૩. ચક્કવત્તિસુત્તવણ્ણના

અત્તદીપસરણતાવણ્ણના

૮૦. એવં મે સુતન્તિ ચક્કવત્તિસુત્તં. તત્રાયમનુત્તાનપદવણ્ણના – માતુલાયન્તિ એવંનામકે નગરે. તં નગરં ગોચરગામં કત્વા અવિદૂરે વનસણ્ડે વિહરતિ. ‘‘તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસી’’તિ એત્થ અયમનુપુબ્બિકથા –

ભગવા કિર ઇમસ્સ સુત્તસ્સ સમુટ્ઠાનસમયે પચ્ચૂસકાલે મહાકરુણાસમાપત્તિતો વુટ્ઠાય લોકં વોલોકેન્તો ઇમાય અનાગતવંસદીપિકાય સુત્તન્તકથાય માતુલનગરવાસીનં ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયં દિસ્વા પાતોવ વીસતિભિક્ખુસહસ્સપરિવારો માતુલનગરં સમ્પત્તો. માતુલનગરવાસિનો ખત્તિયા ‘‘ભગવા આગતો’’તિ સુત્વા પચ્ચુગ્ગમ્મ દસબલં નિમન્તેત્વા મહાસક્કારેન નગરં પવેસેત્વા નિસજ્જટ્ઠાનં સંવિધાય ભગવન્તં મહારહે પલ્લઙ્કે નિસીદાપેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મહાદાનં અદંસુ. ભગવા ભત્તકિચ્ચં નિટ્ઠાપેત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘સચાહં ઇમસ્મિં ઠાને ઇમેસં મનુસ્સાનં ધમ્મં દેસેસ્સામિ, અયં પદેસો સમ્બાધો, મનુસ્સાનં ઠાતું વા નિસીદિતું વા ઓકાસો ન ભવિસ્સતિ, મહતા ખો પન સમાગમેન ભવિતબ્બ’’ન્તિ.

અથ રાજકુલાનં ભત્તાનુમોદનં અકત્વાવ પત્તં ગહેત્વા નગરતો નિક્ખમિ. મનુસ્સા ચિન્તયિંસુ – ‘‘સત્થા અમ્હાકં અનુમોદનમ્પિ અકત્વા ગચ્છતિ, અદ્ધા ભત્તગ્ગં અમનાપં અહોસિ, બુદ્ધાનં નામ ન સક્કા ચિત્તં ગહેતું, બુદ્ધેહિ સદ્ધિં વિસ્સાસકરણં નામ સમુસ્સિતફણં આસીવિસં ગીવાય ગહણસદિસં હોતિ; એથ ભો, તથાગતં ખમાપેસ્સામા’’તિ. સકલનગરવાસિનો ભગવતા સહેવ નિક્ખન્તા. ભગવા ગચ્છન્તોવ મગધક્ખેત્તે ઠિતં સાખાવિટપસમ્પન્નં સન્દચ્છાયં કરીસમત્તભૂમિપત્થટં એકં માતુલરુક્ખં દિસ્વા ઇમસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસીદિત્વા ધમ્મે દેસિયમાને ‘‘મહાજનસ્સ ઠાનનિસજ્જનોકાસો ભવિસ્સતી’’તિ. નિવત્તિત્વા મગ્ગા ઓક્કમ્મ રુક્ખમૂલં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મભણ્ડાગારિકં આનન્દત્થેરં ઓલોકેસિ. થેરો ઓલોકિતસઞ્ઞાય એવ ‘‘સત્થા નિસીદિતુકામો’’તિ ઞત્વા સુગતમહાચીવરં પઞ્ઞપેત્વા અદાસિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. અથસ્સ પુરતો મનુસ્સા નિસીદિંસુ. ઉભોસુ પસ્સેસુ પચ્છતો ચ ભિક્ખુસઙ્ઘો, આકાસે દેવતા અટ્ઠંસુ, એવં મહાપરિસમજ્ઝગતો તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ.

તે ભિક્ખૂતિ તત્ર ઉપવિટ્ઠા ધમ્મપ્પટિગ્ગાહકા ભિક્ખૂ. અત્તદીપાતિ અત્તાનં દીપં તાણં લેણં ગતિં પરાયણં પતિટ્ઠં કત્વા વિહરથાતિ અત્થો. અત્તસરણાતિ ઇદં તસ્સેવ વેવચનં. અનઞ્ઞસરણાતિ ઇદં અઞ્ઞસરણપટિક્ખેપવચનં. ન હિ અઞ્ઞો અઞ્ઞસ્સ સરણં હોતિ, અઞ્ઞસ્સ વાયામેન અઞ્ઞસ્સ અસુજ્ઝનતો. વુત્તમ્પિ ચેતં ‘‘અત્તા હિ અત્તનો નાથો, કો હિ નાથો પરો સિયા’’તિ (ધ. પ. ૧૬૦). તેનાહ ‘‘અનઞ્ઞસરણા’’તિ. કો પનેત્થ અત્તા નામ, લોકિયલોકુત્તરો ધમ્મો. તેનાહ – ‘‘ધમ્મદીપા ધમ્મસરણા અનઞ્ઞસરણા’’તિ. ‘‘કાયે કાયાનુપસ્સી’’તિઆદીનિ મહાસતિપટ્ઠાને વિત્થારિતાનિ.

