૬. મહાલિસુત્તવણ્ણના

બ્રાહ્મણદૂતવત્થુવણ્ણના

૩૫૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા વેસાલિયન્તિ મહાલિસુત્તં. તત્રાયં અપુબ્બપદવણ્ણના. વેસાલિયન્તિ પુનપ્પુનં વિસાલભાવૂપગમનતો વેસાલીતિ લદ્ધનામકે નગરે. મહાવનેતિ બહિનગરે હિમવન્તેન સદ્ધિં એકાબદ્ધં હુત્વા ઠિતં સયં જાતવનં અત્થિ, યં મહન્તભાવેનેવ મહાવનન્તિ વુચ્ચતિ, તસ્મિં મહાવને. કૂટાગારસાલાયન્તિ તસ્મિં વનસણ્ડે સઙ્ઘારામં પતિટ્ઠપેસું. તત્થ કણ્ણિકં યોજેત્વા થમ્ભાનં ઉપરિ કૂટાગારસાલાસઙ્ખેપેન દેવવિમાનસદિસં પાસાદં અકંસુ, તં ઉપાદાય સકલોપિ સઙ્ઘારામો ‘‘કૂટાગારસાલા’’તિ પઞ્ઞાયિત્થ. ભગવા તં વેસાલિં ઉપનિસ્સાય તસ્મિં સઙ્ઘારામે વિહરતિ. તેન વુત્તં – ‘‘વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાય’’ન્તિ. કોસલકાતિ કોસલરટ્ઠવાસિનો. માગધકાતિ મગધરટ્ઠવાસિનો. કરણીયેનાતિ અવસ્સં કત્તબ્બકમ્મેન. યઞ્હિ અકાતુમ્પિ વટ્ટતિ, તં કિચ્ચન્તિ વુચ્ચતિ, યં અવસ્સં કાતબ્બમેવ, તં કરણીયં નામ.

૩૬૦. પટિસલ્લીનો ભગવાતિ નાનારમ્મણચારતો પટિક્કમ્મ સલ્લીનો નિલીનો, એકીભાવં ઉપગમ્મ એકત્તારમ્મણે ઝાનરતિં અનુભવતીતિ અત્થો. તત્થેવાતિ તસ્મિઞ્ઞેવ વિહારે. એકમન્તન્તિ તસ્મા ઠાના અપક્કમ્મ તાસુ તાસુ રુક્ખચ્છાયાસુ નિસીદિંસુ.

ઓટ્ઠદ્ધલિચ્છવીવત્થુવણ્ણના

૩૬૧. ઓટ્ઠદ્ધોતિ અદ્ધોટ્ઠતાય એવંલદ્ધનામો. મહતિયા લિચ્છવીપરિસાયાતિ પુરેભત્તં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દાનં દત્વા ભગવતો સન્તિકે ઉપોસથઙ્ગાનિ અધિટ્ઠહિત્વા ગન્ધમાલાદીનિ ગાહાપેત્વા ઉગ્ઘોસનાય મહતિં લિચ્છવિરાજપરિસં સન્નિપાતાપેત્વા તાય નીલપીતાદિવણ્ણવત્થાભરણવિલેપનપટિમણ્ડિતાય તાવતિંસપરિસસપ્પટિભાગાય મહતિયા લિચ્છવિપરિસાય સદ્ધિં ઉપસઙ્કમિ. અકાલો ખો મહાલીતિ તસ્સ ઓટ્ઠદ્ધસ્સ મહાલીતિ મૂલનામં, તેન મૂલનામમત્તેન નં થેરો મહાલીતિ આલપતિ. એકમન્તં નિસીદીતિ પતિરૂપાસુ રુક્ખચ્છાયાસુ તાય લિચ્છવિપરિસાય સદ્ધિં રતનત્તયસ્સ વણ્ણં કથયન્તો નિસીદિ.

૩૬૨. સીહો સમણુદ્દેસોતિ આયસ્મતો નાગિતસ્સ ભાગિનેય્યો સત્તવસ્સકાલે પબ્બજિત્વા સાસને યુત્તપયુત્તો ‘‘સીહો’’તિ એવંનામકો સામણેરો, સો કિર તં મહાપરિસં દિસ્વા – ‘‘અયં પરિસા મહતી, સકલં વિહારં પૂરેત્વા નિસિન્ના, અદ્ધા ભગવા અજ્જ ઇમિસ્સા પરિસાય મહન્તેન ઉસ્સાહેન ધમ્મં દેસેસ્સતિ, યંનૂનાહં ઉપજ્ઝાયસ્સાચિક્ખિત્વા ભગવતો મહાપરિસાય સન્નિપતિતભાવં આરોચાપેય્ય’’ન્તિ ચિન્તેત્વા યેનાયસ્મા નાગિતો તેનુપસઙ્કમિ. ભન્તે કસ્સપાતિ થેરં ગોત્તેન આલપતિ. એસા જનતાતિ એસો જનસમૂહો.

