૭. જાલિયસુત્તવણ્ણના

દ્વે પબ્બજિતવત્થુવણ્ણના

૩૭૮. એવં મે સુતં…પે… કોસમ્બિયન્તિ જાલિયસુત્તં. તત્રાયં અપુબ્બપદવણ્ણના. ઘોસિતારામેતિ ઘોસિતેન સેટ્ઠિના કતે આરામે. પુબ્બે કિર અલ્લકપ્પરટ્ઠં નામ અહોસિ. તતો કોતૂહલિકો નામ દલિદ્દો છાતકભયેન સપુત્તદારો અવન્તિરટ્ઠં ગચ્છન્તો પુત્તં વહિતું અસક્કોન્તો છડ્ડેત્વા અગમાસિ, માતા નિવત્તિત્વા તં ગહેત્વા ગતા, તે એકં ગોપાલકગામં પવિસિંસુ. ગોપાલકેન ચ તદા બહુપાયાસો પટિયત્તો હોતિ, તે તતો પાયાસં લભિત્વા ભુઞ્જિંસુ. અથ સો પુરિસો બલવપાયાસં ભુત્તો જીરાપેતું અસક્કોન્તો રત્તિભાગે કાલં કત્વા તત્થેવ સુનખિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગહેત્વા કુક્કુરો જાતો, સો ગોપાલકસ્સ પિયો અહોસિ. ગોપાલકો ચ પચ્ચેકબુદ્ધં ઉપટ્ઠહતિ. પચ્ચેકબુદ્ધોપિ ભત્તકિચ્ચપરિયોસાને કુક્કુરસ્સ એકેકં પિણ્ડં દેતિ, સો પચ્ચેકબુદ્ધે સિનેહં ઉપ્પાદેત્વા ગોપાલકેન સદ્ધિં પણ્ણસાલમ્પિ ગચ્છતિ. ગોપાલકે અસન્નિહિતે ભત્તવેલાયં સયમેવ ગન્ત્વા કાલારોચનત્થં પણ્ણસાલદ્વારે ભુસ્સતિ, અન્તરામગ્ગેપિ ચણ્ડમિગે દિસ્વા ભુસ્સિત્વા પલાપેતિ. સો પચ્ચેકબુદ્ધે મુદુકેન ચિત્તેન કાલંકત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તિ. તત્રસ્સ ઘોસકદેવપુત્તો ત્વેવ નામં અહોસિ. સો દેવલોકતો ચવિત્વા કોસમ્બિયં એકસ્સ કુલસ્સ ઘરે નિબ્બત્તિ. તં અપુત્તકો સેટ્ઠિ તસ્સ માતાપિતૂનં ધનં દત્વા પુત્તં કત્વા અગ્ગહેસિ. અથ અત્તનો પુત્તે જાતે સત્તક્ખત્તું ઘાતાપેતું ઉપક્કમિ. સો પુઞ્ઞવન્તતાય સત્તસુપિ ઠાનેસુ મરણં અપ્પત્વા અવસાને એકાય સેટ્ઠિધીતાય વેય્યત્તિયેન લદ્ધજીવિતો અપરભાગે પિતુઅચ્ચયેન સેટ્ઠિટ્ઠાનં પત્વા ઘોસકસેટ્ઠિ નામ જાતો. અઞ્ઞેપિ કોસમ્બિયં કુક્કુટસેટ્ઠિ, પાવારિયસેટ્ઠીતિ દ્વે સેટ્ઠિનો અત્થિ, ઇમિના સદ્ધિં તયો અહેસું.

તેન ચ સમયેન હિમવન્તતો પઞ્ચસતતાપસા સરીરસન્તપ્પનત્થં અન્તરન્તરાકોસમ્બિં આગચ્છન્તિ, તેસં એતે તયો સેટ્ઠી અત્તનો અત્તનો ઉય્યાનેસુ પણ્ણકુટિયો કત્વા ઉપટ્ઠાનં કરોન્તિ. અથેકદિવસં તે તાપસા હિમવન્તતો આગચ્છન્તા મહાકન્તારે તસિતા કિલન્તા એકં મહન્તં વટરુક્ખં પત્વા તત્થ અધિવત્થાય દેવતાય સન્તિકા સઙ્ગહં પચ્ચાસિસન્તા નિસીદિંસુ. દેવતા સબ્બાલઙ્કારવિભૂસિતં હત્થં પસારેત્વા તેસં પાનીયપાનકાદીનિ દત્વા કિલમથં પટિવિનોદેસિ, એતે દેવતાયાનુભાવેન વિમ્હિતા પુચ્છિંસુ – ‘‘કિં નુ ખો, દેવતે, કમ્મં કત્વા તયા અયં સમ્પત્તિ લદ્ધા’’તિ? દેવતા આહ – ‘‘લોકે બુદ્ધો નામ ભગવા ઉપ્પન્નો, સો એતરહિ સાવત્થિયં વિહરતિ, અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ તં ઉપટ્ઠહતિ. સો ઉપોસથદિવસેસુ અત્તનો ભતકાનં પકતિભત્તવેતનમેવ દત્વા ઉપોસથં કારાપેસિ. અથાહં એકદિવસં મજ્ઝન્હિકે પાતરાસત્થાય આગતો કઞ્ચિ ભતકકમ્મં અકરોન્તં દિસ્વા – ‘અજ્જ મનુસ્સા કસ્મા કમ્મં ન કરોન્તી’તિ પુચ્છિં. તસ્સ મે તમત્થં આરોચેસું. અથાહં એતદવોચં – ‘ઇદાનિ ઉપડ્ઢદિવસો ગતો, સક્કા નુ ખો ઉપડ્ઢુપોસથં કાતુ’ન્તિ. તતો સેટ્ઠિસ્સ પટિવેદેત્વા ‘‘સક્કા કાતુ’’ન્તિ આહ. સ્વાહં ઉપડ્ઢદિવસં ઉપડ્ઢુપોસથં સમાદિયિત્વા તદહેવ કાલં કત્વા ઇમં સમ્પત્તિં પટિલભિ’’ન્તિ.

