૧૦. અનુરુદ્ધમહાવિતક્કસુત્તવણ્ણના

૩૦. દસમે ચેતીસૂતિ ચેતિનામકાનં રાજૂનં નિવાસટ્ઠાનત્તા એવંલદ્ધવોહારે રટ્ઠે. પાચીનવંસદાયેતિ દસબલસ્સ વસનટ્ઠાનતો પાચીનદિસાય ઠિતે વંસદાયે નીલોભાસેહિ વેળૂહિ સઞ્છન્ને અરઞ્ઞે. એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદીતિ થેરો કિર પબ્બજિત્વા પઠમઅન્તોવસ્સમ્હિયેવ સમાપત્તિલાભી હુત્વા સહસ્સલોકધાતુદસ્સનસમત્થં દિબ્બચક્ખુઞાણં ઉપ્પાદેસિ. સો સારિપુત્તત્થેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા એવમાહ – ‘‘ઇધાહં, આવુસો સારિપુત્ત, દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સહસ્સલોકં ઓલોકેમિ. આરદ્ધં ખો પન મે વીરિયં અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં. અથ ચ પન મે અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં ન વિમુચ્ચતી’’તિ. અથ નં થેરો આહ – ‘‘યં ખો તે, આવુસો અનુરુદ્ધ, એવં હોતિ ‘અહં દિબ્બેન ચક્ખુના…પે… ઓલોકેમી’તિ, ઇદં તે માનસ્મિં. યમ્પિ તે, આવુસો, અનુરુદ્ધ એવં હોતિ ‘આરદ્ધં ખો પન મે વીરિયં…પે… એકગ્ગ’ન્તિ, ઇદં તે ઉદ્ધચ્ચસ્મિં. યમ્પિ તે, આવુસો અનુરુદ્ધ, એવં હોતિ ‘અથ ચ પન મે અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં ન વિમુચ્ચતી’તિ, ઇદં તે કુક્કુચ્ચસ્મિં. સાધુ વતાયસ્મા અનુરુદ્ધો ઇમે તયો ધમ્મે પહાય ઇમે તયો ધમ્મે અમનસિકરિત્વા અમતાય ધાતુયા ચિત્તં ઉપસંહરતૂ’’તિ એવમસ્સ થેરો કમ્મટ્ઠાનં કથેસિ. સો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા સત્થારં આપુચ્છિત્વા ચેતિરટ્ઠં ગન્ત્વા સમણધમ્મં કરોન્તો અટ્ઠમાસં ચઙ્કમેન વીતિનામેસિ. સો પધાનવેગનિમ્મથિતત્તા કિલન્તકાયો એકસ્સ વેળુગુમ્બસ્સ હેટ્ઠા નિસીદિ. અથસ્સાયં એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ, એસ મહાપુરિસવિતક્કો ઉપ્પજ્જીતિ અત્થો.

અપ્પિચ્છસ્સાતિ એત્થ પચ્ચયપ્પિચ્છો, અધિગમપ્પિચ્છો, પરિયત્તિઅપ્પિચ્છો, ધુતઙ્ગપ્પિચ્છોતિ ચત્તારો અપ્પિચ્છા. તત્થ પચ્ચયપ્પિચ્છો બહું દેન્તે અપ્પં ગણ્હાતિ, અપ્પં દેન્તે અપ્પતરં ગણ્હાતિ, ન અનવસેસગ્ગાહી હોતિ. અધિગમપ્પિચ્છો મજ્ઝન્તિકત્થેરો વિય અત્તનો અધિગમં અઞ્ઞેસં જાનિતું ન દેતિ. પરિયત્તિઅપ્પિચ્છો તેપિટકોપિ સમાનો ન બહુસ્સુતભાવં જાનાપેતુકામો હોતિ સાકેતતિસ્સત્થેરો વિય. ધુતઙ્ગપ્પિચ્છો ધુતઙ્ગપરિહરણભાવં અઞ્ઞેસં જાનિતું ન દેતિ દ્વેભાતિકત્થેરેસુ જેટ્ઠત્થેરો વિય. વત્થુ વિસુદ્ધિમગ્ગે કથિતં. અયં ધમ્મોતિ એવં સન્તગુણનિગુહનેન ચ પટિગ્ગહણે મત્તઞ્ઞુતાય ચ અપ્પિચ્છસ્સ પુગ્ગલસ્સ અયં નવલોકુત્તરધમ્મો સમ્પજ્જતિ, નો મહિચ્છસ્સ. એવં સબ્બત્થ યોજેતબ્બં.

