૮. મહાસીહનાદસુત્તવણ્ણના

અચેલકસ્સપવત્થુવણ્ણના

૩૮૧. એવં મે સુતં…પે… ઉરુઞ્ઞાયં વિહરતીતિ મહાસીહનાદસુત્તં. તત્રાયં અપુબ્બપદવણ્ણના. ઉરુઞ્ઞાયન્તિ ઉરુઞ્ઞાતિ તસ્સ રટ્ઠસ્સપિ નગરસ્સપિ એતદેવ નામં, ભગવા ઉરુઞ્ઞાનગરં ઉપનિસ્સાય વિહરતિ. કણ્ણકત્થલે મિગદાયેતિ તસ્સ નગરસ્સ અવિદૂરે કણ્ણકત્થલં નામ એકો રમણીયો ભૂમિભાગો અત્થિ. સો મિગાનં અભયત્થાય દિન્નત્તા ‘‘મિગદાયો’’તિ વુચ્ચતિ, તસ્મિં કણ્ણકત્થલે મિગદાયે. અચેલોતિ નગ્ગપરિબ્બાજકો. કસ્સપોતિ તસ્સ નામં. તપસ્સિન્તિ તપનિસ્સિતકં. લૂખાજીવિન્તિ અચેલકમુત્તાચારાદિવસેન લૂખો આજીવો અસ્સાતિ લૂખાજીવી, તં લૂખાજીવિં. ઉપક્કોસતીતિ ઉપણ્ડેતિ. ઉપવદતીતિ હીળેતિ વમ્ભેતિ. ધમ્મસ્સ ચ અનુધમ્મં બ્યાકરોન્તીતિ ભોતા ગોતમેન વુત્તકારણસ્સ અનુકારણં કથેન્તિ. સહધમ્મિકો વાદાનુવાદોતિ પરેહિ વુત્તકારણેન સકારણો હુત્વા તુમ્હાકં વાદો વા અનુવાદો વા વિઞ્ઞૂહિ ગરહિતબ્બં, કારણં કોચિ અપ્પમત્તકોપિ કિં ન આગચ્છતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ, ‘‘કિં સબ્બાકારેનપિ તવ વાદે ગારય્હં કારણં નત્થી’’તિ. અનબ્ભક્ખાતુકામાતિ ન અભૂતેન વત્તુકામા.

૩૮૨. એકચ્ચં તપસ્સિં લૂખાજીવિન્તિઆદીસુ ઇધેકચ્ચો અચેલકપબ્બજ્જાદિતપનિસ્સિતત્તા તપસ્સી ‘‘લૂખેન જીવિતં કપ્પેસ્સામી’’તિ તિણગોમયાદિભક્ખનાદીહિ નાનપ્પકારેહિ અત્તાનં કિલમેતિ, અપ્પપુઞ્ઞતાય ચ સુખેન જીવિતવુત્તિમેવ ન લભતિ, સો તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પૂરેત્વા નિરયે નિબ્બત્તતિ.

અપરો તાદિસં તપનિસ્સિતોપિ પુઞ્ઞવા હોતિ, લભતિ લાભસક્કારં. સો ‘‘ન દાનિ મયા સદિસો અત્થી’’તિ અત્તાનં ઉચ્ચે ઠાને સમ્ભાવેત્વા ‘‘ભિય્યોસોમત્તાય લાભં ઉપ્પાદેસ્સામી’’તિ અનેસનવસેન તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પૂરેત્વા નિરયે નિબ્બત્તતિ. ઇમે દ્વે સન્ધાય પઠમનયો વુત્તો.

અપરો તપનિસ્સિતકો લૂખાજીવી અપ્પપુઞ્ઞો હોતિ, ન લભતિ સુખેન જીવિતવુત્તિં. સો ‘‘મય્હં પુબ્બેપિ અકતપુઞ્ઞતાય સુખજીવિકા નુપ્પજ્જતિ, હન્દદાનિ પુઞ્ઞાનિ કરોમી’’તિ તીણિ સુચરિતાનિ પૂરેત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તતિ.

અપરો લૂખાજીવી પુઞ્ઞવા હોતિ, લભતિ સુખેન જીવિતવુત્તિં. સો – ‘‘મય્હં પુબ્બેપિ કતપુઞ્ઞતાય સુખજીવિકા ઉપ્પજ્જતી’’તિ ચિન્તેત્વા અનેસનં પહાય તીણિ સુચરિતાનિ પૂરેત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તતિ. ઇમે દ્વે સન્ધાય દુતિયનયો વુત્તો.

એકો પન તપસ્સી અપ્પદુક્ખવિહારી હોતિ બાહિરકાચારયુત્તો તાપસો વા છન્નપરિબ્બાજકો વા, અપ્પપુઞ્ઞતાય ચ મનાપે પચ્ચયે ન લભતિ. સો અનેસનવસેન તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પૂરેત્વા અત્તાનં સુખે ઠપેત્વા નિરયે નિબ્બત્તતિ.

અપરો પુઞ્ઞવા હોતિ, સો – ‘‘ન દાનિ મયા સદિસો અત્થી’’તિ માનં ઉપ્પાદેત્વા અનેસનવસેન લાભસક્કારં વા ઉપ્પાદેન્તો મિચ્છાદિટ્ઠિવસેન – ‘‘સુખો ઇમિસ્સા પરિબ્બાજિકાય દહરાય મુદુકાય લોમસાય સમ્ફસ્સો’’તિઆદીનિ ચિન્તેત્વા કામેસુ પાતબ્યતં વા આપજ્જન્તો તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પૂરેત્વા નિરયે નિબ્બત્તતિ. ઇમે દ્વે સન્ધાય તતિયનયો વુત્તો.

અપરો પન અપ્પદુક્ખવિહારી અપ્પપુઞ્ઞો હોતિ, સો – ‘‘અહં પુબ્બેપિ અકતપુઞ્ઞતાય સુખેન જીવિકં ન લભામી’’તિ તીણિ સુચરિતાનિ પૂરેત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તતિ.

અપરો પુઞ્ઞવા હોતિ, સો – ‘‘પુબ્બેપાહં કતપુઞ્ઞતાય સુખં લભામિ, ઇદાનિ પુઞ્ઞાનિ કરિસ્સામી’’તિ તીણિ સુચરિતાનિ પૂરેત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તતિ. ઇમે દ્વે સન્ધાય ચતુત્થનયો વુત્તો. ઇદં તિત્થિયવસેન આગતં, સાસનેપિ પન લબ્ભતિ.