ગોચરેતિ ચરિતું યુત્તટ્ઠાને. સકેતિ અત્તનો સન્તકે. પેત્તિકે વિસયેતિ પિતિતો આગતવિસયે. ચરતન્તિ ચરન્તાનં. ‘‘ચરન્ત’’ન્તિપિ પાઠો, અયમેવત્થો. ન લચ્છતીતિ ન લભિસ્સતિ ન પસ્સિસ્સતિ. મારોતિ દેવપુત્તમારોપિ, મચ્ચુમારોપિ, કિલેસમારોપિ. ઓતારન્તિ રન્ધં છિદ્દં વિવરં. અયં પનત્થો લેડ્ડુટ્ઠાનતો નિક્ખમ્મ તોરણે નિસીદિત્વા બાલાતપં તપન્તં લાપં સકુણં ગહેત્વા. પક્ખન્દસેનસકુણવત્થુના દીપેતબ્બો. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, સકુણગ્ઘિ લાપં સકુણં સહસા અજ્ઝપ્પત્તા અગ્ગહેસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, લાપો સકુણો સકુણગ્ઘિયા હરિયમાનો એવં પરિદેવસિ ‘મયમેવમ્હ અલક્ખિકા, મયં અપ્પપુઞ્ઞા, યે મયં અગોચરે ચરિમ્હ પરવિસયે, સચેજ્જ મયં ગોચરે ચરેય્યામ સકે પેત્તિકે વિસયે, ન મ્યાયં સકુણગ્ઘિ અલં અભવિસ્સ યદિદં યુદ્ધાયા’તિ. કો પન તે લાપ ગોચરો સકો પેત્તિકો વિસયોતિ? યદિદં નઙ્ગલકટ્ઠકરણં લેડ્ડુટ્ઠાનન્તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સકુણગ્ઘિ સકે બલે અપત્થદ્ધા સકે બલે અસંવદમાના લાપં સકુણં પમુઞ્ચિ ગચ્છ ખો ત્વં લાપ, તત્રપિ ગન્ત્વા ન મોક્ખસીતિ.

અથ ખો, ભિક્ખવે, લાપો સકુણો નઙ્ગલકટ્ઠકરણં લેડ્ડુટ્ઠાનં ગન્ત્વા મહન્તં લેડ્ડું અભિરુહિત્વા સકુણગ્ઘિં વદમાનો અટ્ઠાસિ ‘‘એહિ ખો દાનિ મે સકુણગ્ઘિ, એહિ ખો દાનિ મે સકુણગ્ઘી’’તિ. અથ ખો સા, ભિક્ખવે, સકુણગ્ઘિ સકે બલે અપત્થદ્ધા સકે બલે અસંવદમાના ઉભો પક્ખે સન્નય્હ લાપં સકુણં સહસા અજ્ઝપ્પત્તા. યદા ખો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞાસિ લાપો સકુણો બહુઆગતા ખો મ્યાયં સકુણગ્ઘીતિ, અથ ખો તસ્સેવ લેડ્ડુસ્સ અન્તરં પચ્ચુપાદિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સકુણગ્ઘિ તત્થેવ ઉરં પચ્ચતાળેસિ. એવઞ્હિ તં, ભિક્ખવે, હોતિ યો અગોચરે ચરતિ પરવિસયે.

તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, મા અગોચરે ચરિત્થ પરવિસયે, અગોચરે, ભિક્ખવે, ચરતં પરવિસયે લચ્છતિ મારો ઓતારં, લચ્છતિ મારો આરમ્મણં. કો ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અગોચરો પરવિસયો, યદિદં પઞ્ચ કામગુણા. કતમે પઞ્ચ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા, સોતવિઞ્ઞેય્યા સદ્દા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા, ઘાનવિઞ્ઞેય્યા ગન્ધા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા, જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા, કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. અયં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અગોચરો પરવિસયો.

ગોચરે, ભિક્ખવે, ચરથ…પે… ન લચ્છતિ મારો આરમ્મણં. કો ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ગોચરો સકો પેત્તિકો વિસયો, યદિદં ચત્તારો સતિપટ્ઠાના. કતમે ચત્તારો? ઇધ ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ વેદનાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં – અયં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ગોચરો સકો પેત્તિકો વિસયોતિ (સં. નિ. ૫.૩૭૧).

કુસલાનન્તિ અનવજ્જલક્ખણાનં. સમાદાનહેતૂતિ સમાદાય વત્તનહેતુ. એવમિદં પુઞ્ઞં પવડ્ઢતીતિ એવં ઇદં લોકિયલોકુત્તરં પુઞ્ઞફલં વડ્ઢતિ, પુઞ્ઞફલન્તિ ચ ઉપરૂપરિ પુઞ્ઞમ્પિ પુઞ્ઞવિપાકોપિ વેદિતબ્બો.

દળ્હનેમિચક્કવત્તિરાજકથાવણ્ણના

૮૧. તત્થ દુવિધં કુસલં વટ્ટગામી ચ વિવટ્ટગામી ચ. તત્થ વટ્ટગામિકુસલં નામ માતાપિતૂનં પુત્તધીતાસુ પુત્તધીતાનઞ્ચ માતાપિતૂસુ સિનેહવસેન મુદુમદ્દવચિત્તં. વિવટ્ટગામિકુસલં નામ ‘‘ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’તિઆદિભેદા સત્તતિંસ બોધિપક્ખિયધમ્મા. તેસુ વટ્ટગામિપુઞ્ઞસ્સ પરિયોસાનં મનુસ્સલોકે ચક્કવત્તિસિરીવિભવો. વિવટ્ટગામિકુસલસ્સ મગ્ગફલનિબ્બાનસમ્પત્તિ. તત્થ વિવટ્ટગામિકુસલસ્સ વિપાકં સુત્તપરિયોસાને દસ્સેસ્સતિ.

ઇધ પન વટ્ટગામિકુસલસ્સ વિપાકદસ્સનત્થં, ભિક્ખવે, યદા પુત્તધીતરો માતાપિતૂનં ઓવાદે ન અટ્ઠંસુ, તદા આયુનાપિ વણ્ણેનાપિ ઇસ્સરિયેનાપિ પરિહાયિંસુ. યદા પન અટ્ઠંસુ, તદા વડ્ઢિંસૂતિ વત્વા વટ્ટગામિકુસલાનુસન્ધિવસેન ‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે’’તિ દેસનં આરભિ. તત્થ ચક્કવત્તીતિઆદીનિ મહાપદાને (દી. નિ. અટ્ઠ. ૨.૩૩) વિત્થારિતાનેવ.

