પબ્બાજેતિ, તસ્મા વઙ્કપબ્બતમેવ ગમિસ્સામી’’તિ વત્વા તેહિ નાનપ્પકારં તત્થ વાસં યાચિયમાનોપિ તં અનલઙ્કરિત્વા તેહિ ગહિતારક્ખો તં રત્તિં સાલાયમેવ વસિત્વા પુનદિવસે પાતોવ નાનગ્ગરસભોજનં ભુઞ્જિત્વા તેહિ પરિવુતો નિક્ખમિત્વા પન્નરસયોજનમગ્ગં ગન્ત્વા વનદ્વારે ઠત્વા તે નિવત્તેત્વા પુરતો પન્નરસયોજનમગ્ગં તેહિ આચિક્ખિતનિયામેનેવ અગમાસિ. તેન વુત્તં –

૧૦૫. ‘‘સટ્ઠિરાજસહસ્સાનિ, તદા વસન્તિ માતુલે;

સબ્બે પઞ્જલિકા હુત્વા, રોદમાના ઉપાગમું.

૧૦૬. ‘‘તત્થ વત્તેત્વા સલ્લાપં, ચેતેહિ ચેતપુત્તેહિ;

તે તતો નિક્ખમિત્વાન, વઙ્કં અગમુ પબ્બત’’ન્તિ.

તત્થ તત્થ વત્તેત્વા સલ્લાપન્તિ તત્થ તેહિ રાજૂહિ સમાગમેહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદમાના કથં પવત્તેત્વા. ચેતપુત્તેહીતિ ચેતરાજપુત્તેહિ. તે તતો નિક્ખમિત્વાનાતિ તે રાજાનો તતો વનદ્વારટ્ઠાને નિવત્તેત્વા. વઙ્કં અગમુ પબ્બતન્તિ અમ્હે ચત્તારો જના વઙ્કપબ્બતં ઉદ્દિસ્સ અગમમ્હા.

અથ મહાસત્તો તેહિ આચિક્ખિતમગ્ગેન ગચ્છન્તો ગન્ધમાદનપબ્બતં પત્વા તં દિવસં તત્થ વસિત્વા તતો ઉત્તરદિસાભિમુખો વેપુલ્લપબ્બતપાદેન ગન્ત્વા કેતુમતીનદીતીરે નિસીદિત્વા વનચરકેન દિન્નં મધુમંસં ખાદિત્વા તસ્સ સુવણ્ણસૂચિં દત્વા ન્હત્વા પિવિત્વા પટિપ્પસ્સદ્ધદરથો નદિં ઉત્તરિત્વા સાનુપબ્બતસિખરે ઠિતસ્સ નિગ્રોધસ્સ મૂલે થોકં નિસીદિત્વા ઉટ્ઠાય ગચ્છન્તો નાલિકપબ્બતં પરિહરન્તો મુચલિન્દસરં ગન્ત્વા સરતીરેન પુબ્બુત્તરકણ્ણં પત્વા એકપદિકમગ્ગેનેવ વનઘટં પવિસિત્વા તં અતિક્કમ્મ ગિરિવિદુગ્ગાનં નદીપભવાનં પુરતો ચતુરસ્સપોક્ખરણિં પાપુણિ.

૧૦૭. તસ્મિં ખણે સક્કો આવજ્જેન્તો ‘‘મહાસત્તો હિમવન્તં પવિટ્ઠો, વસનટ્ઠાનં લદ્ધું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા વિસ્સકમ્મં પેસેસિ – ‘‘ગચ્છ વઙ્કપબ્બતકુચ્છિમ્હિ રમણીયે ઠાને અસ્સમપદં માપેહી’’તિ. સો તત્થ દ્વે પણ્ણસાલાયો દ્વે ચઙ્કમે દ્વે ચ રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનાનિ માપેત્વા તેસુ તેસુ ઠાનેસુ નાનાપુપ્ફવિચિત્તે રુક્ખે ફલિતે રુક્ખે પુપ્ફગચ્છે કદલિવનાદીનિ ચ દસ્સેત્વા સબ્બે પબ્બજિતપરિક્ખારે પટિયાદેત્વા ‘‘યેકેચિ પબ્બજિતુકામા, તે ગણ્હન્તૂ’’તિ અક્ખરાનિ લિખિત્વા અમનુસ્સે ચ ભેરવસદ્દે મિગપક્ખિનો ચ પટિક્કમાપેત્વા સકટ્ઠાનમેવ ગતો.

