૧૨. ઉપાદાપઞ્ઞત્તાનુયોગવણ્ણના

૯૫. ઇદાનિ ઉપાદાપઞ્ઞત્તાનુયોગો હોતિ. તત્થ પુચ્છા સકવાદિસ્સ, પટિઞ્ઞાપટિક્ખેપો પરવાદિસ્સ. સો હિ રુક્ખં ઉપાદાય છાયાય વિય, ઇન્ધનં ઉપાદાય અગ્ગિસ્સ વિય ચ, રૂપાદીનિ ઉપાદાય પુગ્ગલસ્સ પઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપનં અવબોધનં ઇચ્છતિ, તસ્મા ‘‘રૂપં ઉપાદાયા’’તિ પુટ્ઠો પટિજાનાતિ. પુન યથા રુક્ખુપાદાના છાયા રુક્ખો વિય, ઇન્ધનુપાદાનો ચ અગ્ગિ ઇન્ધનં વિય અનિચ્ચાદિધમ્મો, એવં તે રૂપાદિઉપાદાનો પુગ્ગલો રૂપાદયો વિય અનિચ્ચોતિ ઇમમત્થં પુટ્ઠો અત્તનો લદ્ધિયં ઠત્વા પટિક્ખિપતિ.

૯૭. નીલં રૂપં ઉપાદાય નીલોતિઆદીસુ નીલરૂપેન સદ્ધિં પુગ્ગલસ્સ એકત્તં, એકસરીરે નીલાદીનં બહૂનં વસેન બહુભાવઞ્ચ અનિચ્છન્તો પટિક્ખિપતિ.

૯૮. કુસલં વેદનન્તિ એત્થાપિ વેદનાય સદ્ધિં એકત્તં એકસન્તાને બહૂનં કુસલવેદનાનં વસેન બહુભાવઞ્ચ અનિચ્છન્તો પટિક્ખિપતિ. દુતિયનયે મગ્ગકુસલોતિઆદિવચનસબ્ભાવતો છેકટ્ઠં સન્ધાય પટિજાનાતિ. સફલોતિઆદીનિ પુટ્ઠો તથારૂપસ્સ વોહારસ્સ અભાવતો પટિક્ખિપતિ.

૯૯. અકુસલપક્ખે અછેકટ્ઠં સન્ધાય પટિજાનાતિ.

૧૦૦. અબ્યાકતપક્ખે સસ્સતાદિવસેન અબ્યાકતભાવં સન્ધાય પટિજાનાતિ. સેસમેત્થ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

૧૦૪. ચક્ખું ઉપાદાયાતિઆદીસુ ‘‘ચક્ખુમા વિસમાનીવ…પે… પાપાનિ પરિવજ્જયે’’તિ(ઉદા. ૪૩) આદિવોહારસબ્ભાવતો પટિજાનાતિ. ચક્ખુમત્તાદિનિરોધેન પુગ્ગલનિરોધં અનિચ્છન્તો પટિક્ખિપતિ.

૧૦૭. રૂપં ઉપાદાય વેદનં ઉપાદાયાતિ એત્થ અઞ્ઞેપિ રૂપમૂલકા દુકતિકચતુક્કા વેદિતબ્બા. યસ્મા પન ખન્ધે ઉપાદાય પુગ્ગલસ્સ પઞ્ઞત્તિ, તસ્મા દ્વેપિ તયોપિ ચત્તારોપિ પઞ્ચપિ ઉપાદાય પઞ્ઞત્તિં પટિજાનાતિ. એકસન્તાને પન દ્વિન્નં પઞ્ચન્નં વા અભાવા પટિક્ખિપતિ. આયતનાદીસુપિ એસેવ નયો.

૧૧૨. ઇદાનિ યં ઉપાદાય યસ્સ પઞ્ઞત્તિ, યથા તસ્સ અનિચ્ચતાય તસ્સાપિ અનિચ્ચતા, તતો ચ અઞ્ઞત્તં સિદ્ધં, એવં તસ્સ પુગ્ગલસ્સાપિ આપજ્જતીતિ દસ્સેતું યથા રુક્ખન્તિઆદિમાહ. તત્થ ઉપાદાયાતિ પટિચ્ચ આગમ્મ, ન વિના તન્તિ અત્થો. પરવાદી પન તથા અનિચ્છન્તો લદ્ધિયં ઠત્વા પટિક્ખિપતિ.