એકચ્ચો હિ ધુતઙ્ગસમાદાનવસેન લૂખાજીવી હોતિ, અપ્પપુઞ્ઞતાય વા સકલમ્પિ ગામં વિચરિત્વા ઉદરપૂરં ન લભતિ. સો – ‘‘પચ્ચયે ઉપ્પાદેસ્સામી’’તિ વેજ્જકમ્માદિવસેન વા અનેસનં કત્વા, અરહત્તં વા પટિજાનિત્વા, તીણિ વા કુહનવત્થૂનિ પટિસેવિત્વા નિરયે નિબ્બત્તતિ.

અપરો ચ તાદિસોવ પુઞ્ઞવા હોતિ. સો તાય પુઞ્ઞસમ્પત્તિયા માનં જનયિત્વા ઉપ્પન્નં લાભં થાવરં કત્તુકામો અનેસનવસેન તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પૂરેત્વા નિરયે ઉપ્પજ્જતિ.

અપરો સમાદિન્નધુતઙ્ગો અપ્પપુઞ્ઞોવ હોતિ, ન લભતિ સુખેન જીવિતવુત્તિં. સો – ‘‘પુબ્બેપાહં અકતપુઞ્ઞતાય કિઞ્ચિ ન લભામિ, સચે ઇદાનિ અનેસનં કરિસ્સં, આયતિમ્પિ દુલ્લભસુખો ભવિસ્સામી’’તિ તીણિ સુચરિતાનિ પૂરેત્વા અરહત્તં પત્તું અસક્કોન્તો સગ્ગે નિબ્બત્તતિ.

અપરો પુઞ્ઞવા હોતિ, સો – ‘‘પુબ્બેપાહં કતપુઞ્ઞતાય એતરહિ સુખિતો, ઇદાનિપિ પુઞ્ઞં કરિસ્સામી’’તિ અનેસનં પહાય તીણિ સુચરિતાનિ પૂરેત્વા અરહત્તં પત્તું અસક્કોન્તો સગ્ગે નિબ્બત્તતિ.

૩૮૩. આગતિઞ્ચાતિ – ‘‘અસુકટ્ઠાનતો નામ ઇમે આગતા’’તિ એવં આગતિઞ્ચ. ગતિઞ્ચાતિ ઇદાનિ ગન્તબ્બટ્ઠાનઞ્ચ. ચુતિઞ્ચાતિ તતો ચવનઞ્ચ. ઉપપત્તિઞ્ચાતિ તતો ચુતાનં પુન ઉપપત્તિઞ્ચ. કિં સબ્બં તપં ગરહિસ્સામીતિ – ‘‘કેન કારણેન ગરહિસ્સામિ, ગરહિતબ્બમેવ હિ મયં ગરહામ, પસંસિતબ્બં પસંસામ, ન ભણ્ડિકં કરોન્તો મહારજકો વિય ધોતઞ્ચ અધોતઞ્ચ એકતો કરોમા’’તિ દસ્સેતિ. ઇદાનિ તમત્થં પકાસેન્તો – ‘‘સન્તિ કસ્સપ એકે સમણબ્રાહ્મણા’’તિઆદિમાહ.

૩૮૪. યં તે એકચ્ચન્તિ પઞ્ચવિધં સીલં, તઞ્હિ લોકે ન કોચિ ‘‘ન સાધૂ’’તિ વદતિ. પુન યં તે એકચ્ચન્તિ પઞ્ચવિધં વેરં, તં ન કોચિ ‘‘સાધૂ’’તિ વદતિ. પુન યં તે એકચ્ચન્તિ પઞ્ચદ્વારે અસંવરં, તે કિર – ‘‘ચક્ખુ નામ ન નિરુન્ધિતબ્બં, ચક્ખુના મનાપં રૂપં દટ્ઠબ્બ’’ન્તિ વદન્તિ, એસ નયો સોતાદીસુ. પુન યં તે એકચ્ચન્તિ પઞ્ચદ્વારે સંવરં.

એવં પરેસં વાદેન સહ અત્તનો વાદસ્સ સમાનાસમાનતં દસ્સેત્વા ઇદાનિ અત્તનો વાદેન સહ પરેસં વાદસ્સ સમાનાસમાનતં દસ્સેન્તો ‘‘યં મય’’ન્તિઆદિમાહ. તત્રાપિ પઞ્ચસીલાદિવસેનેવ અત્થો વેદિતબ્બો.

સમનુયુઞ્જાપનકથાવણ્ણના

૩૮૫. સમનુયુઞ્જન્તન્તિ સમનુયુઞ્જન્તુ, એત્થ ચ લદ્ધિં પુચ્છન્તો સમનુયુઞ્જતિ નામ, કારણં પુચ્છન્તો સમનુગાહતિ નામ, ઉભયં પુચ્છન્તો સમનુભાસતિ નામ. સત્થારા વા સત્થારન્તિ સત્થારા વા સદ્ધિં સત્થારં ઉપસંહરિત્વા – ‘‘કિં તે સત્થા તે ધમ્મે સબ્બસો પહાય વત્તતિ, ઉદાહુ સમણો ગોતમો’’તિ. દુતિયપદેપિ એસેવ નયો.

ઇદાનિ તમત્થં યોજેત્વા દસ્સેન્તો – ‘‘યે ઇમેસં ભવત’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ અકુસલા અકુસલસઙ્ખાતાતિ અકુસલા ચેવ ‘‘અકુસલા’’તિ ચ સઙ્ખાતા ઞાતા કોટ્ઠાસં વા કત્વા ઠપિતાતિ અત્થો. એસ નયો સબ્બપદેસુ. અપિ ચેત્થ સાવજ્જાતિ સદોસા. ન અલમરિયાતિ નિદ્દોસટ્ઠેન અરિયા ભવિતું નાલં અસમત્થા.