૮૨. ઓસક્કિતન્તિ ઈસકમ્પિ અવસક્કિતં. ઠાના ચુતન્તિ સબ્બસો ઠાના અપગતં. તં કિર ચક્કરતનં અન્તેપુરદ્વારે અક્ખાહતં વિય વેહાસં અટ્ઠાસિ. અથસ્સ ઉભોસુ પસ્સેસુ દ્વે ખદિરત્થમ્ભે નિખણિત્વા ચક્કરતનમત્થકે નેમિઅભિમુખં એકં સુત્તકં બન્ધિંસુ. અધોભાગેપિ નેમિઅભિમુખં એકં બન્ધિંસુ. તેસુ ઉપરિમસુત્તતો અપ્પમત્તકમ્પિ ઓગતં ચક્કરતનં ઓસક્કિતં નામ હોતિ, હેટ્ઠા સુત્તસ્સ ઠાનં ઉપરિમકોટિયા અતિક્કન્તગતં ઠાના ચુતં નામ હોતિ, તદેતં અતિબલવદોસે સતિ એવં હોતિ. સુત્તમત્તમ્પિ એકઙ્ગુલદ્વઙ્ગુલમત્તં વા ભટ્ઠં ઠાના ચુતમેવ હોતિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં ‘‘ઓસક્કિતં ઠાના ચુત’’ન્તિ.

અથ મે આરોચેય્યાસીતિ તાત, ત્વં અજ્જ આદિં કત્વા દિવસસ્સ તિક્ખત્તું ચક્કરતનસ્સ ઉપટ્ઠાનં ગચ્છ, એવં ગચ્છન્તો યદા ચક્કરતનં ઈસકમ્પિ ઓસક્કિતં ઠાના ચુતં પસ્સસિ, અથ મય્હં આચિક્ખેય્યાસિ. જીવિતઞ્હિ મે તવ હત્થે નિક્ખિત્તન્તિ. અદ્દસાતિ અપ્પમત્તો દિવસસ્સ તિક્ખત્તું ગન્ત્વા ઓલોકેન્તો એકદિવસં અદ્દસ.

૮૩. અથ ખો, ભિક્ખવેતિ ભિક્ખવે, અથ રાજા દળ્હનેમિ ‘‘ચક્કરતનં ઓસક્કિત’’ન્તિ સુત્વા ઉપ્પન્નબલવદોમનસ્સો ‘‘ન દાનિ મયા ચિરં જીવિતબ્બં ભવિસ્સતિ, અપ્પાવસેસં મે આયુ, ન મે દાનિ કામે પરિભુઞ્જનકાલો, પબ્બજ્જાકાલો મે ઇદાની’’તિ રોદિત્વા પરિદેવિત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં આમન્તાપેત્વા એતદવોચ. સમુદ્દપરિયન્તન્તિ પરિક્ખિત્તએકસમુદ્દપરિયન્તમેવ. ઇદં હિસ્સ કુલસન્તકં. ચક્કવાળપરિયન્તં પન પુઞ્ઞિદ્ધિવસેન નિબ્બત્તં, ન તં સક્કા દાતું. કુલસન્તકં પન નિય્યાતેન્તો ‘‘સમુદ્દપરિયન્ત’’ન્તિ આહ. કેસમસ્સુન્તિ તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજન્તાપિ હિ પઠમં કેસમસ્સું ઓહારેન્તિ. તતો પટ્ઠાય પરૂળ્હકેસે બન્ધિત્વા વિચરન્તિ. તેન વુત્તં – ‘‘કેસમસ્સું ઓહારેત્વા’’તિ.

કાસાયાનીતિ કસાયરસપીતાનિ. આદિતો એવં કત્વા પચ્છા વક્કલાનિપિ ધારેન્તિ. પબ્બજીતિ પબ્બજિતો. પબ્બજિત્વા ચ અત્તનો મઙ્ગલવનુય્યાનેયેવ વસિ. રાજિસિમ્હીતિ રાજઈસિમ્હિ. બ્રાહ્મણપબ્બજિતા હિ ‘‘બ્રાહ્મણિસયો’’તિ વુચ્ચન્તિ. સેતચ્છત્તં પન પહાય રાજપબ્બજિતા રાજિસયોતિ. અન્તરધાયીતિ અન્તરહિતં નિબ્બુતદીપસિખા વિય અભાવં ઉપગતં. પટિસંવેદેસીતિ કન્દન્તો પરિદેવન્તો જાનાપેસિ. પેત્તિકન્તિ પિતિતો આગતં દાયજ્જં ન હોતિ, ન સક્કા કુસીતેન હીનવીરિયેન દસ અકુસલકમ્મપથે સમાદાય વત્તન્તેન પાપુણિતું. અત્તનો પન સુકતં કમ્મં નિસ્સાય દસવિધં દ્વાદસવિધં વા ચક્કવત્તિવત્તં પૂરેન્તેનેવેતં પત્તબ્બન્તિ દીપેતિ. અથ નં વત્તપટિપત્તિયં ચોદેન્તો ‘‘ઇઙ્ઘ ત્વ’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ અરિયેતિ નિદ્દોસે. ચક્કવત્તિવત્તેતિ ચક્કવત્તીનં વત્તે.

ચક્કવત્તિઅરિયવત્તવણ્ણના

૮૪. ધમ્મન્તિ દસકુસલકમ્મપથધમ્મં. નિસ્સાયાતિ તદધિટ્ઠાનેન ચેતસા તમેવ નિસ્સયં કત્વા. ધમ્મં સક્કરોન્તોતિ યથા કતો સો ધમ્મો સુટ્ઠુ કતો હોતિ, એવમેતં કરોન્તો. ધમ્મં ગરું કરોન્તોતિ તસ્મિં ગારવુપ્પત્તિયા તં ગરું કરોન્તો. ધમ્મં માનેન્તોતિ તમેવ ધમ્મં પિયઞ્ચ ભાવનીયઞ્ચ કત્વા વિહરન્તો. ધમ્મં પૂજેન્તોતિ તં અપદિસિત્વા ગન્ધમાલાદિપૂજનેનસ્સ પૂજં કરોન્તો. ધમ્મં અપચયમાનોતિ તસ્સેવ ધમ્મસ્સ અઞ્જલિકરણાદીહિ નીચવુત્તિતં કરોન્તો. ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતૂતિ તં ધમ્મં ધજમિવ પુરક્ખત્વા કેતુમિવ ચ ઉક્ખિપિત્વા પવત્તિયા ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ચ હુત્વાતિ અત્થો. ધમ્માધિપતેય્યોતિ ધમ્માધિપતિભૂતો આગતભાવેન ધમ્મવસેનેવ સબ્બકિરિયાનં કરણેન ધમ્માધિપતેય્યો હુત્વા. ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહસ્સૂતિ ધમ્મો અસ્સા અત્થીતિ ધમ્મિકા, રક્ખા ચ આવરણઞ્ચ ગુત્તિ ચ રક્ખાવરણગુત્તિ. તત્થ ‘‘પરં રક્ખન્તો અત્તાનં રક્ખતી’’તિ (સં. નિ. ૫.૩૮૫) વચનતો ખન્તિઆદયો રક્ખા. વુત્તઞ્હેતં ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પરં રક્ખન્તો અત્તાનં રક્ખતિ. ખન્તિયા અવિહિંસાય મેત્તચિત્તતા અનુદ્દયતા’’તિ (સં. નિ. ૫.૩૮૫). નિવાસનપારુપનગેહાદીનં નિવારણા આવરણં, ચોરાદિઉપદ્દવનિવારણત્થં ગોપાયના ગુત્તિ, તં સબ્બમ્પિ સુટ્ઠુ સંવિદહસ્સુ પવત્તય ઠપેહીતિ અત્થો. ઇદાનિ યત્થ સા સંવિદહિતબ્બા, તં દસ્સેન્તો અન્તોજનસ્મિન્તિઆદિમાહ.