સન્તુટ્ઠસ્સાતિ ચતૂસુ પચ્ચયેસુ તીહિ સન્તોસેહિ સન્તુટ્ઠસ્સ. પવિવિત્તસ્સાતિ કાયચિત્તઉપધિવિવેકેહિ વિવિત્તસ્સ. તત્થ કાયવિવેકો નામ ગણસઙ્ગણિકં વિનોદેત્વા આરમ્ભવત્થુવસેન એકીભાવો. એકીભાવમત્તેનેવ કમ્મં ન નિપ્ફજ્જતીતિ કસિણપરિકમ્મં કત્વા અટ્ઠ સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેતિ, અયં ચિત્તવિવેકો નામ. સમાપત્તિમત્તેનેવ કમ્મં ન નિપ્ફજ્જતીતિ ઝાનં પાદકં કત્વા સઙ્ખારે સમ્મસિત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણાતિ, અયં સબ્બાકારતો ઉપધિવિવેકો નામ. તેનાહ ભગવા – ‘‘કાયવિવેકો ચ વિવેકટ્ઠકાયાનં નેક્ખમ્માભિરતાનં, ચિત્તવિવેકો ચ પરિસુદ્ધચિત્તાનં પરમવોદાનપ્પત્તાનં, ઉપધિવિવેકો ચ નિરુપધીનં પુગ્ગલાનં વિસઙ્ખારગતાન’’ન્તિ (મહાનિ. ૭, ૪૯).

સઙ્ગણિકારામસ્સાતિ ગણસઙ્ગણિકાય ચેવ કિલેસસઙ્ગણિકાય ચ રતસ્સ. આરદ્ધવીરિયસ્સાતિ કાયિકચેતસિકવીરિયવસેન આરદ્ધવીરિયસ્સ. ઉપટ્ઠિતસ્સતિસ્સાતિ ચતુસતિપટ્ઠાનવસેન ઉપટ્ઠિતસ્સતિસ્સ. સમાહિતસ્સાતિ એકગ્ગચિત્તસ્સ. પઞ્ઞવતોતિ કમ્મસ્સકતપઞ્ઞાય પઞ્ઞવતો.

સાધુ સાધૂતિ થેરસ્સ વિતક્કં સમ્પહંસેન્તો એવમાહ. ઇમં અટ્ઠમન્તિ સત્ત નિધી લદ્ધપુરિસસ્સ અટ્ઠમં દેન્તો વિય, સત્ત મણિરતનાનિ, સત્ત હત્થિરતનાનિ, સત્ત અસ્સરતનાનિ લદ્ધપુરિસસ્સ અટ્ઠમં દેન્તો વિય સત્ત મહાપુરિસવિતક્કે વિતક્કેત્વા ઠિતસ્સ અટ્ઠમં આચિક્ખન્તો એવમાહ. નિપ્પપઞ્ચારામસ્સાતિ તણ્હામાનદિટ્ઠિપપઞ્ચરહિતત્તા નિપ્પપઞ્ચસઙ્ખાતે નિબ્બાનપદે અભિરતસ્સ. ઇતરં તસ્સેવ વેવચનં. પપઞ્ચારામસ્સાતિ યથાવુત્તેસુ પપઞ્ચેસુ અભિરતસ્સ. ઇતરં તસ્સેવ વેવચનં.

યતોતિ યદા. તતોતિ તદા. નાનારત્તાનન્તિ નિલપીતલોહિતોદાતવણ્ણેહિ નાનારજનેહિ રત્તાનં. પંસુકૂલન્તિ તેવીસતિયા ખેત્તેસુ ઠિતપંસુકૂલચીવરં. ખાયિસ્સતીતિ યથા તસ્સ પુબ્બણ્હસમયાદીસુ યસ્મિં સમયે યં ઇચ્છતિ, તસ્મિં સમયે તં પારુપન્તસ્સ સો દુસ્સકરણ્ડકો મનાપો હુત્વા ખાયતિ, એવં તુય્હમ્પિ ચીવરસન્તોસમહાઅરિયવંસેન તુટ્ઠસ્સ વિહરતો પંસુકૂલચીવરં ખાયિસ્સતિ ઉપટ્ઠહિસ્સતિ. રતિયાતિ રતિઅત્થાય. અપરિતસ્સાયાતિ તણ્હાદિટ્ઠિપરિતસ્સનાહિ અપરિતસ્સનત્થાય. ફાસુવિહારાયાતિ સુખવિહારત્થાય. ઓક્કમનાય નિબ્બાનસ્સાતિ અમતં નિબ્બાનં ઓતરણત્થાય.