૩૮૬-૩૯૨. યં વિઞ્ઞૂ સમનુયુઞ્જન્તાતિ યેન વિઞ્ઞૂ અમ્હે ચ અઞ્ઞે ચ પુચ્છન્તા એવં વદેય્યું, તં ઠાનં વિજ્જતિ, અત્થિ તં કારણન્તિ અત્થો. યં વા પન ભોન્તો પરે ગણાચરિયાતિ પરે પન ભોન્તો ગણાચરિયા યં વા તં વા અપ્પમત્તકં પહાય વત્તન્તીતિ અત્થો. અમ્હેવ તત્થ યેભુય્યેન પસંસેય્યુન્તિ ઇદં ભગવા સત્થારા સત્થારં સમનુયુઞ્જનેપિ આહ – સઙ્ઘેન સંઘં સમનુયુઞ્જનેપિ. કસ્મા? સઙ્ઘપસંસાયપિ સત્થુયેવ પસંસાસિદ્ધિતો. પસીદમાનાપિ હિ બુદ્ધસમ્પત્તિયા સઙ્ઘે, સઙ્ઘસમ્પત્તિયા ચ બુદ્ધે પસીદન્તિ, તથા હિ ભગવતો સરીરસમ્પત્તિં દિસ્વા, ધમ્મદેસનં વા સુત્વા ભવન્તિ વત્તારો – ‘‘લાભા વત ભો સાવકાનં યે એવરૂપસ્સ સત્થુ સન્તિકાવચરા’’તિ, એવં બુદ્ધસમ્પત્તિયા સઙ્ઘે પસીદન્તિ. ભિક્ખૂનં પનાચારગોચરં અભિક્કમપટિક્કમાદીનિ ચ દિસ્વા ભવન્તિ વત્તારો – ‘‘સન્તિકાવચરાનં વત ભો સાવકાનં અયઞ્ચ ઉપસમગુણો સત્થુ કીવ રૂપો ભવિસ્સતી’’તિ, એવં સઙ્ઘસમ્પત્તિયા બુદ્ધે પસીદન્તિ. ઇતિ યા સત્થુપસંસા, સા સઙ્ઘસ્સ. યા સઙ્ઘસ્સ પસંસા, સા સત્થૂતિ સઙ્ઘપસંસાયપિ સત્થુયેવ પસંસાસિદ્ધિતો ભગવા દ્વીસુપિ નયેસુ – ‘‘અમ્હેવ તત્થ યેભુય્યેન પસંસેય્યુ’’ન્તિ આહ. સમણો ગોતમો ઇમે ધમ્મે અનવસેસં પહાય વત્તતિ, યં વા પન ભોન્તો પરે ગણાચરિયાતિઆદીસુપિ પનેત્થ અયમધિપ્પાયો – સમ્પત્તસમાદાનસેતુઘાતવસેન હિ તિસ્સો વિરતિયો. તાસુ સમ્પત્તસમાદાન વિરતિમત્તમેવ અઞ્ઞેસં હોતિ, સેતુઘાતવિરતિ પન સબ્બેન સબ્બં નત્થિ. પઞ્ચસુ પન તદઙ્ગવિક્ખમ્ભનસમુચ્છેદપટિપસ્સદ્ધિનિસ્સરણપ્પહાનેસુ અટ્ઠસમાપત્તિવસેન ચેવ વિપસ્સનામત્તવસેન ચ તદઙ્ગવિક્ખમ્ભનપ્પહાનમત્તમેવ અઞ્ઞેસં હોતિ. ઇતરાનિ તીણિ પહાનાનિ સબ્બેન સબ્બં નત્થિ. તથા સીલસંવરો, ખન્તિસંવરો, ઞાણસંવરો, સતિસંવરો, વીરિયસંવરોતિ પઞ્ચ સંવરા, તેસુ પઞ્ચસીલમત્તમેવ અધિવાસનખન્તિમત્તમેવ ચ અઞ્ઞેસં હોતિ, સેસં સબ્બેન સબ્બં નત્થિ.

પઞ્ચ ખો પનિમે ઉપોસથુદ્દેસા, તેસુ પઞ્ચસીલમત્તમેવ અઞ્ઞેસં હોતિ. પાતિમોક્ખસંવરસીલં સબ્બેન સબ્બં નત્થિ. ઇતિ અકુસલપ્પહાને ચ કુસલસમાદાને ચ, તીસુ વિરતીસુ, પઞ્ચસુ પહાનેસુ, પઞ્ચસુ સંવરેસુ, પઞ્ચસુ ઉદ્દેસેસુ, – ‘‘અહમેવ ચ મય્હઞ્ચ સાવકસઙ્ઘો લોકે પઞ્ઞાયતિ, મયા હિ સદિસો સત્થા નામ, મય્હં સાવકસઙ્ઘેન સદિસો સઙ્ઘો નામ નત્થી’’તિ ભગવા સીહનાદં નદતિ.

અરિયઅટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગવણ્ણના

૩૯૩. એવં સીહનાદં નદિત્વા તસ્સ સીહનાદસ્સ અવિપરીતભાવાવબોધનત્થં – ‘‘અત્થિ, કસ્સપ, મગ્ગો’’તિઆદિમાહ. તત્થ મગ્ગોતિ લોકુત્તરમગ્ગો. પટિપદાતિ પુબ્બભાગપટિપદા. કાલવાદીતિઆદીનિ બ્રહ્મજાલે વણ્ણિતાનિ. ઇદાનિ તં દુવિધં મગ્ગઞ્ચ પટિપદઞ્ચ એકતો કત્વા દસ્સેન્તો – ‘‘અયમેવ અરિયો’’તિઆદિમાહ. ઇદં પન સુત્વા અચેલો ચિન્તેસિ – ‘‘સમણો ગોતમો મય્હંયેવ મગ્ગો ચ પટિપદા ચ અત્થિ, અઞ્ઞેસં નત્થીતિ મઞ્ઞતિ, હન્દસ્સાહં અમ્હાકમ્પિ મગ્ગં કથેમી’’તિ. તતો અચેલકપટિપદં કથેસિ. તેનાહ – ‘‘એવં વુત્તે અચેલો કસ્સપો ભગવન્તં એતદવોચ…પે… ઉદકોરોહનાનુયોગમનુયુત્તો વિહરતી’’તિ.

