૨૧. એકવીસતિમવગ્ગો

૧. સાસનકથાવણ્ણના

૮૭૮. ઇદાનિ સાસનકથા નામ હોતિ. તત્થ તિસ્સો સઙ્ગીતિયો સન્ધાય ‘‘સાસનં નવં કત’’ન્તિ ચ ‘‘અત્થિ કોચિ તથાગતસ્સ સાસનં નવં કરોતી’’તિ ચ ‘‘લબ્ભા તથાગતસ્સ સાસનં નવં કાતુ’’ન્તિ ચ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ એકચ્ચાનં ઉત્તરાપથકાનં; તે સન્ધાય તીસુપિ કથાસુ પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. સતિપટ્ઠાનાતિઆદિ સાસનં નામ સતિપટ્ઠાનાદયો ચેવ અરિયધમ્મા, કુસલાદીનઞ્ચ દેસના. તત્થ યેસં ભગવતા દેસિતા સતિપટ્ઠાનાદયો, ઠપેત્વા તે અઞ્ઞેસં વા સતિપટ્ઠાનાદીનં કરણેન અકુસલાદીનં વા કુસલાદિભાવકરણેન સાસનં નવંકતં નામ ભવેય્ય, કિં તં એવં કતં કેનચિ, અત્થિ વા કોચિ એવં કરોતિ, લબ્ભા વા એવં કાતુન્તિ તીસુપિ પુચ્છાસુ ચોદનત્થં વુત્તં. સેસં સબ્બત્થ યથાપાળિમેવ નિય્યાતીતિ.

સાસનકથાવણ્ણના.

૨. અવિવિત્તકથાવણ્ણના

૮૭૯-૮૮૦. ઇદાનિ અવિવિત્તકથા નામ હોતિ. તત્થ યસ્સ પુગ્ગલસ્સ યો ધમ્મો પચ્ચુપ્પન્નો, સો તેન અવિવિત્તો નામાતિ ઇદં સકસમયે સન્નિટ્ઠાનં. યસ્મા પન પુથુજ્જનેન તેધાતુકા ધમ્મા અપરિઞ્ઞાતા, તસ્મા સો એકક્ખણેયેવ સબ્બેહિપિ તેધાતુકેહિ ધમ્મેહિ અવિવિત્તોતિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ તેસઞ્ઞેવ, તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. ફસ્સેહીતિઆદિ સબ્બેસં ફસ્સાદીનં એકક્ખણે પવત્તિદોસદસ્સનત્થં વુત્તં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

અવિવિત્તકથાવણ્ણના.

૩. સઞ્ઞોજનકથાવણ્ણના

૮૮૧-૮૮૨. ઇદાનિ સઞ્ઞોજનકથા નામ હોતિ. તત્થ યસ્મા અરહા સબ્બં બુદ્ધવિસયં ન જાનાતિ, તસ્મા તસ્સ તત્થ અવિજ્જાવિચિકિચ્છાહિ અપ્પહીનાહિ ભવિતબ્બન્તિ સઞ્ઞાય ‘‘અત્થિ કિઞ્ચિ સઞ્ઞોજનં અપ્પહાય અરહત્તપ્પત્તી’’તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ મહાસઙ્ઘિકાનં, તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. અત્થિ કિઞ્ચિ સક્કાયદિટ્ઠીતિઆદિ અરહતો સબ્બસંયોજનપ્પહાનદસ્સનત્થં વુત્તં. સબ્બં બુદ્ધવિસયન્તિ પઞ્હદ્વયે અરહતો સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણાભાવેન પટિસેધો કતો, ન અવિજ્જાવિચિકિચ્છાનં અપ્પહાનેન. ઇતરો પન તેસં અપ્પહીનતં સન્ધાય તેન હીતિ લદ્ધિં પતિટ્ઠપેતિ. સા અયોનિસો પતિટ્ઠાપિતત્તા અપ્પતિટ્ઠિતાવ હોતીતિ.

સઞ્ઞોજનકથાવણ્ણના.

