૩. પરિઞ્ઞાવારવણ્ણના

૨૦૬-૨૦૮. તદનન્તરે પરિઞ્ઞાવારેપિ છળેવ કાલભેદા. અનુલોમપટિલોમતો દ્વેયેવ નયા. પુગ્ગલવારો, ઓકાસવારો, પુગ્ગલોકાસવારોતિ ઇમેસુ પન તીસુ પુગ્ગલવારોવ લબ્ભતિ, ન ઇતરે દ્વે. કિં કારણા? સદિસવિસ્સજ્જનતાય. યો હિ કોચિ પુગ્ગલો યત્થ કત્થચિ ઠાને રૂપક્ખન્ધં ચે પરિજાનાતિ, વેદનાક્ખન્ધમ્પિ પરિજાનાતિયેવ. વેદનાક્ખન્ધં ચે પરિજાનાતિ, રૂપક્ખન્ધમ્પિ પરિજાનાતિયેવ. રૂપક્ખન્ધં ચે ન પરિજાનાતિ, વેદનાક્ખન્ધમ્પિ ન પરિજાનાતિયેવ. વેદનાક્ખન્ધં ચે ન પરિજાનાતિ, રૂપક્ખન્ધમ્પિ ન પરિજાનાતિયેવ. તસ્મા તેસુપિ ‘યત્થ રૂપક્ખન્ધં પરિજાનાતિ, તત્થ વેદનાક્ખન્ધં પરિજાનાતી’તિ આદિવસેન પુચ્છં કત્વા ‘આમન્તા’ત્વેવ વિસ્સજ્જનં કાતબ્બં. સિયાતિ સદિસવિસ્સજ્જનતાય તે ઇધ ન લબ્ભન્તીતિ વેદિતબ્બા.

અથ વા પરિઞ્ઞાકિચ્ચં નામ પુગ્ગલસ્સેવ હોતિ, નો ઓકાસસ્સ, પુગ્ગલોવ પરિજાનિતું સમત્થો, નો ઓકાસોતિ પુગ્ગલવારોવેત્થ ગહિતો, ન ઓકાસવારો. તસ્સ પન અગ્ગહિતત્તા તદનન્તરો પુગ્ગલોકાસવારો લબ્ભમાનોપિ ન ગહિતો. યો પનેસ પુગ્ગલવારો ગહિતો, તત્થ પચ્ચુપ્પન્નકાલે રૂપક્ખન્ધમૂલકાનિ ચત્તારિ, વેદનાક્ખન્ધમૂલકાનિ તીણિ, સઞ્ઞાક્ખન્ધમૂલકાનિ દ્વે, સઙ્ખારક્ખન્ધમૂલકં એકન્તિ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ અનુલોમનયે અગ્ગહિતગ્ગહણેન દસ યમકાનિ. પટિલોમનયે દસાતિ વીસતિ. તથા સેસેસુપીતિ એકેકસ્મિં કાલે વીસતિ વીસતિ કત્વા છસુ કાલેસુ વીસં યમકસતં, ચત્તારીસાનિ દ્વે પુચ્છાસતાનિ, અસીત્યાધિકાનિ ચત્તારિ અત્થસતાનિ ચ હોન્તીતિ ઇદમેત્થ પાળિવવત્થાનં.

