(૬.) છક્કનિદ્દેસવણ્ણના

૯૪૪. છક્કનિદ્દેસે યસ્મા કુદ્ધો વા કોધવસેન, સન્દિટ્ઠિપરામાસી વા સન્દિટ્ઠિપરામાસિતાય કલહં વિગ્ગહં વિવાદં આપજ્જતિ, તસ્મા કોધાદયો ‘વિવાદમૂલાની’તિ વુત્તા.

છન્દરાગનિદ્દેસે કામગેહસિતત્તા છન્દરાગા ગેહસ્સિતા ધમ્માતિ સઙ્ગહતો વત્વા પુન પભેદતો દસ્સેતું મનાપિયેસુ રૂપેસૂતિઆદિ વુત્તં. તત્થ મનાપિયેસૂતિ મનવડ્ઢનકેસુ ઇટ્ઠેસુ. વિરોધા એવ વિરોધવત્થૂનિ. અમનાપિયેસૂતિ અનિટ્ઠેસુ.

૯૪૫. અગારવેસુ અગારવોતિ ગારવવિરહિતો. અપ્પતિસ્સોતિ અપ્પતિસ્સયો અનીચવુત્તિ. એત્થ પન યો ભિક્ખુ સત્થરિ ધરમાને તીસુ કાલેસુ ઉપટ્ઠાનં ન યાતિ, સત્થરિ અનુપાહને ચઙ્કમન્તે સઉપાહનો ચઙ્કમતિ, નીચે ચઙ્કમે ચઙ્કમન્તે ઉચ્ચે ચઙ્કમે ચઙ્કમતિ, હેટ્ઠા વસન્તે ઉપરિ વસતિ, સત્થુદસ્સનટ્ઠાને ઉભો અંસે પારુપતિ, છત્તં ધારેતિ, ઉપાહનં ધારેતિ, ન્હાયતિ, ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા કરોતિ, પરિનિબ્બુતે વા પન ચેતિયં વન્દિતું ન ગચ્છતિ, ચેતિયસ્સ પઞ્ઞાયનટ્ઠાને સત્થુદસ્સનટ્ઠાને વુત્તં સબ્બં કરોતિ – અયં સત્થરિ અગારવો નામ. યો પન ધમ્મસવને સઙ્ઘુટ્ઠે સક્કચ્ચં ન ગચ્છતિ, સક્કચ્ચં ધમ્મં ન સુણાતિ, સમુલ્લપન્તો નિસીદતિ, ન સક્કચ્ચં ગણ્હાતિ, ન સક્કચ્ચં વાચેતિ – ‘અયં ધમ્મે અગારવો નામ. યો પન થેરેન ભિક્ખુના અનજ્ઝિટ્ઠો ધમ્મં દેસેતિ, પઞ્હં કથેતિ, વુડ્ઢે ભિક્ખૂ ઘટ્ટેન્તો ગચ્છતિ, તિટ્ઠતિ, નિસીદતિ, દુસ્સપલ્લત્થિકં વા હત્થપલ્લત્થિકં વા કરોતિ, સઙ્ઘમજ્ઝે ઉભો અંસે પારુપતિ, છત્તુપાહનં ધારેતિ – અયં સઙ્ઘે અગારવો નામ. એકભિક્ખુસ્મિમ્પિ હિ અગારવે કતે સઙ્ઘે અગારવો કતોવ હોતિ. તિસ્સો સિક્ખા પન અપૂરયમાનોવ સિક્ખાય અગારવો નામ. અપ્પમાદલક્ખણં અનનુબ્રૂહયમાનો અપ્પમાદે અગારવો નામ. દુવિધં પટિસન્થારં અકરોન્તો પટિસન્થારે અગારવો નામ.

પરિહાનિયા ધમ્માતિ પરિહાનકરા ધમ્મા. કમ્મારામતાતિ નવકમ્મે વા ચીવરવિચારણાદીસુ વા કમ્મેસુ અભિરતિ યુત્તપયુત્તતા. ભસ્સારામતાતિ તિરચ્છાનકથાવસેન ભસ્સે યુત્તપયુત્તતા. નિદ્દારામતાતિ નિદ્દાય યુત્તપયુત્તતા. સઙ્ગણિકારામતાતિ સઙ્ગણિકાય યુત્તપયુત્તતા. સંસગ્ગારામતાતિ સવનસંસગ્ગે, દસ્સનસંસગ્ગે, સમુલ્લાપસંસગ્ગે, પરિભોગસંસગ્ગે, કાયસંસગ્ગેતિ પઞ્ચવિધે સંસગ્ગે યુત્તપયુત્તતા. પપઞ્ચારામતાતિ તણ્હામાનદિટ્ઠિપપઞ્ચેસુ યુત્તપયુત્તતા.

૯૪૬. સોમનસ્સુપવિચારાદીસુ સોમનસ્સેન સદ્ધિં ઉપવિચરન્તીતિ સોમનસ્સુપવિચારા. ચક્ખુના રૂપં દિસ્વાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન રૂપં પસ્સિત્વા. સોમનસ્સટ્ઠાનિયન્તિ સોમનસ્સસ્સ આરમ્મણવસેન કારણભૂતં. ઉપવિચરતીતિ તત્થ વિચારપ્પવત્તનેન ઉપવિચરતિ. વિતક્કો પન તંસમ્પયુત્તો વાતિ ઇમિના નયેન તીસુપિ છક્કેસુ અત્થો વેદિતબ્બો.