તત્રાયં સઙ્ખેપત્થો – અન્તોજનસઙ્ખાતં તવ પુત્તદારં સીલસંવરે પતિટ્ઠપેહિ, વત્થગન્ધમાલાદીનિ ચસ્સ દેહિ, સબ્બોપદ્દવે ચસ્સ નિવારેહિ. બલકાયાદીસુપિ એસેવ નયો. અયં પન વિસેસો – બલકાયો કાલં અનતિક્કમિત્વા ભત્તવેતનસમ્પદાનેનપિ અનુગ્ગહેતબ્બો. અભિસિત્તખત્તિયા ભદ્રસ્સાજાનેય્યાદિરતનસમ્પદાનેનપિ ઉપસઙ્ગણ્હિતબ્બા. અનુયન્તખત્તિયા તેસં અનુરૂપયાનવાહનસમ્પદાનેનપિ પરિતોસેતબ્બા. બ્રાહ્મણા અન્નપાનવત્થાદિના દેય્યધમ્મેન. ગહપતિકા ભત્તબીજનઙ્ગલફાલબલિબદ્દાદિસમ્પદાનેન. તથા નિગમવાસિનો નેગમા, જનપદવાસિનો ચ જાનપદા. સમિતપાપબાહિતપાપા સમણબ્રાહ્મણા સમણપરિક્ખારસમ્પદાનેન સક્કાતબ્બા. મિગપક્ખિનો અભયદાનેન સમસ્સાસેતબ્બા.

વિજિતેતિ અત્તનો આણાપવત્તિટ્ઠાને. અધમ્મકારોતિ અધમ્મકિરિયા. મા પવત્તિત્થાતિ યથા નપ્પવત્તતિ, તથા નં પટિપાદેહીતિ અત્થો. સમણબ્રાહ્મણાતિ સમિતપાપબાહિતપાપા. મદપ્પમાદા પટિવિરતાતિ નવવિધા માનમદા, પઞ્ચસુ કામગુણેસુ ચિત્તવોસ્સજ્જનસઙ્ખાતા પમાદા ચ પટિવિરતા. ખન્તિસોરચ્ચે નિવિટ્ઠાતિ અધિવાસનખન્તિયઞ્ચ સુરતભાવે ચ પતિટ્ઠિતા. એકમત્તાનન્તિ અત્તનો રાગાદીનં દમનાદીહિ એકમત્તાનં દમેન્તિ સમેન્તિ પરિનિબ્બાપેન્તીતિ વુચ્ચન્તિ. કાલેન કાલન્તિ કાલે કાલે. અભિનિવજ્જેય્યાસીતિ ગૂથં વિય વિસં વિય અગ્ગિં વિય ચ સુટ્ઠુ વજ્જેય્યાસિ. સમાદાયાતિ સુરભિકુસુમદામં વિય અમતં વિય ચ સમ્મા આદાય પવત્તેય્યાસિ.

ઇધ ઠત્વા વત્તં સમાનેતબ્બં. અન્તોજનસ્મિં બલકાયેપિ એકં, ખત્તિયેસુ એકં, અનુયન્તેસુ એકં, બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ એકં, નેગમજાનપદેસુ એકં, સમણબ્રાહ્મણેસુ એકં, મિગપક્ખીસુ એકં, અધમ્મકારપ્પટિક્ખેપો એકં, અધનાનં ધનાનુપ્પદાનં એકં સમણબ્રાહ્મણે ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્હપુચ્છનં એકન્તિ એવમેતં દસવિધં હોતિ. ગહપતિકે પન પક્ખિજાતે ચ વિસું કત્વા ગણેન્તસ્સ દ્વાદસવિધં હોતિ. પુબ્બે અવુત્તં વા ગણેન્તેન અધમ્મરાગસ્સ ચ વિસમલોભસ્સ ચ પહાનવસેન દ્વાદસવિધં વેદિતબ્બં. ઇદં ખો તાત તન્તિ ઇદં દસવિધં દ્વાદસવિધઞ્ચ અરિયચક્કવત્તિવત્તં નામ. વત્તમાનસ્સાતિ પૂરેત્વા વત્તમાનસ્સ. તદહુપોસથેતિઆદિ મહાસુદસ્સને વુત્તં.

૯૦. સમતેનાતિ અત્તનો મતિયા. સુદન્તિ નિપાતમત્તં. પસાસતીતિ અનુસાસતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – પોરાણકં રાજવંસં રાજપવેણિં રાજધમ્મં પહાય અત્તનો મતિમત્તે ઠત્વા જનપદં અનુસાસતીતિ. એવમયં મઘદેવવંસસ્સ કળારજનકો વિય દળ્હનેમિવંસસ્સ ઉપચ્છેદકો અન્તિમપુરિસો હુત્વા ઉપ્પન્નો. પુબ્બેનાપરન્તિ પુબ્બકાલેન સદિસા હુત્વા અપરકાલં. જનપદા ન પબ્બન્તીતિ ન વડ્ઢન્તિ. યથા તં પુબ્બકાનન્તિ યથા પુબ્બકાનં રાજૂનં પુબ્બે ચ પચ્છા ચ સદિસાયેવ હુત્વા પબ્બિંસુ, તથા ન પબ્બન્તિ. કત્થચિ સુઞ્ઞા હોન્તિ હતવિલુત્તા, તેલમધુફાણિતાદીસુ ચેવ યાગુભત્તાદીસુ ચ ઓજાપિ પરિહાયિત્થાતિ અત્થો.