૧૧૫. નિગળોતિ સઙ્ખલિકબન્ધનં. નેગળિકોતિ તેન બન્ધકો યસ્સ રૂપં સો રૂપવાતિ યસ્મા યસ્સ રૂપં સો રૂપવા હોતિ, તસ્મા યથા ન નિગળો …પે… અઞ્ઞો રૂપવાતિ અત્થો.

૧૧૬. ચિત્તે ચિત્તેતિઆદીસુ સરાગાદિચિત્તવસેન સરાગાદિતં સન્ધાય ચિત્તાનુપસ્સનાવસેન પટિજાનાતિ. જાયતીતિઆદિના નયેન પુટ્ઠો પુગ્ગલસ્સ ખણિકભાવં અનિચ્છન્તો પટિક્ખિપતિ. ‘‘સો’’તિ વા ‘‘અઞ્ઞો’’તિ વા પુટ્ઠો સસ્સતુચ્છેદભયેન પટિક્ખિપતિ. પુન ન વત્તબ્બં ‘‘કુમારકો’’તિ વા ‘‘કુમારિકા’’તિ વા પુટ્ઠો લોકવોહારસમુચ્છેદભયેન વત્તબ્બન્તિ પટિજાનાતિ. સેસમેત્થ પાકટમેવ.

૧૧૮. ઇદાનિ પરવાદી અઞ્ઞેનાકારેન લદ્ધિં પતિટ્ઠાપેતુકામો ન વત્તબ્બં પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતીતિઆદિમાહ. તત્થ ન વત્તબ્બન્તિ કિં તે ઇમિના એવં બહુના ઉપાદાપઞ્ઞત્તાનુયોગેન, ઇદં તાવ વદેહિ, કિં ન વત્તબ્બં ‘‘પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતિ સચ્ચિકટ્ઠપરમત્થેના’’તિ. તતો સકવાદિના આમન્તાતિ વુત્તે નનુ યો પસ્સતીતિઆદિમાહ. તત્થ યોતિ પુગ્ગલો. યન્તિ રૂપં. યેનાતિ ચક્ખુના. સોતિ પુગ્ગલો. તન્તિ રૂપં. તેનાતિ ચક્ખુના. ઇદં વુત્તં હોતિ – નનુ યો યં રૂપં યેન ચક્ખુના પસ્સતિ, સો તં રૂપં તેન ચક્ખુના પસ્સન્તો પુગ્ગલોતિ. સકવાદી કિઞ્ચાપિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ નિસ્સયભાવં ગચ્છન્તં ચક્ખુમેવ રૂપં પસ્સતિ, તથા સોતમેવ સદ્દં સુણાતિ…પે… વિઞ્ઞાણમેવ ધમ્મં વિજાનાતિ, ‘‘અત્થિ અરહતો ચક્ખુ, પસ્સતિ અરહા ચક્ખુના રૂપ’’ન્તિઆદિસમ્મુતિવસેન પન આમન્તાતિ પટિજાનાતિ.

૧૨૦. તતો છલવાદં નિસ્સાય પરવાદિના પુગ્ગલસ્સ વત્તબ્બતાય સાધિતાય તમેવ વાદં પરિવત્તેત્વા પુગ્ગલો ઉપલબ્ભતીતિઆદિમાહ. તત્થ યો ન પસ્સતીતિ અન્ધો અસઞ્ઞસત્તો અરૂપં ઉપપન્નો નિરોધં સમાપન્નો, અનન્ધોપિ ચ અઞ્ઞત્ર દસ્સનસમયા ન પસ્સતિ નામ. સેસવારેસુપિ એસેવ નયો. સેસં પાળિવસેનેવ અત્થતો વેદિતબ્બં.

૧૨૨. સુત્તસંસન્દનાયં દિબ્બસ્સ ચક્ખુનો રૂપગોચરત્તા રૂપં પસ્સતીતિ આહ. દુતિયવારે ‘‘સત્તે પસ્સામી’’તિવચનતો પુગ્ગલં પસ્સતીતિ આહ. તતિયવારે ‘‘રૂપં દિસ્વા પુગ્ગલં વિભાવેતી’’તિ લદ્ધિતો ઉભો પસ્સતીતિ આહ. યસ્મા પન પસ્સિતબ્બં નામ દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતન્તિ ચતુબ્બિધે રૂપસઙ્ગહે રૂપાયતનમેવ સઙ્ગહિતં, તસ્મા સકવાદી ‘‘રૂપં પુગ્ગલો, પુગ્ગલો રૂપં, ઉભો રૂપ’’ન્તિ અનુયોગં કરોતિ. તસ્સત્થો પાકટોયેવાતિ.

ઉપાદાપઞ્ઞત્તાનુયોગવણ્ણના.