ત્વઞ્ઞેવ ભગવતો આરોચેહીતિ સીહો કિર ભગવતો વિસ્સાસિકો, અયઞ્હિ થેરો થૂલસરીરો, તેનસ્સ સરીરગરુતાય ઉટ્ઠાનનિસજ્જાદીસુ આલસિયભાવો ઈસકં અપ્પહીનો વિય હોતિ. અથાયં સામણેરો ભગવતો કાલેન કાલં વત્તં કરોતિ. તેન નં થેરો ‘‘ત્વમ્પિ દસબલસ્સ વિસ્સાસિકો’’તિ વત્વા ગચ્છ ત્વઞ્ઞેવારોચેહીતિ આહ. વિહારપચ્છાયાયન્તિ વિહારછાયાયં, કૂટાગારમહાગેહચ્છાયાય ફરિતોકાસેતિ અત્થો. સા કિર કૂટાગારસાલા દક્ખિણુત્તરતો દીઘા પાચીનમુખા, તેનસ્સા પુરતો મહતી છાયા પત્થટા હોતિ, સીહો તત્થ ભગવતો આસનં પઞ્ઞપેસિ.

૩૬૩. અથ ખો ભગવા દ્વારન્તરેહિ ચેવ વાતપાનન્તરેહિ ચ નિક્ખમિત્વા વિધાવન્તાહિ વિપ્ફરન્તીહિ છબ્બણ્ણાહિ બુદ્ધરસ્મીહિ સંસૂચિતનિક્ખમનો વલાહકન્તરતો પુણ્ણચન્દો વિય કૂટાગારસાલતો નિક્ખમિત્વા પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને નિસીદિ. તેન વુત્તં – ‘‘અથ ખો ભગવા વિહારા નિક્ખમ્મ વિહારપચ્છાયાય પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદી’’તિ.

૩૬૪-૩૬૫. પુરિમાનિ, ભન્તે, દિવસાનિ પુરિમતરાનીતિ એત્થ હિય્યો દિવસં પુરિમં નામ, તતો પરં પુરિમતરં. તતો પટ્ઠાય પન સબ્બાનિ પુરિમાનિ ચેવ પુરિમતરાનિ ચ હોન્તિ. યદગ્ગેતિ મૂલદિવસતો પટ્ઠાય યં દિવસં અગ્ગં પરકોટિં કત્વા વિહરામીતિ અત્થો, યાવ વિહાસિન્તિ વુત્તં હોતિ. ઇદાનિ તસ્સ પરિમાણં દસ્સેન્તો ‘‘નચિરં તીણિ વસ્સાની’’તિ આહ. અથ વા યદગ્ગેતિ યં દિવસં અગ્ગં કત્વા નચિરં તીણિ વસ્સાનિ વિહરામીતિપિ અત્થો. યં દિવસં આદિં કત્વા નચિરં વિહાસિં તીણિયેવ વસ્સાનીતિ વુત્તં હોતિ. અયં કિર ભગવતો પત્તચીવરં ગણ્હન્તો તીણિ સંવચ્છરાનિ ભગવન્તં ઉપટ્ઠાસિ, તં સન્ધાય એવં વદતિ. પિયરૂપાનીતિ પિયજાતિકાનિ સાતજાતિકાનિ. કામૂપસંહિતાનીતિ કામસ્સાદયુત્તાનિ. રજનીયાનીતિ રાગજનકાનિ. નો ચ ખો દિબ્બાનિ સદ્દાનીતિ કસ્મા સુનક્ખત્તો તાનિ ન સુણાતિ? સો કિર ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા દિબ્બચક્ખુપરિકમ્મં યાચિ, તસ્સ ભગવા આચિક્ખિ, સો યથાનુસિટ્ઠં પટિપન્નો દિબ્બચક્ખું ઉપ્પાદેત્વા દેવતાનં રૂપાનિ દિસ્વા ચિન્તેસિ ‘‘ઇમસ્મિં સરીરસણ્ઠાને સદ્દેન મધુરેન ભવિતબ્બં, કથં નુ ખો નં સુણેય્ય’’ન્તિ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા દિબ્બસોતપરિકમ્મં પુચ્છિ. અયઞ્ચ અતીતે એકં સીલવન્તં ભિક્ખું કણ્ણસક્ખલિયં પહરિત્વા બધિરમકાસિ. તસ્મા પરિકમ્મં કરોન્તોપિ અભબ્બો દિબ્બસોતાધિગમાય. તેનસ્સ ન ભગવા પરિકમ્મં કથેસિ. સો એત્તાવતા ભગવતિ આઘાતં બન્ધિત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અદ્ધા સમણસ્સ ગોતમસ્સ એવં હોતિ – ‘અહમ્પિ ખત્તિયો અયમ્પિ ખત્તિયો, સચસ્સ ઞાણં વડ્ઢિસ્સતિ, અયમ્પિ સબ્બઞ્ઞૂ ભવિસ્સતી’તિ ઉસૂયાય મય્હં ન કથેસી’’તિ. સો અનુક્કમેન ગિહિભાવં પત્વા તમત્થં મહાલિલિચ્છવિનો કથેન્તો એવમાહ.