૯૪૭. ગેહસિતાનીતિ કામગુણનિસ્સિતાનિ. સોમનસ્સાનીતિ ચેતસિકસુખાનિ. દોમનસ્સાનીતિ ચેતસિકદુક્ખાનિ. ઉપેક્ખાતિ અઞ્ઞાણસમ્પયુત્તા ઉપેક્ખા વેદના, અઞ્ઞાણુપેક્ખાતિપિ એતાસંયેવ નામં.

૯૪૮. અત્થિ મે અત્તાતિ વાતિ સબ્બપદેસુ વા-સદ્દો વિકપ્પત્થો; એવં વા દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતીતિ વુત્તં હોતિ. અત્થિ મે અત્તાતિ ચેત્થ સસ્સતદિટ્ઠિ સબ્બકાલેસુ અત્તનો અત્થિતં ગણ્હાતિ. સચ્ચતો થેતતોતિ ભૂતતો ચ થિરતો ચ; ઇદં સચ્ચન્તિ સુટ્ઠુ દળ્હભાવેનાતિ વુત્તં હોતિ. નત્થિ મે અત્તાતિ અયં પન ઉચ્છેદદિટ્ઠિ, સતો સત્તસ્સ તત્થ તત્થ વિભવગ્ગહણતો. અથ વા પુરિમાપિ તીસુ કાલેસુ અત્થીતિ ગહણતો સસ્સતદિટ્ઠિ, પચ્ચુપ્પન્નમેવ અત્થીતિ ગણ્હન્તી ઉચ્છેદદિટ્ઠિ. પચ્છિમાપિ અતીતાનાગતેસુ નત્થીતિ ગહણતો ‘ભસ્મન્તા આહુતિયો’તિ ગહિતદિટ્ઠિકાનં વિય ઉચ્છેદદિટ્ઠિ, અતીતેયેવ નત્થીતિ ગણ્હન્તી અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકસ્સેવ સસ્સતદિટ્ઠિ. અત્તના વા અત્તાનં સઞ્જાનામીતિ સઞ્ઞાક્ખન્ધસીસેન ખન્ધે અત્તાતિ ગહેત્વા સઞ્ઞાય અવસેસક્ખન્ધે સઞ્જાનનતો ‘ઇમિના અત્તના ઇમં અત્તાનં સઞ્જાનામી’તિ એવં હોતિ. અત્તના વા અનત્તાનન્તિ સઞ્ઞાક્ખન્ધંયેવ અત્તાતિ ગહેત્વા ઇતરે ચત્તારો ખન્ધે અનત્તાતિ ગહેત્વા સઞ્ઞાય તેસં જાનનતો એવં હોતિ. અનત્તના વા અત્તાનન્તિ સઞ્ઞાક્ખન્ધં અનત્તાતિ ઇતરે ચ ચત્તારો ખન્ધે અત્તાતિ ગહેત્વા સઞ્ઞાય તેસં જાનનતો એવં હોતિ. સબ્બાપિ સસ્સતુચ્છેદદિટ્ઠિયોવ.

વદો વેદેય્યોતિ આદયો પન સસ્સતદિટ્ઠિયા એવ અભિનિવેસાકારા. તત્થ વદતીતિ વદો; વચીકમ્મસ્સ કારકોતિ વુત્તં હોતિ. વેદયતીતિ વેદેય્યો; જાનાતિ અનુભવતિ ચાતિ વુત્તં હોતિ. ઇદાનિ યં સો વેદેતિ તં દસ્સેતું તત્ર તત્ર દીઘરત્તં કલ્યાણપાપકાનન્તિઆદિ વુત્તં. તત્થ તત્ર તત્રાતિ તેસુ તેસુ યોનિગતિઠિતિનિવાસનિકાયેસુ આરમ્મણેસુ વા. દીઘરત્તન્તિ ચિરરત્તં. પચ્ચનુભોતીતિ પટિસંવેદયતિ. ન સો જાતો નાહોસીતિ સો અત્તા અજાતિધમ્મતો ન જાતો નામ; સદા વિજ્જમાનો યેવાતિ અત્થો. તેનેવ અતીતે નાહોસિ, અનાગતેપિ ન ભવિસ્સતિ. યો હિ જાતો સો અહોસિ, યો ચ જાયિસ્સતિ સો ભવિસ્સતીતિ. અથવા ‘ન સો જાતો નાહોસી’તિ સો સદા વિજ્જમાનત્તા અતીતેપિ ન જાતુ નાહોસિ, અનાગતેપિ ન જાતુ ન ભવિસ્સતિ. નિચ્ચોતિ ઉપ્પાદવયરહિતો. ધુવોતિ થિરો સારભૂતો. સસ્સતોતિ સબ્બકાલિકો. અવિપરિણામધમ્મોતિ અત્તનો પકતિભાવં અવિજહનધમ્મો કકણ્ટકો વિય નાનપ્પકારત્તં નાપજ્જતિ. એવમયં સબ્બાસવદિટ્ઠિ (મ. નિ. ૧.૧૭ આદયો) નામ કથિતા. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

છક્કનિદ્દેસવણ્ણના.