તપોપક્કમકથાવણ્ણના

૩૯૪. તત્થ તપોપક્કમાતિ તપારમ્ભા, તપકમ્માનીતિ અત્થો. સામઞ્ઞસઙ્ખાતાતિ સમણકમ્મસઙ્ખાતા. બ્રહ્મઞ્ઞસઙ્ખાતાતિ બ્રાહ્મણકમ્મસઙ્ખાતા. અચેલકોતિ નિચ્ચોલો, નગ્ગોતિ અત્થો. મુત્તાચારોતિ વિસટ્ઠાચારો, ઉચ્ચારકમ્માદીસુ લોકિયકુલપુત્તાચારેન વિરહિતો ઠિતકોવ ઉચ્ચારં કરોતિ, પસ્સાવં કરોતિ, ખાદતિ, ભુઞ્જતિ ચ. હત્થાપલેખનોતિ હત્થે પિણ્ડમ્હિ ઠિતે જિવ્હાય હત્થં અપલિખતિ, ઉચ્ચારં વા કત્વા હત્થસ્મિઞ્ઞેવ દણ્ડકસઞ્ઞી હુત્વા હત્થેન અપલિખતિ. ‘‘ભિક્ખાગહણત્થં એહિ, ભન્તે’’તિ વુત્તો ન એતીતિ ન એહિભદ્દન્તિકો. ‘‘તેન હિ તિટ્ઠ, ભન્તે’’તિ વુત્તોપિ ન તિટ્ઠતીતિ નતિટ્ઠભદ્દન્તિકો. તદુભયમ્પિ કિર સો – ‘‘એતસ્સ વચનં કતં ભવિસ્સતી’’તિ ન કરોતિ. અભિહટન્તિ પુરેતરં ગહેત્વા આહટં ભિક્ખં, ઉદ્દિસ્સકતન્તિ ‘‘ઇમં તુમ્હે ઉદ્દિસ્સ કત’’ન્તિ એવં આરોચિતં ભિક્ખં. ન નિમન્તનન્તિ ‘‘અસુકં નામ કુલં વા વીથિં વા ગામં વા પવિસેય્યાથા’’તિ એવં નિમન્તિતભિક્ખમ્પિ ન સાદિયતિ, ન ગણ્હતિ. ન કુમ્ભિમુખાતિ કુમ્ભિતો ઉદ્ધરિત્વા દિય્યમાનં ભિક્ખં ન ગણ્હતિ. ન કળોપિમુખાતિ કળોપીતિ ઉક્ખલિ વા પચ્છિ વા, તતોપિ ન ગણ્હતિ. કસ્મા? કુમ્ભિકળોપિયો મં નિસ્સાય કટચ્છુના પહારં લભન્તીતિ. ન એળકમન્તરન્તિ ઉમ્મારં અન્તરં કત્વા દિય્યમાનં ન ગણ્હતિ. કસ્મા? ‘‘અયં મં નિસ્સાય અન્તરકરણં લભતી’’તિ. દણ્ડમુસલેસુપિ એસેવ નયો.

દ્વિન્નન્તિ દ્વીસુ ભુઞ્જમાનેસુ એકસ્મિં ઉટ્ઠાય દેન્તે ન ગણ્હતિ. કસ્મા? ‘‘એકસ્સ કબળન્તરાયો હોતી’’તિ. ન ગબ્ભિનિયાતિઆદીસુ પન ‘‘ગબ્ભિનિયા કુચ્છિયં દારકો કિલમતિ. પાયન્તિયા દારકસ્સ ખીરન્તરાયો હોતિ, પુરિસન્તરગતાય રતિઅન્તરાયો હોતી’’તિ ન ગણ્હતિ. સંકિત્તીસૂતિ સંકિત્તેત્વા કતભત્તેસુ, દુબ્ભિક્ખસમયે કિર અચેલકસાવકા અચેલકાનં અત્થાય તતો તતો તણ્ડુલાદીનિ સમાદપેત્વા ભત્તં પચન્તિ. ઉક્કટ્ઠો અચેલકો તતોપિ ન પટિગ્ગણ્હતિ. ન યત્થ સાતિ યત્થ સુનખો – ‘‘પિણ્ડં લભિસ્સામી’’તિ ઉપટ્ઠિતો હોતિ, તત્થ તસ્સ અદત્વા આહટં ન ગણ્હતિ. કસ્મા? એતસ્સ પિણ્ડન્તરાયો હોતીતિ. સણ્ડસણ્ડચારિનીતિ સમૂહસમૂહચારિની, સચે હિ અચેલકં દિસ્વા – ‘‘ઇમસ્સ ભિક્ખં દસ્સામા’’તિ મનુસ્સા ભત્તગેહં પવિસન્તિ, તેસુ ચ પવિસન્તેસુ કળોપિમુખાદીસુ નિલીના મક્ખિકા ઉપ્પતિત્વા સણ્ડસણ્ડા ચરન્તિ, તતો આહટં ભિક્ખં ન ગણ્હતિ. કસ્મા? મં નિસ્સાય મક્ખિકાનં ગોચરન્તરાયો જાતોતિ.

થુસોદકન્તિ સબ્બસસ્સસમ્ભારેહિ કતં સોવીરકં. એત્થ ચ સુરાપાનમેવ સાવજ્જં, અયં પન સબ્બેસુપિ સાવજ્જસઞ્ઞી. એકાગારિકોતિ યો એકસ્મિંયેવ ગેહે ભિક્ખં લભિત્વા નિવત્તતિ. એકાલોપિકોતિ યો એકેનેવ આલોપેન યાપેતિ. દ્વાગારિકાદીસુપિ એસેવ નયો. એકિસ્સાપિ દત્તિયાતિ એકાય દત્તિયા. દત્તિ નામ એકા ખુદ્દકપાતિ હોતિ, યત્થ અગ્ગભિક્ખં પક્ખિપિત્વા ઠપેન્તિ. એકાહિકન્તિ એકદિવસન્તરિકં. અદ્ધમાસિકન્તિ અદ્ધમાસન્તરિકં. પરિયાયભત્તભોજનન્તિ વારભત્તભોજનં, એકાહવારેન દ્વીહવારેન સત્તાહવારેન અડ્ઢમાસવારેનાતિ એવં દિવસવારેન આગતભત્તભોજનં.

