૧. સમ્બોધિસુત્તવણ્ણના

૧. નવકનિપાતસ્સ પઠમે સમ્બોધિપક્ખિકાનન્તિ ચતુમગ્ગસઙ્ખાતસ્સ સમ્બોધિસ્સ પક્ખે ભવાનં, ઉપકારકાનન્તિ અત્થો. પાળિયં આગતે નવ ધમ્મે સન્ધાયેવં પુચ્છતિ. કા ઉપનિસાતિ કો ઉપનિસ્સયપચ્ચયો. અભિસલ્લેખન્તીતિ અભિસલ્લેખિકા. સમથવિપસ્સનાચિત્તસ્સ વિવરણે સપ્પાયા ઉપકારકાતિ ચેતોવિવરણસપ્પાયા. અપ્પિચ્છતં આરબ્ભ પવત્તા કથા અપ્પિચ્છકથા. સેસેસુપિ એસેવ નયો.

અસુભા ભાવેતબ્બા રાગસ્સ પહાનાયાતિ અયમત્થો સાલિલાયકોપમાય વિભાવેતબ્બો – એકો હિ પુરિસો અસિતં ગહેત્વા કોટિતો પટ્ઠાય સાલિક્ખેત્તે સાલિયો લાયતિ. અથસ્સ વતિં ભિન્દિત્વા ગાવો પવિસિંસુ. સો અસિતં ઠપેત્વા યટ્ઠિં આદાય તેનેવ મગ્ગેન ગાવો નીહરિત્વા વતિં પાકતિકં કત્વા પુનપિ અસિતં આદાય સાલિયો લાયિ. એત્થ સાલિક્ખેત્તં વિય બુદ્ધસાસનં દટ્ઠબ્બં, સાલિલાયકો વિય યોગાવચરો, અસિતં વિય પઞ્ઞા, લાયનકાલો વિય વિપસ્સનાય કમ્મકરણકાલો, યટ્ઠિ વિય અસુભકમ્મટ્ઠાનં, વતિ વિય સંવરો, વતિં ભિન્દિત્વા ગાવીનં પવિસનં વિય સહસા અપ્પટિસઙ્ખાય પમાદં આરબ્ભ રાગસ્સ ઉપ્પજ્જનં, અસિતં ઠપેત્વા યટ્ઠિં આદાય પવિટ્ઠમગ્ગેનેવ ગાવો નીહરિત્વા વતિં પટિપાકતિકં કત્વા પુન કોટિતો પટ્ઠાય સાલિલાયનં વિય અસુભકમ્મટ્ઠાનેન રાગં વિક્ખમ્ભેત્વા પુન વિપસ્સનાય કમ્મં આરભનકાલો. ઇમમત્થં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘અસુભા ભાવેતબ્બા રાગસ્સ પહાનાયા’’તિ.

તત્થ રાગસ્સાતિ પઞ્ચકામગુણિકરાગસ્સ. મેત્તાતિ મેત્તાકમ્મટ્ઠાનં. બ્યાપાદસ્સ પહાનાયાતિ વુત્તનયેનેવ ઉપ્પન્નસ્સ કોપસ્સ પજહનત્થાય. આનાપાનસ્સતીતિ સોળસવત્થુકા આનાપાનસ્સતિ. વિતક્કુપચ્છેદાયાતિ વુત્તનયેનેવ ઉપ્પન્નાનં વિતક્કાનં ઉપચ્છેદનત્થાય. અસ્મિમાનસમુગ્ઘાતાયાતિ અસ્મીતિ ઉપ્પજ્જનકસ્સ માનસ્સ સમુગ્ઘાતત્થાય. અનત્તસઞ્ઞા સણ્ઠાતીતિ અનિચ્ચલક્ખણે દિટ્ઠે અનત્તલક્ખણં દિટ્ઠમેવ હોતિ. એતેસુ હિ તીસુ લક્ખણેસુ એકસ્મિં દિટ્ઠે ઇતરદ્વયં દિટ્ઠમેવ હોતિ. તેન વુત્તં – ‘‘અનિચ્ચસઞ્ઞિનો, ભિક્ખવે, અનત્તસઞ્ઞા સણ્ઠાતી’’તિ. દિટ્ઠેવ ધમ્મે નિબ્બાનન્તિ દિટ્ઠેયેવ ધમ્મે અપચ્ચયપરિનિબ્બાનઞ્ચ પાપુણાતીતિ ઇમસ્મિં સુત્તે વટ્ટવિવટ્ટં કથિતં.