૩૬૬-૩૭૧. એકંસભાવિતોતિ એકંસાય એકકોટ્ઠાસાય ભાવિતો, દિબ્બાનં વા રૂપાનં દસ્સનત્થાય દિબ્બાનં વા સદ્દાનં સવનત્થાય ભાવિતોતિ અત્થો. તિરિયન્તિ અનુદિસાય. ઉભયંસભાવિતોતિ ઉભયંસાય ઉભયકોટ્ઠાસાય ભાવિતોતિ અત્થો. અયં ખો મહાલિ હેતૂતિ અયં દિબ્બાનંયેવ રૂપાનં દસ્સનાય એકંસભાવિતો સમાધિ હેતુ. ઇમમત્થં સુત્વા સો લિચ્છવી ચિન્તેસિ – ‘‘ઇદં દિબ્બસોતેન સદ્દસુણનં ઇમસ્મિં સાસને ઉત્તમત્થભૂતં મઞ્ઞે ઇમસ્સ નૂન અત્થાય એતે ભિક્ખૂ પઞ્ઞાસમ્પિ સટ્ઠિપિ વસ્સાનિ અપણ્ણકં બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ, યંનૂનાહં દસબલં એતમત્થં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ.

૩૭૨. તતો તમત્થં પુચ્છન્તો ‘‘એતાસં નૂન, ભન્તે’’તિઆદિમાહ. સમાધિભાવનાનન્તિ એત્થ સમાધિયેવ સમાધિભાવના, ઉભયંસભાવિતાનં સમાધીનન્તિ અત્થો. અથ યસ્મા સાસનતો બાહિરા એતા સમાધિભાવના, ન અજ્ઝત્તિકા. તસ્મા તા પટિક્ખિપિત્વા યદત્થં ભિક્ખૂ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ, તં દસ્સેન્તો ભગવા ‘‘ન ખો મહાલી’’તિઆદિમાહ.

ચતુઅરિયફલવણ્ણના

૩૭૩. તિણ્ણં સંયોજનાનન્તિ સક્કાયદિટ્ઠિઆદીનં તિણ્ણં બન્ધનાનં. તાનિ હિ વટ્ટદુક્ખમયે રથે સત્તે સંયોજેન્તિ, તસ્મા સંયોજનાનીતિ વુચ્ચન્તિ. સોતાપન્નો હોતીતિ મગ્ગસોતં આપન્નો હોતિ. અવિનિપાતધમ્મોતિ ચતૂસુ અપાયેસુ અપતનધમ્મો. નિયતોતિ ધમ્મનિયામેન નિયતો. સમ્બોધિપરાયણોતિ ઉપરિમગ્ગત્તયસઙ્ખાતા સમ્બોધિ પરં અયનં અસ્સ, અનેન વા પત્તબ્બાતિ સમ્બોધિપરાયણો.