૩૯૫. સાકભક્ખોતિ અલ્લસાકભક્ખો. સામાકભક્ખોતિ સામાકતણ્ડુલભક્ખો. નીવારાદીસુ નીવારો નામ અરઞ્ઞે સયંજાતા વીહિજાતિ. દદ્દુલન્તિ ચમ્મકારેહિ ચમ્મં લિખિત્વા છડ્ડિતકસટં. હટં વુચ્ચતિ સિલેસોપિ સેવાલોપિ. કણન્તિ કુણ્ડકં. આચામોતિ ભત્તઉક્ખલિકાય લગ્ગો ઝામકઓદનો, તં છડ્ડિતટ્ઠાનતોવ ગહેત્વા ખાદતિ, ‘‘ઓદનકઞ્જિય’’ન્તિપિ વદન્તિ. પિઞ્ઞાકાદયો પાકટા એવ. પવત્તફલભોજીતિ પતિતફલભોજી.

૩૯૬. સાણાનીતિ સાણવાકચોળાનિ. મસાણાનીતિ મિસ્સકચોળાનિ. છવદુસ્સાનીતિ મતસરીરતો છડ્ડિતવત્થાનિ, એરકતિણાદીનિ વા ગન્થેત્વા કતનિવાસનાનિ. પંસુકૂલાનીતિ પથવિયં છડ્ડિતનન્તકાનિ. તિરીટાનીતિ રુક્ખતચવત્થાનિ. અજિનન્તિ અજિનમિગચમ્મં. અજિનક્ખિપન્તિ તદેવ મજ્ઝે ફાલિતકં. કુસચીરન્તિ કુસતિણાનિ ગન્થેત્વા કતચીરં. વાકચીરફલકચીરેસુપિ એસેવ નયો. કેસકમ્બલન્તિ મનુસ્સકેસેહિ કતકમ્બલં. યં સન્ધાય વુત્તં –

‘‘સેય્યથાપિ ભિક્ખવે, યાનિ કાનિચિ તન્તાવુતાનિ વત્થાનિ, કેસકમ્બલો તેસં પટિકિટ્ઠો અક્ખાયતિ. કેસકમ્બલો, ભિક્ખવે, સીતે સીતો, ઉણ્હે ઉણ્હો અપ્પગ્ઘો ચ દુબ્બણ્ણો ચ દુગ્ગન્ધો દુક્ખસમ્ફસ્સો’’તિ.

વાળકમ્બલન્તિ અસ્સવાલેહિ કતકમ્બલં. ઉલૂકપક્ખિકન્તિ ઉલૂકપક્ખાનિ ગન્થેત્વા કતનિવાસનં. ઉક્કુટિકપ્પધાનમનુયુત્તોતિ ઉક્કુટિકવીરિયં અનુયુત્તો, ગચ્છન્તોપિ ઉક્કુટિકોવ હુત્વા ઉપ્પતિત્વા ઉપ્પતિત્વા ગચ્છતિ. કણ્ટકાપસ્સયિકોતિ અયકણ્ટકે વા પકતિકણ્ટકે વા ભૂમિયં કોટ્ટેત્વા તત્થ ચમ્મં અત્થરિત્વા ઠાનચઙ્કમાદીનિ કરોતિ. સેય્યન્તિ સયન્તોપિ તત્થેવ સેય્યં કપ્પેતિ. ફલકસેય્યન્તિ રુક્ખફલકે સેય્યં. થણ્ડિલસેય્યન્તિ થણ્ડિલે ઉચ્ચે ભૂમિઠાને સેય્યં. એકપસ્સયિકોતિ એકપસ્સેનેવ સયતિ. રજોજલ્લધરોતિ સરીરં તેલેન મક્ખિત્વા રજુટ્ઠાનટ્ઠાને તિટ્ઠતિ, અથસ્સ સરીરે રજોજલ્લં લગ્ગતિ, તં ધારેતિ. યથાસન્થતિકોતિ લદ્ધં આસનં અકોપેત્વા યદેવ લભતિ, તત્થેવ નિસીદનસીલો. વેકટિકોતિ વિકટખાદનસીલો. વિકટન્તિ ગૂથં વુચ્ચતિ. અપાનકોતિ પટિક્ખિત્તસીતુદકપાનો. સાયં તતિયમસ્સાતિ સાયતતિયકં. પાતો, મજ્ઝન્હિકે, સાયન્તિ દિવસસ્સ તિક્ખત્તું પાપં પવાહેસ્સામીતિ ઉદકોરોહનાનુયોગં અનુયુત્તો વિહરતીતિ.

તપોપક્કમનિરત્થકતાવણ્ણના

૩૯૭. અથ ભગવા સીલસમ્પદાદીહિ વિના તેસં તપોપક્કમાનં નિરત્થકતં દસ્સેન્તો – ‘‘અચેલકો ચેપિ કસ્સપ હોતી’’તિઆદિમાહ. તત્થ આરકા વાતિ દૂરેયેવ. અવેરન્તિ દોસવેરવિરહિતં. અબ્યાપજ્જન્તિ દોમનસ્સબ્યાપજ્જરહિતં.

૩૯૮. દુક્કરં, ભો ગોતમાતિ ઇદં કસ્સપો ‘‘મયં પુબ્બે એત્તકમત્તં સામઞ્ઞઞ્ચ બ્રહ્મઞ્ઞઞ્ચાતિ વિચરામ, તુમ્હે પન અઞ્ઞંયેવ સામઞ્ઞઞ્ચ બ્રહ્મઞ્ઞઞ્ચ વદથા’’તિ દીપેન્તો આહ. પકતિ ખો એસાતિ પકતિકથા એસા. ઇમાય ચ, કસ્સપ, મત્તાયાતિ ‘‘કસ્સપ યદિ ઇમિના પમાણેન એવં પરિત્તકેન પટિપત્તિક્કમેન સામઞ્ઞં વા બ્રહ્મઞ્ઞં વા દુક્કરં સુદુક્કરં નામ અભવિસ્સ, તતો નેતં અભવિસ્સ કલ્લં વચનાય દુક્કરં સામઞ્ઞ’’ન્તિ અયમેત્થ પદસમ્બન્ધેન સદ્ધિં અત્થો. એતેન નયેન સબ્બત્થ પદસમ્બન્ધો વેદિતબ્બો.