મહાસત્તો એકપદિકમગ્ગં દિસ્વા ‘‘પબ્બજિતાનં વસનટ્ઠાનં ભવિસ્સતી’’તિ મદ્દિઞ્ચ પુત્તે ચ તત્થેવ ઠપેત્વા અસ્સમપદં પવિસિત્વા અક્ખરાનિ ઓલોકેત્વા ‘‘સક્કેન દિન્નોસ્મી’’તિ પણ્ણસાલદ્વારં વિવરિત્વા પવિટ્ઠો ખગ્ગઞ્ચ ધનુઞ્ચ અપનેત્વા સાટકે ઓમુઞ્ચિત્વા ઇસિવેસં ગહેત્વા કત્તરદણ્ડં આદાય નિક્ખમિત્વા પચ્ચેકબુદ્ધસદિસેન ઉપસમેન દારકાનં સન્તિકં અગમાસિ. મદ્દિદેવીપિ મહાસત્તં દિસ્વા પાદેસુ પતિત્વા રોદિત્વા તેનેવ સદ્ધિં અસ્સમં પવિસિત્વા અત્તનો પણ્ણસાલં ગન્ત્વા ઇસિવેસં ગણ્હિ. પચ્છા પુત્તેપિ તાપસકુમારકે કરિંસુ. બોધિસત્તો મદ્દિં વરં યાચિ ‘‘મયં ઇતો પટ્ઠાય પબ્બજિતા નામ, ઇત્થી ચ નામ બ્રહ્મચરિયસ્સ મલં, મા દાનિ અકાલે મમ સન્તિકં આગચ્છા’’તિ. સા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા મહાસત્તમ્પિ વરં યાચિ ‘‘દેવ, તુમ્હે પુત્તે ગહેત્વા ઇધેવ હોથ, અહં ફલાફલં આહરિસ્સામી’’તિ. સા તતો પટ્ઠાય અરઞ્ઞતો ફલાફલાનિ આહરિત્વા તયો જને પટિજગ્ગિ. ઇતિ ચત્તારો ખત્તિયા વઙ્કપબ્બતકુચ્છિયં સત્તમાસમત્તં વસિંસુ. તેન વુત્તં ‘‘આમન્તયિત્વા દેવિન્દો, વિસ્સકમ્મં મહિદ્ધિક’’ન્તિઆદિ.

તત્થ આમન્તયિત્વાતિ પક્કોસાપેત્વા. મહિદ્ધિકન્તિ મહતિયા દેવિદ્ધિયા સમન્નાગતં. અસ્સમં સુકતન્તિ અસ્સમપદં સુકતં કત્વા. રમ્મં વેસ્સન્તરસ્સ વસનાનુચ્છવિકં પણ્ણસાલં. સુમાપયાતિ સુટ્ઠુ માપય. આણાપેસીતિ વચનસેસો. સુમાપયીતિ સમ્મા માપેસિ.

૧૧૧. અસુઞ્ઞોતિ યથા સો અસ્સમો અસુઞ્ઞો હોતિ, એવં તસ્સ અસુઞ્ઞભાવકરણેન અસુઞ્ઞો હોમિ. ‘‘અસુઞ્ઞે’’તિ વા પાઠો, મમ વસનેનેવ અસુઞ્ઞે અસ્સમે દારકે અનુરક્ખન્તો વસામિ તત્થ તિટ્ઠામિ. બોધિસત્તસ્સ મેત્તાનુભાવેન સમન્તા તિયોજને સબ્બે તિરચ્છાનાપિ મેત્તં પટિલભિંસુ.