તનુત્તાતિ પરિયુટ્ઠાનમન્દતાય ચ કદાચિ કરહચિ ઉપ્પત્તિયા ચ તનુભાવા. ઓરમ્ભાગિયાનન્તિ હેટ્ઠાભાગિયાનં, યે હિ બદ્ધો ઉપરિ સુદ્ધાવાસભૂમિયં નિબ્બત્તિતું ન સક્કોતિ. ઓપપાતિકોતિ સેસયોનિપટિક્ખેપવચનમેતં. તત્થ પરિનિબ્બાયીતિ તસ્મિં ઉપરિભવેયેવ પરિનિબ્બાનધમ્મો. અનાવત્તિધમ્મોતિ તતો બ્રહ્મલોકા પુન પટિસન્ધિવસેન અનાવત્તનધમ્મો. ચેતોવિમુત્તિન્તિ ચિત્તવિસુદ્ધિં, સબ્બકિલેસબન્ધનવિમુત્તસ્સ અરહત્તફલચિત્તસ્સેતં અધિવચનં. પઞ્ઞાવિમુત્તિન્તિ એત્થાપિ સબ્બકિલેસબન્ધનવિમુત્તા અરહત્તફલપઞ્ઞાવ પઞ્ઞાવિમુત્તીતિ વેદિતબ્બા. દિટ્ઠેવ ધમ્મેતિ ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે. સયન્તિ સામં. અભિઞ્ઞાતિ અભિજાનિત્વા. સચ્છિકત્વાતિ પચ્ચક્ખં કત્વા. અથ વા અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વાતિ અભિઞ્ઞાય અભિવિસિટ્ઠેન ઞાણેન સચ્છિકરિત્વાતિપિ અત્થો. ઉપસમ્પજ્જાતિ પત્વા પટિલભિત્વા. ઇદં સુત્વા લિચ્છવિરાજા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં પન ધમ્મો ન સકુણેન વિય ઉપ્પતિત્વા, નાપિ ગોધાય વિય ઉરેન ગન્ત્વા સક્કા પટિવિજ્ઝિતું, અદ્ધા પન ઇમં પટિવિજ્ઝન્તસ્સ પુબ્બભાગપ્પટિપદાય ભવિતબ્બં, પુચ્છામિ તાવ ન’’ન્તિ.

અરિયઅટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગવણ્ણના

૩૭૪-૩૭૫. તતો ભગવન્તં પુચ્છન્તો ‘‘અત્થિ પન ભન્તે’’તિઆદિમાહ. અટ્ઠઙ્ગિકોતિ પઞ્ચઙ્ગિકં તુરિયં વિય અટ્ઠઙ્ગિકો ગામો વિય ચ અટ્ઠઙ્ગમત્તોયેવ હુત્વા અટ્ઠઙ્ગિકો, ન અઙ્ગતો અઞ્ઞો મગ્ગો નામ અત્થિ. તેનેવાહ – ‘‘સેય્યથિદં, સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધી’’તિ. તત્થ સમ્માદસ્સનલક્ખણા સમ્માદિટ્ઠિ. સમ્મા અભિનિરોપનલક્ખણો સમ્માસઙ્કપ્પો. સમ્મા પરિગ્ગહણલક્ખણા સમ્માવાચા. સમ્મા સમુટ્ઠાપનલક્ખણો સમ્માકમ્મન્તો. સમ્મા વોદાપનલક્ખણો સમ્માઆજીવો. સમ્મા પગ્ગહલક્ખણો સમ્માવાયામો. સમ્મા ઉપટ્ઠાનલક્ખણા સમ્માસતિ. સમ્મા સમાધાનલક્ખણો સમ્માસમાધિ. એતેસુ એકેકસ્સ તીણિ તીણિ કિચ્ચાનિ હોન્તિ. સેય્યથિદં, સમ્માદિટ્ઠિ તાવ અઞ્ઞેહિપિ અત્તનો પચ્ચનીકકિલેસેહિ સદ્ધિં મિચ્છાદિટ્ઠિં પજહતિ, નિરોધં આરમ્મણં કરોતિ, સમ્પયુત્તધમ્મે ચ પસ્સતિ તપ્પટિચ્છાદકમોહવિધમનવસેન અસમ્મોહતો. સમ્માસઙ્કપ્પાદયોપિ તથેવ મિચ્છાસઙ્કપ્પાદીનિ પજહન્તિ, નિરોધઞ્ચ આરમ્મણં કરોન્તિ, વિસેસતો પનેત્થ સમ્માસઙ્કપ્પો સહજાતધમ્મે અભિનિરોપેતિ. સમ્માવાચા સમ્મા પરિગ્ગણ્હતિ. સમ્માકમ્મન્તો સમ્મા સમુટ્ઠાપેતિ. સમ્માઆજીવો સમ્મા વોદાપેતિ. સમ્માવાયામો સમ્મા પગ્ગણ્હતિ. સમ્માસતિ સમ્મા ઉપટ્ઠાપેતિ. સમ્માસમાધિ સમ્મા પદહતિ.