૪. ઇદ્ધિકથાવણ્ણના

૮૮૩-૮૮૪. ઇદાનિ ઇદ્ધિકથા નામ હોતિ. તત્થ ઇદ્ધિ નામેસા કત્થચિ ઇજ્ઝતિ, કત્થચિ ન ઇજ્ઝતિ, અનિચ્ચાદીનં નિચ્ચાદિકરણે એકન્તેનેવ ન ઇજ્ઝતિ. સભાગસન્તતિં પન પરિવત્તેત્વા વિસભાગસન્તતિકરણે વા સભાગસન્તતિવસેનેવ ચિરતરપ્પવત્તને વા યેસં અત્થાય કરિયતિ, તેસં પુઞ્ઞાદીનિ કારણાનિ નિસ્સાય કત્થચિ ઇજ્ઝતિ, ભિક્ખૂનં અત્થાય પાનીયસ્સ સપ્પિખીરાદિકરણે વિય મહાધાતુનિધાને દીપાદીનં ચિરસન્તાનપ્પવત્તને વિય ચાતિ ઇદં સકસમયે સન્નિટ્ઠાનં. યં પન આયસ્મા પિલિન્દવચ્છો રઞ્ઞો પાસાદં સુવણ્ણન્ત્વેવ અધિમુચ્ચિ, તં નિસ્સાય યેસં ‘‘અત્થિ અધિપ્પાયઇદ્ધી’’તિ લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં; તે સન્ધાય અત્થિ અધિપ્પાયઇદ્ધીતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ. તત્થ અધિપ્પાયઇદ્ધીતિ અધિપ્પાયઇદ્ધિ, યથાધિપ્પાયં ઇજ્ઝનઇદ્ધીતિ અત્થો. આમન્તાતિ લદ્ધિમત્તે ઠત્વા પટિઞ્ઞા પરવાદિસ્સ. અથ નં અનિચ્ચાદીનં નિચ્ચાદિતાય અનુયુઞ્જિતું નિચ્ચપણ્ણા રુક્ખા હોન્તૂતિઆદિમાહ. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવ. લદ્ધિપતિટ્ઠાપને સુવણ્ણો ચ પનાસીતિ રઞ્ઞો પુઞ્ઞૂપનિસ્સયેન આસિ, ન કેવલં થેરસ્સ અધિપ્પાયેનેવ. તસ્મા અસાધકમેતન્તિ.

ઇદ્ધિકથાવણ્ણના.

૫. બુદ્ધકથાવણ્ણના

૮૮૫. ઇદાનિ બુદ્ધકથા નામ હોતિ. તત્થ ઠપેત્વા તસ્મિં તસ્મિં કાલે સરીરવેમત્તતં આયુવેમત્તતં પભાવેમત્તતઞ્ચ સેસેહિ બુદ્ધધમ્મેહિ બુદ્ધાનં બુદ્ધેહિ હીનાતિરેકતા નામ નત્થિ. યેસં પન અવિસેસેનેવ અત્થીતિ લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનં; તે સન્ધાય અત્થિ બુદ્ધાનન્તિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. અથ નં બુદ્ધધમ્મેહિ અનુયુઞ્જિતું સતિપટ્ઠાનતોતિઆદિમાહ. ઇતરો તેસં વસેન હીનાતિરેકતં અપસ્સન્તો પટિક્ખિપતિયેવાતિ.

બુદ્ધકથાવણ્ણના.

૬. સબ્બદિસાકથાવણ્ણના

૮૮૬. ઇદાનિ સબ્બદિસાકથા નામ હોતિ. તત્થ ચતૂસુ દિસાસુ હેટ્ઠા ઉપરીતિ સમન્તતો લોકધાતુસન્નિવાસં, સબ્બલોકધાતૂસુ ચ બુદ્ધા અત્થીતિ અત્તનો વિકપ્પસિપ્પં ઉપ્પાદેત્વા ‘‘સબ્બદિસાસુ બુદ્ધા તિટ્ઠન્તી’’તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ મહાસઙ્ઘિકાનં; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. પુરત્થિમાયાતિ પુટ્ઠો સક્યમુનિં સન્ધાય પટિક્ખિપતિ. પુન પુટ્ઠો લદ્ધિવસેન અઞ્ઞલોકધાતુયં ઠિતં સન્ધાય પટિજાનાતિ. કિન્નામો સો ભગવાતિઆદિ ‘‘સચે ત્વં જાનાસિ, નામાદિવસેન નં કથેહી’’તિ ચોદનત્થં વુત્તં. ઇમિના ઉપાયેન સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બોતિ.

સબ્બદિસાકથાવણ્ણના.