એવં તેસુ તત્થ વસન્તેસુ કલિઙ્ગરટ્ઠવાસી જૂજકો નામ બ્રાહ્મણો અમિત્તતાપનાય નામ ભરિયાય ‘‘નાહં તે નિચ્ચં ધઞ્ઞકોટ્ટનઉદકાહરણયાગુભત્તપચનાદીનિ કાતું સક્કોમિ, પરિચારકં મે દાસં વા દાસિં વા આનેહી’’તિ વુત્તે ‘‘કુતોહં તે ભોતિ દુગ્ગતો દાસં વા દાસિં વા લભિસ્સામી’’તિ વત્વા તાય ‘‘એસ વેસ્સન્તરો રાજા વઙ્કપબ્બતે વસતિ. તસ્સ પુત્તે મય્હં પરિચારકે યાચિત્વા આનેહી’’તિ વુત્તે કિલેસવસેન તસ્સા પટિબદ્ધચિત્તતાય તસ્સા વચનં અતિક્કમિતું અસક્કોન્તો પાથેય્યં પટિયાદાપેત્વા અનુક્કમેન જેતુત્તરનગરં પત્વા ‘‘કુહિં વેસ્સન્તરમહારાજા’’તિ પુચ્છિ.

મહાજનો ‘‘ઇમેસં યાચકાનં અતિદાનેન અમ્હાકં રાજા રટ્ઠા પબ્બાજિતો, એવં અમ્હાકં રાજાનં નાસેત્વા પુનપિ ઇધેવ આગચ્છતી’’તિ લેડ્ડુદણ્ડાદિહત્થો ઉપક્કોસન્તો બ્રાહ્મણં અનુબન્ધિ. સો દેવતાવિગ્ગહિતો હુત્વા તતો નિક્ખમિત્વા વઙ્કપબ્બતગામિમગ્ગં અભિરુળ્હો અનુક્કમેન વનદ્વારં પત્વા મહાવનં અજ્ઝોગાહેત્વા મગ્ગમૂળ્હો હુત્વા વિચરન્તો તેહિ રાજૂહિ બોધિસત્તસ્સ આરક્ખણત્થાય ઠપિતેન ચેતપુત્તેન સમાગઞ્છિ. તેન ‘‘કહં, ભો બ્રાહ્મણ, ગચ્છસી’’તિ પુટ્ઠો ‘‘વેસ્સન્તરમહારાજસ્સ સન્તિક’’ન્તિ વુત્તે ‘‘અદ્ધા અયં બ્રાહ્મણો તસ્સ પુત્તે વા દેવિં વા યાચિતું ગચ્છતી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘મા ખો, ત્વં બ્રાહ્મણ, તત્થ ગઞ્છિ, સચે ગચ્છસિ, એત્થેવ તે સીસં છિન્દિત્વા મય્હં સુનખાનં ઘાસં કરિસ્સામી’’તિ તેન સન્તજ્જિતો મરણભયભીતો ‘‘અહમસ્સ પિતરા પેસિતો દૂતો, ‘તં આનેસ્સામી’તિ આગતો’’તિ મુસાવાદં અભાસિ. તં સુત્વા ચેતપુત્તો તુટ્ઠહટ્ઠો બ્રાહ્મણસ્સ સક્કારસમ્માનં કત્વા વઙ્કપબ્બતગામિમગ્ગં આચિક્ખિ. સો તતો પરં ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે અચ્ચુતેન નામ તાપસેન સદ્ધિં સમાગન્ત્વા તમ્પિ મગ્ગં પુચ્છિત્વા તેનાપિ મગ્ગે આચિક્ખિતે તેન આચિક્ખિતસઞ્ઞાય મગ્ગં ગચ્છન્તો અનુક્કમેન બોધિસત્તસ્સ અસ્સમપદટ્ઠાનસમીપં ગન્ત્વા મદ્દિદેવિયા ફલાફલત્થં ગતકાલે બોધિસત્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ઉભો દારકે યાચિ. તેન વુત્તં –

૧૧૨. ‘‘પવને વસમાનસ્સ, અદ્ધિકો મં ઉપાગમિ;

અયાચિ પુત્તકે મય્હં, જાલિં કણ્હાજિનં ચુભો’’તિ.

