૧૪. ચુદ્દસમનયો વિપ્પયુત્તેનસઙ્ગહિતાસઙ્ગહિતપદવણ્ણના

૪૫૬. ઇદાનિ વિપ્પયુત્તેનસઙ્ગહિતાસઙ્ગહિતપદં ભાજેતું રૂપક્ખન્ધેનાતિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ યેસં પદાનં વિપ્પયોગો ન રુહતિ, તાનિ ઇમસ્મિં વારે ન ગહિતાનિ. કાનિ પન તાનીતિ? ધમ્માયતનાદીનિ. ધમ્માયતનસ્સ હિ ખન્ધાદીસુ એકેનાપિ વિપ્પયોગો ન રુહતિ. ધમ્મધાતુઆદીસુપિ એસેવ નયો. તેસં ઇદમુદ્દાનં –

‘‘ધમ્માયતનં ધમ્મધાતુ, જીવિતિન્દ્રિયમેવ ચ;

નામરૂપપદઞ્ચેવ, સળાયતનમેવ ચ.

‘‘જાતિઆદિત્તયં એકં, પદં વીસતિમે તિકે;

તિકાવસાનિકં એકં, સત્ત ચૂળન્તરે પદા.

‘‘દસેવ ગોચ્છકે હોન્તિ, મહન્તરમ્હિ ચુદ્દસ;

છ પદાનિ તતો ઉદ્ધં સબ્બાનિપિ સમાસતો;

પદાનિ ચ ન લબ્ભન્તિ, ચત્તાલીસઞ્ચ સત્ત ચા’’તિ.

પરિયોસાને ચ – ધમ્માયતનં ધમ્મધાતૂતિ ગાથાપિ ઇમમેવત્થં દીપેતું વુત્તા. ઇમાનિ પન ઠપેત્વા સેસાનિ સબ્બાનિપિ લબ્ભન્તિ. તેસુ ખન્ધાદિવિભાગો વુત્તનયાનુસારેનેવ વેદિતબ્બોતિ.

વિપ્પયુત્તેનસઙ્ગહિતાસઙ્ગહિતપદવણ્ણના.

નિગમનકથા

એત્તાવતા ચ –

ધાતુપ્પભેદકુસલો, યં ધાતુકથં તથાગતો આહ;

તસ્સા નયમુખભેદ-પ્પકાસનં નિટ્ઠિતં હોતિ.

ઇમિના નયમુખભેદ-પ્પકાસનેન હિ વિભાવિના સક્કા;

ઞાતું સબ્બેપિ નયા, સઙ્ખેપકથાવ ઇતિ વુત્તા.

એકેકસ્સ પન સચે, પદસ્સ વિત્થારમેવ ભાસેય્યં;

વચનઞ્ચ અતિવિય બહું, ભવેય્ય અત્થો ચ અવિસેસો.

ઇતિ ઊનભાણવારદ્વયાય, યં તન્તિયા મયા એતં;

કુરુના પત્તં પુઞ્ઞં, સુખાય તં હોતુ લોકસ્સાતિ.

ધાતુકથા-અટ્ઠકથા નિટ્ઠિતા.

નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

અભિધમ્મપિટકે