અમચ્ચા પારિસજ્જાતિ અમચ્ચા ચેવ પરિસાવચરા ચ. ગણકમહામત્તાતિ અચ્છિદ્દકાદિપાઠગણકા ચેવ મહાઅમચ્ચા ચ. અનીકટ્ઠાતિ હત્થિઆચરિયાદયો. દોવારિકાતિ દ્વારરક્ખિનો. મન્તસ્સાજીવિનોતિ મન્તા વુચ્ચતિ પઞ્ઞા, તં નિસ્સયં કત્વા યે જીવન્તિ પણ્ડિતા મહામત્તા, તેસં એતં નામં.

આયુવણ્ણાદિપરિહાનિકથાવણ્ણના

૯૧. નો ચ ખો અધનાનન્તિ બલવલોભત્તા પન અધનાનં દલિદ્દમનુસ્સાનં ધનં નાનુપ્પદાસિ. નાનુપ્પદિયમાનેતિ અનનુપ્પદિયમાને, અયમેવ વા પાઠો. દાલિદ્દિયન્તિ દલિદ્દભાવો. અત્તના ચ જીવાહીતિ સયઞ્ચ જીવં યાપેહીતિ અત્થો. ઉદ્ધગ્ગિકન્તિઆદીસુ ઉપરૂપરિભૂમીસુ ફલદાનવસેન ઉદ્ધમગ્ગમસ્સાતિ ઉદ્ધગ્ગિકા. સગ્ગસ્સ હિતા તત્રુપપત્તિજનનતોતિ સોવગ્ગિકા. નિબ્બત્તટ્ઠાને સુખો વિપાકો અસ્સાતિ સુખવિપાકા. સુટ્ઠુ અગ્ગાનં દિબ્બવણ્ણાદીનં દસન્નં વિસેસાનં નિબ્બત્તનતો સગ્ગસંવત્તનિકા. એવરૂપં દક્ખિણં દાનં પતિટ્ઠપેતીતિ અત્થો.

૯૨. પવડ્ઢિસ્સતીતિ વડ્ઢિસ્સતિ બહું ભવિસ્સતિ. સુનિસેધં નિસેધેય્યન્તિ સુટ્ઠુ નિસિદ્ધં નિસેધેય્યં. મૂલઘચ્ચન્તિ મૂલહતં. ખરસ્સરેનાતિ ફરુસસદ્દેન. પણવેનાતિ વજ્ઝભેરિયા.

૯૩. સીસાનિ નેસં છિન્દિસ્સામાતિ યેસં અન્તમસો મૂલકમુટ્ઠિમ્પિ હરિસ્સામ, તેસં તથેવ સીસાનિ છિન્દિસ્સામ, યથા કોચિ હટભાવમ્પિ ન જાનિસ્સતિ, અમ્હાકં દાનિ કિમેત્થ રાજાપિ એવં ઉટ્ઠાય પરં મારેતીતિ અયં નેસં અધિપ્પાયો. ઉપક્કમિંસૂતિ આરભિંસુ. પન્થદુહનન્તિ પન્થઘાતં, પન્થે ઠત્વા ચોરકમ્મં.

૯૪. ન હિ, દેવાતિ સો કિર ચિન્તેસિ – ‘‘અયં રાજા સચ્ચં દેવાતિ મુખપટિઞ્ઞાય દિન્નાય મારાપેતિ, હન્દાહં મુસાવાદં કરોમી’’તિ, મરણભયા ‘‘ન હિ દેવા’’તિ અવોચ.

૯૬. એકિદન્તિ એત્થ ઇદન્તિ નિપાતમત્તં, એકે સત્તાતિ અત્થો. ચારિત્તન્તિ મિચ્છાચારં. અભિજ્ઝાબ્યાપાદાતિ અભિજ્ઝા ચ બ્યાપાદો ચ. મિચ્છાદિટ્ઠીતિ નત્થિ દિન્નન્તિઆદિકા અન્તગ્ગાહિકા પચ્ચનીકદિટ્ઠિ.

૧૦૧. અધમ્મરાગોતિ માતા માતુચ્છા પિતુચ્છા માતુલાનીતિઆદિકે અયુત્તટ્ઠાને રાગો. વિસમલોભોતિ પરિભોગયુત્તેસુપિ ઠાનેસુ અતિબલવલોભો. મિચ્છાધમ્મોતિ પુરિસાનં પુરિસેસુ ઇત્થીનઞ્ચ ઇત્થીસુ છન્દરાગો.

અમત્તેય્યતાતિઆદીસુ માતુ હિતો મત્તેય્યો, તસ્સ ભાવો મત્તેય્યતા, માતરિ સમ્મા પટિપત્તિયા એતં નામં. તસ્સા અભાવો ચેવ તપ્પટિપક્ખતા ચ અમત્તેય્યતા. અપેત્તેય્યતાદીસુપિ એસેવ નયો. ન કુલે જેટ્ઠાપચાયિતાતિ કુલે જેટ્ઠાનં અપચિતિયા નીચવુત્તિયા અકરણભાવો.

દસવસ્સાયુકસમયવણ્ણના

૧૦૩. યં ઇમેસન્તિ યસ્મિં સમયે ઇમેસં. અલંપતેય્યાતિ પતિનો દાતું યુત્તા. ઇમાનિ રસાનીતિ ઇમાનિ લોકે અગ્ગરસાનિ. અતિબ્યાદિપ્પિસ્સન્તીતિ અતિવિય દિપ્પિસ્સન્તિ, અયમેવ વા પાઠો. કુસલન્તિપિ ન ભવિસ્સતીતિ કુસલન્તિ નામમ્પિ ન ભવિસ્સતિ, પઞ્ઞત્તિમત્તમ્પિ ન પઞ્ઞાયિસ્સતીતિ અત્થો. પુજ્જા ચ ભવિસ્સન્તિ પાસંસા ચાતિ પૂજારહા ચ ભવિસ્સન્તિ પસંસારહા ચ. તદા કિર મનુસ્સા ‘‘અસુકેન નામ માતા પહતા, પિતા પહતો, સમણબ્રાહ્મણા જીવિતા વોરોપિતા, કુલે જેટ્ઠાનં અત્થિભાવમ્પિ ન જાનાતિ, અહો પુરિસો’’તિ તમેવ પૂજેસ્સન્તિ ચેવ પસંસિસ્સન્તિ ચ.