એવં બ્રાહ્મણેન દારકેસુ યાચિતેસુ મહાસત્તો ‘‘ચિરસ્સં વત મે યાચકો અધિગતો, અજ્જાહં અનવસેસતો દાનપારમિં પૂરેસ્સામી’’તિ અધિપ્પાયેન સોમનસ્સજાતો પસારિતહત્થે સહસ્સત્થવિકં ઠપેન્તો વિય બ્રાહ્મણસ્સ ચિત્તં પરિતોસેન્તો સકલઞ્ચ તં પબ્બતકુચ્છિં ઉન્નાદેન્તો ‘‘દદામિ તવ મય્હં પુત્તકે, અપિ ચ મદ્દિદેવી પન પાતોવ ફલાફલત્થાય વનં ગન્ત્વા સાયં આગમિસ્સતિ, તાય આગતાય તે પુત્તકે દસ્સેત્વા ત્વઞ્ચ મૂલફલાફલં ખાદિત્વા એકરત્તિં વસિત્વા વિગતપરિસ્સમો પાતોવ ગમિસ્સસી’’તિ આહ. બ્રાહ્મણો ‘‘કામઞ્ચેસ ઉળારજ્ઝાસયતાય પુત્તકે દદાતિ, માતા પન વચ્છગિદ્ધા આગન્ત્વા દાનસ્સ અન્તરાયમ્પિ કરેય્ય, યંનૂનાહં ઇમં નિપ્પીળેત્વા દારકે ગહેત્વા અજ્જેવ ગચ્છેય્ય’’ન્તિ ચિન્તેત્વા ‘‘પુત્તા ચે તે મય્હં દિન્ના, કિં દાનિ માતરં દસ્સેત્વા પેસિતેહિ, દારકે ગહેત્વા અજ્જેવ ગમિસ્સામી’’તિ આહ. ‘‘સચે, ત્વં બ્રાહ્મણ, રાજપુત્તિં માતરં દટ્ઠું ન ઇચ્છસિ, ઇમે દારકે ગહેત્વા જેતુત્તરનગરં ગચ્છ, તત્થ સઞ્જયમહારાજા દારકે ગહેત્વા મહન્તં તે ધનં દસ્સતિ, તેન દાસદાસિયો ગણ્હિસ્સસિ, સુખઞ્ચ જીવિસ્સસિ, અઞ્ઞથા ઇમે સુખુમાલા રાજદારકા, કિં તે વેય્યાવચ્ચં કરિસ્સન્તી’’તિ આહ.

બ્રાહ્મણો ‘‘એવમ્પિ મયા ન સક્કા કાતું, રાજદણ્ડતો ભાયામિ, મય્હમેવ ગામં નેસ્સામી’’તિ આહ. ઇમં તેસં કથાસલ્લાપં સુત્વા દારકા ‘‘પિતા નો ખો અમ્હે બ્રાહ્મણસ્સ દાતુકામો’’તિ પક્કમિત્વા પોક્ખરણિં ગન્ત્વા પદુમિનિગચ્છે નિલીયિંસુ. બ્રાહ્મણો તે અદિસ્વાવ ‘‘ત્વં ‘દારકે દદામી’તિ વત્વા તે અપક્કમાપેસિ, એસો તે સાધુભાવો’’તિ આહ. અથ મહાસત્તો સહસાવ ઉટ્ઠહિત્વા દારકે ગવેસન્તો પદુમિનિગચ્છે નિલીને દિસ્વા ‘‘એથ, તાતા, મા મય્હં દાનપારમિયા અન્તરાયં અકત્થ, મમ દાનજ્ઝાસયં મત્થકં પાપેથ, અયઞ્ચ બ્રાહ્મણો તુમ્હે ગહેત્વા તુમ્હાકં અય્યકસ્સ સઞ્જયમહારાજસ્સ સન્તિકં ગમિસ્સતિ, તાત જાલિ, ત્વં ભુજિસ્સો હોતુકામો બ્રાહ્મણસ્સ નિક્ખસહસ્સં દત્વા ભુજિસ્સો ભવેય્યાસિ, કણ્હાજિને ત્વં દાસસતં દાસિસતં હત્થિસતં અસ્સસતં ઉસભસતં નિક્ખસતન્તિ સબ્બસતં દત્વા ભુજિસ્સા ભવેય્યાસી’’તિ કુમારે અગ્ઘાપેત્વા સમસ્સાસેત્વા ગહેત્વા અસ્સમપદં ગન્ત્વા કમણ્ડલુના ઉદકં ગહેત્વા સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણસ્સ પચ્ચયં કત્વા બ્રાહ્મણસ્સ હત્થે ઉદકં પાતેત્વા અતિવિય પીતિસોમનસ્સજાતો હુત્વા પથવિં ઉન્નાદેન્તો પિયપુત્તદાનં અદાસિ. ઇધાપિ પુબ્બે વુત્તનયેનેવ પથવિકમ્પાદયો અહેસું. તેન વુત્તં –

