૧. એકકમાતિકાદિવણ્ણના

૭૫૧. ઇદાનિ તદનન્તરે ઞાણવિભઙ્ગે એકવિધેન ઞાણવત્થૂતિઆદિના નયેન પઠમં એકવિધાદીહિ દસવિધપરિયોસાનેહિ દસહિ પરિચ્છેદેહિ માતિકં ઠપેત્વા નિક્ખિત્તપદાનુક્કમેન નિદ્દેસો કતો.

તત્થ એકવિધેનાતિ એકપ્પકારેન, એકકોટ્ઠાસેન વા. ઞાણવત્થૂતિ એત્થ પન ઞાણઞ્ચ તં વત્થુ ચ નાનપ્પકારાનં સમ્પત્તીનન્તિ ઞાણવત્થુ; ઓકાસટ્ઠેન ઞાણસ્સ વત્થૂતિપિ ઞાણવત્થુ. ઇધ પન પુરિમેનેવત્થેન ઞાણવત્થુ વેદિતબ્બં. તેનેવ એકવિધપરિચ્છેદાવસાને ‘‘યાથાવકવત્થુવિભાવના પઞ્ઞા – એવં એકવિધેન ઞાણવત્થૂ’’તિ વુત્તં. પઞ્ચ વિઞ્ઞાણાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણાદીનિ પઞ્ચ. ન હેતૂતિઆદીનિ હેટ્ઠા ધમ્મસઙ્ગહટ્ઠકથાયં (ધ. સ. અટ્ઠ. ૧.૬) વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બાનિ. સઙ્ખેપતો પનેત્થ યં વત્તબ્બં તં નિદ્દેસવારે આવિ ભવિસ્સતિ. યથા ચેત્થ, એવં દુકમાતિકાદિપદેસુપિ યં વત્તબ્બં તં તત્થેવ આવિ ભવિસ્સતિ. નિક્ખેપપરિચ્છેદમત્તં પનેત્થ એવં વેદિતબ્બં. એત્થ હિ ‘‘ન હેતુ અહેતુકા’’તિઆદીહિ તાવ ધમ્મસઙ્ગહમાતિકાવસેન, ‘‘અનિચ્ચા જરાભિભૂતા’’તિઆદીહિ અમાતિકાવસેનાતિ સઙ્ખેપતો દુવિધેહિ પભેદતો અટ્ઠસત્તતિયા પદેહિ એકકમાતિકા નિક્ખિત્તા.

દુકાનુરૂપેહિ પન પઞ્ચતિંસાય દુકેહિ દુકમાતિકા નિક્ખિત્તા.

તિકાનુરૂપેહિ ‘‘ચિન્તામયા પઞ્ઞા’’તિઆદીહિ ચતૂહિ બાહિરત્તિકેહિ, ‘‘વિપાકા પઞ્ઞા’’તિઆદીહિ અનિયમિતપઞ્ઞાવસેન વુત્તેહિ ચુદ્દસહિ માતિકાતિકેહિ, વિતક્કત્તિકે પઠમપદેન નિયમિતપઞ્ઞાવસેન વુત્તેહિ તેરસહિ, દુતિયપદેન નિયમિતપઞ્ઞાવસેન વુત્તેહિ સત્તહિ, તતિયપદેન નિયમિતપઞ્ઞાવસેન વુત્તેહિ દ્વાદસહિ, પીતિત્તિકે ચ પઠમપદેન નિયમિતપઞ્ઞાવસેન વુત્તેહિ તેરસહિ, તથા દુતિયપદેન, તતિયપદેન નિયમિતપઞ્ઞાવસેન વુત્તેહિ દ્વાદસહીતિ અટ્ઠાસીતિયા તિકેહિ તિકમાતિકા નિક્ખિત્તા.

ચતુક્કમાતિકા પન ‘કમ્મસ્સકતઞાણ’ન્તિઆદીહિ એકવીસતિયા ચતુક્કેહિ, પઞ્ચકમાતિકા દ્વીહિ પઞ્ચકેહિ, છક્કમાતિકા એકેન છક્કેન, સત્તકમાતિકા ‘‘સત્તસત્તતિ ઞાણવત્થૂની’’તિ એવં સઙ્ખેપતો વુત્તેહિ એકાદસહિ સત્તકેહિ, અટ્ઠકમાતિકા એકેન અટ્ઠકેન, નવકમાતિકા એકેન નવકેન.