૩૯૯. દુજ્જાનોતિ ઇદમ્પિ સો ‘‘મયં પુબ્બે એત્તકેન સમણો વા બ્રાહ્મણો વા હોતીતિ વિચરામ, તુમ્હે પન અઞ્ઞથા વદથા’’તિ ઇદં સન્ધાયાહ. અથસ્સ ભગવા તં પકતિવાદં પટિક્ખિપિત્વા સભાવતોવ દુજ્જાનભાવં આવિકરોન્તો પુનપિ – ‘‘પકતિ ખો’’તિઆદિમાહ. તત્રાપિ વુત્તનયેનેવ પદસમ્બન્ધં કત્વા અત્થો વેદિતબ્બો.

સીલસમાધિપઞ્ઞાસમ્પદાવણ્ણના

૪૦૦-૪૦૧. કતમા પન સા, ભો ગોતમાતિ કસ્મા પુચ્છતિ. અયં કિર પણ્ડિતો ભગવતો કથેન્તસ્સેવ કથં ઉગ્ગહેસિ, અથ અત્તનો પટિપત્તિયા નિરત્થકતં વિદિત્વા સમણો ગોતમો – ‘‘તસ્સ ‘ચાયં સીલસમ્પદા, ચિત્તસમ્પદા, પઞ્ઞાસમ્પદા અભાવિતા હોતિ અસચ્છિકતા, અથ ખો સો આરકાવ સામઞ્ઞા’તિઆદિમાહ. હન્દ દાનિ નં તા સમ્પત્તિયો પુચ્છામી’’તિ સીલસમ્પદાદિવિજાનનત્થં પુચ્છતિ. અથસ્સ ભગવા બુદ્ધુપ્પાદં દસ્સેત્વા તન્તિધમ્મં કથેન્તો તા સમ્પત્તિયો દસ્સેતું – ‘‘ઇધ કસ્સપા’’તિઆદિમાહ. ઇમાય ચ કસ્સપ સીલસમ્પદાયાતિ ઇદં અરહત્તફલમેવ સન્ધાય વુત્તં. અરહત્તફલપરિયોસાનઞ્હિ ભગવતો સાસનં. તસ્મા અરહત્તફલસમ્પયુત્તાહિ સીલચિત્તપઞ્ઞાસમ્પદાહિ અઞ્ઞા ઉત્તરિતરા વા પણીતતરા વા સીલાદિસમ્પદા નત્થીતિ આહ.

સીહનાદકથાવણ્ણના

૪૦૨. એવઞ્ચ પન વત્વા ઇદાનિ અનુત્તરં મહાસીહનાદં નદન્તો – ‘‘સન્તિ કસ્સપ એકે સમણબ્રાહ્મણા’’તિઆદિમાહ. તત્થ અરિયન્તિ નિરુપક્કિલેસં પરમવિસુદ્ધં. પરમન્તિ ઉત્તમં, પઞ્ચસીલાનિ હિઆદિં કત્વા યાવ પાતિમોક્ખસંવરસીલા સીલમેવ, લોકુત્તરમગ્ગફલસમ્પયુત્તં પન પરમસીલં નામ. નાહં તત્થાતિ તત્થ સીલેપિ પરમસીલેપિ અહં અત્તનો સમસમં મમ સીલસમેન સીલેન મયા સમં પુગ્ગલં ન પસ્સામીતિ અત્થો. અહમેવ તત્થ ભિય્યોતિ અહમેવ તસ્મિં સીલે ઉત્તમો. કતમસ્મિં? યદિદં અધિસીલન્તિ યં એતં ઉત્તમં સીલન્તિ અત્થો. ઇતિ ઇમં પઠમં સીહનાદં નદતિ.

તપોજિગુચ્છવાદાતિ યે તપોજિગુચ્છં વદન્તિ. તત્થ તપતીતિ તપો, કિલેસસન્તાપકવીરિયસ્સેતં નામં, તદેવ તે કિલેસે જિગુચ્છતીતિ જિગુચ્છા. અરિયા પરમાતિ એત્થ નિદ્દોસત્તા અરિયા, અટ્ઠઆરમ્ભવત્થુવસેનપિ ઉપ્પન્ના વિપસ્સનાવીરિયસઙ્ખાતા તપોજિગુચ્છા તપોજિગુચ્છાવ, મગ્ગફલસમ્પયુત્તા પરમા નામ. અધિજેગુચ્છન્તિ ઇધ જિગુચ્છભાવો જેગુચ્છં, ઉત્તમં જેગુચ્છં અધિજેગુચ્છં, તસ્મા યદિદં અધિજેગુચ્છં, તત્થ અહમેવ ભિય્યોતિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. પઞ્ઞાધિકારેપિ કમ્મસ્સકતાપઞ્ઞા ચ વિપસ્સનાપઞ્ઞા ચ પઞ્ઞા નામ, મગ્ગફલસમ્પયુત્તા પરમા પઞ્ઞા નામ. અધિપઞ્ઞન્તિ એત્થ લિઙ્ગવિપલ્લાસો વેદિતબ્બો, અયં પનેત્થત્થો – યાયં અધિપઞ્ઞા નામ અહમેવ તત્થ ભિય્યોતિ વિમુત્તાધિકારે તદઙ્ગવિક્ખમ્ભનવિમુત્તિયો વિમુત્તિ નામ, સમુચ્છેદપટિપસ્સદ્ધિનિસ્સરણવિમુત્તિયો પન પરમા વિમુત્તીતિ વેદિતબ્બા. ઇધાપિ ચ યદિદં અધિવિમુત્તીતિ યા અયં અધિવિમુત્તિ, અહમેવ તત્થ ભિય્યોતિ અત્થો.

૪૦૩. સુઞ્ઞાગારેતિ સુઞ્ઞે ઘરે, એકકોવ નિસીદિત્વાતિ અધિપ્પાયો. પરિસાસુ ચાતિ અટ્ઠસુ પરિસાસુ. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘ચત્તારિમાનિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ વેસારજ્જાનિ. યેહિ વેસારજ્જેહિ સમન્નાગતો તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતી’’તિ (મ. નિ. ૧.૧૫૦) સુત્તં વિત્થારેતબ્બં.