૧૧૩. ‘‘યાચકં ઉપગતં દિસ્વા, હાસો મે ઉપપજ્જથ;

ઉભો પુત્તે ગહેત્વાન, અદાસિં બ્રાહ્મણે તદા.

૧૧૪. ‘‘સકે પુત્તે ચજન્તસ્સ, જૂજકે બ્રાહ્મણે યદા;

તદાપિ પથવી કમ્પિ, સિનેરુવનવટંસકા’’તિ.

અથ બ્રાહ્મણો દારકે અગન્તુકામે લતાય હત્થેસુ બન્ધિત્વા આકડ્ઢિ. તેસં બન્ધટ્ઠાને છવિં છિન્દિત્વા લોહિતં પગ્ઘરિ. સો લતાદણ્ડેન પહરન્તો આકડ્ઢિ. તે પિતરં ઓલોકેત્વા.

‘‘અમ્મા ચ તાત નિક્ખન્તા, ત્વઞ્ચ નો તાત દસ્સસિ;

મા નો ત્વં તાત અદદા, યાવ અમ્માપિ એતુ નો;

તદાયં બ્રાહ્મણો કામં, વિક્કિણાતુ હનાતુ વા’’તિ. (જા. ૨.૨૨.૨૧૨૬) –

વત્વા પુનપિ અયં એવરૂપો ઘોરદસ્સનો કુરૂરકમ્મન્તો –

‘‘મનુસ્સો ઉદાહુ યક્ખો, મંસલોહિતભોજનો;

ગામા અરઞ્ઞમાગમ્મ, ધનં તં તાત યાચતિ;

નીયમાને પિસાચેન, કિં નુ તાત ઉદિક્ખસી’’તિ. (જા. ૨.૨૨.૨૧૩૦-૨૧૩૧) –

આદીનિ વદન્તા પરિદેવિંસુ. તત્થ ધનન્તિ પુત્તધનં.

જૂજકો દારકે તથા પરિદેવન્તેયેવ પોથેન્તોવ ગહેત્વા પક્કામિ. મહાસત્તસ્સ દારકાનં કરુણં પરિદેવિતેન તસ્સ ચ બ્રાહ્મણસ્સ અકારુઞ્ઞભાવેન બલવસોકો ઉપ્પજ્જિ, વિપ્પટિસારો ચ ઉદપાદિ. સો તઙ્ખણઞ્ઞેવ બોધિસત્તાનં પવેણિં અનુસ્સરિ. ‘‘સબ્બેવ હિ બોધિસત્તા પઞ્ચ મહાપરિચ્ચાગે પરિચ્ચજિત્વા બુદ્ધા ભવિસ્સન્તિ, અહમ્પિ તેસં અબ્ભન્તરો, પુત્તદાનઞ્ચ મહાપરિચ્ચાગાનં અઞ્ઞતરં, તસ્મા વેસ્સન્તર દાનં દત્વા પચ્છાનુતાપો ન તે અનુચ્છવિકો’’તિ અત્તાનં પરિભાસેત્વા ‘‘દિન્નકાલતો પટ્ઠાય મમ તે ન કિઞ્ચિ હોન્તી’’તિ અત્તાનં ઉપત્થમ્ભેત્વા દળ્હસમાદાનં અધિટ્ઠાય પણ્ણસાલદ્વારે પાસાણફલકે કઞ્ચનપટિમા વિય નિસીદિ.