ન ભવિસ્સતિ માતાતિ વાતિ અયં મય્હં માતાતિ ગરુચિત્તં ન ભવિસ્સતિ. ગેહે માતુગામં વિય નાનાવિધં અસબ્ભિકથં કથયમાના અગારવુપચારેન ઉપસઙ્કમિસ્સન્તિ. માતુચ્છાદીસુપિ એસેવ નયો. એત્થ ચ માતુચ્છાતિ માતુભગિની. માતુલાનીતિ માતુલભરિયા. આચરિયભરિયાતિ સિપ્પાયતનાનિ સિક્ખાપકસ્સ આચરિયસ્સ ભરિયા. ગરૂનં દારાતિ ચૂળપિતુમહાપિતુઆદીનં ભરિયા. સમ્ભેદન્તિ મિસ્સીભાવં, મરિયાદભેદં વા.

તિબ્બો આઘાતો પચ્ચુપટ્ઠિતો ભવિસ્સતીતિ બલવકોપો પુનપ્પુનં ઉપ્પત્તિવસેન પચ્ચુપટ્ઠિતો ભવિસ્સતિ. અપરાનિ દ્વે એતસ્સેવ વેવચનાનિ. કોપો હિ ચિત્તં આઘાતેતીતિ આઘાતો. અત્તનો ચ પરસ્સ ચ હિતસુખં બ્યાપાદેતીતિ બ્યાપાદો. મનોપદૂસનતો મનોપદોસોતિ વુચ્ચતિ. તિબ્બં વધકચિત્તન્તિ પિયમાનસ્સાપિ પરં મારણત્થાય વધકચિત્તં. તસ્સ વત્થું દસ્સેતું માતુપિ પુત્તમ્હીતિઆદિ વુત્તં. માગવિકસ્સાતિ મિગલુદ્દકસ્સ.

૧૦૪. સત્થન્તરકપ્પોતિ સત્થેન અન્તરકપ્પો. સંવટ્ટકપ્પં અપ્પત્વા અન્તરાવ લોકવિનાસો. અન્તરકપ્પો ચ નામેસ દુબ્ભિક્ખન્તરકપ્પો રોગન્તરકપ્પો સત્થન્તરકપ્પોતિ તિવિધો. તત્થ લોભુસ્સદાય પજાય દુબ્ભિક્ખન્તરકપ્પો હોતિ. મોહુસ્સદાય રોગન્તરકપ્પો. દોસુસ્સદાય સત્થન્તરકપ્પો. તત્થ દુબ્ભિક્ખન્તરકપ્પેન નટ્ઠા યેભુય્યેન પેત્તિવિસયે ઉપપજ્જન્તિ. કસ્મા? આહારનિકન્તિયા બલવત્તા. રોગન્તરકપ્પેન નટ્ઠા યેભુય્યેન સગ્ગે નિબ્બત્તન્તિ કસ્મા? તેસઞ્હિ ‘‘અહો વતઞ્ઞેસં સત્તાનં એવરૂપો રોગો ન ભવેય્યા’’તિ મેત્તચિત્તં ઉપ્પજ્જતીતિ. સત્થન્તરકપ્પેન નટ્ઠા યેભુય્યેન નિરયે ઉપપજ્જન્તિ. કસ્મા? અઞ્ઞમઞ્ઞં બલવાઘાતતાય.

મિગસઞ્ઞન્તિ ‘‘અયં મિગો, અયં મિગો’’તિ સઞ્ઞં. તિણ્હાનિ સત્થાનિ હત્થેસુ પાતુભવિસ્સન્તીતિ તેસં કિર હત્થેન ફુટ્ઠમત્તં યંકિઞ્ચિ અન્તમસો તિણપણ્ણં ઉપાદાય આવુધમેવ ભવિસ્સતિ. મા ચ મયં કઞ્ચીતિ મયં કઞ્ચિ એકપુરિસમ્પિ જીવિતા મા વોરોપયિમ્હ. મા ચ અમ્હે કોચીતિ અમ્હેપિ કોચિ એકપુરિસો જીવિતા મા વોરોપયિત્થ. યંનૂન મયન્તિ અયં લોકવિનાસો પચ્ચુપટ્ઠિતો, ન સક્કા દ્વીહિ એકટ્ઠાને ઠિતેહિ જીવિતં લદ્ધુન્તિ મઞ્ઞમાના એવં ચિન્તયિંસુ. વનગહનન્તિ વનસઙ્ખાતેહિ તિણગુમ્બલતાદીહિ ગહનં દુપ્પવેસટ્ઠાનં. રુક્ખગહનન્તિ રુક્ખેહિ ગહનં દુપ્પવેસટ્ઠાનં. નદીવિદુગ્ગન્તિ નદીનં અન્તરદીપાદીસુ દુગ્ગમનટ્ઠાનં. પબ્બતવિસમન્તિ પબ્બતેહિ વિસમં, પબ્બતેસુપિ વા વિસમટ્ઠાનં. સભાગાયિસ્સન્તીતિ યથા અહં જીવામિ દિટ્ઠા ભો સત્તા, ત્વમ્પિ તથા જીવસીતિ એવં સમ્મોદનકથાય અત્તના સભાગે કરિસ્સન્તિ.

