૬. રાહુલત્થેરઅપદાનવણ્ણના

પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિકં આયસ્મતો રાહુલત્થેરસ્સ અપદાનં. અયમ્પિ આયસ્મા પુરિમજિનવરેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તો વિઞ્ઞુતં પત્વા સત્થુ ધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું સિક્ખાકામાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા સયમ્પિ તં ઠાનન્તરં પત્થેન્તો સેનાસનવિસોધનવિજ્જોતનાદિકં ઉળારં પુઞ્ઞં કત્વા પણિધાનં અકાસિ. સો તતો ચવિત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઉભયસમ્પત્તિયો અનુભવિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે અમ્હાકં બોધિસત્તં પટિચ્ચ યસોધરાય દેવિયા કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તિત્વા રાહુલોતિ લદ્ધનામો મહતા ખત્તિયપરિવારેન વડ્ઢિ. તસ્સ પબ્બજ્જાવિધાનં ખન્ધકે (મહાવ. ૧૦૫) આગતમેવ. સો પબ્બજિત્વા સત્થુ સન્તિકે અનેકેહિ સુત્તપદેહિ સુલદ્ધોવાદો પરિપક્કઞાણો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. અરહા પન હુત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

‘‘ઉભયેનેવ સમ્પન્નો, રાહુલભદ્દોતિ મં વિદૂ;

યઞ્ચમ્હિ પુત્તો બુદ્ધસ્સ, યઞ્ચ ધમ્મેસુ ચક્ખુમા.

‘‘યઞ્ચ મે આસવા ખીણા, યઞ્ચ નત્થિ પુનબ્ભવો;

અરહા દક્ખિણેય્યોમ્હિ, તેવિજ્જો અમતદ્દસો.

‘‘કામન્ધા જાલપચ્છન્ના, તણ્હાછદનછાદિતા;

પમત્તબન્ધુના બન્ધા, મચ્છાવ કુમિના મુખે.

‘‘તં કામં અહમુજ્ઝિત્વા, છેત્વા મારસ્સ બન્ધનં;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, સીતિભૂતોસ્મિ નિબ્બુતો’’તિ. (થેરગા. ૨૯૫-૨૯૮);

ચતસ્સો ગાથા અભાસિ. તત્થ ઉભયેનેવ સમ્પન્નોતિ જાતિસમ્પદા પટિપત્તિસમ્પદાતિ ઉભયસમ્પત્તિયાપિ સમ્પન્નો સમન્નાગતો. રાહુલભદ્દોતિ મં વિદૂતિ ‘‘રાહુલભદ્દો’’તિ મં સબ્રહ્મચારિનો સઞ્જાનન્તિ. તસ્સ હિ જાતસાસનં સુત્વા બોધિસત્તેન, ‘‘રાહુ, જાતો, બન્ધનં જાત’’ન્તિ વુત્તવચનં ઉપાદાય સુદ્ધોદનમહારાજા ‘‘રાહુલો’’તિ નામં ગણ્હિ. તત્થ આદિતો પિતરા વુત્તપરિયાયમેવ ગહેત્વા આહ – ‘‘રાહુલભદ્દોતિ મં વિદૂ’’તિ. ભદ્દોતિ પસંસાવચનમેવ. અપરભાગે સત્થા તં સિક્ખાકામભાવેન અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં સિક્ખાકામાનં યદિદં રાહુલો’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૦૯).

૬૮. એવં સો પત્તએતદગ્ગટ્ઠાનો અત્તનો પુબ્બકમ્મં સરિત્વા સોમનસ્સજાતો પુબ્બચરિતાપદાનં પકાસેન્તો પદુમુત્તરસ્સ ભગવતોતિઆદિમાહ. સત્તભૂમિમ્હિ પાસાદેતિ પસાદં સોમનસ્સં જનેતીતિ પાસાદો. ઉપરૂપરિ ઠિતા સત્ત ભૂમિયો યસ્મિં પાસાદે સોયં સત્તભૂમિ, તસ્મિં સત્તભૂમિમ્હિ પાસાદે. આદાસં સન્થરિં અહન્તિ આદાસતલં નિપ્ફાદેત્વા લોકજેટ્ઠસ્સ ભગવતો તાદિનો અહં સન્થરં અદાસિં, સન્થરિત્વા પૂજેસિન્તિ અત્થો.