પિણ્ડિયાલોપભોજનન્તિ ગામનિગમરાજધાનીસુ જઙ્ઘાબલં નિસ્સાય ઘરપટિપાટિયા ચરન્તેન લદ્ધપિણ્ડિયાલોપભોજનં. ખાયિસ્સતીતિ તસ્સ ગહપતિનો નાનગ્ગરસભોજનં વિય ઉપટ્ઠહિસ્સતિ. સન્તુટ્ઠસ્સ વિહરતોતિ પિણ્ડપાતસન્તોસમહાઅરિયવંસેન સન્તુટ્ઠસ્સ વિહરતો. રુક્ખમૂલસેનાસનં ખાયિસ્સતીતિ તસ્સ ગહપતિનો તેભૂમકપાસાદે ગન્ધકુસુમવાસસુગન્ધં કૂટાગારં વિય રુક્ખમૂલં ઉપટ્ઠહિસ્સતિ. સન્તુટ્ઠસ્સાતિ સેનાસનસન્તોસમહાઅરિયવંસેન સન્તુટ્ઠસ્સ. તિણસન્થારકોતિ તિણેહિ વા પણ્ણેહિ વા ભૂમિયં વા ફલકપાસાણતલાનિ વા અઞ્ઞતરસ્મિં સન્થતસન્થતો. પૂતિમુત્તન્તિ યંકિઞ્ચિ મુત્તં. તઙ્ખણે ગહિતમ્પિ પૂતિમુત્તમેવ વુચ્ચતિ દુગ્ગન્ધત્તા. સન્તુટ્ઠસ્સ વિહરતોતિ ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારસન્તોસેન સન્તુટ્ઠસ્સ વિહરતો.

ઇતિ ભગવા ચતૂસુ ઠાનેસુ અરહત્તં પક્ખિપન્તો કમ્મટ્ઠાનં કથેત્વા ‘‘કતરસેનાસને નુ ખો વસન્તસ્સ કમ્મટ્ઠાનં સપ્પાયં ભવિસ્સતી’’તિ આવજ્જેન્તો ‘‘તસ્મિઞ્ઞેવ વસન્તસ્સા’’તિ ઞત્વા તેન હિ ત્વં, અનુરુદ્ધાતિઆદિમાહ. પવિવિત્તસ્સ વિહરતોતિ તીહિ વિવેકેહિ વિવિત્તસ્સ વિહરન્તસ્સ. ઉય્યોજનિકપટિસંયુત્તન્તિ ઉય્યોજનિકેહેવ વચનેહિ પટિસંયુત્તં, તેસં ઉપટ્ઠાનગમનકંયેવાતિ અત્થો. પપઞ્ચનિરોધેતિ નિબ્બાનપદે. પક્ખન્દતીતિ આરમ્મણકરણવસેન પક્ખન્દતિ. પસીદતીતિઆદીસુપિ આરમ્મણવસેનેવ પસીદનસન્તિટ્ઠનમુચ્ચના વેદિતબ્બા. ઇતિ ભગવા ચેતિરટ્ઠે પાચીનવંસદાયે આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ કથિતે અટ્ઠ મહાપુરિસવિતક્કે પુન ભેસકળાવનમહાવિહારે નિસીદિત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ વિત્થારેન કથેસિ.

મનોમયેનાતિ મનેન નિબ્બત્તિતકાયોપિ મનોમયોતિ વુચ્ચતિ મનેન ગતકાયોપિ, ઇધ મનેન ગતકાયં સન્ધાયેવમાહ. યથા મે અહુ સઙ્કપ્પોતિ યથા મય્હં વિતક્કો અહોસિ, તતો ઉત્તરિ અટ્ઠમં મહાપુરિસવિતક્કં દસ્સેન્તો તતો ઉત્તરિં દેસયિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

ગહપતિવગ્ગો તતિયો.