૭. ધમ્મકથાવણ્ણના

૮૮૭-૮૮૮. ઇદાનિ ધમ્મકથા નામ હોતિ. તત્થ યસ્મા રૂપાદયો રૂપાદિસભાવેન નિયતા ન તં સભાવં વિજહન્તિ, તસ્મા સબ્બધમ્મા નિયતાતિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ અન્ધકાનઞ્ચેવ એકચ્ચાનઞ્ચ ઉત્તરાપથકાનં; તે સન્ધાય સબ્બે ધમ્માતિ પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. અથ નં ‘‘સચે તે નિયતા, મિચ્છત્તનિયતા વા સિયું સમ્મત્તનિયતા વા, ઇતો અઞ્ઞો નિયામો નામ નત્થી’’તિ ચોદેતું મિચ્છત્તનિયતાતિઆદિમાહ. તત્થ પટિક્ખેપો ચ પટિઞ્ઞા ચ પરવાદિસ્સ. રૂપં રૂપટ્ઠેનાતિઆદિ યેનત્થેન નિયતાતિ વદતિ, તસ્સ વસેન ચોદેતું વુત્તં. તત્રાયં અધિપ્પાયો – રૂપઞ્હિ રૂપટ્ઠેન નિયતન્તિ રૂપં રૂપમેવ, ન વેદનાદિસભાવન્તિ અધિપ્પાયેન વત્તબ્બં, ઇતો અઞ્ઞથા ન વત્તબ્બં. કસ્મા? રૂપટ્ઠતો અઞ્ઞસ્સ રૂપસ્સ અભાવા. રૂપસભાવો હિ રૂપટ્ઠો, રૂપસભાવો ચ રૂપમેવ, ન રૂપતો અઞ્ઞો. વેદનાદીહિ પનસ્સ નાનત્તપઞ્ઞાપનત્થં એસ વોહારો હોતીતિ. તસ્મા ‘‘રૂપં રૂપટ્ઠેન નિયત’’ન્તિ વદન્તેન રૂપં નિયતન્તિ વુત્તં હોતિ. નિયતઞ્ચ નામ મિચ્છત્તનિયતં વા સિયા સમ્મત્તનિયતં વા, ઇતો અઞ્ઞો નિયામો નામ નત્થીતિ. અથ કસ્મા પટિજાનાતીતિ? અત્થન્તરવસેન. રૂપં રૂપટ્ઠેન નિયતન્તિ એત્થ હિ રૂપં રૂપમેવ, ન વેદનાદિસભાવન્તિ અયમત્થો. તસ્મા પટિજાનાતિ. ઇતો અઞ્ઞથા પનસ્સ નિયતત્તં નત્થીતિ પુન તેનેવ નયેન ચોદેતું મિચ્છત્તનિયતન્તિઆદિમાહ. તં સબ્બં ઉત્તાનત્થમેવ. તેન હિ રૂપન્તિ લદ્ધિપિ અયોનિસો પતિટ્ઠાપિતત્તા અપ્પતિટ્ઠિતાવ હોતીતિ.

ધમ્મકથાવણ્ણના.

૮. કમ્મકથાવણ્ણના

૮૮૯-૮૯૧. ઇદાનિ કમ્મકથા નામ હોતિ. તત્થ ‘‘યસ્મા દિટ્ઠધમ્મવેદનીયાદીનિ દિટ્ઠધમ્મવેદનીયટ્ઠાદીહિ નિયતાનિ, તસ્મા સબ્બે કમ્મા નિયતા’’તિ યેસં લદ્ધિ, સેય્યથાપિ તેસઞ્ઞેવ; તે સન્ધાય પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞા ઇતરસ્સ. દિટ્ઠધમ્મવેદનીયટ્ઠેન નિયતન્તિ એત્થ દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયટ્ઠમેવ. સચે દિટ્ઠેવ ધમ્મે વિપાકં દાતું સક્કોતિ દેતિ, નો ચે અહોસિકમ્મં નામ હોતીતિ ઇમમત્થં સન્ધાય પટિઞ્ઞા સકવાદિસ્સ. મિચ્છત્તસમ્મત્તનિયામવસેન પનેતં અનિયતમેવાતિ સબ્બં હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

કમ્મકથાવણ્ણના.

એકવીસતિમો વગ્ગો.