૬૯. ખીણાસવસહસ્સેહીતિ અરહન્તસહસ્સેહિ પરિકિણ્ણો પરિવુતો. દ્વિપદિન્દો દ્વિપદાનં ઇન્દો સામિ નરાસભો મહામુનિ ગન્ધકુટિં તેહિ સહ ઉપાગમિ પાવિસીતિ અત્થો.

૭૦. વિરોચેન્તો ગન્ધકુટિન્તિ તં ગન્ધકુટિં સોભયમાનો દેવાનં દેવો દેવદેવો નરાનં આસભો નરાસભો જેટ્ઠો સત્થા ભિક્ખુસઙ્ઘમજ્ઝે નિસીદિત્વા ઇમા બ્યાકરણગાથાયો અભાસથ કથેસીતિ સમ્બન્ધો.

૭૧. યેનાયં જોતિતા સેય્યાતિ યેન ઉપાસકેન અયં પાસાદસઙ્ખાતા સેય્યા જોતિતા પભાસિતા પજ્જલિતા. આદાસોવ કંસલોહમયં આદાસતલં ઇવ સુટ્ઠુ સમં કત્વા સન્થતા. તં ઉપાસકં કિત્તયિસ્સામિ પાકટં કરિસ્સામીતિ અત્થો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

૮૧. અટ્ઠાનમેતં યં તાદીતિ યં યેન કારણેન તાદી ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ અકમ્પિયસભાવત્તા તાદી અગારે ઘરાવાસે રતિં અલ્લીનભાવં અજ્ઝગા પાપુણિ, એતં કારણં અટ્ઠાનં અકારણન્તિ અત્થો.

૮૨. નિક્ખમિત્વા અગારસ્માતિ ઘરાવાસતો નિક્ખમિત્વા તં તિણદલમિવ પરિચ્ચજિત્વા સુબ્બતો સુસિક્ખિતો પબ્બજિસ્સતિ. રાહુલો નામ નામેનાતિ સુદ્ધોદનમહારાજેન પેસિતં કુમારસ્સ જાતસાસનં સુત્વા પિતરા સિદ્ધત્થેન, ‘‘રાહુ જાતો, બન્ધનં જાત’’ન્તિ વુત્તનામત્તા રાહુલો નામાતિ અત્થો. ‘‘યથા ચન્દસૂરિયાનં વિમાનપભાય કિલિટ્ઠકરણેન રાહુ અસુરિન્દો ઉપેતિ ગચ્છતિ, એવમેવાયં મમ અભિનિક્ખમનપબ્બજ્જાદીનં અન્તરાયં કરોન્તોરિવ જાતો’’તિ અધિપ્પાયેન, ‘‘રાહુ જાતોતિ આહા’’તિ દટ્ઠબ્બં. અરહા સો ભવિસ્સતીતિ સો તાદિસો ઉપનિસ્સયસમ્પન્નો વિપસ્સનાયં યુત્તપ્પયુત્તો અરહા ખીણાસવો ભવિસ્સતીતિ અત્થો.

૮૩. કિકીવ અણ્ડં રક્ખેય્યાતિ અણ્ડં બીજં રક્ખમાના કિકી સકુણી ઇવ અપ્પમત્તો સીલં રક્ખેય્ય, ચામરી વિય વાલધિન્તિ વાલં રક્ખમાના કણ્ડકેસુ વાલે લગ્ગન્તે ભિન્દનભયેન અનાકડ્ઢિત્વા મરમાના ચામરી વિય જીવિતમ્પિ પરિચ્ચજિત્વા સીલં અભિન્દિત્વા રક્ખેય્ય. નિપકો સીલસમ્પન્નોતિ નેપક્કં વુચ્ચતિ પઞ્ઞા, તેન નેપક્કેન સમન્નાગતો નિપકો ખણ્ડછિદ્દાદિભાવં અપાપેત્વા રક્ખણતો સીલસમ્પન્નો ભવિસ્સતીતિ એવં સો ભગવા બ્યાકરણમકાસિ. સો એવં પત્તઅરહત્તફલો એકદિવસં વિવેકટ્ઠાને નિસિન્નો સોમનસ્સવસેન એવં રક્ખિં મહામુનીતિઆદિમાહ. તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

રાહુલત્થેરઅપદાનવણ્ણના સમત્તા.