અથ તે તાપસા ‘‘બુદ્ધો કિર ઉપ્પન્નો’’તિ સઞ્જાતપીતિપામોજ્જા તતોવ સાવત્થિં ગન્તુકામા હુત્વાપિ – ‘‘બહુકારા નો ઉપટ્ઠાકસેટ્ઠિનો તેસમ્પિ ઇમમત્થમારોચેસ્સામા’’તિ કોસમ્બિં ગન્ત્વા સેટ્ઠીહિ કતસક્કારબહુમાના ‘‘તદહેવ મયં ગચ્છામા’’તિ આહંસુ. ‘‘કિં, ભન્તે, તુરિતાત્થ, નનુ તુમ્હે પુબ્બે ચત્તારો પઞ્ચ માસે વસિત્વા ગચ્છથા’’તિ ચ વુત્તે તં પવત્તિં આરોચેસું. ‘‘તેન હિ, ભન્તે, સહેવ ગચ્છામા’’તિ ચ વુત્તે ‘‘ગચ્છામ મયં, તુમ્હે સણિકં આગચ્છથા’’તિ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભગવતો સન્તિકે પબ્બજિત્વા અરહત્તં પાપુણિંસુ. તેપિ સેટ્ઠિનો પઞ્ચસતપઞ્ચસતસકટપરિવારા સાવત્થિં ગન્ત્વા દાનાદીનિ દત્વા કોસમ્બિં આગમનત્થાય ભગવન્તં યાચિત્વા પચ્ચાગમ્મ તયો વિહારે કારેસું. તેસુ કુક્કુટસેટ્ઠિના કતો કુક્કુટારામો નામ, પાવારિયસેટ્ઠિના કતો પાવારિકમ્બવનં નામ, ઘોસિતસેટ્ઠિના કતો ઘોસિતારામો નામ અહોસિ. તં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે’’તિ.

મુણ્ડિયોતિ ઇદં તસ્સ નામં. જાલિયોતિ ઇદમ્પિ ઇતરસ્સ નામમેવ. યસ્મા પનસ્સ ઉપજ્ઝાયો દારુમયેન પત્તેન પિણ્ડાય ચરતિ, તસ્મા દારુપત્તિકન્તેવાસીતિ વુચ્ચતિ. એતદવોચુન્તિ ઉપારમ્ભાધિપ્પાયેન વાદં આરોપેતુકામા હુત્વા એતદવોચું. ઇતિ કિર નેસં અહોસિ, સચે સમણો ગોતમો ‘‘તં જીવં તં સરીર’’ન્તિ વક્ખતિ, અથસ્સ મયં એતં વાદં આરોપેસ્સામ – ‘‘ભો ગોતમ, તુમ્હાકં લદ્ધિયા ઇધેવ સત્તો ભિજ્જતિ, તેન વો વાદો ઉચ્છેદવાદો હોતી’’તિ. સચે પન ‘‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’’ન્તિ વક્ખતિ, અથસ્સેતં વાદં આરોપેસ્સામ ‘‘તુમ્હાકં વાદે રૂપં ભિજ્જતિ, ન સત્તો ભિજ્જતિ. તેન વો વાદે સત્તો સસ્સતો આપજ્જતી’’તિ. અથ ભગવા ‘‘ઇમે વાદારોપનત્થાય પઞ્હં પુચ્છન્તિ, મમ સાસને ઇમે દ્વે અન્તે અનુપગમ્મ મજ્ઝિમા પટિપદા અત્થીતિ ન જાનન્તિ, હન્દ નેસં પઞ્હં અવિસ્સજ્જેત્વા તસ્સાયેવ પટિપદાય આવિભાવત્થં ધમ્મં દેસેમી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘તેન હાવુસો’’તિઆદિમાહ.

૩૭૯-૩૮૦. તત્થ કલ્લં નુ ખો તસ્સેતં વચનાયાતિ તસ્સેતં સદ્ધાપબ્બજિતસ્સ તિવિધં સીલં પરિપૂરેત્વા પઠમજ્ઝાનં પત્તસ્સ યુત્તં નુ ખો એતં વત્તુન્તિ અત્થો. તં સુત્વા પરિબ્બાજકા પુથુજ્જનો નામ યસ્મા નિબ્બિચિકિચ્છો ન હોતિ, તસ્મા કદાચિ એવં વદેય્યાતિ મઞ્ઞમાના – ‘‘કલ્લં તસ્સેતં વચનાયા’’તિ આહંસુ. અથ ચ પનાહં ન વદામીતિ અહં એતમેવં જાનામિ, નો ચ એવં વદામિ, અથ ખો કસિણપરિકમ્મં કત્વા ભાવેન્તસ્સ પઞ્ઞાબલેન ઉપ્પન્નં મહગ્ગતચિત્તમેતન્તિ સઞ્ઞં ઠપેસિં. ન કલ્લં તસ્સેતન્તિ ઇદં તે પરિબ્બાજકા – ‘‘યસ્મા ખીણાસવો વિગતસમ્મોહો તિણ્ણવિચિકિચ્છો, તસ્મા ન યુત્તં તસ્સેતં વત્તુ’’ન્તિ મઞ્ઞમાના વદન્તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

ઇતિ સુમઙ્ગલવિલાસિનિયા દીઘનિકાયટ્ઠકથાયં

જાલિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.