અથ મદ્દિદેવી અરઞ્ઞતો ફલાફલં ગહેત્વા નિવત્તન્તી ‘‘મા મહાસત્તસ્સ દાનન્તરાયો હોતૂ’’તિ વાળમિગરૂપધરાહિ દેવતાહિ ઉપરુદ્ધમગ્ગા તેસુ અપગતેસુ ચિરેન અસ્સમં પત્વા ‘‘અજ્જ મે દુસ્સુપિનં દિટ્ઠં, દુન્નિમિત્તાનિ ચ ઉપ્પન્નાનિ, કિં નુ ખો ભવિસ્સતી’’તિ ચિન્તેન્તી અસ્સમં પવિસિત્વા પુત્તકે અપસ્સન્તી બોધિસત્તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘દેવ, ન ખો અમ્હાકં પુત્તકે પસ્સામિ, કુહિં તે ગતા’’તિ આહ. સો તુણ્હી અહોસિ. સા પુત્તકે ઉપધારેન્તી તહિં તહિં ઉપધાવિત્વા ગવેસન્તી અદિસ્વા પુનપિ ગન્ત્વા પુચ્છિ. બોધિસત્તો ‘‘કક્ખળકથાય નં પુત્તસોકં જહાપેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા –

‘‘નૂન મદ્દી વરારોહા, રાજપુત્તી યસસ્સિની;

પાતો ગતાસિ ઉઞ્છાય, કિમિદં સાયમાગતા’’તિ. (જા. ૨.૨૨.૨૨૨૫) –

વત્વા તાય ચિરાયનકારણે કથિતે પુનપિ દારકે સન્ધાય ન કિઞ્ચિ આહ. સા પુત્તસોકેન તે ઉપધારેન્તી પુનપિ વાતવેગેન વનાનિ વિચરિ. તાય એકરત્તિયં વિચરિતટ્ઠાનં પરિગ્ગણ્હન્તં પન્નરસયોજનમત્તં અહોસિ. અથ વિભાતાય રત્તિયા મહાસત્તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ઠિતા દારકાનં અદસ્સનેન બલવસોકાભિભૂતા તસ્સ પાદમૂલે છિન્નકદલી વિય ભૂમિયં વિસઞ્ઞી હુત્વા પતિ. સો ‘‘મતા’’તિ સઞ્ઞાય કમ્પમાનો ઉપ્પન્નબલવસોકોપિ સતિં પચ્ચુપટ્ઠપેત્વા ‘‘જાનિસ્સામિ તાવ જીવતિ, ન જીવતી’’તિ સત્તમાસે કાયસંસગ્ગં અનાપન્નપુબ્બોપિ અઞ્ઞસ્સ અભાવેન તસ્સા સીસં ઉક્ખિપિત્વા ઊરૂસુ ઠપેત્વા ઉદકેન પરિપ્ફોસિત્વા ઉરઞ્ચ મુખઞ્ચ હદયઞ્ચ પરિમજ્જિ. મદ્દીપિ ખો થોકં વીતિનામેત્વા સતિં પટિલભિત્વા હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠપેત્વા ‘‘દેવ, દારકા તે કુહિં ગતા’’તિ પુચ્છિ. સો આહ – ‘‘દેવિ, એકસ્સ મે બ્રાહ્મણસ્સ મં યાચિત્વા આગતસ્સ દાસત્થાય દિન્ના’’તિ વત્વા તાય ‘‘કસ્મા, દેવ, પુત્તે બ્રાહ્મણસ્સ દત્વા મમ સબ્બરત્તિં પરિદેવિત્વા વિચરન્તિયા નાચિક્ખી’’તિ વુત્તે ‘‘પઠમમેવ વુત્તે તવ ચિત્તદુક્ખં બહુ ભવિસ્સતિ, ઇદાનિ પન સરીરદુક્ખેન તનુકં ભવિસ્સતી’’તિ વત્વા –