અત્થવિનિચ્છયે પનેત્થ અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નસઙ્ખાતા તયો અદ્ધા પવત્તિવારે વિય ચુતિપટિસન્ધિવસેન ન લબ્ભન્તિ. પવત્તે ચિત્તક્ખણવસેનેવ લબ્ભન્તિ. તેનેવેત્થ ‘યો રૂપક્ખન્ધં પરિજાનાતિ, સો વેદનાક્ખન્ધં પરિજાનાતી’તિઆદીસુ પુચ્છાસુ ‘આમન્તા’તિ વિસ્સજ્જનં કતં. લોકુત્તરમગ્ગક્ખણસ્મિઞ્હિ નિબ્બાનારમ્મણેન ચિત્તેન પઞ્ચસુ ખન્ધેસુ પરિઞ્ઞાકિચ્ચનિબ્બત્તિયા યં કિઞ્ચિ એકં ખન્ધં પરિજાનન્તો ઇતરમ્પિ પરિજાનાતીતિ વુચ્ચતિ. એવમેત્થ ‘પરિજાનાતી’તિ પઞ્હેસુ અનુલોમનયે પરિઞ્ઞાકિચ્ચસ્સ મત્થકપ્પત્તં અગ્ગમગ્ગસમઙ્ગિં સન્ધાય ‘આમન્તા’તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. પટિલોમનયે પન ‘ન પરિજાનાતી’તિ પઞ્હેસુ પુથુજ્જનાદયો સન્ધાય ‘આમન્તા’તિ વુત્તં. ‘પરિજાનિત્થા’તિ ઇમસ્મિં પન અતીતકાલવારે મગ્ગાનન્તરઅગ્ગફલે ઠિતોપિ પરિઞ્ઞાકિચ્ચસ્સ નિટ્ઠિતત્તા પરિજાનિત્થયેવ નામ.

૨૦૯. યો રૂપક્ખન્ધં પરિજાનાતિ, સો વેદનાક્ખન્ધં પરિજાનિત્થાતિ પઞ્હેન અગ્ગમગ્ગસમઙ્ગિં પુચ્છતિ. યસ્મા પનેસ ખન્ધપઞ્ચકં પરિજાનાતિયેવ નામ, ન તાવ નિટ્ઠિતપરિઞ્ઞાકિચ્ચો; તસ્મા ‘નો’તિ પટિસેધો કતો. દુતિયપઞ્હે પન પરિજાનિત્થાતિ અરહન્તં પુચ્છતિ. યસ્મા પનેસો નિટ્ઠિતપરિઞ્ઞાકિચ્ચો. નત્થિ તસ્સ પરિઞ્ઞેય્યં નામ; તસ્મા ‘નો’તિ પટિસેધો કતો. પટિલોમનયવિસ્સજ્જને પનેત્થ અરહા રૂપક્ખન્ધં ન પરિજાનાતીતિ અરહતો પરિઞ્ઞાય અભાવેન વુત્તં. અગ્ગમગ્ગસમઙ્ગી વેદનાક્ખન્ધં ન પરિજાનિત્થાતિ અરહત્તમગ્ગટ્ઠસ્સ અનિટ્ઠિતપરિઞ્ઞાકિચ્ચતાય વુત્તં. ન કેવલઞ્ચ વેદનાક્ખન્ધમેવ, એકધમ્મમ્પિ સો ન પરિજાનિત્થેવ. ઇદં પન પુચ્છાવસેન વુત્તં. નો ચ રૂપક્ખન્ધન્તિ ઇદમ્પિ પુચ્છાવસેનેવ વુત્તં. અઞ્ઞમ્પિ પન સો ખન્ધં પરિજાનાતિ.

૨૧૦-૨૧૧. યો રૂપક્ખન્ધં પરિજાનાતિ, સો વેદનાક્ખન્ધં પરિજાનિસ્સતીતિ એત્થ યસ્મા મગ્ગટ્ઠપુગ્ગલો એકચિત્તક્ખણિકો, તસ્મા સો પરિજાનિસ્સતીતિ સઙ્ખં ન ગચ્છતિ. તેન વુત્તં ‘નો’તિ. તે રૂપક્ખન્ધઞ્ચ ન પરિજાનિત્થાતિ પુચ્છાસભાગેન વુત્તં, ન પરિજાનિંસૂતિ પનેત્થ અત્થો. ઇમિના ઉપાયેન સબ્બત્થ અત્થવિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ.

પરિઞ્ઞાવારવણ્ણના.

ખન્ધયમકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.