પઞ્હઞ્ચ નં પુચ્છન્તીતિ પણ્ડિતા દેવમનુસ્સા નં પઞ્હં અભિસઙ્ખરિત્વા પુચ્છન્તિ. બ્યાકરોતીતિ તઙ્ખણઞ્ઞેવ વિસ્સજ્જેસિ. ચિત્તં આરાધેતીતિ પઞ્હાવિસ્સજ્જનેન મહાજનસ્સ ચિત્તં પરિતોસેતિયેવ. નો ચ ખો સોતબ્બં મઞ્ઞન્તીતિ ચિત્તં આરાધેત્વા કથેન્તસ્સપિસ્સ વચનં પરે સોતબ્બં ન મઞ્ઞન્તીતિ, એવઞ્ચ વદેય્યુન્તિ અત્થો. સોતબ્બઞ્ચસ્સ મઞ્ઞન્તીતિ દેવાપિ મનુસ્સાપિ મહન્તેનેવ ઉસ્સાહેન સોતબ્બં મઞ્ઞન્તિ. પસીદન્તીતિ સુપસન્ના કલ્લચિત્તા મુદુચિત્તા હોન્તિ. પસન્નાકારં કરોન્તીતિ ન મુદ્ધપ્પસન્નાવ હોન્તિ, પણીતાનિ ચીવરાદીનિ વેળુવનવિહારાદયો ચ મહાવિહારે પરિચ્ચજન્તા પસન્નાકારં કરોન્તિ. તથત્તાયાતિ યં સો ધમ્મં દેસેતિ તથા ભાવાય, ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિપૂરણત્થાય પટિપજ્જન્તીતિ અત્થો. તથત્તાય ચ પટિપજ્જન્તીતિ તથભાવાય પટિપજ્જન્તિ, તસ્સ હિ ભગવતો ધમ્મં સુત્વા કેચિ સરણેસુ કેચિ પઞ્ચસુ સીલેસુ પતિટ્ઠહન્તિ, અપરે નિક્ખમિત્વા પબ્બજન્તિ. પટિપન્ના ચ આરાધેન્તીતિ તઞ્ચ પન પટિપદં પટિપન્ના પૂરેતું સક્કોન્તિ, સબ્બાકારેન પન પૂરેન્તિ, પટિપત્તિપૂરણેન તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ચિત્તં આરાધેન્તીતિ વત્તબ્બા.

ઇમસ્મિં પનોકાસે ઠત્વા સીહનાદા સમોધાનેતબ્બા. એકચ્ચં તપસ્સિં નિરયે નિબ્બત્તં પસ્સામીતિ હિ ભગવતો એકો સીહનાદો. અપરં સગ્ગે નિબ્બત્તં પસ્સામીતિ એકો. અકુસલધમ્મપ્પહાને અહમેવ સેટ્ઠોતિ એકો. કુસલધમ્મસમાદાનેપિ અહમેવ સેટ્ઠોતિ એકો. અકુસલધમ્મપ્પહાને મય્હમેવ સાવકસઙ્ઘો સેટ્ઠોતિ એકો. કુસલધમ્મસમાદાનેપિ મય્હંયેવ સાવકસઙ્ઘો સેટ્ઠોતિ એકો. સીલેન મય્હં સદિસો નત્થીતિ એકો. વીરિયેન મય્હં સદિસો નત્થીતિ એકો. પઞ્ઞાય…પે… વિમુત્તિયા…પે… સીહનાદં નદન્તો પરિસમજ્ઝે નિસીદિત્વા નદામીતિ એકો. વિસારદો હુત્વા નદામીતિ એકો. પઞ્હં મં પુચ્છન્તીતિ એકો. પઞ્હં પુટ્ઠો વિસ્સજ્જેમીતિ એકો. વિસ્સજ્જનેન પરસ્સ ચિત્તં આરાધેમીતિ એકો. સુત્વા સોતબ્બં મઞ્ઞન્તીતિ એકો. સુત્વા મે પસીદન્તીતિ એકો. પસન્નાકારં કરોન્તીતિ એકો. યં પટિપત્તિં દેસેમિ, તથત્તાય પટિપજ્જન્તીતિ એકો. પટિપન્ના ચ મં આરાધેન્તીતિ એકો. ઇતિ પુરિમાનં દસન્નં એકેકસ્સ – ‘‘પરિસાસુ ચ નદતી’’તિ આદયો દસ દસ પરિવારા. એવં તે દસ પુરિમાનં દસન્નં પરિવારવસેન સતં પુરિમા ચ દસાતિ દસાધિકં સીહનાદસતં હોતિ. ઇતો અઞ્ઞસ્મિં પન સુત્તે એત્તકા સીહનાદા દુલ્લભા, તેનિદં સુત્તં મહાસીહનાદન્તિ વુચ્ચતિ. ઇતિ ભગવા ‘‘સીહનાદં ખો સમણો ગોતમો નદતિ, તઞ્ચ ખો સુઞ્ઞાગારે નદતી’’તિ એવં વાદાનુ વાદં પટિસેધેત્વા ઇદાનિ પરિસતિ નદિતપુબ્બં સીહનાદં દસ્સેન્તો ‘‘એકમિદાહ’’ન્તિઆદિમાહ.