‘‘મં પસ્સ મદ્દિ મા પુત્તે, મા બાળ્હં પરિદેવસિ;

લચ્છામ પુત્તે જીવન્તા, અરોગા ચ ભવામસે’’તિ. (જા. ૨.૨૨.૨૨૬૦) –

સો સમસ્સાસેત્વા પુન –

‘‘પુત્તે પસુઞ્ચ ધઞ્ઞઞ્ચ, યઞ્ચ અઞ્ઞં ઘરે ધનં;

દજ્જા સપ્પુરિસો દાનં, દિસ્વા યાચકમાગતં;

અનુમોદાહિ મે મદ્દિ, પુત્તકે દાનમુત્તમ’’ન્તિ. (જા. ૨.૨૨.૨૨૬૧) –

વત્વા અત્તનો પુત્તદાનં તં અનુમોદાપેસિ.

સાપિ –

‘‘અનુમોદામિ તે દેવ, પુત્તકે દાનમુત્તમં;

દત્વા ચિત્તં પસાદેહિ, ભિય્યો દાનં દદો ભવા’’તિ. (જા. ૨.૨૨.૨૨૬૨) –

વત્વા અનુમોદિ.

એવં તેસુ અઞ્ઞમઞ્ઞં સમ્મોદનીયં કથં કથેન્તેસુ સક્કો ચિન્તેસિ – ‘‘મહાપુરિસો હિય્યો જૂજકસ્સ પથવિં ઉન્નાદેત્વા દારકે અદાસિ. ઇદાનિ નં કોચિ હીનપુરિસો ઉપસઙ્કમિત્વા મદ્દિદેવિં યાચિત્વા ગહેત્વા ગચ્છેય્ય, તતો રાજા નિપ્પચ્ચયો ભવેય્ય, હન્દાહં બ્રાહ્મણવણ્ણેન નં ઉપસઙ્કમિત્વા મદ્દિં યાચિત્વા પારમિકૂટં ગાહાપેત્વા કસ્સચિ અવિસ્સજ્જિયં કત્વા પુન નં તસ્સેવ દત્વા આગમિસ્સામી’’તિ. સો સૂરિયુગ્ગમનવેલાયં બ્રાહ્મણવણ્ણેન તસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. તં દિસ્વા મહાપુરિસો ‘‘અતિથિ નો આગતો’’તિ પીતિસોમનસ્સજાતો તેન સદ્ધિં મધુરપટિસન્થારં કત્વા ‘‘બ્રાહ્મણ, કેનત્થેન ઇધાગતોસી’’તિ પુચ્છિ. અથ નં સક્કો મદ્દિદેવિં યાચિ. તેન વુત્તં –

૧૧૫. ‘‘પુનદેવ સક્કો ઓરુય્હ, હુત્વા બ્રાહ્મણસન્નિભો;

અયાચિ મં મદ્દિદેવિં, સીલવન્તિં પતિબ્બત’’ન્તિ.

તત્થ પુનદેવાતિ દારકે દિન્નદિવસતો પચ્છા એવ. તદનન્તરમેવાતિ અત્થો. ઓરુય્હાતિ દેવલોકતો ઓતરિત્વા. બ્રાહ્મણસન્નિભોતિ બ્રાહ્મણસમાનવણ્ણો.

અથ મહાસત્તો ‘‘હિય્યો મે દ્વેપિ દારકે બ્રાહ્મણસ્સ દિન્ના, અહમ્પિ અરઞ્ઞે એકકોવ, કથં તે મદ્દિં સીલવન્તિં પતિબ્બતં દસ્સામી’’તિ અવત્વાવ પસારિતહત્થે અનગ્ઘરતનં ઠપેન્તો વિય અસજ્જિત્વા અબજ્ઝિત્વા અનોલીનમાનસો ‘‘અજ્જ મે દાનપારમી મત્થકં પાપુણિસ્સતી’’તિ હટ્ઠતુટ્ઠો ગિરિં ઉન્નાદેન્તો વિય –