આયુવણ્ણાદિવડ્ઢનકથાવણ્ણના

૧૦૫. આયતન્તિ મહન્તં. પાણાતિપાતા વિરમેય્યામાતિ પાણાતિપાતતો ઓસક્કેય્યામ. પાણાતિપાતં વિરમેય્યામાતિપિ સજ્ઝાયન્તિ, તત્થ પાણાતિપાતં પજહેય્યામાતિ અત્થો. વીસતિવસ્સાયુકાતિ માતાપિતરો પાણાતિપાતા પટિવિરતા, પુત્તા કસ્મા વીસતિવસ્સાયુકા અહેસુન્તિ ખેત્તવિસુદ્ધિયા. તેસઞ્હિ માતાપિતરો સીલવન્તો જાતા. ઇતિ સીલગબ્ભે વડ્ઢિતત્તા ઇમાય ખેત્તવિસુદ્ધિયા દીઘાયુકા અહેસું. યે પનેત્થ કાલં કત્વા તત્થેવ નિબ્બત્તા, તે અત્તનોવ સીલસમ્પત્તિયા દીઘાયુકા અહેસું.

અસ્સામાતિ ભવેય્યામ. ચત્તારીસવસ્સાયુકાતિઆદયો કોટ્ઠાસા અદિન્નાદાનાદીહિ પટિવિરતાનં વસેન વેદિતબ્બા.

સઙ્ખરાજઉપ્પત્તિવણ્ણના

૧૦૬. ઇચ્છાતિ મય્હં ભત્તં દેથાતિ એવં ઉપ્પજ્જનકતણ્હા. અનસનન્તિ ન અસનં અવિપ્ફારિકભાવો કાયાલસિયં, ભત્તં ભુત્તાનં ભત્તસમ્મદપચ્ચયા નિપજ્જિતુકામતાજનકો કાયદુબ્બલભાવોતિ અત્થો. જરાતિ પાકટજરા. કુક્કુટસમ્પાતિકાતિ એકગામસ્સ છદનપિટ્ઠતો ઉપ્પતિત્વા ઇતરગામસ્સ છદનપિટ્ઠે પતનસઙ્ખાતો કુક્કુટસમ્પાતો. એતાસુ અત્થીતિ કુક્કુટસમ્પાતિકા. ‘‘કુક્કુટસમ્પાદિકા’’તિપિ પાઠો, ગામન્તરતો ગામન્તરં કુક્કુટાનં પદસા ગમનસઙ્ખાતો કુક્કુટસમ્પાદો એતાસુ અત્થીતિ અત્થો. ઉભયમ્પેતં ઘનનિવાસતંયેવ દીપેતિ. અવીચિ મઞ્ઞે ફુટો ભવિસ્સતીતિ અવીચિમહાનિરયો વિય નિરન્તરપૂરિતો ભવિસ્સતિ.

૧૦૭. ‘‘અસીતિવસ્સસહસ્સાયુકેસુ, ભિક્ખવે, મનુસ્સેસુ મેત્તેય્યો નામ ભગવા લોકે ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ ન વડ્ઢમાનકવસેન વુત્તં. ન હિ બુદ્ધા વડ્ઢમાને આયુમ્હિ નિબ્બત્તન્તિ, હાયમાને પન નિબ્બત્તન્તિ. તસ્મા યદા તં આયુ વડ્ઢિત્વા અસઙ્ખેય્યતં પત્વા પુન હાયમાનં અસીતિવસ્સસહસ્સકાલે ઠસ્સતિ, તદા ઉપ્પજ્જિસ્સતીતિ અત્થો. પરિહરિસ્સતીતિ ઇદં પન પરિવારેત્વા વિચરન્તાનં વસેન વુત્તં. યૂપોતિ પાસાદો. રઞ્ઞા મહાપનાદેન કારાપિતોતિ રઞ્ઞા હેતુભૂતેન તસ્સત્થાય સક્કેન દેવરાજેન વિસ્સકમ્મદેવપુત્તં પેસેત્વા કારાપિતો. પુબ્બે કિર દ્વે પિતાપુત્તા નળકારા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ નળેહિ ચ ઉદુમ્બરેહિ ચ પણ્ણસાલં કારાપેત્વા તં તત્થ વાસાપેત્વા ચતૂહિ પચ્ચયેહિ ઉપટ્ઠહિંસુ. તે કાલં કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તા. તેસુ પિતા દેવલોકેયેવ અટ્ઠાસિ. પુત્તો દેવલોકા ચવિત્વા સુરુચિસ્સ રઞ્ઞો દેવિયા સુમેધાય કુચ્છિસ્મિં નિબ્બત્તો. મહાપનાદો નામ કુમારો અહોસિ. સો અપરભાગે છત્તં ઉસ્સાપેત્વા મહાપનાદો નામ રાજા જાતો. અથસ્સ પુઞ્ઞાનુભાવેન સક્કો દેવરાજા વિસ્સકમ્મદેવપુત્તં રઞ્ઞો પાસાદં કરોહીતિ પહિણિ સો તસ્સ પાસાદં નિમ્મિનિ પઞ્ચવીસતિયોજનુબ્બેધં સત્તરતનમયં સતભૂમકં. યં સન્ધાય જાતકે વુત્તં –

‘‘પનાદો નામ સો રાજા, યસ્સ યૂપો સુવણ્ણયો;

તિરિયં સોળસુબ્બેધો, ઉદ્ધમાહુ સહસ્સધા.

સહસ્સકણ્ડો સતગેણ્ડુ, ધજાલુ હરિતામયો;

અનચ્ચું તત્થ ગન્ધબ્બા, છ સહસ્સાનિ સત્તધા.

એવમેતં તદા આસિ, યથા ભાસસિ ભદ્દજિ;

સક્કો અહં તદા આસિં, વેય્યાવચ્ચકરો તવા’’તિ. (જા. ૫.૩.૪૨);

સો રાજા તત્થ યાવતાયુકં વસિત્વા કાલં કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તિ. તસ્મિં દેવલોકે નિબ્બત્તે સો પાસાદો મહાગઙ્ગાય અનુસોતં પતિ. તસ્સ ધુરસોપાનસમ્મુખટ્ઠાને પયાગપતિટ્ઠાનં નામ નગરં માપિતં. થુપિકાસમ્મુખટ્ઠાને કોટિગામો નામ. અપરભાગે અમ્હાકં ભગવતો કાલે સો નળકારદેવપુત્તો દેવલોકતો ચવિત્વા મનુસ્સપથે ભદ્દજિસેટ્ઠિ નામ હુત્વા સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિત્વા અરહત્તં પાપુણિ. સો નાવાય ગઙ્ગાતરણદિવસે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ તં પાસાદં દસ્સેતીતિ વત્થુ વિત્થારેતબ્બં. કસ્મા પનેસ પાસાદો ન અન્તરહિતોતિ? ઇતરસ્સ આનુભાવા. તેન સદ્ધિં પુઞ્ઞં કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તકુલપુત્તો અનાગતે સઙ્ખો નામ રાજા ભવિસ્સતિ. તસ્સ પરિભોગત્થાય સો પાસાદો ઉટ્ઠહિસ્સતિ, તસ્મા ન અન્તરહિતોતિ.