અપિ ચેસા સમ્માદિટ્ઠિ નામ પુબ્બભાગે નાનાક્ખણા નાનારમ્મણા હોતિ, મગ્ગક્ખણે એકક્ખણા એકારમ્મણા. કિચ્ચતો પન ‘‘દુક્ખે ઞાણ’’ન્તિઆદીનિ ચત્તારિ નામાનિ લભતિ. સમ્માસઙ્કપ્પાદયોપિ પુબ્બભાગે નાનાક્ખણા નાનારમ્મણા હોન્તિ. મગ્ગક્ખણે એકક્ખણા એકારમ્મણા. તેસુ સમ્માસઙ્કપ્પો કિચ્ચતો ‘‘નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પો’’તિઆદીનિ તીણિ નામાનિ લભતિ. સમ્મા વાચાદયો તિસ્સો વિરતિયોપિ હોન્તિ, ચેતનાદયોપિ હોન્તિ, મગ્ગક્ખણે પન વિરતિયેવ. સમ્માવાયામો સમ્માસતીતિ ઇદમ્પિ દ્વયં કિચ્ચતો સમ્મપ્પધાનસતિપટ્ઠાનવસેન ચત્તારિ નામાનિ લભતિ. સમ્માસમાધિ પન પુબ્બભાગેપિ મગ્ગક્ખણેપિ સમ્માસમાધિયેવ.

ઇતિ ઇમેસુ અટ્ઠસુ ધમ્મેસુ ભગવતા નિબ્બાનાધિગમાય પટિપન્નસ્સ યોગિનો બહુકારત્તા પઠમં સમ્માદિટ્ઠિ દેસિતા. અયઞ્હિ ‘‘પઞ્ઞાપજ્જોતો પઞ્ઞાસત્થ’’ન્તિ (ધ. સ. ૨૦) ચ વુત્તા. તસ્મા એતાય પુબ્બભાગે વિપસ્સનાઞાણસઙ્ખાતાય સમ્માદિટ્ઠિયા અવિજ્જન્ધકારં વિધમિત્વા કિલેસચોરે ઘાતેન્તો ખેમેન યોગાવચરો નિબ્બાનં પાપુણાતિ. તેન વુત્તં – ‘‘નિબ્બાનાધિગમાય પટિપન્નસ્સ યોગિનો બહુકારત્તા પઠમં સમ્માદિટ્ઠિ દેસિતા’’તિ.

સમ્માસઙ્કપ્પો પન તસ્સા બહુકારો, તસ્મા તદનન્તરં વુત્તો. યથા હિ હેરઞ્ઞિકો હત્થેન પરિવટ્ટેત્વા પરિવટ્ટેત્વા ચક્ખુના કહાપણં ઓલોકેન્તો – ‘‘અયં છેકો, અયં કૂટો’’તિ જાનાતિ. એવં યોગાવચરોપિ પુબ્બભાગે વિતક્કેન વિતક્કેત્વા વિપસ્સનાપઞ્ઞાય ઓલોકયમાનો – ‘‘ઇમે ધમ્મા કામાવચરા, ઇમે ધમ્મા રૂપાવચરાદયો’’તિ પજાનાતિ. યથા વા પન પુરિસેન કોટિયં ગહેત્વા પરિવટ્ટેત્વા પરિવટ્ટેત્વા દિન્નં મહારુક્ખં તચ્છકો વાસિયા તચ્છેત્વા કમ્મે ઉપનેતિ, એવં વિતક્કેન વિતક્કેત્વા વિતક્કેત્વા દિન્ને ધમ્મે યોગાવચરો પઞ્ઞાય – ‘‘ઇમે કામાવચરા, ઇમે રૂપાવચરા’’તિઆદિના નયેન પરિચ્છિન્દિત્વા કમ્મે ઉપનેતિ. તેન વુત્તં – ‘‘સમ્માસઙ્કપ્પો પન તસ્સા બહુકારો, તસ્મા તદનન્તરં વુત્તો’’તિ. સ્વાયં યથા સમ્માદિટ્ઠિયા એવં સમ્માવાચાયપિ ઉપકારકો. યથાહ – ‘‘પુબ્બે ખો, વિસાખ, વિતક્કેત્વા વિચારેત્વા પચ્છા વાચં ભિન્દતી’’તિ, (મ. નિ. ૧.૪૬૩) તસ્મા તદનન્તરં સમ્માવાચા વુત્તા.