તિત્થિયપરિવાસકથાવણ્ણના

૪૦૪. તત્થ તત્ર મં અઞ્ઞતરો તપબ્રહ્મચારીતિ તત્ર રાજગહે ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે વિહરન્તં મં અઞ્ઞતરો તપબ્રહ્મચારી નિગ્રોધો નામ પરિબ્બાજકો. અધિજેગુચ્છેતિ વીરિયેન પાપજિગુચ્છનાધિકારે પઞ્હં પુચ્છિ. ઇદં યં તં ભગવા ગિજ્ઝકૂટે મહાવિહારે નિસિન્નો ઉદુમ્બરિકાય દેવિયા ઉય્યાને નિસિન્નસ્સ નિગ્રોધસ્સ ચ પરિબ્બાજકસ્સ સન્ધાનસ્સ ચ ઉપાસકસ્સ દિબ્બાય સોતધાતુયા કથાસલ્લાપં સુત્વા આકાસેનાગન્ત્વા તેસં સન્તિકે પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિત્વા નિગ્રોધેન અધિજેગુચ્છે પુટ્ઠપઞ્હં વિસ્સજ્જેસિ, તં સન્ધાય વુત્તં. પરં વિય મત્તાયાતિ પરમાય મત્તાય, અતિમહન્તેનેવ પમાણેનાતિ અત્થો. કો હિ, ભન્તેતિ ઠપેત્વા અન્ધબાલં દિટ્ઠિગતિકં અઞ્ઞો પણ્ડિતજાતિકો ‘‘કો નામ ભગવતો ધમ્મં સુત્વા ન અત્તમનો અસ્સા’’તિ વદતિ. લભેય્યાહન્તિ ઇદં સો – ‘‘ચિરં વત મે અનિય્યાનિકપક્ખે યોજેત્વા અત્તા કિલમિતો, ‘સુક્ખનદીતીરે ન્હાયિસ્સામી’તિ સમ્પરિવત્તેન્તેન વિય થુસે કોટ્ટેન્તેન વિય ન કોચિ અત્થો નિપ્ફાદિતો. હન્દાહં અત્તાનં યોગે યોજેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા આહ. અથ ભગવા યો અનેન ખન્ધકે તિત્થિયપરિવાસો પઞ્ઞત્તો, યો અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો સામણેરભૂમિયં ઠિતો – ‘‘અહં ભન્તે, ઇત્થન્નામો અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખામિ ઉપસમ્પદં, સ્વાહં, ભન્તે, સંઘં ચત્તારો માસે પરિવાસં યાચામી’’તિઆદિના (મહાવ. ૮૬) નયેન સમાદિયિત્વા પરિવસતિ, તં સન્ધાય – ‘‘યો ખો, કસ્સપ, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો’’તિઆદિમાહ.

૪૦૫. તત્થ પબ્બજ્જન્તિ વચનસિલિટ્ઠતાવસેનેવ વુત્તં, અપરિવસિત્વાયેવ હિ પબ્બજ્જં લભતિ. ઉપસમ્પદત્થિકેન પન નાતિકાલેન ગામપ્પવેસનાદીનિ અટ્ઠ વત્તાનિ પૂરેન્તેન પરિવસિતબ્બં. આરદ્ધચિત્તાતિ અટ્ઠવત્તપૂરણેન તુટ્ઠચિત્તા, અયમેત્થ સઙ્ખેપત્થો. વિત્થારતો પનેસ તિત્થિયપરિવાસો સમન્તપાસાદિકાય વિનયટ્ઠકથાયં પબ્બજ્જખન્ધકવણ્ણનાય વુત્તનયેન વેદિતબ્બો. અપિ ચ મેત્થાતિ અપિ ચ મે એત્થ. પુગ્ગલવેમત્તતા વિદિતાતિ પુગ્ગલનાનત્તં વિદિતં. ‘‘અયં પુગ્ગલો પરિવાસારહો, અયં ન પરિવાસારહો’’તિ ઇદં મય્હં પાકટન્તિ દસ્સેતિ. તતો કસ્સપો ચિન્તેસિ – ‘‘અહો અચ્છરિયં બુદ્ધસાસનં, યત્થ એવં ઘંસિત્વા કોટ્ટેત્વા યુત્તમેવ ગણ્હન્તિ, અયુત્તં છડ્ડેન્તી’’તિ, તતો સુટ્ઠુતરં પબ્બજ્જાય સઞ્જાતુસ્સાહો – ‘‘સચે ભન્તે’’તિઆદિમાહ.

અથ ખો ભગવા તસ્સ તિબ્બચ્છન્દતં વિદિત્વા – ‘‘ન કસ્સપો પરિવાસં અરહતી’’તિ અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘ગચ્છ ભિક્ખુ કસ્સપં ન્હાપેત્વા પબ્બાજેત્વા આનેહી’’તિ. સો તથા કત્વા તં પબ્બાજેત્વા ભગવતો સન્તિકં આગમાસિ. ભગવા તં ગણમજ્ઝે નિસીદાપેત્વા ઉપસમ્પાદેસિ. તેન વુત્તં – ‘‘અલત્થ ખો અચેલો કસ્સપો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. અચિરૂપસમ્પન્નોતિ ઉપસમ્પન્નો હુત્વા નચિરમેવ. વૂપકટ્ઠોતિ વત્થુકામકિલેસકામેહિ કાયેન ચેવ ચિત્તેન ચ વૂપકટ્ઠો. અપ્પમત્તોતિ કમ્મટ્ઠાને સતિં અવિજહન્તો. આતાપીતિ કાયિકચેતસિકસઙ્ખાતેન વીરિયાતાપેન આતાપી. પહિતત્તોતિ કાયે ચ જીવિતે ચ અનપેક્ખતાય પેસિતચિત્તો વિસ્સટ્ઠઅત્તભાવો. યસ્સત્થાયાતિ યસ્સ અત્થાય. કુલપુત્તાતિ આચારકુલપુત્તા. સમ્મદેવાતિ હેતુનાવ કારણેનેવ. તદનુત્તરન્તિ તં અનુત્તરં. બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનન્તિ મગ્ગબ્રહ્મચરિયસ્સ પરિયોસાનભૂતં અરહત્તફલં. તસ્સ હિ અત્થાય કુલપુત્તા પબ્બજન્તિ. દિટ્ઠેવ ધમ્મેતિ ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે. સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વાતિ અત્તનાયેવ પઞ્ઞાય પચ્ચક્ખં કત્વા, અપરપ્પચ્ચયં કત્વાતિ અત્થો. ઉપસમ્પજ્જ વિહાસીતિ પાપુણિત્વા સમ્પાદેત્વા વિહાસિ, એવં વિહરન્તો ચ ખીણા જાતિ…પે… અબ્ભઞ્ઞાસીતિ.

એવમસ્સ પચ્ચવેક્ખણભૂમિં દસ્સેત્વા અરહત્તનિકૂટેન દેસનં નિટ્ઠાપેતું ‘‘અઞ્ઞતરો ખો પનાયસ્મા કસ્સપો અરહતં અહોસી’’તિ વુત્તં. તત્થ અઞ્ઞતરોતિ એકો. અરહતન્તિ અરહન્તાનં, ભગવતો સાવકાનં અરહન્તાનં અબ્ભન્તરો અહોસીતિ અયમેત્થ અધિપ્પાયો. યં યં પન અન્તરન્તરા ન વુત્તં, તં તં તત્થ તત્થ વુત્તત્તા પાકટમેવાતિ.

ઇતિ સુમઙ્ગલવિલાસિનિયા દીઘનિકાયટ્ઠકથાયં

મહાસીહનાદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.