૧૦૮. ઉસ્સાપેત્વાતિ તં પાસાદં ઉટ્ઠાપેત્વા. અજ્ઝાવસિત્વાતિ તત્થ વસિત્વા. તં દત્વા વિસ્સજ્જિત્વાતિ તં પાસાદં દાનવસેન દત્વા નિરપેક્ખો પરિચ્ચાગવસેન ચ વિસ્સજ્જિત્વા. કસ્સ ચ એવં દત્વાતિ? સમણાદીનં. તેનાહ – ‘‘સમણબ્રાહ્મણકપણદ્ધિકવનિબ્બકયાચકાનં દાનં દત્વા’’તિ. કથં પન સો એકં પાસાદં બહૂનં દસ્સતીતિ? એવં કિરસ્સ ચિત્તં ઉપ્પજ્જિસ્સતિ ‘‘અયં પાસાદો વિપ્પકિરિયતૂ’’તિ. સો ખણ્ડખણ્ડસો વિપ્પકિરિસ્સતિ. સો તં અલગ્ગમાનોવ હુત્વા ‘‘યો યત્તકં ઇચ્છતિ, સો તત્તકં ગણ્હતૂ’’તિ દાનવસેન વિસ્સજ્જિસ્સતિ. તેન વુત્તં – ‘‘દાનં દત્વા મેત્તેય્યસ્સ ભગવતો…પે… વિહરિસ્સતી’’તિ. એત્તકેન ભગવા વટ્ટગામિકુસલસ્સ અનુસન્ધિં દસ્સેતિ.

૧૦૯. ઇદાનિ વિવટ્ટગામિકુસલસ્સ અનુસન્ધિં દસ્સેન્તો પુન અત્તદીપા, ભિક્ખવે, વિહરથાતિઆદિમાહ.

ભિક્ખુનો આયુવણ્ણાદિવડ્ઢનકથાવણ્ણના

૧૧૦. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આયુસ્મિન્તિ ભિક્ખવે યં વો અહં આયુનાપિ વડ્ઢિસ્સથાતિ અવોચં, તત્થ ઇદં ભિક્ખુનો આયુસ્મિં ઇદં આયુકારણન્તિ અત્થો. તસ્મા તુમ્હેહિ આયુના વડ્ઢિતુકામેહિ ઇમે ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા ભાવેતબ્બાતિ દસ્સેતિ.

વણ્ણસ્મિન્તિ યં વો અહં વણ્ણેનપિ વડ્ઢિસ્સથાતિ અવોચં, ઇદં તત્થ વણ્ણકારણં. સીલવતો હિ અવિપ્પટિસારાદીનં વસેન સરીરવણ્ણોપિ કિત્તિવસેન ગુણવણ્ણોપિ વડ્ઢતિ. તસ્મા તુમ્હેહિ વણ્ણેન વડ્ઢિતુકામેહિ સીલસમ્પન્નેહિ ભવિતબ્બન્તિ દસ્સેતિ.

સુખસ્મિન્તિ યં વો અહં સુખેનપિ વડ્ઢિસ્સથાતિ અવોચં, ઇદં તત્થ વિવેકજં પીતિસુખાદિનાનપ્પકારકં ઝાનસુખં. તસ્મા તુમ્હેહિ સુખેન વડ્ઢિતુકામેહિ ઇમાનિ ચત્તારિ ઝાનાનિ ભાવેતબ્બાનિ.

ભોગસ્મિન્તિ યં વો અહં ભોગેનપિ વડ્ઢિસ્સથાતિ અવોચં, અયં સો અપ્પમાણાનં સત્તાનં અપ્પટિકૂલતાવહો સુખસયનાદિ એકાદસાનિસંસો સબ્બદિસાવિપ્ફારિતબ્રહ્મવિહારભોગો. તસ્મા તુમ્હેહિ ભોગેન વડ્ઢિતુકામેહિ ઇમે બ્રહ્મવિહારા ભાવેતબ્બા.

બલસ્મિન્તિ યં વો અહં બલેનપિ વડ્ઢિસ્સથાતિ અવોચં, ઇદં આસવક્ખયપરિયોસાને ઉપ્પન્નં અરહત્તફલસઙ્ખાતં બલં. તસ્મા તુમ્હેહિ બલેન વડ્ઢિતુકામેહિ અરહત્તપ્પત્તિયા યોગો કરણીયો.

યથયિદં, ભિક્ખવે, મારબલન્તિ યથા ઇદં દેવપુત્તમારમચ્ચુમારકિલેસમારાનં બલં દુપ્પસહં દુરભિસમ્ભવં, એવં અઞ્ઞં લોકે એકબલમ્પિ ન સમનુપસ્સામિ. તમ્પિ બલં ઇદમેવ અરહત્તફલં પસહતિ અભિભવતિ અજ્ઝોત્થરતિ. તસ્મા એત્થેવ યોગો કરણીયોતિ દસ્સેતિ.

એવમિદં પુઞ્ઞન્તિ એવં ઇદં લોકુત્તરપુઞ્ઞમ્પિ યાવ આસવક્ખયા પવડ્ઢતીતિ વિવટ્ટગામિકુસલાનુસન્ધિં નિટ્ઠપેન્તો અરહત્તનિકૂટેન દેસનં નિટ્ઠપેસિ. સુત્તપરિયોસાને વીસતિ ભિક્ખુસહસ્સાનિ અરહત્તં પાપુણિંસુ. ચતુરાસીતિ પાણસહસ્સાનિ અમતપાનં પિવિંસૂતિ.

સુમઙ્ગલવિલાસિનિયા દીઘનિકાયટ્ઠકથાય

ચક્કવત્તિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.