યસ્મા પન – ‘‘ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કરિસ્સામા’’તિ પઠમં વાચાય સંવિદહિત્વા લોકે કમ્મન્તે પયોજેન્તિ; તસ્મા વાચા કાયકમ્મસ્સ ઉપકારિકાતિ સમ્માવાચાય અનન્તરં સમ્માકમ્મન્તો વુત્તો. ચતુબ્બિધં પન વચીદુચ્ચરિતં, તિવિધઞ્ચ કાયદુચ્ચરિતં પહાય ઉભયં સુચરિતં પૂરેન્તસ્સેવ યસ્મા આજીવટ્ઠમકં સીલં પૂરેતિ, ન ઇતરસ્સ, તસ્મા તદુભયાનન્તરં સમ્માઆજીવો વુત્તો. એવં વિસુદ્ધાજીવેન પન ‘‘પરિસુદ્ધો મે આજીવો’’તિ એત્તાવતા ચ પરિતોસં કત્વા સુત્તપમત્તેન વિહરિતું ન યુત્તં, અથ ખો ‘‘સબ્બિરિયાપથેસુ ઇદં વીરિયં સમારભિતબ્બ’’ન્તિ દસ્સેતું તદનન્તરં સમ્માવાયામો વુત્તો. તતો ‘‘આરદ્ધવીરિયેનપિ કાયાદીસુ ચતૂસુ વત્થૂસુ સતિ સૂપટ્ઠિતા કાતબ્બા’’તિ દસ્સનત્થં તદનન્તરં સમ્માસતિ દેસિતા. યસ્મા પનેવં સૂપટ્ઠિતા સતિ સમાધિસ્સુપકારાનુપકારાનં ધમ્માનં ગતિયો સમન્નેસિત્વા પહોતિ એકત્તારમ્મણે ચિત્તં સમાધાતું, તસ્મા સમ્માસતિયા અનન્તરં સમ્માસમાધિ દેસિતોતિ વેદિતબ્બો. એતેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાયાતિ એતેસં સોતાપત્તિફલાદીનં પચ્ચક્ખકિરિયત્થાય.

દ્વે પબ્બજિતવત્થુવણ્ણના

૩૭૬-૩૭૭. એકમિદાહન્તિ ઇદં કસ્મા આરદ્ધં? અયં કિર રાજા – ‘‘રૂપં અત્તા’’તિ એવંલદ્ધિકો, તેનસ્સ દેસનાય ચિત્તં નાધિમુચ્ચતિ. અથ ભગવતા તસ્સ લદ્ધિયા આવિકરણત્થં એકં કારણં આહરિતું ઇદમારદ્ધં. તત્રાયં સઙ્ખેપત્થો – ‘‘અહં એકં સમયં ઘોસિતારામે વિહરામિ, તત્ર વસન્તં મં તે દ્વે પબ્બજિતા એવં પુચ્છિંસુ. અથાહં તેસં બુદ્ધુપ્પાદં દસ્સેત્વા તન્તિધમ્મં નામ કથેન્તો ઇદમવોચં – ‘‘આવુસો, સદ્ધાસમ્પન્નો નામ કુલપુત્તો એવરૂપસ્સ સત્થુ સાસને પબ્બજિતો, એવં તિવિધં સીલં પૂરેત્વા પઠમજ્ઝાનાદીનિ પત્વા ઠિતો ‘તં જીવ’ન્તિઆદીનિ વદેય્ય, યુત્તં નુ ખો એતમસ્સા’’તિ? તતો તેહિ ‘‘યુત્ત’’ન્તિ વુત્તે ‘‘અહં ખો પનેતં, આવુસો, એવં જાનામિ, એવં પસ્સામિ, અથ ચ પનાહં ન વદામી’’તિ તં વાદં પટિક્ખિપિત્વા ઉત્તરિ ખીણાસવં દસ્સેત્વા ‘‘ઇમસ્સ એવં વત્તું ન યુત્ત’’ન્તિ અવોચં. તે મમ વચનં સુત્વા અત્તમના અહેસુન્તિ. એવં વુત્તે સોપિ અત્તમનો અહોસિ. તેનાહ – ‘‘ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો ઓટ્ઠદ્ધો લિચ્છવી ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દી’’તિ.

ઇતિ સુમઙ્ગલવિલાસિનિયા દીઘનિકાયટ્ઠકથાયં

મહાલિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.